fbpx

«Η Μυθιστορική Εξέλιξη: (Γραικός – Έλλην – (Ρωμιός Έλλην) – Ελλάς» γράφει ο Μιχάλης Μπατής (Β΄ Μέρος)

Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

mixalis.mpatis@gmail.com

Η Ελληνική Μυθολογία είναι ένα από τα πιο αξιόλογα και αντιπροσωπευτικά δείγματα του λαμπρού πολιτισμού που δημιούργησαν οι αρχαίοι Έλληνες. Περιέχει την δική τους εξήγηση και διήγηση για την δημιουργία του Κόσμου και του ανθρώπινου γένους, καθώς και την παραπέρα εξέλιξη και πορεία των Ελλήνων μέσα στους αιώνες που κύλησαν.

Οι  αρχαίοι  Έλληνες ανέφεραν  ένα  φυλετικό  μύθο, με τον οποίο «ερμήνευαν» την εθνική τους ονομασία «Έλληνες» συνδέοντάς τη με το όνομα του μυθικού βασιλιά και γενάρχη «Έλληνα» (θεωρία  του  κοινού  προγόνου – γενάρχη) απ’ τον οποίο προήλθαν όλα τα ελληνικά φύλα. Την ύπαρξη του Έλληνα δέχονταν ακόμη και οι μεγάλοι ιστορικοί της αρχαιότητος όπως ο Ηρόδοτος ή ο Θουκυδίδης οι οποίοι με την σειρά τους επανέλαβαν, χωρίς συστηματικό έλεγχο, το «μυθικό αξίωμα» και στις επίσημες πλέον ιστορίες των  Ελλήνων. Έτσι συνδέθηκε άμεσα η εθνική ονομασία με τον γενάρχη, βασιλιά της Φθίας, (τον Έλληνα), ο οποίος είχε γιούς τούς υπολοίπους «γενάρχες» των ελληνικών φύλων: τον  Αίολο, τον Δώρο και τον Ξούθο.

Το δεύτερο μέρος της Μυθιστορικής εξέλιξης (Διαβάστε το πρώτο μέρος)

Ο  ποιητής Όμηρος πράγματι χρησιμοποιεί 147 φορές το όνομα «Δαναοί», ενώ δεν χρησιμοποεί δεύτερη φορά το «Πανέλληνες». Παντού επιλέγει ονομασίες από το σχήμα  «Αχαιοί, Δαναοί, Παναχαιοί, Αργείοι», ενώ πουθενά δεν προσθέτει την ονομασία «Έλληνες» ή «Πανέλληνες».

Άραγε ο συγκεκριμένος στίχος αποδεικνύει περίτρανα ότι ενώ υπήρχε λέξη με φυλετική σημασία, που ήδη λειτουργούσε ως συλλογική επωνυμία, εντούτοις δεν χρησιμοποιείται συνειδητά δεύτερη φορά. Ίσως οι «Πανέλληνες» να ήταν οι λαοί νοτιοανατολικά της κοιλάδας του Σπερχειού στους  οποίους ανήκε ο Αίας ( Λοκροί) γειτονική περιοχή της  Φθίας, ίσως είναι η περιοχή που υπονοεί στο δρομολόγιό του ο Φοίνικας (η Ελλάς) (Αμφικτύονες;)

Ας εξετάσουμε όμως για λίγο σε βάθος χρόνου τις ονομασίες (τοπωνύμια – φυλετικά  ονόματα).

Εάν ο ποιητής χρησιμοποίησε κείμενα παλαιότερα, κυρίως του Αριστέα του Προκοννήσιου, κάτι που θεωρείται σίγουρο, λόγω των συχνών στερεοτύπων, που έχουν  εντοπισθεί και μελετηθεί στο έπος, αυτό σημαίνει με βεβαιότητα, ότι όχι μόνο οι λέξεις  «Ελλάς – Έλληνες» αλλά και πολλές άλλες ονομασίες είναι γνωστές στη παλαιότερη ποίηση  του έπους, κατά  συνέπεια ήδη χρησιμοποιούνταν, είτε ως τοπωνύμια, είτε ως ονομασίες – επωνυμίες πριν τον 12ο αι. πΧ.

Συνεπώς οι όροι «Ελλάς» και «Έλληνες» υπήρξαν πριν τον 12ο αι πΧ. ενώ ο υπόλοιπος  φυλετικός κορμός (οι  ελληνόγλωσσοι) έφερε κάποιο άλλο  εθνωνύμιο (Δαναοί ; Αργείοι). Βέβαια είναι όντως παράδοξο πως συμβαίνει τα ελληνόγλωσσα φύλα, ενώ άκμασαν  πολιτιστικά, δημιούργησαν σταθερές εγκαταστάσεις, οικονομία, διοίκηση και πνευματικά  προϊόντα (τέχνη-γραφή- μύθους-λογοτεχνία), η επική τους παράδοση που ψάλλει τα θέματα, πριν τα τρωικά, να μην προκρίνει γι’ όλα αυτά τα φύλα ένα και μόνο κοινό όνομα, αλλά διατήρησε τα τοπικά ονόματα, παρ’  ότι άσκησαν ενιαία δράση στο Αιγαίο και στην Μεσόγειο, με στρατηγικούς στόχους εκτός συνόρων;

Μάλιστα αυτή η πρακτική στην ποίηση δεν σταμάτησε ούτε με την παρέλευση των μυκηναϊκών χρόνων, αφού η ονομασία «Έλληνες» που καταγράφεται πριν τα τρωικά  υπαρκτή, αλλά  ανίσχυρη, (Κατάλογος  νυών) κατά τον 9ο ή τον 8ο αι π.Χ.. που ζει ο  Όμηρος, ακόμη δεν έχει επικρατήσει σε όλους τους Έλληνες, αντίθετα φαίνεται ακόμη το  ίδιο  ανίσχυρη και περιορισμένη γεωγραφικά (και η  ονομασία Ελλάς.

Κατά τον Ιάκωβο Θεοδωρακόπουλο, οι δύο ανωτέρω παράγραφοι επιβεβαιώνουν τον Αριστέα τον Προκοννήσιο ο οποίος στα Αρμάσπεια έπη αναφέρει ότι οι Έλληνοπελασγοί κατά την Βασιλεία του Ουρανού αποίκησαν την Μεσοποταμία ιδρύοντας τη πόλη Θεόπετρα (το 8.500 πΧ.) πλησίον του όρους Ζακρου της Σουσιανής χώρας με τοπάρχη τον Κάσο.

Το γεγονός αυτό ανάγεται σε εποχή προγενέστερη των Σουμερίων, οι οποίοι, ηρήστω εν παρόδω, έχουν Ελληνικές ρίζες (θα αναφερθώ σε ιδιαίτερο άρθρο περί της καταγωγής των Σουμερίων). Συνεπώς το όνομα Γραικοί ανάγεται χρονικά πολύ πιο πίσω.

Το ερώτημα λοιπόν που τίθεται είναι, τι συνέβη άραγε ώστε να αδρανοποιήσει την δυναμική της λέξης Ελλάς – Έλληνες ή να παγώσει την διαπιστωμένη έξοδό της από την  κοιλάδα του Αχιλλέα (Πανέλληνες) διαιρωτάται ο Ευθύμιος Αδάμης; Ίσως η «Κάθοδος των  Δωριέων», ίσως οι μεγάλες αναστατώσεις των λαών, η εκδίωξη των αιολικών πληθυσμών, ίσως ο πνευματικός μεσαίωνας, που θεωρητικά ακολούθησε με την άγνοια της γραφής. Κανείς δεν μπορεί να δώσει μια πειστική απάντηση διότι δεν υπάρχει μια απάντηση  πειστική, παρά  μόνο  υποθέσεις.

Θουκιδίδης

Την ορθότητα της μαρτυρίας του Ομήρου κατά τον Ευθύμιο Αδάμη αποδεικνύεται και στο  έργο  του  Ησιόδου, ενός  άλλου  αρχαίου ποιητή, ο οποίος δεν επιλέγει να μιλήσει για την  μυκηναϊκή εποχή, αλλά κυρίως για την εποχή του, μια χρονική περίοδο αρκετά κοντινή  στον Όμηρο.

Ο  Ησίοδος, έζησε το 750 π. Χ στην Βοιωτία μια περιοχή «κοντινή» της κοιλάδας του Σπερχειού, με μεγάλη μυκηναϊκή παράδοση. Αυτός γνωρίζει λοιπόν τους όρους «Ελλάς» και «Πανέλληνες», εντούτοις αναφέρει τους Μυκηναίους ως Αχαιούς και ο τρόπος που  χρησιμοποιεί τις λέξεις αποδεικνύει μια περιορισμένη τους εξάπλωση.

Ο   Θουκυδίδης  αναφέρεται  στο  συγκεκριμένο  ζήτημα και η γνώμη του μεγάλου ιστορικού της αρχαιότητας έχει μεγάλη σημασία: «δοκεί δε μοι ουδέ τούνομα τούτο ξύμπασα η  Ελλάς πω είχεν, αλλά  τα μεν  προ  του  Έλληνος του Δευκαλίωνος και πάνυ ουδέ είναι η  επίκλησις  αύτη….» (πιστεύω  δε  ότι   ούτε  το  όνομα  αυτό  είχε  ολόκληρη  η  Ελλάδα, αλλά  στην  εποχή  προ  του  Έλληνα,  του  γιου  του  Δευκαλίωνα, δεν  υπήρχε  καθόλου  η  ονομασία  αυτή….).

Ο μεγάλος ιστορικός δέχεται, ότι η ονομασία  «Έλληνες», όπως άλλωστε πιστοποιεί και το Ομηρικό κείμενο εμφανίζεται στην Φθία και από εκεί κατόπιν εξαπλώθηκε στην υπόλοιπη  Ελλάδα: «Όταν ο Έλληνας και οι γιοι του έγιναν ισχυροί στην Φθιώτιδα και τους καλούσαν στις άλλες πόλεις για βοήθεια, τότε ο καθένας ξεχωριστά από τους άλλους λαούς άρχισαν να ονομάζονται «Έλληνες» λόγω της συχνής συναναστροφής μαζί τους, αλλά το όνομα αυτό για μεγάλο διάστημα δεν είχε την δύναμη να επικρατήσει σε όλους..»

Συνεπώς αιτία  της εξάπλωσης της ονομασίας, ήταν η αύξηση της στρατιωτικής δύναμης του ομώνυμου ελληνόγλωσσου φύλου, με συνέπεια την στρατιωτική του παρέμβαση και τις στενές σχέσεις με τα υπόλοιπα αδύναμα φύλα της περιοχής, που τα υποστήριζε ενεργά.

Αυτή η λογική θεώρηση που υπερκαλύπτει τον μύθο χωρίς να τον αποσιωπά πλήρως, δείχνει να έχει ερείσματα ιστορικά στον θεσμό των Αμφικτυονιών.

Όμως στο ίδιο ζήτημα, της ονομασίας των Ελλήνων, αναφέρθηκε και ο Αριστοτέλης  διατυπώνοντας την άποψη πως υπήρξε και ένα άλλο, αρχαιότερο όνομα (το οποίο όμως  δεν διατηρεί κανένα ίχνος στον Όμηρο).

