InTownPost

Ακολουθήστε μας :

22
Παρ, Οκτ
Tο διάβασαν 181 άτομα (181 Views)

«Είναι ο Περικλής ο Θεμελιωτής της Ειρηνικής, Αθηναϊκής Δημοκρατίας ή Όχι;», του Μιχάλη Μπάτη (Μέρος Α’)

DEMOC222-ITP009EXON0_20210822-031310_1


«Όλοι συμφωνούν ότι υπάρχουν τρία είδη πολιτεύματος σε ολόκληρο τον κόσμο, η τυραννίς, η ολιγαρχία και η δημοκρατία, και οι τυραννίες και οι ολιγαρχίες κυβερνώνται από τη διάθεση εκείνων, που έχουν την εξουσία, ενώ οι δημοκρατικές πόλεις κυβερνώνται από τους ισχύοντες νόμους. Είστε ενήμεροι, Αθηναίοι, ότι σε μία δημοκρατία οι πολίτες και το πολίτευμα προστατεύονται από τους νόμους, ενώ οι τύραννοι και οι ολιγαρχικοί προστατεύονται από την έλλειψη εμπιστοσύνης και τις στρατιωτικές φρουρές.» (Αισχίνης 1.4-5)


«Τα χαρακτηριστικά της δημοκρατίας είναι τα ακόλουθα. Ό,τι όλα τα αξιώματα ανατίθενται σε ολόκληρο τον πληθυσμό. Ότι ο λαός κυβερνά τους πολίτες και κάθε πολίτης με τη σειρά του κυβερνά το λαό. Ότι τα αξιώματα διανέμονται μετά από κλήρωση, εκείνα που δεν απαιτούν εμπειρία ή επιδεξιότητα. Ότι κάθε αξίωμα δεν βασίζεται σε περιουσιακές προϋποθέσεις ή σε κάποιο ελάχιστο οικονομικό προνόμιο. Ότι το ίδιο άτομο δεν μπορεί να παραμείνει στο ίδιο αξίωμα δύο φορές, ή μόνο μερικές φορές, σε λίγες εξαιρέσεις, εκτός από εκείνα τα αξιώματα, που συνδέονται με τον πόλεμο. Ότι είτε τα αξιώματα διαρκούν λίγο χρόνο σε όλες τις περιπτώσεις είτε όπου αυτό είναι δυνατό. Ότι καθένας από ολόκληρο τον πληθυσμό μπορεί να υπηρετήσει ως δικαστής σε κάθε περίπτωση ή στις περισσότερες περιπτώσεις, και στις πιο σημαντικές και αποφασιστικές... Ό,τι η Εκκλησία έχει την απόλυτη εξουσία ενώ κανένα αξίωμα δεν εμπεριέχει εξουσία πάνω σε οποιοδήποτε ζήτημα ή μόνο σε πολύ ασήμαντα ζητήματα, ή η Βουλή έχει την εξουσία στα πιο σημαντικά θέματα (η Βουλή είναι το πιο δημοκρατικό σώμα...). Έπειτα ξανά ότι, κατά το ιδανικό μέτρο, όλοι πληρώνονται, η Εκκλησία, τα δικαστήρια, τα αξιώματα ή η αποτυχία συμμετοχής στα αξιώματα, τα δικαστήρια, τη Βουλή και την κυρία εκκλησία, ή εκείνα τα αξιώματα, στα οποία πρέπει τα άτομα να δειπνούν μαζί...» (Αριστοτέλης Πολιτικά: 1317b17)


