fbpx

banner αεροδρομίου

 

«Joker: Επιτέλους, μια Ταινία – Μια Προσωπική Αντίδραση ενός Joker», του Νάσου Καββαθά

Νάσος Καββαθάς

Νάσος Καββαθάς

jokersbonus@yahoo.com

Εϊ Joker, χαρά μου που ξανασυναντιόμαστε! Ονομάζοντας “Joker” το μουσικό “rockin ensemble” όχημά μου, τότε, θεωρούσα -κι ακόμα θεωρώ- τη φιγούρα του γελωτοποιού σαν μια μορφή-γραμματόσημο του ‘Καλλιτέχνη’: τροβαδούρος, θεατρίνος, παίζει και μεταπηδά με ευκολία παντού. Είναι και ο Joker της τράπουλας, ο μπαλλαντέρ που υπερέχει όλων των φύλλων αφού τον ‘κάνεις’ -τον επικαλείσαι!- ό,τι θες, παίζει οποιοδήποτε ρόλο: ο Joker είναι ο ‘υπεράνθρωπος’ της τράπουλας. The wild card.

Ο ‘Τρελός’ της Ταρώ, ο κωμικός ή και ο τραγικός κλόουν, τόσο πολυμήχανος που μπορεί να υποκαταστήσει βασιλιάδες, τόσο ακέραιος που θαρρείς ότι ‘παιχνιδίζει’ με τον κόσμο στέκοντας βαθιά μέσα του και υπεράνω συνάμα. Όποτε ανέφερα τον όρο (που εφηύρα): jokerίλα – τζοκερίλα- όλοι καταλάβαιναν τι εννοούσα:

“-Να, κοίτα μια τζοκερίλα που έκανε..”, εννοώντας κάτι αστείο, πονηρό, εμπνευσμένο, υπερβατικό.

Joker be my guide

Οι περισσότεροι φίλοι του συγκροτήματός μου νόμισαν ότι το ονόμασα έτσι λόγω του Joker-αντίπαλου-του-Batman, (ισχύει η συγγένεια), απ’ τα κόμικς ακόμα τότε – αφού η πρώτη (σύγχρονη) ταινία Batman (1989), του Tim Burton, βγήκε ένα χρόνο μετά τα πρώτα επίσημά μου/μας live.

H “πρώτη” λοιπόν ταινία Batman που είχε και τον καλύτερο ηθοποιό που υποδύθηκε τον ‘Άνθρωπο-Νυχτερίδα’, (Michael Keaton), είχε βεβαίως τον αγαπημένο Jack Nicholson ως Joker. Θέλω να την ξαναδώ, γιατί μου έχει αφήσει μια ‘ανώδυνη’ ψιλο-”slapstick” εντύπωση. Πιο jokerίστικος ήταν ο Nicholson στις ‘Μάγισσες του Ίστγουϊκ’ (1987).

Ίσως πιο jokerίστικο πάλι, artίστικο και βαθύτερο βρήκα και τον ‘Πιγκουΐνο’ (με τον εξαιρετικό Danny De Vito) στη 2η ταινία του Tim Burton, το ‘Batman Returns’ (1992), την καλύτερη ταινία του Batman Universe μαζί με το ‘The Dark Night’. Ως τώρα.

O Σκοτεινός Ιππότης Heath Ledger

Με μία από τις σπουδαιότερες ερμηνείες στην ιστορία του κινηματογράφου, ο Heath Ledger κατάφερε πολύ περισσότερα πράγματα από το να ‘παίξει καλά τον Joker’. O Joker της ταινίας ‘The Dark Night’ (2008) είναι ο ίδιος ένα iconic έργο τέχνης του 21ου αιώνα που υπερβαίνει τις κόμικς καταβολές του και ακόμη περισσότερο: εξυψώνει τον ίδιο τον κινηματογράφο. Κάνει τον Batman να φαντάζει γραφική κι αστεία φιγούρα – άσε που δε μου αρέσει ο Christian Bale ως Batman, (και γενικότερα, παρά τις φιλότιμες προσπάθειές και κυρίως καλές επιλογές του ως ηθοποιός. Το απόλυτα χαρακτηριστικό ελαφρό-ψεύδισμά του κανονικά θα πρόδωνε την ταυτότητά του καταρχήν. Ήμαρτον).