Ο Αριστοτέλης στα (Μετεωρολογικά 1,352α) αναφέρει ότι οι Έλληνες ονομάζονταν «Γραικοί» πριν από τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα, ο οποίος συνέβη: «περί την Ελλάδα την αρχαίαν, αύτη δ’ εστίν η περί την Δωδώνη και τον Αχελώο… Ώκουν γαρ οι Σελλοί ενταύθα και οι καλούμενοι τότε μεν Γραικοί νυν δε  Έλληνες…»

Η πληροφορία του Αριστοτέλη και η γενικότερη παράδοση της αρχαιότητας συγκλίνουν στο ότι τόσο οι ονομασίες Γραικοί και Έλληνες όσο και η περιοχή της αρχικής εγκατάστασης των Ελλήνων τοποθετούνται στην περιοχή της Ηπείρου, γύρω από τη Δωδώνη και τα σημερινά Ιωάννινα.

Ο Ησίοδος μεταθέτει τον Γραικό μετά τον κατακλυσμό  και τον θεωρεί «ανιψιό» του  Έλληνα, αναγνωρίζοντας ότι έχει κάποια θέση στον φυλετικό μύθο, όμως και ο Απολλόδωρος  θεωρεί πως πρώτο όνομα των Ελλήνων ήταν το «Γραικοί» και επί βασιλείας Έλληνα άλλαξε. Ο Έλλην έδωσε το όνομά του στους Έλληνες που ως τότε λεγόντουσαν Γραικοί. Η άποψη του Απολλόδωρου είναι η σωστή καθόσον την αυτή άποψη έχουν Αριστέας ο Προκοννύσιος, ο Ωλήνας και ο Πάμφος οι οποίοι είναι προ-Ομηρικοί ποιητές.

Η πληροφορία του Απολλοδώρου και του Αριστοτέλη δεν βρίσκει βέβαια, απήχηση στον  Όμηρο, ο οποίος δεν γνωρίζει τους Γραικούς, μνημονεύει όμως στον κατάλογο των νηών  την πόλη Γραία, στην επικράτεια των Βοιωτών .

«Γραικός» αρχαιότερο του «Έλληνος» βρίσκουν σημαντικούς μάρτυρες των απόψεών τους, όπως είναι για παράδειγμα η αρχαία επιγραφή σε μάρμαρο, που βρέθηκε το 1627 στην  Πάρο, το «Πάριο  Χρονικό», το οποίο αναφέρει γεγονότα από το 1581 π.Χ (όταν βασίλεψε ο  Κέκροπας), εκεί αναφέρεται πράγματι  ο Γραικός, ως γιός του Θεσσαλού, κάτι που   αναφέρει και ο  Στέφανος ο Βυζάντιος (στη  λέξη  Γραικός).

Η σύντομη ανάλυση που κάναμε αποδεικνύει πως η ονομασία  Έλληνες έχει χρονική αφετηρία, δηλαδή εμφανίζεται από ένα χρονικό σημείο και μετά στον λαό των Ελλήνων, μάλιστα εδραιώνεται σε χώρο που σχετίζεται με τους Μυρμιδόνες και γενικότερα με το βασίλειο του Αχιλλέα.

Πολλοί λοιπόν θεωρούν ως  τόπο εμφάνισης του ονόματος «Έλλην» την Δωδώνη και το  φύλο που μετέδωσε την ονομασία είναι ένα μικρό φύλο που ζούσε εκεί, το οποίο  ονομαζόταν «Ελλοί»  ή «Σελλοί». Όταν αυτοί(οι  Σελλοί) σταδιακά χάνονται, απέμεινε εκεί, στον  χώρο  της  Δωδώνης, μια μικρή ιερατική ομάδα, που ζούσε με ασκητικούς κανόνες  και λάτρευε όπως αναφέρει ο  Όμηρος (Π – 233) τον Δία: «Δία  θεέ  Πελασγικέ, προστάτη  της Δωδώνης, της κακοχείμωνης, που από σένα οι ανιφτόποδες και  χαμόκοιτοι «Σελλοί»  προφέρουν τα θεία λόγια.»

Αυτός ο χώρος που ονομαζόταν Ελλοπία και οι Ελλοί, μετέδωσαν το όνομα σ’ όλους τους υπολοίπους με μια διαδικασία σταδιακή(;).

Η συγκεκριμένη άποψη ενώ φαίνεται πειστική δέχεται πολλές ενστάσεις ανάμεσα στις οποίες, ότι ο  Όμηρος, που αναφέρει τους Σελλούς, δεν χρησιμοποιεί τίποτε το προσδιοριστικό γι’ αυτούς, που να τους συνδέει με την ονομασία «Έλληνες», όπως στους Μυρμιδόνες (ως δεύτερη ονομασία), αλλά τους αναφέρει «Σελλούς» ως διαφορετική  επώνυμη ομάδα, χωρίς να κάνει κάποιο σχόλιο. Δείχνει λοιπόν να τηρεί κάποια απόσταση, παρ’ ότι τη μνεία γι’ αυτούς την κάνει (μόνο) ο βασιλιάς των Ελλήνων, ο Αχιλλέας!!

Άλλοι υποστήριξαν ότι η ονομασία «Ελλάς» προήλθε από  τον «Έλλοπα» τον γιό του Ίωνα, απ’ τον οποίο ονομάσθηκε «Ελλοπία» η χώρα της Δωδώνης, όπως κάτι αντίστοιχο συνέβαινε και με ένα μέρος της Εύβοιας. (κατ’  άλλους ο Έλλοπας και ο Πελασγός είναι  αδέλφια του Αχαιού).

Η  άποψη αυτή που συνδέει τους Έλληνες με την Ήπειρο βρίσκει σύμφωνους πολλούς  επιστήμονες, που θεωρούν ότι, «Έλληνες» ονομάστηκαν μια ομάδα, ένα φύλο ελληνικό  αιολόφωνο, το οποίο ζούσε στην  Ήπειρο και μετανάστευσε στην Φθία, πριν τον Τρωϊκό  πόλεμο (άλλοι το θεωρούν γλωσσικά συγγενικό των Δωριέων, δυτική διάλεκτο).

Στο όλο ζήτημα της εμφάνισης του ονόματος των Ελλήνων και της επικράτησής του πάνω στα υπόλοιπα ελληνόγλωσσα φύλα, σημαντική είναι η άποψη εκείνων που παρατήρησαν, πολύ σωστά, ότι το όνομα συνδέεται με την «Αμφικτυονία  των Δελφων», δηλαδή την  ένωση των ελληνικών πόλεων γύρω από το Δελφικό  ιερό.

Όμηρος

Είναι γεγονός ότι οι συνασπισμένοι λαοί σε μια πολιτικό- θρησκευτική ένωση, μόνο αυτοί ονομάζονταν «Έλληνες» και πραγματικά μόνο αυτοί είχαν το δικαίωμα να συμμετάσχουν στους Ολυμπιακούς Αγώνες και να δέχονται την διαιτησία των Ελλανοδικών (δωρικά) ή των Ελληνοδικών (Ιωνικά).

Όσοι λοιπόν συμμετείχαν στους Ολυμπιακούς αγώνες, ονομάζονταν «Έλληνες», όπως π.χ. οι Σπαρτιάτες, ενώ οι Αθηναίοι που δεν συμμετείχαν αρχικά δεν ονομάζονται Έλληνες, ούτε  στα χρόνια του Σόλωνα, αλλά θα ονομαστούν Έλληνες μετέπειτα.

Η συγκεκριμένη άποψη η οποία αποτελεί μια ιστορική θεώρηση, επιβεβαιώνεται από την  περίπτωση των Μακεδόνων, οι οποίοι όταν επί βασιλείας του Φιλίππου του Β΄ έγιναν μέλη  της Δελφικής Αμφικτυονίας, τότε ονομάστηκαν «Έλληνες», ενώ παλαιότερα ήταν απλά «Φιλλέλληνες».

Στο επόμενο το τρίτο και τελευταίο μέρος.