Πολλές φορές, οι εκπρόσωποι του κοινοβουλίου, οι δημοσιογράφοι, οι φιλόλογοι και άλλα δημόσια πρόσωπα χρησιμοποιώντας, δυστυχώς, τη Δημόσια Ιστορία ηθελημένα ή όχι, αναφέρονται συχνά στην Αρχαία Ελλάδα, ειδικά στον Περικλή και στην ειρηνική και επιτυχημένη Αθηναϊκή δημοκρατία επί των ημερών του, θεωρώντας τον Περικλή θεμελιωτή αυτής της δημοκρατίας, υπό τη προϋπόθεση όμως, ότι όσα λέγουν ανταποκρίνονται και στην Επιστημονική Ιστορική αλήθεια. Πράγματι, η Αθηναϊκή δημοκρατία ήτο σαφώς μια επιτυχημένη δημοκρατία όσον αφορά για τους Αθηναίους πολίτες. Θεμελιωτής όμως της Αθηναϊκής δημοκρατίας δεν υπήρξε ο Περικλής αλλά ο Σόλων ο Αθηναίος, ως συνέπεια της βίαιης και μακροχρόνιας εξέγερσης των πολιτών ενάντια στους ευγενείς.

Θεωρώ λοιπόν σκόπιμο να απαριθμήσω τους νόμους και τις μεταρρυθμίσεις οι οποίες έγιναν επί Σόλωνα, στην συνέχεια από τον Κλεισθένη, τον Εφιάλτη και τέλος από τον Περικλή και ο αναγνώστης ας εξάγει τα συμπεράσματά του.



Σόλων ο Αθηναίος


Ο Σόλων, εξέχον μέλος της αθηναϊκής κοινωνίας του 6ου αιώνα και ένας από τους «Επτά Σοφούς» της αρχαίας Ελλάδας, έμεινε γνωστός στην ιστορία για τις μεταρρυθμίσεις που εισήγαγε στο αθηναϊκό πολίτευμα. Αποτέλεσαν τον θεμέλιο λίθο ενός πολιτεύματος, της δημοκρατίας, που μόλις είχε κάνει την εμφάνιση του στην παγκόσμια σκηνή και επρόκειτο να κυριαρχήσει στη Δύση ως τις μέρες μας.

Τα στοιχεία που υπάρχουν για τον βίο και την προσωπικότητα του Σόλωνα είναι περιορισμένα, λόγω της έλλειψης των γραπτών και των αρχαιολογικών ενδείξεων για την Αθήνα του πρώιμου 6ου αιώνα. Οι κύριες αρχαίες πηγές για τον Σόλωνα είναι ο Ηρόδοτος και ο Πλούταρχος, οι οποίοι όμως έγραψαν γι' αυτόν μερικούς αιώνες αργότερα. Επίσης, εκείνη την περίοδο η ιστορία δεν ήταν συγκροτημένη ως επιστήμη με αυστηρή ερευνητική μεθοδολογία όπως στις μέρες μας. Για παράδειγμα, ο ρήτορας Αισχίνης αποδίδει στον Σόλωνα όλη τη νομοθεσία που διαμορφώθηκε σε επόμενες ιστορικές περιόδους και μάλλον είχε δίκιο και αυτό διότι η αρχαιολογική σκαπάνη έχει φέρει στο φως αρκετά σχετικά ευρήματα από την περίοδο του Σόλωνα υπό την μορφή αποσπασματικών επιγραφών οι οποίες τον δικαιώνουν.

Ο Σόλων, γιος του Εξηκεστίδη, γεννήθηκε περίπου το 639 π.Χ.. Καταγόταν από πλούσια, αριστοκρατική οικογένεια της αρχαίας Αθήνας, της οποίας οι ρίζες έφταναν μέχρι τον βασιλιά της Αθήνας Κόδρο. Ωστόσο, παρά τις αριστοκρατικές καταβολές της, ο πλούτος της οικογενείας του προερχόταν κυρίως από το εμπόριο παρά την ιδιοκτησία γης. Αυτός ο παράγοντας έμελλε να παίξει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των μεταρρυθμίσεων, καθώς ο Σόλων δεν αισθανόταν κάποια αλληλεγγύη με την αριστοκρατική τάξη. Ο πατέρας του φρόντισε επιμελώς την εκπαίδευσή του, δίνοντας του την ευκαιρία να λάβει σφαιρική και βαθιά παιδεία. Μετά τον θάνατο του Εξηκεστίδη, ο Σόλων ανέλαβε τη διαχείριση της οικογενειακής περιουσίας. Όμως οι επιχειρήσεις του δεν ευοδώθηκαν και μεγάλο μέρος της περιουσίας χάθηκε. Ωστόσο στην περίπτωση του Σόλωνα επιβεβαιώθηκε η ρήση: «ουδέν κακό αμιγές καλού». Αυτή η ατυχής εξέλιξη αποτέλεσε το έναυσμα για μια σειρά ταξιδιών στην Αίγυπτο και τη Μικρά Ασία που πλούτισαν τον Σόλωνα σε εμπειρίες και γνώση. Στη συνέχεια, χρησιμοποίησε τη γνώση αυτή για να κατασκευάσει το νομοθετικό πλαίσιο της αθηναϊκής δημοκρατίας.