Μα ακόμη περισσότερο: το ηθικό υπόβαθρο του Joker είναι πιο κοντά στον θεατή απ’ ότι πρεσβεύει ο ‘λεφτάς ήρωας με τα κολάν’ Batman. 

Γενικότερα, σα ρόλος και ως ηθοποιΐα ο Joker του Ledger είναι ο αληθινός πρωταγωνιστής, η κραυγή πόνου της ταινίας. Συμπάσχεις με τον Joker του Ledger σε βαθμό που δε σου συμβαίνει με τον Batman ή οποιοδήποτε άλλο ‘υπερήρωα’ εντέλει. He hits home. Ενδεχομένως, αν δεν έχανε ο ίδιος τη ζωή του, ο Ledger θα ξαναντυνόταν Joker.

Οι άλλοι σύγχρονοι Joker(s): Jared Leto & Mark Hamill

Ο Jared Leto ήταν μια συμπαθής προσπάθεια, εκδοχή του Joker μέσα σε μια κακή ταινία (Suicide Squad, 2016). Τώρα πια τα καλά σενάρια σπανίζουν στις όλο και χαζότερες ταινίες – του Χόλιγουντ βέβαια, αλλά και παντού, (όπως Ελλάντα: Παπακαλιάτηδες, Σμαραγδήδες). Ο σύγχρονος -επιτρέψτε μου- Homo Imbecilus, αρκείται σε καλοσερβιρισμένα ‘συνθετικά μπιφτέκια’ ταινιών. Οι ταινίες βασισμένες σε κόμικς και υπερήρωες βγάζουν δισεκατομμύρια – είναι τα ‘Disney για εφήβους, μεγαλύτερους’, ό,τι ποιότητας σενάριο και να έχουν. Άπαξ και διαφημιστούν έντονα, οι αγέλες θα συρρεύσουν στις αίθουσες.

Κινούνται από τη μετριότητα (X-Men) στην βίαιη αμερικανιά (Avengers/Justice League/Transformers) και σπανίως βγαίνει κάποια κάπως πιο ‘έντιμη’ περίπτωση που ανάμεσά τους κάνει κάποια διαφορά, όπως ο Black Panther και η Wonder Woman π.χ. Υπάρχει ελπίδα.

Επιστρέφοντας στον Joker: o Mark Hamill, o Luke Skywalker του Star Wars, είναι η φωνή του Joker στις ταινίες ‘Batman: The Animated Series’, (με σύγχρονα κινούμενα σχέδια δηλαδή). Είναι εντυπωσιακός, (πολύπειρος στα voice-over’s), και κάποιες απ’ αυτές τις ταινίες είναι καλύτερες από αυτές με ανθρώπους-ηθοποιούς. Κυρίως: λόγω των σεναρίων, βέβαια. Οι ταινίες animation απευθύνονται σε πιο ‘πυρηνικό’, απαιτητικό κοινό.

Joker 2019, ο κινηματογραφικός σωτήρας στην εποχή του Trump-ουκισμού

Ο Mark Hamill ως gentleman διεμήνυσε: «..Οι υπέροχοι Joaquin Phoenix (Joker), Todd Phillips (σκηνοθεσία), Scott Silver (σενάριο), επαναφαντάζονται εκπληκτικά τον χαρακτήρα όπως δεν τον έχουμε ξαναδεί ποτέ! Διπλά συγχαρητήρια (‘Two thumbs up‘) από εκείνη την παλιάς σχολής κόμικ εκδοχή ..εμένα.»

H ‘Αγία’ Υπέρβαση επιτυγχάνεται από τους τρεις βασικούς συντελεστές που επαινεί ο Mark Hamill.