Βιβλιογραφία

  • T. Hägg, Το αρχαίο μυθιστόρημα, μετάφρ. Τζ. Μαστοράκη, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1992.
  • Burkert Walter, Ελληνική Μυθολογία και Τελετουργία Μ.Ι.Ε.Τ., (Αθήνα, 1993).
  • Kerenyi, Karl, The Heroes of the Greeks 1959.
  • Κερενυϊ, Κάρολος, Η μυθολογία των Ελλήνων
  • Ελληνική Μυθολογία PDecherme
  • G. Gournot Ιστορία της αρχαίας Ελλάδας 1979
  • C. Scitt Littleton (2005). Godes, Goddesses and Mythology, Volume 6. Marshall Cavendish. p 829
  • James Bartley : Ερπετοειδείς Άρχοντες 2004
  • Emmy PatsiGrin : Επίτομο λεξικό Ελληνικής Μυθολογίας, εκδόσεις Χάρη Πάτση, Αθήνα 1969
  • Ελληνική Μυθολογία LBernard
  • Κωνσταντίνος Σαπαρδάνης : Οι διαφορές μεταξύ Μύθων – Μυθολογίας – Θρύλων
  • Buxton Richard (2002) Όψεις του φαντασιακού στην αρχαία Ελλάδα, η μυθολογία και τα συμφραζόμενά της, Εκδ. University studio press
  • Μανώλης Δανέζης και Στράτος Θεοδοσίου, «Το Σύμπαν που Αγάπησα, Εισαγωγή στην αστροφυσική»
  • Καρακάντζα Ε.Δ. (2004) Αρχαίοι Ελληνικοί μύθοι, ο θεωρητικός λόγος του 20ού αιώνα για τη φύση και την ερμηνεία τους, Εκδ. Μεταίχμιο
  • Κερένυϊ Κ. (2005) Η μυθολογία των Ελλήνων, ενδέκατη έκδοση, Εκδ. βιβλιοπωλείον της Εστίας
  • Καρττοδίνη Ε.-Δημητριάδη, Πελοπόννησος, Εκδ. Αθηνών, Αθήνα 1993
  • Πασσά I., Η Αληθινή Προϊστορία, Εκδ. Εγκυκλ. Ηλίου.
  • Γεωργαλά Γ., Ινδοευρωπαίοι ή Αιγαίον;, Αθήνα 1996.
  • Ομήρου, Ιλιάς. Εκδ. Γεωργιάδη
  • Μητσοποΰλου Τερέζα, Ελλάδα-Κίνα, ένας πολιτισμός, Αθήνα 1998
  • Τσατσόμοιρος Ηλίας, Αιγαίο βουνό, Αθήνα 1991
  • Άρθρα Χριστοδουλάκη Σταΰρου «Ιστορικά λάθη των σχολικών βιβλίων της πρωτοβάθ¬μιας εκπαιδεύσεως» στο περιοδικό «Αέροπος», τ. 32, 33, 35
  • Μητσοπούλου Τερέζα, Η Κοινή καταγωγή της Ελληνικής και της Κινεζικής Γλώσσας, Αθήνα 2002.
  • Σίτου Σπυρ., Ιστορία του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, γ’ έκδοσις, Ιωάννινα 1984
  • Mylonas G., Mycenae, A Guide to its ruins and its History, Athens, 1967
  • Hutchinson R., Prehistoric Crete, Peng. Books
  • Higgins R., Minoan and Mycenaean Art, London 1967
  • Ηροδότου Ιστορία. Εκδόσεις Κάκτος
  • Μάριου Δημοπουλου: Oι Πελασγοί στην Μεσοποταμία
  • Ιωάννης Τζέτζης: Ιλιακά . Εκδ Ιχώρ
  • Πλίνιου Φυσική Ιστορία Χ, XXXIII, XXI, LXX 7.174
  • Μάξιμος ο Τύριος Εκδόσεις Ηλιοτρόπιο
  • Αισχύλος : Προμηθέας Δεσμότης. Εκδόσεις Κάκτος
  • Στέφανου Βυζάντιου : Εθνικά Εκδόσεις Ηλιοτρόπιο
  • Δαμάστης στο «Περί εθνών Εκδόσεις Κάκτος
  • Ξενοφών : Κύρου παιδία. Εκδόσεις Κάκτος
  • Φιλόστρος περί Απολλωνιου του Τυαναία. Εκδόσεις Κάκτος
  • Ο Κλαύδιος Αιλιανός «Περί Ζώων Εκδ. Γεωργιάδης
  • Κτησίας ο Κνίδιος: Ινδικά, Εκδ Ακάδημος
  • Νόννος : Διονυσιακά. Εκδ. Κάκτος
  • Παυσανίας Ἀττικά. Εκδ. Κάκτος
  • Ευστάθιος Θεσσαλονίκης: , Εὐσταθίου Παρεκβολαί . Εκδόσεις Ηλιοτρόπιο
  • Όμηρος, Ίλιάδα, ‘Οδύσσεια Εκδ Ηλιοτρόπειο.
  • Γεώργιος Α Πλάνας. Αρχαία Ελλάδα, Φιλοσοφικός Σύλλογος ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ : Ο ζωδιακός κύκλος στην παγκόσμια μυθολογία. Εκδόσεις Νέα Α
  • Αιλιανός, Ποικίλη Ιστορία. Εκδόσεις Νέα Ακρόπολη
  • Σουίδας, Λεξικόν.
  • Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη, Επιτομή. Εκδόσεις Κάκτος
  • Διόδωρος, ‘Ιστορική Βιβλιοθήκη 4.Εκδόσεις Δοδώνη
  • Φιλόστρατος, ‘Ηρωικός. Εκδόσεις Γεωργιάδη’
  • Ηρόδοτος, Ε’, Ζ’.
  • Παυσανίας, 2, 7.
  • Ευριπίδης, ‘Εκάβη, Τρωάδες.
  • Πάριο Χρονικό.
  • Codino F. Εισαγωγή στον Όμηρο, μετ. Γ. Βανδώρος, Δ Παπαδήμας, Αθήνα 2008
  • Griffin J 1999, Ο Όμηρος για τη ζωή και το θάνατο, μετ. Π. Ανδρικόπουλος. Εκδ. του Εικοστού Πρώτου , Αθηνα 2010 Ακρόπολη
  • Αιλιανός, Ποικίλη Ιστορία. Εκδόσεις Νέα Ακρόπολη
  • Σουίδας, Λεξικόν.
  • Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη, Επιτομή. Εκδόσεις Κάκτος
  • Διόδωρος, ‘Ιστορική Βιβλιοθήκη 4.Εκδόσεις Δοδώνη
  • Φιλόστρατος, ‘Ηρωικός. Εκδόσεις Γεωργιάδη’
  • Ηρόδοτος, Ε’, Ζ’.
  • Παυσανίας, 2, 7.
  • Ευριπίδης, ‘Εκάβη, Τρωάδες.
  • Πάριο Χρονικό.
  • Codino F. Εισαγωγή στον Όμηρο, μετ. Γ. Βανδώρος, Δ Παπαδήμας, Αθήνα 2008
  • Griffin J 1999, Ο Όμηρος για τη ζωή και το θάνατο, μετ. Π. Ανδρικόπουλος. Εκδ. του Εικοστού Πρώτου, Αθήνα 2010
  • Groot J de 1996, Ομηρικό Λεξιλόγιο των Λεξημάτων που απαντούν από 10000 έως 10 φορές στα δύο ‘επη, εκδ. Ακκάδιμος
  • Holscher U. 1939 Utersuchungen zur Form der Odyssee, Hermes, Einzelshriften Κακρίδης Φ. Ι. 1981 ¨ Προβλήματα Ομηρικής θεολογίας
  • Κυρτάτας Δ. & Ράγκος Σ. 2013, Η Ελληνική Αρχαιότητα
  • Στράβων, Η. Εκδόσεις Άγρα
  • Διονύσιος Άλικαρνασσεύς. Εκδ. Κάκτος
  • Δίκτης ό Κρητικός, ‘Εφημερίδα τοϋ Τρωϊκού
  • πολέμου, έκδόσεις ΑΓΡΑ.
  • Φώτιος Κωνσταντινουπόλεως, Βιβλιοθήκη. Εκδ Άγρα
  • Ίωάνννης Μαλάλας, Χρονογραφία.Εκδ Λιβάνης
  • Ιωάννης Άντιοχεύς, Λόγος Δεύτερος.Εκδ Ιχώρ
  • Γεώργιος Κεδρηνός, Σύνοψις Ιστοριών.
  • Σοβιετική ‘Εγκυκλοπαίδεια, ‘Ομηρικό ζήτη¬μα, Συμπλήρωμα ‘Ελλ. «Εκδοσης.
  • Πρόκλος. Χρηστομάθεια ‘Ομηρικά. Επικός Κύκλος.
  • Περί ‘Ομή¬ρου καϊ Ησιόδου και τοϋ γένους και τοϋ άγώνος αύτών Όμηρος. Ίλιάδα, ‘Οδύσσεια. Φώτιος Κών/λεως. Βιβλιοθήκη. Λεξικό Σουίδα.
  • Κλαύδιος Αιλιανός. Ποικίλη Ιστορία. Εκδόσεις Ακάδημος
  • Ιάκωβος Πολυλάς, Ομήρου Ιλιάς, 1923. Εκδ Ακάδημος
  • Αλέξανδρος Πάλλης. Ηλιάδα 1904
  • Νίκος Καζαντζάκης & Ι. Θ Κακρίδης, Ομήρου Ιλιάδα 1955. Εκδόσεις Πάλλη
  • Θεόδωρος Γ. Μαυρόπουλος, Ομήρου Ιλιάδα, (εισαγωγικά στον Όμηρο, ευρεία περίληψη του έπους, μετάφραση, σχόλια, αναλύσεις και διδακτική επεργασία κατά ραψωδίες), Εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ, Θεσσαλονίκη 2004, ISBN: 960-8437-26-1
  • Κόραβος, Ιωάννης και Δρόσου, Χρυσάνθη. Ομήρου Ιλιάδα (2008). Μετάφραση σε σύγχρονα νέα ελληνικά. Εκδόσεις Σοκόλη.
  • Μαρωνίτης Δ. ,Ομήρου Ιλιάς Μετάφραση σε νέα ελληνικά. Εκδόσεις ΑΓΡΑ
  • Κακριδής Φ. (2005), Αρχαία ελληνική γραμματολογία, Θεσσαλονίκη: Ίδρυμα νεοελληνικών σπουδών, σ. 106
  • Μπερενίς Ζοφρουά: Ο Όμηρος και το ελληνικό ιδεώδες, Οι φορείς της γνώσης
  • Αναστασία Πετράκη. ΙΛΙΑΔΑ «Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΩΣ ΜΗΤΕΡΑ»
  • Τάκη Σινόπουλου . Ο ποιητικός μύθος της Ελένης
  • Ορφέως, Αργοναυτικά – Λιθικά, Εκδόσεις Ιδεοθέατρον, Αθήνα 1998
  • Αρχαία Ελληνική Γραμματεία «Οι Έλληνες», Ορφικά, Πρώτος Τόμος, Αργοναυτικά, Ύμνοι, τ. 616, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 2003
  • Αρχαία Ελληνική Γραμματεία «Οι Έλληνες», Ορφικά, Δεύτερος Τόμος, Λιθικά, Λιθικά κηρύγματα, (Σωκράτους και Διονυσίου Περί λίθων), Όσοι των λίθων εις ανακωχήν ζάλης και τρικυμίας θαλάσσης, τ. 617, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 2003
  • Αρχαία Ελληνική Γραμματεία «Οι Έλληνες», Ορφικά, Αποσπάσματα: Εξ αρχαιοτέρων έργων, Αρπαγή Περσεφόνης, Ιερωνύμου και Ελλανίκου Θεογονία, Ιεροί λόγοι εν Ραψωδίαις κδ’, τ. 1208, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 2003
  • Αρχαία Ελληνική Γραμματεία «Οι Έλληνες», Ορφικά, Αποσπάσματα: Διαθήκαι ή Παλινωδία, Αστρολογικά (Δωδεκαετηρίδες, Εφημερίδες, Γεωργία, Περί δραπετών, Περί σεισμών, Περί επεμβάσεων, Περί καταρχών), [Αστρονομία], [Αμμοσκοπία], Δίκτυον, Επιγράμματα, Θρονισμοί Μητρώοι, Θυηπολικόν, Ιερός λόγος Αιγύπτιος, Ιεροστολικά, Καθαρμοί, Εις Άιδου κατάβασις, Καταζωστικόν, [Κλήσεις κοσμικαί], [Κορυβαντικόν], Κρατήρ, Μικρότερος Κρατήρ, [Νεωτευτικά], [Ονομαστικόν], Όρκοι, [Πέπλος], Σφαίρα, [Σωτήρια], Τελεταί, [Τριαγμοί], Ύμνοι, Εις τον Αριθμόν Ύμνος, Φυσικά, Περί φυτών, βοτάνων και ιατρικής, Χρησμοί, Ωιοθυτικά, Ωιοσκοπικά, τ. 1209, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 2003 Αρχαία Ελληνική Γραμματεία «Οι Έλληνες»,
  • Απολλώνιος Ρόδιος, Αργοναυτικά, τ. 618, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 1999 Κωνσταντίνου Κουρτίδου,
  • Τα Αρχαία Ελληνικά Μυστήρια ήτοι τα Καβείρια – Διονύσια Ορφικά και Ελευσίνια, Εν Αθήναις 1934
  • Τα Καβείρια Μυστήρια, Εκδόσεις Πύρινος Κόσμος, Αθήνα, 1993 Ευσταθίου Η. Λιακόπουλου,
  • Τα Ορφικά Μυστήρια και η Αρχαία Ελληνική Μεταφυσική (Εξωτερικά, Εσωτερικά και Μυστικά Τελέσματα), Εκδόσεις «Έλλην», Αθήνα, 1999
  • Αρχαία Ελληνική Γραμματεία «Οι Έλληνες», Προσωκρατικοί, Ενδέκατος τόμος
  • Εμπεδοκλής, τ. 814, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 2000
  • Στεφάνου Α. Παϊπέτη, Η Βασιλική Αψίδα και ο Νόμος της Παγκόσμιας Έλξης
  • Νόννος Διονυσιακά Εκδόσεις Κάκτος

«Η Μυθιστορική Εξέλιξη: (Γραικός – Έλλην – (Ρωμιός Έλλην) – Ελλάς» γράφει ο Μιχάλης Μπατής (Α΄ Μέρος)

Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

mixalis.mpatis@gmail.com

Η Ελληνική Μυθολογία είναι ένα από τα πιο αξιόλογα και αντιπροσωπευτικά δείγματα του λαμπρού πολιτισμού που δημιούργησαν οι αρχαίοι Έλληνες. Περιέχει την δική τους εξήγηση και διήγηση για την δημιουργία του Κόσμου και του ανθρώπινου γένους, καθώς και την παραπέρα εξέλιξη και πορεία των Ελλήνων μέσα στους αιώνες που κύλησαν.