Την περίοδο εκείνη η πόλη των Αθηνών ταλανιζόταν από κοινωνικές αναταραχές και εμφύλιες συγκρούσεις, λόγω των μεγάλων ανισοτήτων μεταξύ των κοινωνικών τάξεων. Ο Σόλων κλήθηκε, κοινή συναινέσει των αντιμαχόμενων μερών, το 594/3 π.Χ. με έκτακτη διαδικασία να νομοθετήσει και για το έργο αυτό εξοπλίστηκε με έκτακτες εξουσίες, όπως αναφέρει ο Αριστοτέλης, (Αθηναίων Πολιτεία: «ισχυράς δε της στάσεως ούσης και πολύ χρόνον αντικαθημένων αλλήλοις, είλοντο κοινή διαλακτήν και άρχοντα Σόλωνα).Εκείνο το έτος ο Σόλων εξελέγη άρχων από τον δήμο της Αθήνας και όχι από τον Άρειο Πάγο, όπως προέβλεπε το αθηναϊκό πολίτευμα της εποχής. Δόθηκαν σε αυτόν οι έκτακτες εξουσίες του διαλλακτού, δηλ. του μεσολαβητή, του συμφιλιωτή και του νομοθέτου, τις οποίες διατήρησε και μετά το τέλος της ετήσιας αρχοντείας του. Οι νόμοι που θέσπισε δημοσιεύτηκαν το 592 π.Χ..

Τα μέτρα που αναγκάστηκε να πάρει, αποσκοπούσαν:

α) Στη παύση της εξάρτησης των ακτημόνων από την αγροτική οικονομία, καθώς και στην ανάπτυξη του εμπορίου και της βιοτεχνίας για την απορρόφηση αυτών των ακτημόνων, τους οποίους ο Σόλων προσπάθησε και ως ένα βαθμό κατάφερε να προφυλάξει από την πλήρη αποφλοίωση.

β) Με τα μέτρα του ενισχύθηκαν οι μικρομεσαίοι αγρότες, αλλά και όσοι ασκούσαν κάποιο επάγγελμα εκτός της γεωργίας.

γ) Εξαλείφθηκαν τα στεγανά της καταγωγής, που εμπόδιζαν αυτούς που πτώχευαν από κάποιο επάγγελμα να ανέλθουν σε ανώτερες κοινωνικές τάξεις, να γίνουν πολίτες και να αναλάβουν αξιώματα. Το πολίτευμα της Αθήνας παρέμεινε ωστόσο και μετά τις μεταρρυθμίσεις τιμοκρατικό, βασισμένο στην κοινωνική διαστρωμάτωση και στη νομή της εξουσίας από τους πολίτες ανάλογα με τον εισόδημά τους, αν και το εισόδημα αυτό μπορούσε στο εξής να προέρχεται από πολλές διαφορετικές δραστηριότητες και όχι μόνο από την καλλιέργεια της γης. Επιδίωξη του Σόλωνα ήταν τέλος να καταστούν όλοι οι πολίτες συνυπεύθυνοι για την τήρηση των νόμων και την καταστολή παρανομιών. Ιδανικό του ήταν η ευνομία.



Το νομοθετικό έργο του Σόλωνα περιελάμβανε πρώτα μέτρα επανόρθωσης της υπάρχουσας κατάστασης, πολιτειακές μεταρρυθμίσεις που αφορούσαν στο πολιτικό σώμα, στη λαϊκή κυριαρχία και στα δικαστήρια, καθώς και νομοθετήματα σε συγκεκριμένους τομείς.