To καλύτερο origin story; Η καλύτερη ταινία βασισμένη σε κόμικς; Το καλύτερο θρίλερ της χρονιάς; Η καλύτερη ερμηνεία; Ψιλά γράμματα. Ο Joker του Joaquin Phoenix, του καλύτερου ηθοποιού των ημερών μας, υπερβαίνει το Gotham City, το Batman Universe, τις ταινίες κόμικς γενικότερα, τρέχοντας τη σκυτάλη μετά τον Heath Ledger. Υπερβαίνει οποιεσδήποτε κινηματογραφικές κατηγοριοποιήσεις με το που ξεμύτισε στις αίθουσες, (ή από την έξοδο του τρέϊλερ ακόμα).

Υπερβαίνει τα Oscars και τις βραβεύσεις – είναι ήδη, μέσα στις λίγες ως σήμερα μέρες προβολής του, ένα έργο και μια ερμηνεία που έστησε το δικό της υψηλό βάθρο στο τοπίο. Αδιαφορώ αν θα αναγνωριστεί στα gala, έχει ήδη αναγνωριστεί. Ο ίδιος ο κινηματογράφος έχει την ανάγκη από τέτοια υψηλά επιτεύγματα για να θεωρείται ακόμα ως ζωντανή Τέχνη. (Kάτι για τη μουσική της ταινίας: ενώ είναι ‘εντάξει’ δεν μου αφήνει κάποιο δυνατό, ‘στοιχειωμένο’ θέμα που να έμενε μαζί μου και εκτός ταινίας – αυτή η δουλειά δίνεται σε προϋπάρχοντα τραγούδια: That’s Life (Sinatra), White Room (Cream, RIP Ginger Baker), Rock’n’Roll Part II (Gary Glitter) κ.α. Χαμένη ευκαιρία για ένα Μεγάλο Κινηματογραφικό Μουσικό Θέμα).

Ο Joker είναι μια κινηματογραφική γροθιά στο τραπέζι: και βεβαίως είναι -θέλει δε θέλει να είναι- μια κοινωνική και πολιτική ταινία. Είναι ρεαλιστική, Ντοστογιεφστική” (Ντοστογευστική! – τζοκερίλα) ταινία! (“Έγκλημα και Ατιμωρησία”!) Ούτε υπερδυνάμεις, ούτε υπερόπλα. Κι εδώ πάμε βαθύτερα.

Joker Rising

Εξαρχής αναρωτιόμουν για κάτι βασικό σχετικά με τους “Υπερήρωες” των αμερικάνικων κόμικς/κινηματογράφου, πάρε τον Batman για παράδειγμα, που δεν έχει και υπερδυνάμεις:

-Γουστάρει να σκοτώνει, περισσότερο απ’ ότι θέλει ‘το καλό των συνανθρώπων του’. Αν και παράνομος vigilante, υπερβαίνει τις αρχές που ‘του κάθονται’ κανονικά και χαίρει λαϊκής εκτίμησης.

-Γκατζετάκιας, φιγουρατζής, κακομαθημένο πλουσιόπαιδο, σκορπάει αφειδώς εκατομμύρια για το προσωπικό του (!) οπλοστάσιο. Πρέπει νά’μαι ο μόνος ανάμεσα στα εκατομμύρια των θεατών που αναλογίστηκε: όλα αυτά τα εκατομμύρια δολαρίων που ξοδεύει ο ‘καλός μας’ υπερήρωας σε προσωπικά θανατηφόρα παιχνιδάκια, (όπως και ο επίσης βαθύπλουτος Tony Stark/Iron Man), αν τα είχε “στη διάθεση του κοινού καλού” που υποτίθεται ότι υπηρετεί, (προστασία, ευζωΐα, εκπαίδευση), η βελτίωση της ζωής στο Gotham City θα εξαφάνιζε την παρανομία. (Τα μαθηματικά είναι απλά: Αν εκπαιδεύσεις περισσότερους ανθρώπους με καλύτερης ποιότητας εκπαίδευση, τότε ούτε η Ευημερία, ούτε ο Άρης, ούτε η Ανδρομέδα, ούτε η Ευτυχία είναι μακριά). Και ο ίδιος θα γινόταν ο ουτοπικός ‘Καλός Πλούσιος’. Ανύπαρκτο είδος. Στο Gotham -στον κόσμο μας, το ‘Ανθρώπινο Universe‘!– οι πλούσιοι αλωνίζουν φιγουρατζίδικα, ανέγγιχτοι από το νόμο αφού αγοράζουν όση ‘δικαιοσύνη’ και ανομία γουστάρουνε, κι ο JOKER αποκτά -ακούσια- υποστηριχτές στην υπεράριθμη φτωχολογιά. (Αρκετές ομοιότητες, γενικότερα, με ‘V for Vendetta’, όπως ανέφερε στην κριτική του και ο Γιώργος Noir Παπαϊωσήφ, διαβάστε εδώ κι εδώ). Και οι υπερήρωες των ταινιών φέρονται σαν ψωνισμένοι φιγουρατζήδες (βλ. πλούσιοι) που διψάνε για βία! Πιο πολλές καταστροφές κοινής περιουσίας γίνονται στις ταινίες τους παρά ‘σωτηρίες’.

