InTownPost

Ακολουθήστε μας :

22
Παρ, Οκτ
Tο διάβασαν 172 άτομα (172 Views)

«Είναι ο Περικλής ο Θεμελιωτής της Ειρηνικής Αθηναϊκής Δημοκρατίας ή Όχι;», του Μιχάλη Μπάτη (Μέρος Γ’)

DHM889-ITP002EXON01


«Όλοι συμφωνούν ότι υπάρχουν τρία είδη πολιτεύματος σε ολόκληρο τον κόσμο, η τυραννίς, η ολιγαρχία και η δημοκρατία, και οι τυραννίες και οι ολιγαρχίες κυβερνώνται από τη διάθεση εκείνων, που έχουν την εξουσία, ενώ οι δημοκρατικές πόλεις κυβερνώνται από τους ισχύοντες νόμους. Είστε ενήμεροι, Αθηναίοι, ότι σε μία δημοκρατία οι πολίτες και το πολίτευμα προστατεύονται από τους νόμους, ενώ οι τύραννοι και οι ολιγαρχικοί προστατεύονται από την έλλειψη εμπιστοσύνης και τις στρατιωτικές φρουρές.» (Αισχίνης 1.4-5)


«Τα χαρακτηριστικά της δημοκρατίας είναι τα ακόλουθα. Ό,τι όλα τα αξιώματα ανατίθενται σε ολόκληρο τον πληθυσμό. Ότι ο λαός κυβερνά τους πολίτες και κάθε πολίτης με τη σειρά του κυβερνά το λαό. Ότι τα αξιώματα διανέμονται μετά από κλήρωση, εκείνα που δεν απαιτούν εμπειρία ή επιδεξιότητα. Ότι κάθε αξίωμα δεν βασίζεται σε περιουσιακές προϋποθέσεις ή σε κάποιο ελάχιστο οικονομικό προνόμιο. Ότι το ίδιο άτομο δεν μπορεί να παραμείνει στο ίδιο αξίωμα δύο φορές, ή μόνο μερικές φορές, σε λίγες εξαιρέσεις, εκτός από εκείνα τα αξιώματα, που συνδέονται με τον πόλεμο. Ότι είτε τα αξιώματα διαρκούν λίγο χρόνο σε όλες τις περιπτώσεις είτε όπου αυτό είναι δυνατό. Ότι καθένας από ολόκληρο τον πληθυσμό μπορεί να υπηρετήσει ως δικαστής σε κάθε περίπτωση ή στις περισσότερες περιπτώσεις, και στις πιο σημαντικές και αποφασιστικές... Ό,τι η Εκκλησία έχει την απόλυτη εξουσία ενώ κανένα αξίωμα δεν εμπεριέχει εξουσία πάνω σε οποιοδήποτε ζήτημα ή μόνο σε πολύ ασήμαντα ζητήματα, ή η Βουλή έχει την εξουσία στα πιο σημαντικά θέματα (η Βουλή είναι το πιο δημοκρατικό σώμα...). Έπειτα ξανά ότι, κατά το ιδανικό μέτρο, όλοι πληρώνονται, η Εκκλησία, τα δικαστήρια, τα αξιώματα ή η αποτυχία συμμετοχής στα αξιώματα, τα δικαστήρια, τη Βουλή και την κυρία εκκλησία, ή εκείνα τα αξιώματα, στα οποία πρέπει τα άτομα να δειπνούν μαζί...» (Αριστοτέλης Πολιτικά: 1317b17)