Τα Μέτρα επανόρθωσης

Κατήργησε τα υφιστάμενα χρέη ιδιωτών προς ιδιώτες και προς το δημόσιο,

Απελευθέρωσε όσους Αθηναίους είχαν γίνει δούλοι λόγω χρεών στην ίδια την Αθήνα και επανέφερε στην πόλη όσους εν τω μεταξύ είχαν μεταπωληθεί στο εξωτερικό.,

Κατήργησε τον δανεισμό με εγγύηση το σώμα (προσωπική ελευθερία) του δανειολήπτη και των μελών της οικογένειάς του.

Αμνήστευσε τα αδικήματα που επέφεραν στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων

Τα Πολιτειακά μέτρα

Στο πλαίσιο των πολιτειακών μεταρρυθμίσεων για την αναμόρφωση και την διεύρυνση του πολιτικού σώματος της Αθήνας, ο Σόλων διατήρησε τα τέσσερα υφιστάμενα τέλη, που ρύθμιζαν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των πολιτών και βασίζονταν ως τότε αποκλειστικά στο ύψος του αγροτικού εισοδήματος. Οι διακοσιομέδιμνοι ονομαζονταν ζευγίται. Τέλος οι θήτες με εισόδημα κάτω των διακοσίων μεδίμνων ετησίως είχαν δικαίωμα ψήφου, αλλά δεν τους επιτρεπόταν να αναλάβουν κανένα δημόσιο αξίωμα. Για την κατάταξη των πολιτών σε μια από αυτές τις τάξεις.

  • Θέσπισε τον συνυπολογισμό και των εισοδημάτων που προέρχονταν από επαγγελματικές ή εμπορικές δραστηριότητες. Επιπλέον
  • 'Έδωσε δικαίωμα στο κατώτερο από αυτά τα τέλη, τους θήτες, να συμμετέχουν στην εκκλησία του δήμου,
  • Τους παρεχώρησε όμως μόνο το δικαίωμα του εκλέγειν όχι του εκλέγεσθαι.
  • Διέγραψε όλα τα χρέη που συνεπάγονταν απώλεια γης ή προσωπικής ελευθερίας ακυρώνονταν. Το ριζοσπαστικό αυτό μέτρο έμεινε γνωστό στην ιστορία ως «σεισάχθεια», δηλαδή αποτίναξη βάρους (από το σείω που σημαίνει αφαιρώ και το άχθος που σημαίνει βάρος). Χωρίς αμφιβολία ανακούφισε τις φτωχότερες τάξεις και προκάλεσε μεγάλη δυσαρέσκεια στους αριστοκράτες γαιοκτήμονες.
  • Επέβαλε νόμο ώστε η υποθηκευμένη γη, λόγω οικονομικού δανεισμού από τρίτους, κυρίως αριστοκράτες, να επιστρέφει πλέον στους γεωργούς.
  • Υιοθέτησε τα μετρικά συστήματα βάρους και μήκους που ίσχυαν στην Κόρινθο και σε πολλές ευβοϊκές πόλεις, που εκείνη την περίοδο ήταν πιο οικονομικά αναπτυγμένες σε σχέση με την Αθήνα. Έτσι, διευκολύνθηκαν οι εμπορικές συναλλαγές με αυτές τις πόλεις. Το μέτρο αυτό συνέβαλε στην ανάπτυξη του αθηναϊκού εμπορίου και κατά συνέπεια, στην αύξηση του πλούτου της πόλης.
  • Ενθάρρυνε τη μετεγκατάσταση στην Αθήνα εξειδικευμένων τεχνιτών, που κατάγονταν από άλλες πόλεις. Η Αθήνα είχε μείνει πίσω στην παραγωγικότητα και την τεχνογνωσία. Επομένως, η εισροή εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού θα ενίσχυε αυτόν τον τομέα.
  • Στις πολιτειακές μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα περιλαμβάνονται και μέτρα που διεύρυναν τη λαϊκή κυριαρχία, δηλ. τη στήριξη της εξουσίας στο σώμα των πολιτών της Αθήνας. Συγκεκριμένα ο Σόλων προέβη στα εξής μέτρα:
  • Κατ' αρχήν, προχώρησε στην κατάταξη των Αθηναίων πολιτών σε τέσσερις τάξεις, χρησιμοποιώντας ως βασικό κριτήριο την ποσότητα παραγωγής από τις ιδιόκτητες γαίες τους.