Οι  αρχαίοι  Έλληνες ανέφεραν  ένα  φυλετικό  μύθο, με τον οποίο «ερμήνευαν» την εθνική τους ονομασία «Έλληνες» συνδέοντάς τη με το όνομα του μυθικού βασιλιά και γενάρχη «Έλληνα» (θεωρία  του  κοινού  προγόνου – γενάρχη) απ’ τον οποίο προήλθαν όλα τα ελληνικά φύλα. Την ύπαρξη του Έλληνα δέχονταν ακόμη και οι μεγάλοι ιστορικοί της αρχαιότητος όπως ο Ηρόδοτος ή ο Θουκυδίδης οι οποίοι με την σειρά τους επανέλαβαν, χωρίς συστηματικό έλεγχο, το «μυθικό αξίωμα» και στις επίσημες πλέον ιστορίες των  Ελλήνων. Έτσι συνδέθηκε άμεσα η εθνική ονομασία με τον γενάρχη, βασιλιά της Φθίας, (τον Έλληνα), ο οποίος είχε γιούς τούς υπολοίπους «γενάρχες» των ελληνικών φύλων: τον  Αίολο, τον Δώρο και τον Ξούθο.

Ο μύθος, εάν τον παρακολουθήσουμε στην αφήγηση του Απολλοδώρου, αναφέρεται στο  πανάρχαιο γεωλογικό φαινόμενο του κατακλυσμού  το οποίο, ως γεγονός, είναι καταγεγραμμένο σε πολλές μυθολογίες αρχαίων λαών και η σύνδεσή του με την καταγωγή των Ελλήνων αποδεικνύει, ότι οι Έλληνες συντηρούσαν στην παράδοσή τους, παλαιές  μνήμες και εμπειρίες κοινές με πολλούς άλλους λαούς.

Ολόκληρη την προφορική παράδοση της Ελληνικής Προϊστορίας αποτύπωσαν πρώτοι, με την αθάνατη γραφή τους, οι μεγάλοι ποιητές της Ελληνικής Αρχαιότητας και την έκαναν κτήμα της σκεπτόμενης και καλλιεργημένης ανθρωπότητας. Από τότε η Ελληνική Μυθολογία κατέχει κορυφαία θέση ανάμεσα στα διαχρονικά αριστουργήματα που γέννησε το παγκόσμιο πνεύμα, διότι ο αναγνώστης της, κάθε φορά δέχεται πνευματικά ερεθίσματα για παραπέρα σκέψεις, στοχασμούς και αναζητήσεις των κρυμμένων συμβολισμών και της αλήθειας που περιέχεται σε αυτήν.

Ο Μύθος γενικά κατά την Ησιόδεια θεογονία αρχίζει με τον τρόπο που ξεπήδησαν η Γη και ο Ουρανός μέσα από το Χάος, ακολουθεί η γέννηση των πρώτων Θεών που θα πλάσουν τους πρώτους θνητούς, τους οποίους και θα τους καταστρέψουν στη συνέχεια, στέλνοντας ένα τρομακτικό κατακλυσμό, που έπνιξε κάθε ίχνος ζωής πάνω στην Γη. Οι Θεοί ξανάρχισαν λίγο αργότερα το έργο τους, πλάθοντας μια νέα γενιά ανθρώπων με τους οποίους έκαναν κοινούς απογόνους και έτσι ανέτειλε η εποχή των Ημιθέων και Ηρώων, που μέχρι σήμερα θέλγουν και γοητεύουν το ανθρώπινο μυαλό με τις περιπέτειές τους.

Σύμφωνα πάντα με τον Μύθο, ο Θεός Ήφαιστος με εντολή του Παντοκράτορα Δία, πήρε πυλό και φωτιά ή κατά άλλους με χώμα και νερό του ήρωα Πανοπέα και έπλασε μια πανέμορφη θνητή γυναίκα, την Πανδώρα (προικισμένη με όλα τα δώρα).

Αφού όλοι οι Θεοί του Ολύμπου την προίκησαν με δώρα, την έστειλε ως δώρο στον Επιμηθέα, τον μικρό αδελφό του Προμηθέα. Ο τελευταίος την ενυμφεύθει και απέκτησε τον Δευκαλίωνα  τον Λύκο και τον Χιμεραία, Η Πανδώρα απέκτησε τον Γραικό από την ένωσή της με τον Επιμιθέα. σύμφωνα πάντα με  τον  Ησίοδο, και πιθανόν  στην αρχή  επικράτησαν  οι απόγονοί του ως το ισχυρότερο γένος το γένος των Γραικών.

ΠΑΝΔΩΡΑ

ΣΗΜ: (Η αρνητική στάση του Ησίοδου και ο μισογυνισμός που εκδηλώνεται στα σχετικά κείμενά του (με την Πανδώρα πιθανόν ως αφορμή) αποδίδεται από ορισμένους ερευνητές και σε κατάλοιπα της μεταβατικής εποχής, από τη μητριαρχία στην πατριαρχία χωρίς φυσικά να αποκλείονται και άλλες λογικές ερμηνείες).

Η  Πανδώρα αποτελεί την αρχετυπική μορφή της ελληνικής μυθολογίας, όπου αναφέρεται ως η πρώτη θνητή γυναίκα, αιτία όλων των δεινών κατά τον Ησίοδο και αντίστοιχη της βιβλικής Εύας. Ο μύθος της Πανδώρας, όχι τόσο ως αρχετυπικής μορφής, μητέρας όλων των γυναικών, αλλά ως αιτίας όλων των παθών, λόγω της περιέργειάς της ή και σκόπιμα. Σύμφωνα πάντα με τον μύθο, αποδέσμευσε και σκόρπισε στην ανθρωπότητα όλα τα δεινά και τις ασθένειες που ήταν κρυμμένες σε ένα πιθάρι — το οποίο λανθασμένα καθιερώθηκε να αναφέρεται ως «κουτί».

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να διευκρινιστεί το εξής: Στα Έργα και Ημέραι ο Ησίοδος αναφέρεται ξανά στην Πανδώρα, αναφέροντας πώς ακριβώς τιμώρησε ο Δίας το ανθρώπινο είδος μέσω της Πανδώρας.

Αντιλαμβανόμενος ο Δίας το ατόπημα του Προμηθέα με τη φωτιά απεφάσισε να τιμωρήσει όχι μόνο τον Προμηθέα αλλά και τους ανθρώπους. ‘Εβαλε τον Ήφαιστο να πλάσει από άργιλο ένα πλάσμα που να μοιάζει σε αθάνατη θεά, αλλά να έχει τη φωνή και τη δύναμη ανθρώπου. Η Αθηνά της έμαθε να υφαίνει και η Αφροδίτη την έκανε ποθητή, ενώ ο Δίας, όπως αναφέρει ο Ησίοδος, έβαλε τον Ερμή να της δώσει ξεδιάντροπο μυαλό και πανούργα φύση και να της διδάξει τα ψέματα. Της δόθηκαν σαν δώρα επίσης τα χαρίσματα της Πειθούς και των Χαρίτων και ο Ερμής της έδωσε και ομιλία. Στο τέλος, λέει ο Ησίοδος, την ονόμασαν Πανδώρα επειδή κάθε θεός της έδωσε κι ένα δώρο.

 Ύστερα ο Δίας είπε στον Ερμή να παραδώσει την Πανδώρα ως δώρο στον Επιμηθέα, τον αδελφό του Προμηθέα. Αυτός δεν αναλογίστηκε τη συμβουλή του αδελφού του «να μη δεχτεί ποτέ δώρο από τον Ολύμπιο Δία και να το στείλει πίσω επειδή μπορεί να αποδεικνυόταν βλαβερό για τους ανθρώπους».

Δέχτηκε την Πανδώρα και κατάλαβε το λάθος του όταν πια έγινε το κακό. Γιατί μέχρι τότε οι φυλές των ανθρώπων που ζούσαν στη γη ήταν μακριά από τα κακά και τους πόνους και τις νόσους που «μέσα σε αυτές οι άνθρωποι γερνούν γρήγορα. Η γυναίκα όμως έβγαλε το μεγάλο πώμα από το πιθάρι και σκόρπισε όλα αυτά τα κακά φέρνοντας τη θλίψη στους ανθρώπους». Μόνο η Ελπίδα έμεινε μέσα στο άθραυστο μεγάλο πιθάρι και δεν πέταξε έξω «γιατί την κράτησε εκεί το πώμα με τη θέληση του Δία και γέμισε η πλάση αρρώστιες και δυστυχία που έπλητταν στο εξής μέρα νύχτα τους θνητούς σιωπηρά – γιατί ο Δίας τους είχε πάρει σοφά τη λαλιά». Καθώς όλες οι δυστυχίες πλησίαζαν βουβά, ύπουλα δηλαδή, κανείς δεν μπορούσε να φυλαχτεί και να γλιτώσει από το θέλημα του Δία».

Επανερχόμενοι στον μύθο μας, ο Προμηθέας στην συνέχεια συμβουλεύει τον γιό του, Δευκαλίωνα και την σύζυγό του – κόρη του άλλου τιτάνα, του Επιμηθέα,  την  Πύρρα – να  φτιάξει μια κιβωτό για να σωθεί από τον επερχόμενο κατακλυσμό. Ο Δευκαλίων κατασκεύασε την κιβωτό και σ’ αυτή κατέφυγε μαζί με την Πύρρα στις εννέα μέρες που ο Δίας, με ασταμάτητη βροχή, πλημμύρισε τον κόσμο.

Αφανήσθηκαν λοιπόν οι άνθρωποι και άλλαξε οριστικά η γεωλογική όψη της Ελλάδας, όμως, όταν υποχώρησαν τα νερά και η κιβωτός σταμάτησε στον Παρνασσό, ο Δίας   συμβούλευσε τους διασωθέντες να δημιουργήσουν και πάλι τους ανθρώπους, ρίχνοντας  πίσω τους πέτρες, έτσι από την Πύρρα προήλθαν οι γυναίκες και από τον Δευκαλίωνα οι  άνδρες.