Πολλές φορές, οι εκπρόσωποι του κοινοβουλίου, οι δημοσιογράφοι, οι φιλόλογοι και άλλα δημόσια πρόσωπα χρησιμοποιώντας, δυστυχώς, τη Δημόσια Ιστορία ηθελημένα ή όχι, αναφέρονται συχνά στην Αρχαία Ελλάδα, ειδικά στον Περικλή και στην ειρηνική και επιτυχημένη Αθηναϊκή δημοκρατία επί των ημερών του, θεωρώντας τον Περικλή θεμελιωτή αυτής της δημοκρατίας, υπό τη προϋπόθεση όμως, ότι όσα λέγουν ανταποκρίνονται και στην Επιστημονική Ιστορική αλήθεια. Πράγματι, η Αθηναϊκή δημοκρατία ήτο σαφώς μια επιτυχημένη δημοκρατία όσον αφορά για τους Αθηναίους πολίτες. Θεμελιωτής όμως της Αθηναϊκής δημοκρατίας δεν υπήρξε ο Περικλής αλλά ο Σόλων ο Αθηναίος, ως συνέπεια της βίαιης και μακροχρόνιας εξέγερσης των πολιτών ενάντια στους ευγενείς.

Θεωρώ λοιπόν σκόπιμο να απαριθμήσω τους νόμους και τις μεταρρυθμίσεις οι οποίες έγιναν επί Σόλωνα, στην συνέχεια από τον Κλεισθένη, τον Εφιάλτη και τέλος από τον Περικλή και ο αναγνώστης ας εξάγει τα συμπεράσματά του.


Διαβάστε το Πρώτο Μέρος (εδώ) για τον Σόλωνα τον Αθηναίο και το Δεύτερο Μέρος (εδώ) για τον Κλεισθένη τον Αθηναίο



Εφιάλτης ο Αθηναίος


Ο Εφιάλτης ήταν πολιτικός στην αρχαία Αθήνα και μέντορας του Περικλή, Η βιογραφία του είναι ελάχιστα γνωστή. Ανήκε στην πολιτική μερίδα των δημοκρατικών και αντιπολιτευόταν το προβεβλημένο πολιτικό Κίμωνα, εκπρόσωπο της αριστοκρατικής παράταξης.

Ο Εφιάλτης ξεκίνησε δικαστικές διώξεις εναντίον μελών του Αρείου Πάγου επικρίνοντας τη διαφθορά τους και πέτυχε έτσι τη μείωση του γοήτρου του στην αθηναϊκή κοινωνία. Το 462/61 π.Χ. εκμεταλλεύτηκε την απουσία του Κίμωνα στη Μεσσηνία κατά το Γ΄ Μεσσηνιακό Πόλεμο και πέτυχε να περάσει νόμο στην εκκλησία του δήμου, που αφαιρούσε πολλές εκτελεστικές και δικαστικές αρμοδιότητες από τον Άρειο Πάγο. Πιο συγκεκριμένα:

  1. Μετέφερε πολιτικές, ελεγκτικές και δικαστικές αρμοδιότητες του Αρείου Πάγου στην εκκλησία του δήμου, τη βουλή και τα λαϊκά δικαστήρια της Ηλιαίας. Ο Άρειος Πάγος διατήρησε μόνο τη δικαστική αρμοδιότητα για φόνους εκ προθέσεως, τραυματισμούς με σκοπό το φόνο, εμπρησμούς, δηλητηριάσεις και κοπές ιερών δέντρων όταν και οι δύο διάδικοι ήταν Αθηναίοι πολίτες
  2. Επιφόρτισε τη βουλή με το συντονισμό και την επίβλεψη των αρχών που εμπλέκονταν σε πράξεις διοικήσεως και την αντιμετώπιση όλων των προβλημάτων που ανέκυπταν στο διάστημα ανάμεσα σε δύο συνεδριάσεις του δήμου.
  3. Μετέτρεψε τη Σολώνεια Ηλιαία, που ως τότε συνερχόταν ολόκληρη και πιθανόν ταυτιζόταν με την εκκλησία του δήμου, σε «δεξαμενή» 6.000 κληρωμένων και ορκισμένων Αθηναίων άνω των 30 ετών, από την οποία λαμβάνονται στο εξής οι δικαστές για τα ηλιαστικά δικαστήρια.