1) Η πρώτη κοινωνική τάξη ήταν οι πεντακοσιομέδιμνοι, δηλαδή όσοι λάμβαναν ετησίως τουλάχιστον 500 «μέδιμνους» από την ατομική κτηματική ήκαι κινητή περιουσία τους. Ένας μέδιμνος ήταν μονάδα μέτρησης βάρους για στερεά και υγρά αντικείμενα και ισοδυναμούσε με 38 κιλά και 50 λίτρα αντίστοιχα. Για να γίνει περισσότερο κατανοητή η αξία που αντιπροσώπευε ο μέδιμνος στην καθημερινή ζωή ενός Αθηναίου, αξίζει να σημειωθεί ότι ένας άνδρας κατανάλωνε ετησίως περίπου 8 μέδιμνους σιτάρι και μια πενταμελής οικογένεια με τρία παιδιά κατανάλωνε ετησίως περίπου 25 μέδιμνους σε σιτάρι συν 10 μέδιμνους σε άλλους τύπους φαγητού και ποτών. Κατά συνέπεια, όποιος παρήγαγε ετησίως 500 μέδιμνους ήταν σε θέση να θρέψει 15 οικογένειες ή 50 άνδρες. Με άλλα λόγια, οι πολίτες που άνηκαν στην τάξη των πεντακοσιομέδιμνων θεωρούντο τουλάχιστον εύποροι. Συμπερασματικά, σε αυτή την τάξη συμπεριλαμβάνονταν τόσο τα μέλη των πλούσιων αριστοκρατικών οικογενειών όσο και οι πολίτες που δεν άνηκαν σε αυτές αλλά είχαν υψηλά εισοδήματα από διάφορες πηγές.

2) Η δεύτερη κοινωνική τάξη που όρισε ο Σόλων ήταν οι «ιππείς», των οποίων η ετήσια ατομική κτηματική ή και κινητή περιουσία τους κυμαινόταν μεταξύ 300 και 500 μεδίμνων. Προφανώς, η ονομασία που είχε δοθεί σε αυτή την τάξη είχε να κάνει με το γεγονός ότι τα μέλη της ήταν σε θέση να συντηρούν έναν τουλάχιστον πολεμικό ίππο και ιππέα σε καιρό πολέμου, μια διαδικασία εξαιρετικά ακριβή εκείνη την περίοδο. Ο Σόλων ανέδειξε αυτόν τον παράγοντα σε κριτήριο κοινωνικής κατάταξης.

3) Η τρίτη κοινωνική τάξη ήταν οι «ζευγίτες», δηλαδή αυτοί που ήταν σε ζυγούς ως βαριά οπλισμένοι πεζοί (οπλίτες). Και σε αυτή την περίπτωση, το κριτήριο κοινωνικής κατάταξης ήταν η δυνατότητα ενός πολίτη να είναι σε θέση να συντηρεί ένα τύπο πολεμιστή. Ένας ζευγίτης ήταν μέρος του σώματος των οπλιτών στον αθηναϊκό στρατό. Ωστόσο, κάποιοι μελετητές θεωρούν ότι ως ζευγίτες περιγράφονταν οι Αθηναίοι γεωργοί, που ήταν σε θέση να χρησιμοποιούν ένα ζεύγος βοδιών για την καλλιέργεια των κτημάτων τους. Από άποψη παραγωγής, οι ζευγίτες παρήγαγαν μεταξύ 200 και 300 μέδιμνους ετησίως.