Το ζευγάρι απέκτησε όμως και τα δικά του παιδιά: τον Έλληνα, τον Αμφικτύονα και την Πρωτογένεια, (ενώ αναφέρονται και άλλα όπως η Θυία, η Μελανθώ κα…). Αυτοί οι μετα-κατακλυσμιαίοι απόγονοι του Δευκαλίωνα απλώνονται στις κοντινές περιοχές και  συνδέονται επιγαμικά με άλλους βασιλικούς οίκους.

Ο Αμφικτύονας βασίλεψε για λίγο κοντά στις Θερμοπύλες (στην   Ανθήλη), όπου ίδρυσε  την Πυλαία Αμφικτυονία, κατόπιν πήγε στην Αττική, παντρεύτηκε την κόρη του Κραναού, τον εκθρόνισε και βασίλεψε για δέκα χρόνια, για να εκθρονιστεί και αυτός με την σειρά  του από τον Εριχθόνιο.

Ο Έλληνας, παντρεύτηκε την νύμφη Ορσηίδα απέκτησε γιους: τον Αίολο (Αιολείς), τον  Δώρο (Δωριείς) και  τον  Ξούθο, ο  οποίος ήρθε στην Αττική, παντρεύτηκε  την  κόρη  του Ερεχθέα, την Κρέουσα και απέκτησε μαζί  της δύο  γιούς, που αποτέλεσαν τους άλλους δύο  γενάρχες: τον Αχαιό και τον Ίωνα.

Από τον Αίολο και την Εναρέτη λοιπόν γεννήθηκαν πέντε κορίτσια και εφτά αγόρια οι: Κριθέας, Αθάμας, Σίσυφος, Σαλμονέας, Διηόνας, Μάγνητας και Περιήρης (Αιολίδες), Κρανάη, Αλκυόνη, Πεισιδίκη, Καλύκη και Περιμήδη.

 Από τον Δώρο, προήλθαν οι Δωριείς, ο Αγίμιος (ο γιος  του  Δώρου) τους έδωσε τους  νόμους, όσο ζούσαν στην κοιλάδα του Πηνειού, κάλεσε μάλιστα σε βοήθεια τον Ηρακλή  εναντίον των Λαπιθών και υιοθέτησε τον  Ύλο, επίσης  ως  γιός  του  Δώρου  θεωρούνταν  και ο Τέκταμος που επέδραμε στην Κρήτη.

Ο Ίων κατά τον Παυσανία πρώτα έγινε βασιλιάς στους Αιγιαλείς και κατόπιν στους Αθηναίους, ενώ ο Στράβων υποστηρίζει πως επειδή  νίκησε  τους  Θράκες  για  την δόξα  του οι Αθηναίοι τον έκαναν βασιλιά.

Ο Αχαιός γύρισε  στην Θεσσαλία και από εκεί οι γιοι του Άρχανδρος και Αρχιτέλης ήρθαν στο Άργος όπου κατέκτησαν την Πελοπόννησον (Αχαιοί).

Βέβαια  είναι αδύνατο να  προσδιορίσουμε  χρονικά  αυτά  τα  πρόσωπα, την  ύπαρξή τους ή την δράση τους, όμως η αναφορά του κατακλυσμού (παρ’ ότι αναφέρονται και άλλοι κατακλυσμοί στους  αρχαίους  ελληνικούς μύθους π.χ. επί Ινάχου, ή επί Ωγύγου), είναι  ένα  στοιχείο που μπορεί να  διασταυρωθεί με τις αναφορές της Μεσοποταμίας, (για τον εκεί κατακλυσμό), τον οποίο οι  επιστήμονες χρονολογούν κοντά στο 3000 π.Χ.

Συμπερασματικά θα λέγαμε, ότι ο μύθος εμφανίζει τις πρώτες ελληνικές φυλές ως  βιολογικούς απογόνους του Έλληνα, οι οποίες αναπτύσσονται στον χώρο της κεντρικής  Ελλάδας, μάλιστα στην ευρύτερη περιοχή της Φθίας, (και της Αττικής) σε κάποιο χρόνο  ακαθόριστο, οι δέ απόγονοί του βάση της θείκής καταγωγής του έφεραν το όνομα «Διογενεῖς» και έγιναν έθνος Ευγενές.

Στη συνέχεια, ακολούθησαν τα αδέλφια του, χωρίς να ανακατευτεί ξανά ο Παντοκράτορας Δίας στην ζωή του ζευγαριού. Φυσικά, μόνο τα  παιδιά του Έλληνα φέρουν αυτό το όνομα, (Έλληνες) ενώ η γενιά του αδελφού του Αμφικτύονα, μένει ανώνυμη μέχρι που ο εγγονός  του (ο  γιος  του Ιτωνού), ο Βοιωτός μετέδωσε εκείνος τ’ όνομά του στους Βοιωτούς, το ίδιο  και η γενιά της Πρωτογένειας που με τον Δία γέννησε τον Αέθλιο και τον Οπούντα (κατ’ άλλους με τον Λοκρό) ονομάζει το φύλο των Λοκρών (από  την  Θυία, ο Μάγνητας και ο Μακεδόνας και από την Μελανθώ ο Δελφός).

Επειδή δεν ονομάζονται όλοι Έλληνες, αλλά μόνο το ένα τρίτο των επίσημων απογόνων του Δευκαλίωνα, ενώ οι άλλοι φέρουν τοπικές ονομασίες, την συναντάμε υπαρκτή στον  Όμηρο, όταν ο ποιητής, συντηρεί την τοπική φυλετική διαίρεση και μνημονεύει  τις  ονομασίες. Άμεσα, όμως στο όνομα Έλληνες, συνδέει μόνο τους Μυρμιδόνες, οι οποίοι (κατά  μία  άποψη) ξεκάθαρα στο Β της Ιλιάδας ονομάζονται και  Έλληνες, ενώ κατά άλλη  εκτίμηση οι Έλληνες είναι ένα μικρό φύλο, πολεμικό, που συμβιώνει μαζί  τους στην Φθία  και έχει βασιλιά τον γενναιότερο από τους ήρωες, τον Αχιλλέα.

Σύμφωνα με τον Γεώργιο Αδάμη, η πρώτη λοιπόν πιστοποιημένη σχέση του συγκεκριμένου λαού, των Ελλήνων, με ένα πρόσωπο της εξουσίας και με ένα γεωγραφικό χώρο, ζωής και  δράσης τους (λαός – βασιλιάς- περιοχή) είναι αυτή που κατατίθεται στην Ιλιάδα στο σχήμα:  Έλληνες – Αχιλλέας (βασιλιάς) – Ελλάς – Φθία (πατρίδα).

Ο προσδιορισμός του λαού με βάση τον μύθο, γίνεται δεκτός από τον Όμηρο αφού  οργανώνει τα γεγονότα με βάση τις γενεαλογίες. Αυτές αποτελούν την ταυτότητα του απογόνου, το πιο περιληπτικό σχήμα καταγωγής και ιστορίας ενός γένους ή ενός φύλου.

Η  γενεαλογία λοιπόν του βασιλιά των Ελλήνων (Μυρμιδόνων), διότι αυτή σημαίνει πολλά  για την κοινή πορεία τόσο του βασιλικού οίκου, όσο και του λαού, είναι  γνωστή στον  ποιητή, γι’ αυτό και εκείνος φωτίζει το παρελθόν με το στόμα του ιδίου του Αχιλλέα:

«όμως εγώ περηφανεύομαι πως είμαι γενιά του Δία, του μεγάλου, με γέννησε ο Πηλεύς, ο γιος του Αιακού, άνδρας που στους πολλούς βασιλεύει Μυρμιδόνες και ο Αιακός ήτανε γιος του Δία…» (Φ 187-189)

Η παράδοση αυτή ήταν η περισσότερο διαδεδομένη γιατί με την μυθολογική γενεαλογία ερμήνευε την καταφανή μεταξύ των ελληνικών φυλών συγγένεια, των οποίων οι Επώνυμοι γίνονταν γιοί (Αίολος, Δώρος) και εγγονοί (Αχαιός, Ίωνας) του Έλληνα και γιατί με την συγγένεια Έλληνα και Αμφικτύωνα, συμβολικών αντιπροσώπων του έθνους και της Aμφικτιονικής συναδέλφωσης των διαφόρων λαών του, υποδηλώνονταν ότι όπως ακριβώς πιστεύεται σήμερα, Έλληνες ονομάστηκαν οι αμφικτιονικοί λαοί του Έθνους, σε αντίθεση με τους μη αμφικτιονικούς λαούς του.

Το όνομα Έλλην, ως δηλωτικό των κατοίκων της Ελλάδας, χρησιμοποιείται από το 1.000 π.Χ. περίπου. Από τους συγγραφείς, πρώτος ο ιστορικός Θουκυδίδης έγραψε, πως με το όνομα Έλληνες από τον καιρό του Ομήρου (όπως αναφέρθηκε ανωτέρω), μνημονεύονταν μία από τις τρεις φυλές του βασιλείου του Αχιλλέα που κατοικούσε στην πόλη Ελλάδα. Ο Έλληνας έχτισε μια πόλη 14-15 χλμ. ανατολικά του Δομοκού και έδωσε το όνομά του: Ελλάς.

Κοντά στα ερείπια της Ελλάδας, σήμερα βρίσκεται το χωριό Μελιταία. Τα αρχαία τείχη που περιέβαλλαν τα ανάκτορα του βασιλιά δέσποζαν της κοιλάδας του Ενιπέα.

Εκεί βρίσκεται και ο τάφος του Έλληνα, γιατί ο Στράβων γράφει: «ότι στην αγορά της πόλης Μελιταίας δείχνονταν επί των ημερών του ο τάφος του Έλληνα» και «οι Μελιταίοι τοποθετούσαν την αρχαία Ελλάδα σε δέκα στάδια (1850μ.) μακριά από την πόλη τους και πέρα από τον Ενιπέα».

Η εξάπλωση του ονόματος Έλληνες προήλθε από την επικράτηση των κατοίκων της Φθιώτιδας, επί των άλλων συγγενικών λαών, οι οποίοι ζητούσαν την βοήθειά τους (Θουκ. Α’ γ΄). Δηλαδή κατά την αντίληψη του μεγάλου ιστορικού, Έλληνες ονομάστηκαν πρώτα οι σύμμαχοι των Ελλήνων της Φθιώτιδας – η οποία δεν απέχει και πολύ από την αντίληψη των νεώτερων – και Έλληνες ονομάστηκαν, πρώτα οι αμφικτιονικοί λαοί της αρχαίας Ελλάδας, του Έλληνα, του γιού του Παντοκράτορα Δία και ισχυρότατου, κατά τον Θουκυδίδη, βασιλέα της Φθιώτιδας, ο οποίος είχε δώσει το όνομά του σε μία από τις φυλές της χώρας και η οποία θα άκμαζε προ του Τρωϊκού πολέμου, αφού προϋπήρχε αυτού φυλή Ελλήνων στην Φθιώτιδα.