Αποτέλεσμα των μεταρρυθμίσεων ήταν να χάσει ο Άρειος Πάγος α) και τα τελευταία μέσα έμμεσης πολιτικής επιρροής, όπως π.χ. την καταδίκη φιλόδοξων αρχόντων μετά το τέλος της θητείας τους και τον αποκλεισμό τους από τον Άρειο Πάγο. και β) την αρμοδιότητα εκλογής αρχόντων και προβουλευτικής επεξεργασίας των ψηφισμάτων είχε αφαιρέσει από τον Άρειο Πάγο ήδη ο Σόλων. Έτσι ο Άρειος Πάγος απώλεσε το ρόλο του ως υπέρτατη αρχή και φύλακας του αθηναϊκού πολιτεύματος. Το πολίτευμα της Αθήνας έκανε ακόμα ένα σημαντικό βήμα προς τον εκδημοκρατισμό.

Λίγα χρόνια μετά τις μεταρρυθμίσεις, το 458 π. Χ, διδάχθηκε η «Ορέστεια» του Ασχύλου, στην οποία ο Άρειος Πάγος προβάλλεται ως το ανώτατο, αδιάφθορο δικαστήριο που φυλάσσει το δίκαιο του αίματοςως τη βάση κάθε δικαίου και πολιτειακής τάξης. Οι απόψεις σχετικά με την ιστορική ερμηνεία του φαινομένου διίστανται: Αποτελεί η «Ορέστεια» προσπάθεια καθησυχασμού των πολιτών για τις μεταρρυθμίσεις της δημοκρατικής παράταξης, προσπάθεια διάσωσης του γοήτρου του Αρείου Πάγου παρά τις μεταρρυθμίσεις ή απόπειρα αντίδρασης στις μεταρρυθμίσεις και προβολής του επιχειρήματος ότι ο Άρειος Πάγος είναι η βάση κάθε δικαίου;

Εφιάλτης ο Αθηναίος


Εκτός του ότι ο Εφιάλτης ήταν ο τρίτος «μεταρρυθμιστής» (η μεταρρύθμισή του δεν είχε βεβαίως το εύρος και το βάθος των δύο πρώτων: Σόλωνος και Κλεισθένους), ξέρουμε ελάχιστα πράγματα γι' αυτόν. Ασφαλώς δεν ανήκε στην τάξη των πλουσίων και ασφαλώς ήταν ισχυρή προσωπικότης. Επίσης ασφαλώς θα είχε παράσχει σημαντικές υπηρεσίες για να αναδειχθεί «προστάτης» του Δήμου. Αναφέρεται, ότι: «τριάκοντα μόναις (ναυσί) φιάλτηνπέκεινα πλεῦσαι Χελιδονίων» (Πλουτ. Κίμων, 13) και τούτο είναι βεβαίωση ότι αναδείχθηκε στρατηγός. Το γεγονός ότι έπλευσε με πολεμικά πλοία πέρα από τα νησιά Χελιδόνιοι θα θεωρήθηκε επίτευγμα επειδή ήταν πρόκληση προς τον Αρταξέρξη αφού δεν είχε ακόμη συναφθεί η «ειρήνη του Καλλία» (449 π.Χ.).

Η μεταρρύθμιση του Εφιάλτη (461 π.Χ.) είχε καθαρά πολιτικό και όχι κοινωνικό χαρακτήρα, αφού μόνο 4 χρόνια αργότερα έγιναν δεκτοί και οι ζευγήτες ως άρχοντες ενώ προηγου­μένως δεν ήσαν εκλέξιμοι παρά μόνο οι πεντακοσιομέδιμνοι και οι ιππείς.

Ο Αριστοτέλης (Αθ. Πολ., 25, 1) αναφέρει τα εξής: «...γενόμενος το δήμου προστάτηςφιάλτης Σοφωνίδου, δοκῶν καίδωροδόκητος είναι καί δίκαιος πρός τήν πολιτείαν, ἐπέθετο ταῇ βουλῇ (του Αρείου Πάγου)...», δηλαδή έστρεψε τις ενέργειες του εναντίον του Αρείου Πάγου. Άρχισε από την καθαίρεση πολλών Αρεοπαγιτών, προκαλώντας δίκες εναντίον τους όσον αφορά τον τρόπο που είχαν ασκήσει την εξουσία τους. Αφού μείωσε την δημοτικότητα του θεσμού, αφαίρεσε, με απόφαση του Δήμου, όλες τις «πρόσθετες» εξουσίες που καθιστούσαν τον Άρειο Πάγο «φύλακα της πολιτείας» και τις μετέφερε στην Εκκλησία του Δήμου και στην Ηλιαία. Η αοριστία της διατυπώσεως: «παντα περιείλετο τάπίθετα δι'νν τῆς πολιτείας φυλακή» (Αριστ. Αθ. Πολ., 25, 2), μας αναγκάζει ν' αναζητήσουμε, ποιες ήσαν αυτές οι «πρόσθετες εξουσίες» του Αρείου Πάγου τις οποίες του αφήρεσε ο Εφιάλτης και τι σήμαινε «ή τής πολιτείας φυλακή».