4) Τέλος, στη βάση της κοινωνικής πυραμίδας ήταν οι «θήται». Με σύγχρονους όρους, θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως δουλοπάροικοι, δηλαδή ήταν εξαρτημένοι από τον αφέντη τους και υποχρεωμένοι να δουλεύουν στα κτήματά του. Με τη ρύθμιση του Σόλωνα στους θήτες συμπεριλαμβάνονταν και οι μισθωμένοι εργάτες γης. Σε αυτή την τάξη άνηκαν όσων η ετήσια κτηματική και ακίνητη παραγωγή ήταν κάτω από 200 μέδιμνους. Τουλάχιστον οι μισοί Αθηναίοι πολίτες αποτελούσαν μέρος αυτή της τάξης.

  • Μετέφερε στην εκκλησία του δήμου την αρμοδιότητα της εκλογής των αρχόντων, που είχε ως τότε ο Άρειος Πάγος, και
  • Θέσπισε τη διαδικασία της κληρώσεως εκ προκρίτων πεντακοσιομεδίμνων για την εκλογή τους. Σύμφωνα με αυτή τη διαδικασία ο δήμος εξέλεγε ένα αριθμό υποψηφίων αρχόντων από το τέλος των πεντακοσιομεδίμνων και στη συνέχεια γινόταν κλήρωση για την ανάδειξη ενός από αυτούς τους υποψηφίους.
  • Ο θεσμός των εννέα αρχόντων παρέμεινε αλλά πλέον ήταν ανοικτός στα μέλη των πεντακοσιομέδιμνων. Συνεπώς όχι μόνο οι ευγενείς αλλά και οι υπόλοιποι εύποροι Αθηναίοι ήταν σε θέση να διεκδικήσουν αυτό το αξίωμα. Τότε ίσχυε, ότι οι άρχοντες προωθούντο στον Άρειο Πάγο μετά το τέλος της θητείας τους. Κατά συνέπεια και αυτό το «κάστρο» της αριστοκρατικής τάξης θα έπεφτε σταδιακά με την άνοδο μη ευγενών μελών της τάξης των πεντακοσιομέδιμνων.
  • Ίδρυσε ένα νέο βουλευτικό σώμα, τη βουλή των τετρακοσίων και
  • Μετέφερε σε αυτό τις προβουλευτικές αρμοδιότητες που είχε ως τότε ο Άρειος Πάγος, δηλ. τη διαδικασία προκαταρκτικής επεξεργασίας των σχεδίων ψηφισμάτων που θα υποβάλλονταν στην εκκλησία του δήμου.
  • Η βουλή των τετρακοσίων ήταν πιο δημοκρατική σε σύγκριση με το αριστοκρατικό σώμα του Αρείου Πάγου, στο οποίο συμμετείχαν μόνο πεντακοσιομέδιμνοι που είχαν θητεύσει ως άρχοντες και είχαν εκλεγεί από τον ίδιο τον Άρειο Πάγο σύμφωνα με τη διαδικασία που ίσχυε πριν τις μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα. Η βουλή αντίθετα είχε 400 εκλεγμένα μέλη, που προέρχονταν και από τα μέλη των «ιππέων» και των «ζευγιτών», η θητεία κάθε βουλευτή ήταν ετήσια και οι τέσσερις φυλές της Αθήνας αντιπροσωπεύονταν ισότιμα, με εκατό βουλευτές η καθεμιά.

Ο Αθηναίος Σόλων


Δικαιοσύνη

Στο χώρο της δικαιοσύνης οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα ήταν επίσης σημαντικές προς την κατεύθυνση του εκδημοκρατισμού και του ελέγχου της εξουσίας.