Εκτός του παραπάνω Έλληνα, μνημονευόταν από τους αρχαίους και άλλος Έλληνας, ο οποίος λεγόταν ότι ήταν τρισέγγονος αυτού και γιός του Φθίου, γιού του Αχαιού και εγγονού του Ξούθου, γιού του πρώτου Έλληνα.

Στα Ομηρικά έπη, λοιπόν, ο όρος «Ἑλλὰς» σήμαινε την χώρα που ανήκε στο κράτος του Πηλέα και κατοικουμένη από τους Μυρμιδόνες, πατρίδα του Αμύντορα, πατέρα του Φοίνικα (Ι΄ 447 – 448, 47. Συναντάται στον Όμηρο επίσης και ως πόλη (στον κατάλογο των νηών, Β 683 – 684), ενώ οι κάτοικοι της Ηπειρωτικής Ελλάδας και των νησιών καλούνται «Δαναοὶ» (φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντες) και «Ἀργεῖοι» και «Ἀχαιοί». Από την στενή αυτή περιοχή, επεκτάθηκε στην διάρκεια των χρόνων, επί των κατοίκων ολόκληρης της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας κατ’ αρχάς και μετά σε όλη την νότια, κείμενη χώρα, Στερεάς και Πελοποννήσου, και ανατολικά και δυτικά μέχρι την Κρήτη, τα Ιόνια νησιά και τα νησιά του Αιγαίου Πελάγους και διατηρήθηκε έτσι μέχρι τους πρώτους Ιουδαιο-xριστιανικούς αιώνες.

Ο Όμηρος επίσης απαριθμώντας στον Κατάλογο των «νηών» τις μεγάλες πόλεις που έλαβαν μέρος στον πόλεμο της Τροίας περιλαμβάνει και την πόλη Γραία (Ιλ. Β 498 και ο Θουκυδίδης (Β 23,3) αναφέρει: «παριόντες δε (οι Πελοποννήσιοι) Ωρωπόν την γην την Γραικήν καλουμένην, ην νέμονται Ωρώπιοι Αθηναίων, υπήκοοι, εδήωσαν».

Ο Παυσανίας (Βοιωτικά, 20 – 24) από τη μια αναφέρει ότι το όνομα της πόλης «η Γραία» προέκυψε από σύντμηση της αρχικής ονομασίας «Τανα-γραία» (που αρχικά η ονομασία αυτή ήταν όνομα γυναίκας, της κόρη του Ασωπού, και μετά της πόλης) και από την άλλη ότι η Γραία ήταν πολύ μεγάλη σε έκταση, περιλάμβανε την Αυλίδα, τη Μυκαλησσό, το Άρμα κ.α..

Κατά τον Στράβωνα (Θ΄ 431 – 432), πίστευαν ότι η Ομηρική Ελλάδα είναι η Φθία (πρβλ. και Θουκυδίδη Α΄ 3: «τοὺς μετ’ Ἀχιλλέως ἐκ τῆς Φθιώτιδος, οἵπερ καὶ πρῶτοι Ἔλληνες ἦσαν») και αποτελεί το νότιο μέρος της Θεσσαλίας. Το όνομα «Ἑλλὰς» από την στενή σημασία του Ομήρου επεκτάθηκε και σήμαινε πρώτα την Στερεά Ελλάδα χωρίς όμως την Πελοπόννησο (πρβλ «τὴν  Ἑλλάδα καὶ Πελοπόννησον» Δημοσθένης. 19, 303) και την Θεσσαλία και έπειτα όλες τις από Έλληνες κατοικημένες χώρες συμπεριλαμβανομένης και της Πελοποννήσου και ακόμη και της Μ. Ασίας (Ηρόδοτος. 1, 92, Ξενοφώντα. Ανάβ. 6, 5, 23), στην οποία αντιτίθεται «ἡ παρ’ ἡμῖν Ἑλλὰς» (Ξενοφώντα Ελλ. 3, 4, 5.).

Στα νεώτερα χωρία της Οδύσσειας το όνομα «Ἑλλὰς» αποκτά μέγιστη έκταση γιατί σε αυτήν βρίσκουμε «καθ’ ην (ἢ ἀν΄) Ἑλλάδα καὶ μέσον Ἀργος», όπου «Ἑλλὰς» καλείται η Στερεά Ελλάδα και «Ἄργος» η Πελοπόννησος. Η λέξη Πανέλληνες που δηλώνει όλο το Ελληνικό γένος συναντάται πρώτη φορά στον Ησίοδο τον Ζ’ π.Χ. αιώνα (Έργα 52 και στον Αρχίλοχο (απ. 52). Κατά τις αρχές του ΣΤ΄ αιώνα υπήρχε ο όρος Έλληνες σε κοινή χρήση σημαίνοντας το σύνολο των Ελλήνων εφόσον προτού του 580 π.Χ. είχε επικρατήσει η λέξη «Ἑλλανοδῖκαι» που δήλωνε τους κριτές των Ολυμπιακών αγώνων.

Οι  δύο  όροι  «Ελλάς» – «Έλληνες» συνδέονται   στενά  και  ο  ένας  παραπέμπει  στον  άλλο,  διότι  ο  λαός  του  Αχιλλέα, πιστοποιημένα  έχει  τριπλή  ονομασία  Έλληνες – Μυρμιδόνες – Αχαιοί και ο Αχιλλέας, στο Ι -395, δεχόμενος  την αντιπροσωπεία  των βασιλέων για  να  πάψει  την  οργή  του, θ’  αναφέρει ότι:  «Αχαιίδες έχει πολλές η Ελλάς  και η Φθία, κόρες ισχυρών ανδρών…» και στην  ίδια  ραψωδία,  ο  παιδαγωγός  του Αχιλλέα, ο Φοίνικας, θ’ αναφέρει (Ι 448) μια  ευρύτερη  περιοχή που όπως υπονοεί ο Όμηρος την έλεγαν και αυτή «Ελλάδα», η οποία μάλιστα, όπως  δείχνει το κείμενο, δεν  ανήκε όλη μόνο στην επικράτεια του Αχιλλέα (και του Πηλέα).

Ως δεδομένο πρέπει να δεχθούμε ότι στο βασίλειο του Αχιλλέα υπάρχει μια περιοχή που  τεκμηριωμένα ονομάζεται «Ελλάς» και ένας λαός που ονομάζεται «Έλληνες» αν  ο  κατάλογος νηών,  είναι μυκηναϊκός και αποτυπώνει τα τοπωνύμια εκείνης της εποχής και  αυτές οι ονομασίες (τοπωνύμια  και  λαοί) έχουν πράγματι ένα πολύ μακρινό  παρελθόν.

αρχαία Μελιταία Δομοκού

Αυτό που κάνει ιδιαίτερη εντύπωση είναι, ότι το τοπωνύμιο «Ελλάς» δεν δείχνει να είναι  προσφιλές στις ονομασίες του καταλόγου, διότι δεν μνημονεύεται ξανά στον Όμηρο για  άλλη περιοχή ή για πόλη παρ’  ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει με άλλα τοπωνύμια,  όπως  π.χ. το  Άργος ,ενώ συνηθίζεται γενικότερα (κάτι  τέτοιο), ως πρακτική ονοματοθεσίας, δηλαδή  κατά την Μυκηναϊκή περίοδο πολλές ονομασίες επαναλαμβάνονται π.χ. ποταμών ή ορέων  ( Ίναχος, Ασωπός κλπ).

Βέβαια ακόμη και η ονομασία «Έλληνες»  στον  Όμηρο έχει αινιγματική καταγραφή διότι  δεν αποτελεί μόνο μια περιορισμένη ή μόνο μια τοπική ονομασία (ενός  μικρού  φύλου). Υπάρχει ο αινιγματικός στίχος στο Β (-530) που αναφέρεται στον Αίαντα τον Λοκρό, γειτονικό  βασιλιά του Αχιλλέα, ο οποίος ως στίχος μαρτυράει εύγλωττα για το αντίθετο: «Λοκρών δε ηγεμόνευε Οϊλήος ταχύς Αίας ολίγος μεν έην, λινοθώραξ, εγχείη  δ’  εκέκαστο  Πανέλληνας και Αχαιούς» (Μετάφραση: «στους Λοκρούς ήταν αρχηγός ο Αίας, ο γιος του Οιλέα κοντόσωμος ήταν και φορούσε λινό θώρακα όμως στο κοντάρι ξεπερνούσε τους  Πανέλληνες και τους Αχαιούς…» – Β 530)

Είναι ο μοναδικός στίχος που μπορεί να δημιουργήσει πολλές απορίες για την λέξη «Πανέλληνες», διότι γενικεύει την ονομασία, χωρίς να διευκρινίζει ποιους εννοεί, σε  ποιους αναφέρεται: στους Λοκρούς, στους Μυρμιδόνες, και στους δύο, στους Λοκρούς και  τους Βοιωτούς ή μήπως σε όλους τους Αχαιούς;

 Όλα  είναι  πιθανά!