Ίσως μια ικανοποιητική απάντηση είναι τα ακόλουθα:

Όλοι όσοι ασκούσαν δημόσιο λειτούργημα προτού αναλάβουν τα καθήκοντά τους υφίσταντο την «δοκιμασία" και όταν τελείωνε η θητεία τους υφίσταντο λεπτομερή έλεγχο, την "εὐθύνη"». Έπρεπε ν' αποδώσουν λογαριασμό της διαχειρίσεώς τους και να υποβάλουν γενική έκθεση πεπραγμένων. Είναι πλέον πιθανό, ότι την αρμοδιότητα της «δοκιμασίας» και της «εὐθύνης» είχε, πριν από την μεταρρύθμιση του Εφιάλτη, ο Άρειος Πάγος, πράγμα που σήμαινε, ότι είχε ένα είδος γενικής επίβλεψης και ελέγχου επί των δημοσίων λειτουργιών. Επί πλέον κατά την νομοθεσία του Σόλωνος, ο Άρειος Πάγος ήταν αρμόδιος να αποφασίσει επί των «εισαγγελιών» εναντίον εκείνων που ήσαν ύποπτοι συνωμοσίας κατά του πολιτεύματος. Αλλά οι «εισαγγελίες» πέρασαν στην αρμοδιότητα της Βουλής τω 500, η οποία είχε αρμοδιότητα και για την «δοκιμασία» των αρχόντων. Αυτή πρέπει να ήταν η μεταρρύθμιση του Εφιάλτη και ήταν σοβαρό πλήγμα εναντίον των ολιγαρχικών αφού ο Άρειος Πάγος - εξ ορισμού συντηρητικό όργανο αποτελούμενο από πρώην άρχοντες - στερήθηκε της «δοκιμασίας» και της «ευθύνης».



Ο Εφιάλτης έγινε ο φόβος και ο τρόμος των Αρεοπαγιτών και όλων εκείνων που αδικούσαν το λαό, γιατί έτρεμαν στη σκέψη ότι αργά ή γρήγορα θα πλήρωναν για τις αδικίες τους. Ζούσαν συνεχώς μ' αυτή την αγωνία που τους έκανε να μη μπορούν να κοιμηθούν, γιατί μόλις τους έπαιρνε ο ύπνος, έβλεπαν τον Εφιάλτη να τους καταδιώκει για να τους τιμωρήσει. Έτσι επικράτησε μέχρι σήμερα να λέγεται Εφιάλτης κάθε τρομακτικό όνειρο που καταπιέζει την ψυχή και προκαλεί αγωνία. Η επίσημη ιστορία, από φόβο μήπως τον αδικήσει, προτίμησε να τον αποσιωπήσει. Έτσι, ο μεγάλος αυτός επαναστάτης δεν είναι γνωστός παρά μόνο στους ειδικούς της ιστορίας, ενώ ο συνώνυμός του Εφιάλτης, ο Τραχίνιας, ο προδότης των Θερμοπυλών, είναι γνωστός στους πάντες.