Τι δημοσιογράφος ρε Κλαρκ Κεντ;; Ενώ με αυτές τις υπερδυνάμεις σου θα μπορούσες -χωρίς κόπο- να στεγάσεις και τον τελευταίο λιμοκτονώντα, μη σου πω να τον ταΐσεις κιόλας, αν νοιαζόσουν!! Θα μπορούσες να κάνεις κι ένα σωρό άλλα πράγματα, άμεσα, ευκολάκια για σένα. Αν πραγματικά είχες θέληση να κάνεις καλό. 

Ειλικρινά, αν υποτίθεται ότι οι υπερήρωες δρουν ‘για το καλό των ανθρώπων’, στις σειρές ‘Avengers’ και ‘X-Men’ π.χ., μπορείς να φανταστείς πολλές διαφορετικές εναλλακτικές πλοκές, βασισμένες στη σωρεία υπερδυνάμεων, που θα οδηγούσαν σε έναν ‘καλύτερο κόσμο’. Κάποια χαζοβιόλικα σενάρια τους μπάζουν από παντού, (Superman Vs Batman).

Φαντάσου τώρα έναν Μπάτμαν π.χ. χωρίς στολή και φιγούρα -έναν μύθο του ‘Καλού Πλούσιου’- να δίνει, έστω, ένα μέρος της περιουσίας του (-Τι;;;;) σε άμεσα εφαρμόσιμα κοινωφελή, εκπαιδευτικά κ.α. Αγαθά και έργα. Αυτός θα ήταν ένας πραγματικός υπερήρωας. Δεν έχουμε τέτοιους, δε θα δεις καμιά τέτοια ταινία. Τα λεφτά είναι ιερά, το χρήμα-θρησκεία, ο πλούσιος-βασιλιάς, ο τραπεζίτης-ο νέος φαύλος ιερέας.

Μα ακόμη περισσότερο: ο Joker της ταινίας δε βασανίζεται μόνο από το ‘κράτος’ αλλά και από τους συνανθρώπους, τη ζούγκλα της πλέμπας, την καφρίλα της μεγάλης μάζας. Ο Arthur-Joker-Fleck είναι ένας συντετριμμένος άνθρωπος και καλλιτέχνης. Η τηλεορασόπληκτη μάζα όταν δεν αδιαφορεί, τον περιγελά και τον κλωτσοπατά από γεννησημιού του. Welcome to the Jungle. «Εσείς μας φτιάξατε» λέγανε οι τότε αυτοκαταστροφικοί «αληταράδες» Guns’n’Roses, (σημερινοί βολεμένοι λεφτάδες επίσης). Η νοσηρότητα, η αδιαφορία, η υποκρισία μας για τους συνανθρώπους γεννά και τα κακοφορμισμένα πάρεργά της. Εμείς τους φτιάχνουμε, σιωπηλά συνένοχοι υποκριτές. Αγάπη και συμπόνια μόνο διαδικτυακά, «κάνε like».