Τέλος Α΄ Μέρους

Βιβλιογραφία

  • T. Hägg, Το αρχαίο μυθιστόρημα, μετάφρ. Τζ. Μαστοράκη, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1992.
  • Burkert Walter, Ελληνική Μυθολογία και Τελετουργία Μ.Ι.Ε.Τ., (Αθήνα, 1993).
  • Kerenyi, Karl, The Heroes of the Greeks 1959.
  • Κερενυϊ, Κάρολος, Η μυθολογία των Ελλήνων
  • Ελληνική Μυθολογία P. Decherme
  • G. Gournot Ιστορία της αρχαίας Ελλάδας 1979
  • C. Scitt Littleton (2005). Godes, Goddesses and Mythology, Volume 6. Marshall Cavendish. p 829
  • James Bartley : Ερπετοειδείς Άρχοντες 2004
  • Emmy PatsiGrin : Επίτομο λεξικό Ελληνικής Μυθολογίας, εκδόσεις Χάρη Πάτση, Αθήνα 1969
  • Ελληνική Μυθολογία L. Bernard
  • Κωνσταντίνος Σαπαρδάνης : Οι διαφορές μεταξύ Μύθων – Μυθολογίας – Θρύλων
  • Buxton Richard (2002) Όψεις του φαντασιακού στην αρχαία Ελλάδα, η μυθολογία και τα συμφραζόμενά της, Εκδ. University studio press
  • Μανώλης Δανέζης και Στράτος Θεοδοσίου, «Το Σύμπαν που Αγάπησα, Εισαγωγή στην αστροφυσική»
  • Καρακάντζα Ε.Δ. (2004) Αρχαίοι Ελληνικοί μύθοι, ο θεωρητικός λόγος του 20ού αιώνα για τη φύση και την ερμηνεία τους, Εκδ. Μεταίχμιο
  • Κερένυϊ Κ. (2005) Η μυθολογία των Ελλήνων, ενδέκατη έκδοση, Εκδ. βιβλιοπωλείον της Εστίας
  • Καρττοδίνη Ε.-Δημητριάδη, Πελοπόννησος, Εκδ. Αθηνών, Αθήνα 1993
  • Πασσά I., Η Αληθινή Προϊστορία, Εκδ. Εγκυκλ. Ηλίου.
  • Γεωργαλά Γ., Ινδοευρωπαίοι ή Αιγαίον;, Αθήνα 1996.
  • Ομήρου, Ιλιάς. Εκδ. Γεωργιάδη
  • Μητσοποΰλου Τερέζα, Ελλάδα-Κίνα, ένας πολιτισμός, Αθήνα 1998
  • Τσατσόμοιρος Ηλίας, Αιγαίο βουνό, Αθήνα 1991
  • Άρθρα Χριστοδουλάκη Σταΰρου «Ιστορικά λάθη των σχολικών βιβλίων της πρωτοβάθ¬μιας εκπαιδεύσεως» στο περιοδικό «Αέροπος», τ. 32, 33, 35
  • Μητσοπούλου Τερέζα, Η Κοινή καταγωγή της Ελληνικής και της Κινεζικής Γλώσσας, Αθήνα 2002.
  • Σίτου Σπυρ., Ιστορία του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, γ’ έκδοσις, Ιωάννινα 1984
  • Mylonas G., Mycenae, A Guide to its ruins and its History, Athens, 1967
  • Hutchinson R., Prehistoric Crete, Peng. Books
  • Higgins R., Minoan and Mycenaean Art, London 1967
  • Ηροδότου Ιστορία. Εκδόσεις Κάκτος
  • Μάριου Δημοπουλου: Oι Πελασγοί στην Μεσοποταμία
  • Ιωάννης Τζέτζης: Ιλιακά . Εκδ Ιχώρ
  • Πλίνιου Φυσική Ιστορία Χ, XXXIII, XXI, LXX 7.174
  • Μάξιμος ο Τύριος Εκδόσεις Ηλιοτρόπιο
  • Αισχύλος : Προμηθέας Δεσμότης. Εκδόσεις Κάκτος
  • Στέφανου Βυζάντιου : Εθνικά Εκδόσεις Ηλιοτρόπιο
  • Δαμάστης στο «Περί εθνών Εκδόσεις Κάκτος
  • Ξενοφών : Κύρου παιδία. Εκδόσεις Κάκτος
  • Φιλόστρος περί Απολλωνιου του Τυαναία. Εκδόσεις Κάκτος
  • Ο Κλαύδιος Αιλιανός «Περί Ζώων Εκδ. Γεωργιάδης
  • Κτησίας ο Κνίδιος: Ινδικά, Εκδ Ακάδημος
  • Νόννος : Διονυσιακά. Εκδ. Κάκτος
  • Παυσανίας Ἀττικά. Εκδ. Κάκτος
  • Ευστάθιος Θεσσαλονίκης: , Εὐσταθίου Παρεκβολαί . Εκδόσεις Ηλιοτρόπιο
  • Όμηρος, Ίλιάδα, ‘Οδύσσεια Εκδ Ηλιοτρόπειο.
  • Γεώργιος Α Πλάνας. Αρχαία Ελλάδα, Φιλοσοφικός Σύλλογος ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ : Ο ζωδιακός κύκλος στην παγκόσμια μυθολογία. Εκδόσεις Νέα Α
  • Αιλιανός, Ποικίλη Ιστορία. Εκδόσεις Νέα Ακρόπολη
  • Σουίδας, Λεξικόν.
  • Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη, Επιτομή. Εκδόσεις Κάκτος
  • Διόδωρος, ‘Ιστορική Βιβλιοθήκη 4.Εκδόσεις Δοδώνη
  • Φιλόστρατος, ‘Ηρωικός. Εκδόσεις Γεωργιάδη’
  • Ηρόδοτος, Ε’, Ζ’.
  • Παυσανίας, 2, 7.
  • Ευριπίδης, ‘Εκάβη, Τρωάδες.
  • Πάριο Χρονικό.
  • Codino F. Εισαγωγή στον Όμηρο, μετ. Γ. Βανδώρος, Δ Παπαδήμας, Αθήνα 2008
  • Griffin J 1999, Ο Όμηρος για τη ζωή και το θάνατο, μετ. Π. Ανδρικόπουλος. Εκδ. του Εικοστού Πρώτου , Αθηνα 2010 Ακρόπολη
  • Αιλιανός, Ποικίλη Ιστορία. Εκδόσεις Νέα Ακρόπολη
  • Σουίδας, Λεξικόν.
  • Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη, Επιτομή. Εκδόσεις Κάκτος
  • Διόδωρος, ‘Ιστορική Βιβλιοθήκη 4.Εκδόσεις Δοδώνη
  • Φιλόστρατος, ‘Ηρωικός. Εκδόσεις Γεωργιάδη’
  • Ηρόδοτος, Ε’, Ζ’.
  • Παυσανίας, 2, 7.
  • Ευριπίδης, ‘Εκάβη, Τρωάδες.
  • Πάριο Χρονικό.
  • Codino F. Εισαγωγή στον Όμηρο, μετ. Γ. Βανδώρος, Δ Παπαδήμας, Αθήνα 2008
  • Griffin J 1999, Ο Όμηρος για τη ζωή και το θάνατο, μετ. Π. Ανδρικόπουλος. Εκδ. του Εικοστού Πρώτου, Αθήνα 2010
  • Groot J de 1996, Ομηρικό Λεξιλόγιο των Λεξημάτων που απαντούν από 10000 έως 10 φορές στα δύο ‘επη, εκδ. Ακκάδιμος
  • Holscher U. 1939 Utersuchungen zur Form der Odyssee, Hermes, Einzelshriften Κακρίδης Φ. Ι. 1981 ¨ Προβλήματα Ομηρικής θεολογίας
  • Κυρτάτας Δ. & Ράγκος Σ. 2013, Η Ελληνική Αρχαιότητα
  • Στράβων, Η. Εκδόσεις Άγρα
  • Διονύσιος Άλικαρνασσεύς. Εκδ. Κάκτος
  • Δίκτης ό Κρητικός, ‘Εφημερίδα τοϋ Τρωϊκού
  • πολέμου, έκδόσεις ΑΓΡΑ.
  • Φώτιος Κωνσταντινουπόλεως, Βιβλιοθήκη. Εκδ Άγρα
  • Ίωάνννης Μαλάλας, Χρονογραφία.Εκδ Λιβάνης
  • Ιωάννης Άντιοχεύς, Λόγος Δεύτερος.Εκδ Ιχώρ
  • Γεώργιος Κεδρηνός, Σύνοψις Ιστοριών.
  • Σοβιετική ‘Εγκυκλοπαίδεια, ‘Ομηρικό ζήτη¬μα, Συμπλήρωμα ‘Ελλ. «Εκδοσης.
  • Πρόκλος. Χρηστομάθεια ‘Ομηρικά. Επικός Κύκλος.
  • Περί ‘Ομή¬ρου καϊ Ησιόδου και τοϋ γένους και τοϋ άγώνος αύτών Όμηρος. Ίλιάδα, ‘Οδύσσεια. Φώτιος Κών/λεως. Βιβλιοθήκη. Λεξικό Σουίδα.
  • Κλαύδιος Αιλιανός. Ποικίλη Ιστορία. Εκδόσεις Ακάδημος
  • Ιάκωβος Πολυλάς, Ομήρου Ιλιάς, 1923. Εκδ Ακάδημος
  • Αλέξανδρος Πάλλης. Ηλιάδα 1904
  • Νίκος Καζαντζάκης & Ι. Θ Κακρίδης, Ομήρου Ιλιάδα 1955. Εκδόσεις Πάλλη
  • Θεόδωρος Γ. Μαυρόπουλος, Ομήρου Ιλιάδα, (εισαγωγικά στον Όμηρο, ευρεία περίληψη του έπους, μετάφραση, σχόλια, αναλύσεις και διδακτική επεργασία κατά ραψωδίες), Εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ, Θεσσαλονίκη 2004, ISBN: 960-8437-26-1
  • Κόραβος, Ιωάννης και Δρόσου, Χρυσάνθη. Ομήρου Ιλιάδα (2008). Μετάφραση σε σύγχρονα νέα ελληνικά. Εκδόσεις Σοκόλη.
  • Μαρωνίτης Δ. ,Ομήρου Ιλιάς Μετάφραση σε νέα ελληνικά. Εκδόσεις ΑΓΡΑ
  • Κακριδής Φ. (2005), Αρχαία ελληνική γραμματολογία, Θεσσαλονίκη: Ίδρυμα νεοελληνικών σπουδών, σ. 106
  • Μπερενίς Ζοφρουά: Ο Όμηρος και το ελληνικό ιδεώδες, Οι φορείς της γνώσης
  • Αναστασία Πετράκη. ΙΛΙΑΔΑ «Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΩΣ ΜΗΤΕΡΑ»
  • Τάκη Σινόπουλου . Ο ποιητικός μύθος της Ελένης
  • Ορφέως, Αργοναυτικά – Λιθικά, Εκδόσεις Ιδεοθέατρον, Αθήνα 1998
  • Αρχαία Ελληνική Γραμματεία «Οι Έλληνες», Ορφικά, Πρώτος Τόμος, Αργοναυτικά, Ύμνοι, τ. 616, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 2003
  • Αρχαία Ελληνική Γραμματεία «Οι Έλληνες», Ορφικά, Δεύτερος Τόμος, Λιθικά, Λιθικά κηρύγματα, (Σωκράτους και Διονυσίου Περί λίθων), Όσοι των λίθων εις ανακωχήν ζάλης και τρικυμίας θαλάσσης, τ. 617, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 2003
  • Αρχαία Ελληνική Γραμματεία «Οι Έλληνες», Ορφικά, Αποσπάσματα: Εξ αρχαιοτέρων έργων, Αρπαγή Περσεφόνης, Ιερωνύμου και Ελλανίκου Θεογονία, Ιεροί λόγοι εν Ραψωδίαις κδ’, τ. 1208, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 2003
  • Αρχαία Ελληνική Γραμματεία «Οι Έλληνες», Ορφικά, Αποσπάσματα: Διαθήκαι ή Παλινωδία, Αστρολογικά (Δωδεκαετηρίδες, Εφημερίδες, Γεωργία, Περί δραπετών, Περί σεισμών, Περί επεμβάσεων, Περί καταρχών), [Αστρονομία], [Αμμοσκοπία], Δίκτυον, Επιγράμματα, Θρονισμοί Μητρώοι, Θυηπολικόν, Ιερός λόγος Αιγύπτιος, Ιεροστολικά, Καθαρμοί, Εις Άιδου κατάβασις, Καταζωστικόν, [Κλήσεις κοσμικαί], [Κορυβαντικόν], Κρατήρ, Μικρότερος Κρατήρ, [Νεωτευτικά], [Ονομαστικόν], Όρκοι, [Πέπλος], Σφαίρα, [Σωτήρια], Τελεταί, [Τριαγμοί], Ύμνοι, Εις τον Αριθμόν Ύμνος, Φυσικά, Περί φυτών, βοτάνων και ιατρικής, Χρησμοί, Ωιοθυτικά, Ωιοσκοπικά, τ. 1209, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 2003 Αρχαία Ελληνική Γραμματεία «Οι Έλληνες»,
  • Απολλώνιος Ρόδιος, Αργοναυτικά, τ. 618, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 1999 Κωνσταντίνου Κουρτίδου,
  • Τα Αρχαία Ελληνικά Μυστήρια ήτοι τα Καβείρια – Διονύσια Ορφικά και Ελευσίνια, Εν Αθήναις 1934
  • Τα Καβείρια Μυστήρια, Εκδόσεις Πύρινος Κόσμος, Αθήνα, 1993 Ευσταθίου Η. Λιακόπουλου,
  • Τα Ορφικά Μυστήρια και η Αρχαία Ελληνική Μεταφυσική (Εξωτερικά, Εσωτερικά και Μυστικά Τελέσματα), Εκδόσεις «Έλλην», Αθήνα, 1999
  • Αρχαία Ελληνική Γραμματεία «Οι Έλληνες», Προσωκρατικοί, Ενδέκατος τόμος
  • Εμπεδοκλής, τ. 814, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα 2000
  • Στεφάνου Α. Παϊπέτη, Η Βασιλική Αψίδα και ο Νόμος της Παγκόσμιας Έλξης
  • Νόννος Διονυσιακά Εκδόσεις Κάκτος