Τέλος, η δολοφονία του Εφιάλτη φαίνεται να οφείλεται περισσότερο σε προσωπικούς εκδικητικούς λόγους (αρεοπαγίτου ή αρεοπαγιτών που είχαν εκδιωχθεί από το σώμα ύστερα από καταγγελίες του Εφιάλτη με τη προτροπή του Περικλή (Πλούταρχις Περικλής 27), παρά σε πολιτικούς λόγους για να απαλλαγούν οι ολιγαρχικοί από έναν δραστήριο και επικίνδυνο εχθρό. Ακραίος δημοκράτης, αν είχε ζήσει ίσως θα είχε έρθει σε διάσταση με τον Περικλή που, αριστοκράτης αυτός, και έχοντας ως Αλκμεωνίδης διασυνδέσεις με τους Φιλαΐδες, τον Κίμωνα και την αδελφή του Ελπινίκη, δέχθηκε συμβιβασμούς μαζί τους, αναφέρει ο 'Αγγελος Βλάχος στο άρθρο του (Η Οικοδόμηση της Δημοκρατείας).


Στο Τέταρτο και τελευταίο Μέρος του άρθρου ολοκληρώνουμε την παρουσίαση στην δημιουργία της Ειρηνικής, Αθηναϊκής Δημοκρατίας με τον Περικλή τον Αθηναίο


Βιβλιογραφία:

Παυσανίας: Αττικά 23,9

Αριστοτέλης: Πολιτικα 1317b177

Αριστοτέλης: Αθηναίων Πολιτεία 25,27

D. Kagan: The Outbreak of the Peloponnesian War, 135–136

Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Ab, 145

Ξενοφών: Ελληνικά Β 1,31

Πλούταρχος: Περικλής 13, 25, 27, 28, 31, 32, 33, 34

Πλούταρχος: Βίοι Παράλληλοι (Σόλων)

Ζούλα Ιωάννα: Κλεισθένης ο Αθηναίος

Αγγελική Σύρκου: Αρχαία Ελληνική Ιστορία

Θουκυδίδης: Ιστορία Α 32, 114, 110,- Β 65 - Ε 116,

Αγαθόνικος: Αχιλλέας & Αριστοτέλης (1891). Αριστοτέλους Αθηναϊκή πολιτεία

Rev Thomas Harwood: επιμ. (1801). Grecian antiquities; or, An account of the public and private life of the Greeks...

Διόδωρος Σικελιώτης: Ιστορική βιβλιοθήκη ΙΑ

Μ.Β. Σακελλαρίου: Η αθηναϊκή δημοκρατία, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης: Ηράκλειο 2000.

Δημήτρης Ι. Κυρτάτας: Οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα, ο Αριστοτέλης και η σύγχρονη πολιτική θεωρία,Μνήμων 14 (1992), σελ. 205 - 222

Ανδρέας Χέλμης: Ο Σόλων και η διεκδίκηση της Σαλαμίνας από τους Αθηναίους, σε Αρχαία δίκαια και κοινωνία. Σύμμεικτα προς τιμήν Παναγιώτη Δ. Δημάκη, Αθήνα 2002,

Χρήστος Γ. Ρήγας: Η δημοκρατία του Εφιάλτη - Η εξουσία των πολιτών, Εκδόσεις Ελευσίς, Αθήνα 2008 [

Historical Quest

Τσαμπαρλή Θερενίκη: (Η δημοκρατία στην αρχαία Αθήνα, και οι κοινωνικές τάξεις)

Δ. Δημακόπουλος: Η Αθηναϊκή Δημοκρατία υπό την δοκιμασία του μεγάλου ανδρός

Κωνσταντινος Πλεύρης: Αθηναική Δημοκρατία και Πολιτισμού

Γιορτσούκ Οξερμάν: Σύντομη Ιστορία Φιλοσοφίας

Γ. Κορδάτος: Ιστορία της Ελληνικής Φιλοσοφίας. ΑΟ 1972

Σουίδας: Λήμα Αιχύλος

Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη Τόμος 2

«Είναι ο Περικλής ο Θεμελιωτής της Ειρηνικής Αθηνα...
«Είναι ο Περικλής ο Θεμελιωτής της Ειρηνικής Αθηνα...

Σχετικές Δημοσιεύσεις

Με την αποδοχή θα έχετε πρόσβαση σε μια υπηρεσία που παρέχεται από τρίτο μέρος εκτός του https://intownpost.com/