  • Ο Σόλων έδωσε τη δυνατότητα σε κάθε πολίτη όχι μόνο στον παθόντα, να καταγγέλλει στον Άρειο Πάγο με εισαγγελία (αγωγή) οποιονδήποτε, ακόμα και άρχοντα και να εμφανίζεται ως κατήγορος. Με αυτό τον τρόπο κατοχυρώθηκε ουσιαστικά το έννομο συμφέρον του απλού πολίτη σε σχέση με την άσκηση της εξουσίας από τα κρατικά όργανα, ακόμα και αν οι ενέργειες των κρατικών οργάνων δεν τον έβλαπταν άμεσα.
  • Ίδρυσε την Ηλιαία, ένα λαϊκό δικαστήριο με πολλά μέλη, ως αντίβαρο του Αρείου Πάγου σε θέματα απονομής δικαιοσύνης. Η ακριβής σύνθεση της σολώνειας Ηλιαίας δεν είναι γνωστή και δεν αποκλείεται να πρόκειται απλώς για την ίδια την εκκλησία του δήμου, όταν αυτή συνεδρίαζε ως δικαστήριο. Στην Ηλιαία μπορούσε να προσφύγει οποιοσδήποτε εναντίον δικαστικής αποφάσεως αρχόντων. Το όνομά της προέρχεται από το ουσ. ηλία=αλία, που σημαίνει εκκλησία, σύναξη. Η κλασική διαμόρφωση της Ηλιαίας σε «δεξαμενή» 6.000 κληρωμένων Αθηναίων άνω των 30 ετών, από την οποία λαμβάνονταν οι δικαστές για τα ηλιαστικά δικαστήρια, οφείλεται στις μεταρρυθμίσεις του έτους 462 π.Χ. από τον Εφιάλτη μέντορα του Περικλή.

Γενικά ο Σόλων θέσπισε και πλήθος άλλων νόμων για συγκεκριμένα θέματα, που δεν είναι όλα γνωστά. Τα σημαντικότερα από αυτά είναι:

  • Απαγόρευση της εξαγωγής γεωργικών προϊόντων πλην λαδιού,
  • Ρυθμίσεις στις ιδιωτικές σχέσεις (π.χ. κανόνες υδροληψίας, ελάχιστες αποστάσεις οικοδομών)
  • Θέσπιση κοινωνικής πρόνοιας για αναπήρους και επικλήρους (θυγατέρες που κληρονομούσαν αποκλειστικά την πατρική περιουσία λόγω έλλειψης άρρενα κληρονόμου),
  • Έλαβε μέτρα προστασίας της οικογένειας και του γάμου, που περιελάμβαναν μέτρα εναντίον της μοιχείας, του βιασμού, της μαστροπείας και της πορνείας,
  • Έλαβε μέτρα για την προστασία της εγκύου και ανύπανδρου γυναίκας.
  • Υποχρέωση των γονέων να διδάξουν στα παιδιά τους κάποια τέχνη και απαλλαγή των τέκνων από τη φροντίδα των ηλικιωμένων γονέων τους, αν οι τελευταίοι δεν είχαν ανταποκριθεί σε αυτή την υποχρέωσή τους.

Συνολικά ο Σόλων ρύθμισε πάνω σε νέες βάσεις το δημόσιο, το ιδιωτικό και το ποινικό δίκαιο. Οι νόμοι του δημοσιεύτηκαν ίσως το 592/1 π.Χ., καταγραμμένοι σε ξύλινες τετράγωνες στήλες, οι οποίες στένευαν προς τα πάνω και στρέφονταν γύρω από άξονα, γι' αυτό και ονομάστηκαν "άξονες" ή "κύρβεις". Η νομοθεσία του απέκτησε φήμη και επέδρασε θετικά στην εξέλιξη του δικαίου, αλλά και στην κοινωνική, οικονομική, πολιτική και πολιτειακή εξέλιξη της Αθήνας. Δίκαια ο Σόλων θεωρείται και ως πατέρας του αστικού δικαίου.

Δυστυχώς, οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα είχαν μόνο μερική επιτυχία όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των ίδιων των αριστοκρατικών οικογενειών συνέχισε απρόσκοπτα παρά τις αλλαγές αυτές. Εξάλλου, ήταν εξ' αρχής δύσκολο εγχείρημα η όλη προσπάθεια του Σόλωνα να συμβιβάσει τα αντικρουόμενα συμφέροντα μεταξύ των αντιμαχόμενων παρατάξεων στην Αθήνα.