Απομονωμένοι, τεθλιμμένοι, ακαλλιέργητοι, άφιλοι, όλοι οι άνθρωποι νιώθουν σαν άγγελοι με κομμένα φτερά, ακόμα κι οι βολεμένοι, ακόμη κι οι πλούσιοι!- οι θεατές βρίσκουν πολλά κοινά με τον ταλαιπωρημένο και αδικημένο Joker του Phoenix. Κι εκείνος, αποκτηνωμένος, εκπαιδευμένος από τη συμπεριφορά της κοινωνίας, τραβά προς τη θλιβερή, βίαιη δόξα και φιλοσοφία.

Το μέλλον των υπερηρώων

Alan Moore

Ο Alan Moore, (δημιουργός των ‘The Watchmen’ και του κορυφαίου Joker/Batman comic ‘The Killing Joke’), προέβλεψε την ενοποίηση των ‘Comic Universes’. Εν ολίγοις: ο κόσμος της Marvel και της DC Comics ενώνονται και στο μέλλον οι υπερήρωες θα έχουν εγκαταστήσει τη δική τους δικτατορία πάνω στη Γη. Όπως στην αληθινή ζωή. Όπου ‘υπερήρωες’ βάλε ‘πλούσιοι’. Οι σύγχρονες, μαζικές υποκουλτουρικές μυθολογίες περνούν κι αυτές την κρίση τους μαζί με την μαστισμένη από τη βλακεία κι απανθρωπιά ανθρωπότητα.

Ως αδύναμοι μύθοι που είναι (οι περισσότεροι) θα κάνουν και τον σύγχρονο κύκλο τους και μοιραία, σε μερικές δεκαετίες, θα τις βλέπουν όπως βλέπουμε εμείς τώρα τις ασπρόμαυρες, προπολεμικές ταινίες του είδους. Οι υπερήρωες παλιώνουν, ξεπερνιώνται, ανακαινίζονται, (όπως κι όλα τα cults, οι θρησκείες). 

Στ’ αλήθεια οι ταινίες υπερηρώων -Disney για αγοράκια όλων των ηλικιών- θησαυρίζοντας στην πορεία, απλώνονται προς όλες τις κατευθύνσεις: περισσότερες ταινίες, περισσότερες παραλλαγές, κυρίως βίαιες και βλακωδέστερες (κατά τον ανθρώπινο κανόνα) με κάποιο αριστούργημα που και που, να συγκρατά τον ιστό. Ακμή (1%) και Παρακμή (99%) συγχρόνως.

Επίλογος – The Great Pretenders

«-Εϊ, Joker, ακούω καμιά φορά στο δρόμο και αντιχαιρετάω νεύοντας. Φίλοι της μπάντας μου. Νιώθω μια περίεργη περηφάνεια με τον Joaquin Phoenix να ανεβάζει την Joker – μετοχή σε διαχρονική αξία. Ένα φρέσκο αριστούργημα είναι πάντα τονωτικό. Ψυχαγωγία, όχι entertainment.

Βελτίωση, μετά την περσινή, γλυκόπικρα περήφανη χαρά του Bohemian Rhapsody (που δε μου πολυάρεσε) να ξαναφέρνει ακροατήρια στη μουσική του Freddie Mercury και των Queen (και να βλέπω τον φίλο μου Brian May να ροκάρει στα Oscars). Jokers will be the new kings, λέει το τραγούδι. Δεν υπάρχουν άμεσες σωτηρίες φίλε μου, φίλη μου, αλίμονο στους αδαείς και τους άτυχους. Υπάρχουν ελπίδες όμως, love conquers all. Αυτό το 1%, μη σου πω και λιγότερο, οι εξαιρέσεις στον α(ν)θρώπινο κανόνα. 

We Are the Champions, my friend, The Great Pretenders. Jokers. Jokers. Jokers.

Διαβάστε εδώ κι εδώ τα κείμενά του Νάσου Καββαθά για το Bohemian Rhapsody κι εδώ για το επερχόμενο sequel.

Η φωτογραφία στο εξώφυλλο του άρθρου είναι ζωγραφικό έργο δια χειρός Νάσου Καββαθά