Κάποια μέτρα, όπως η ακύρωση των χρεών των γεωργών, είχαν άμεσες ευεργετικές επιδράσεις στην κοινωνία. Όμως και αυτά τα θετικά μέτρα είχαν προσωρινή διάρκεια. Σύντομα, οι περισσότεροι γεωργοί εισήλθαν ξανά σε δυσχερή κατάσταση λόγω χρεών. Ο κύριος λόγος για αυτή την εξέλιξη ήταν ότι δεν κατείχαν αρκετό κεφάλαιο για να υποστηρίξουν τη διαδικασία παραγωγής κατά τη διάρκεια του έτους. Μοιραία, αναγκάζονταν να προσφύγουν εκ νέου σε δανεισμό από τους προηγούμενους πιστωτές τους. Αν και τώρα δεν διακυβευόταν η προσωπική ελευθερία τους, έβρισκαν πάλι τον εαυτό τους δέσμιο των αριστοκρατών για τους ίδιους λόγους με αυτούς που ίσχυαν στο παρελθόν.

(Η συνέχεια στο επόμενο άρθρο)


Στο Δεύτερο Μέρος του άρθρου την σκυτάλη των πολιτικών μεταρρυθμίσεων αναλαμβάνει ο Κλεισθένης ο Αθηναίος (διαβάστε εδώ)


Βιβλιογραφία:


Παυσανίας: Αττικά 23,9

Αριστοτέλης: Πολιτικα 1317b177

Αριστοτέλης: Αθηναίων Πολιτεία 25,27

D. Kagan: The Outbreak of the Peloponnesian War, 135–136

Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Ab, 145

Ξενοφών: Ελληνικά Β 1,31

Πλούταρχος: Περικλής 13, 25, 27, 28, 31, 32, 33, 34

Πλούταρχος: Βίοι Παράλληλοι (Σόλων)

Ζούλα Ιωάννα: Κλεισθένης ο Αθηναίος

Αγγελική Σύρκου: Αρχαία Ελληνική Ιστορία

Θουκυδίδης: Ιστορία Α 32, 114, 110,- Β 65 - Ε 116,

Αγαθόνικος: Αχιλλέας & Αριστοτέλης (1891). Αριστοτέλους Αθηναϊκή πολιτεία

Rev Thomas Harwood: επιμ. (1801). Grecian antiquities; or, An account of the public and private life of the Greeks...

Διόδωρος Σικελιώτης: Ιστορική βιβλιοθήκη ΙΑ

Μ.Β. Σακελλαρίου: Η αθηναϊκή δημοκρατία, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης: Ηράκλειο 2000.

Δημήτρης Ι. Κυρτάτας: Οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα, ο Αριστοτέλης και η σύγχρονη πολιτική θεωρία,Μνήμων 14 (1992), σελ. 205 - 222

Ανδρέας Χέλμης: Ο Σόλων και η διεκδίκηση της Σαλαμίνας από τους Αθηναίους, σε Αρχαία δίκαια και κοινωνία. Σύμμεικτα προς τιμήν Παναγιώτη Δ. Δημάκη, Αθήνα 2002,

Χρήστος Γ. Ρήγας: Η δημοκρατία του Εφιάλτη - Η εξουσία των πολιτών, Εκδόσεις Ελευσίς, Αθήνα 2008 [

Historical Quest

Τσαμπαρλή Θερενίκη: (Η δημοκρατία στην αρχαία Αθήνα, και οι κοινωνικές τάξεις)

Δ. Δημακόπουλος: Η Αθηναϊκή Δημοκρατία υπό την δοκιμασία του μεγάλου ανδρός

Κωνσταντινος Πλεύρης: Αθηναική Δημοκρατία και Πολιτισμού

Γιορτσούκ Οξερμάν: Σύντομη Ιστορία Φιλοσοφίας

Γ. Κορδάτος: Ιστορία της Ελληνικής Φιλοσοφίας. ΑΟ 1972

Σουίδας: Λήμα Αιχύλος

Εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη: Τόμος 2

«Είναι ο Περικλής ο Θεμελιωτής της Ειρηνικής Αθηνα...
«Οι Αρχαίοι Έλληνες Θεμελιωτές της Ιστορίας ως Επι...

Σχετικές Δημοσιεύσεις

Με την αποδοχή θα έχετε πρόσβαση σε μια υπηρεσία που παρέχεται από τρίτο μέρος εκτός του https://intownpost.com/