«Η Απεραντοσύνη της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας», γράφει ο Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

mixalis.mpatis@gmail.com

«Ήταν πανάρχαια συνήθεια των Θεών να επιτρέπουν καμιά φορά στους ανθρώπους να τους βλέπουν»  (Τζιάκομο Λεοπάρντι, 1815)

Η αρχαία ελληνική μυθολογία εξακολουθεί να προσελκύει το ενδιαφέρον του παγκόσμιου αναγνωστικού κοινού. Το φαινόμενο ερμηνεύεται εύκολα, αφού η επίδρασή της στην παγκόσμια, κυρίως στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία, ζωγραφική, πλαστική και μουσική, ήταν στο παρελθόν και εξακολουθεί να είναι στο παρόν απέραντη. Πολλοί σύγχρονοι παγκόσμιου κύρους, λογοτέχνες, ζωγράφοι, γλύπτες και συνθέτες εμπνέονται ή αντλούν τα θέματά τους από την αστείρευτη πηγή και τον αθάνατο κόσμο των αρχαίων ελληνικών μύθων. Χωρίς αμφιβολία η αρχαία Ελληνική Μυθολογία είναι ένα πνευματικό αγαθό με υπερχρονική και ακατάλυτη αξία.

Ψυχαγωγεί και διδάσκει, συμβάλλοντας έτσι στην πνευματική συγκρότηση του ανθρώπου κάθε εποχής. Επίσης, παίζει τεράστιο ρόλο στο έπος, τη τραγωδία, τη χορική και λυρική ποίηση και γενικά στην αρχαία Ελληνική Λογοτεχνία καθώς και στις εικαστικές τέχνες.

Η Ελληνική μυθολογία είναι η πολιτισμική μας κληρονομιά του σήμερα και το αποτέλεσμα ενός λαμπρού πολιτισμού που μεσουρανούσε για περισσότερο από 4.000 χρόνια. Αποτελεί αντικείμενο γνώσης και απαράμιλλης σοφίας, η οποία θα εξακολουθεί να εμπλουτίζει τον νου κάθε ανθρώπου.

Διανύοντας τον 21ο αιώνα, η αρχαία ελληνική μυθολογία ίσως να μην λαμβάνει την προσοχή που της αρμόζει και να θεωρείται, από τις νεότερες γενιές Ελλήνων, μια ιστορία με στοιχεία παραμυθιού, μέσω της οποίας αντλούμε πληροφορίες για την αντιμετώπιση που είχαν οι πρόγονοί μας στο άγνωστο, καθώς και τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις.

Κατά τη διάρκεια των αρχαιότερων χρόνων όμως, οι μύθοι, που κυρίως μεταδιδόταν διά στόματος, ήταν κάτι περισσότερο από αναπόσπαστο στοιχείο της καθημερινότητας. Ήταν τρόπος σκέψης, άξονας κρίσεως, μέθοδος ερμηνείας αγνώστων φαινομένων αλλά πρωτίστως, πάνω στη διδασκαλία της μυθολογίας, στηρίζονταν ολόκληρη η συνείδηση των αρχαίων Ελλήνων για να πράξουν το ορθό.

Ο μύθος αποτελεί βασικό στοιχείο του πολιτισμικού λόγου κάθε κοινωνίας, το οποίο συνδέθηκε άμεσα με την μόρφωση και την παιδεία των ανθρώπων της. Ιδιαίτερα η ελληνική μυθολογία εξαιτίας της σημασίας, του εύρους και του βάθους που έδωσε στις ανθρώπινες αξίες αποτέλεσε θεμελιώδες μορφωτικό αγαθό, όχι μόνο για τους Έλληνες αλλά και για ολόκληρο το δυτικό κόσμο και εξακολουθεί μέχρι σήμερα να αποτελεί πηγή έμπνευσης και δημιουργίας.

Οι μελετητές στην προσπάθειά τους να κατανοήσουν πληρέστερα τους μύθους από τη δική τους οπτική, προσπαθούν να ανακαλύψουν ποιες λειτουργίες επιτελούν. Γενικά, μπορούμε να διακρίνουμε λειτουργίες όπως:

Μια πρωταρχική λειτουργία της αφήγησης των μύθων ήταν να διασώσει για τους μεταγενέστερους τα σπουδαία γεγονότα του παρελθόντος. Έπειτα, έχουμε τη διδακτική και την παραδειγματική λειτουργία, με κοινή διαπίστωση μεταξύ των αρχαίων συγγραφέων ότι το παρελθόν θεωρείται παρακαταθήκη παραδειγμάτων. Μια τρίτη αφορά στην τέρψη που προσφέρουν, παρά τη διαμάχη (μεταξύ των αρχαίων συγγραφέων) για το αν ήταν αυτός ο αρχικός σκοπός ή μόνο η διδαχή. Επιπλέον, η έκφραση της αλήθειας με αλληγορικό τρόπο είναι μια άλλη χρήση των μύθων: «Η πραγματική αξία ενός μύθου έγκειται στην αλήθεια που εκφράζει, και όχι στην εικόνα με την οποία εκφράζεται».

Τέλος, η πέμπτη λειτουργία αφορά στο ρόλο των μύθων στην εξήγηση του παρόντος βάσει του παρελθόντος. Το παρελθόν εξηγεί το παρόν, αφού με την βοήθεια της φαντασίας μοιάζει να το έχει δημιουργήσει . Επιπλέον, πρέπει να επισημανθεί ότι μέσω της μυθολογίας τα νεαρά άτομα ενστερνίζονταν την αρετή και μάθαιναν να πράττουν το ορθό, προκειμένου να μην δεχθούν τις συνέπειες των αρνητικών τους ενεργειών. 

Όμως, το εκάστοτε μήνυμα που ξετυλιγόταν μέσα από ένα μύθο δεν επισήμαινε μόνο την κακή κατάληξη μιας λανθασμένης επιλογής, αλλά και τα ωφελήματα που αποφέρει το «πράττειν ορθώς», η σύνεση, η ανδρεία, η αρετή και η δικαιοσύνη. Έννοιες που συνόδευαν τον βίο των αρχαίων σε κάθε τους βήμα και είναι αυτές οι ίδιες που γαλούχησαν τους μεγαλύτερους ήρωες, μυθικούς και μη, οι οποίοι στη συνέχεια «παντρεύτηκαν» με το στοιχείο της μυθολογίας και κατ’ επέκταση αποτέλεσαν πρότυπο για τους νεότερους μέσω της μετάδοσης των κατορθωμάτων τους.

Εκτός των άλλων όμως, η ελληνική μυθολογία είναι ένα σύνολο συμβολισμών, πολλοί εκ των οποίων μας είναι ήδη γνωστοί. Κατ’ αρχάς η αγάπη του Ποσειδώνα για την Δήμητρα συμβολίζει την ύπαρξη των ζώων, εφόσον αυτή ήταν η αφορμή της δημιουργίας τους. Ακόμα, η αμέλεια του Επιμηθέα (Επι-μηθέας= αυτός που σκέπτεται, αφού πράξει) να τροφοδοτήσει τον άνθρωπο με κάποια προστασία στις αντιξοότητες της φύσης, κατά την διάρκεια της κατανομής ικανοτήτων σ’ όλα τα πλάσματα του γήινου κόσμου, ήταν και ο λόγος που ο άνθρωπος έλαβε στη συνέχεια τη φωτιά από τον Προμηθέα (Προ-μηθέας= αυτός που σκέπτεται προτού πράξει, αυτός που προνοεί).

Σαφώς και δεν πρέπει να παραβλέψουμε το λόγο για τον οποίο η μυθολογία είναι ευρέως διαδεδομένη, δηλαδή τη διδακτική φύση που τη χαρακτηρίζει. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της διδακτικής εκδοχής τους αποτελούν οι μύθοι του Αισώπου γεμάτοι από συμβολισμούς οι οποίοι μέσω της ψυχαγωγίας μας προσφέρουν το εκάστοτε ηθικό δίδαγμα.

Είναι αρκετά απλοί, όχι όμως για μικρές ηλικίες, για να γίνονται αμέσως σαφείς και κατανοητοί και παράλληλα τόσο σοφοί έτσι, ώστε να αναγκάζουν τον αναγνώστη σε προβληματισμό. Είναι ενδιαφέρον ότι, ενώ όλη η υπόθεση του μύθου μπορεί να εκφράζεται ένα πνεύμα αμφισβήτησης της ισχύουσας τότε κατάστασης, πολιτικής, κοινωνικής ή άλλης, στο διδακτικό επιμύθιο φαίνεται πως, παραδόξως, μάλλον συμφωνεί με την υπάρχουσα κατάσταση και ότι εντέλει δικαιώνει μια συμβατική ηθική.

Οι Σειρήνες, η μάγισσα Κίρκη και άλλοι μυθικοί χαρακτήρες, συμβολίζουν τους πειρασμούς που συναντάμε στην ζωή και στους οποίους πρέπει να έχουμε “τα ώτα μας κλειστά”. Το ταξίδι του Οδυσσέα γενικότερα αντιπροσωπεύει το ταξίδι της ζωής με όλες τις δυσκολίες που μπορεί να φέρει.

Τέλος, ο μύθος του Ίκαρου αποδεικνύει πως στη νεανική ηλικία, εξαιτίας της έλλειψης πείρας και σοφίας και, σε συνδυασμό με την υπερβολική αυτοπεποίθηση, τα λάθη, τα οποία είναι συχνά, μπορεί να αποβούν μοιραία.

Γενικά, ολόκληρη την ελληνική μυθολογία απαρτίζουν μύθοι σχετικοί με θεούς και τις επιμειξίες τους με ανθρώπους, με ήρωες-σωτήρες μιας περιοχής ή με περιπέτειες ανθρώπων, οι οποίοι ουσιαστικά αντικατοπτρίζουν πολιτικές ή κοινωνικές ή θρησκευτικές καταστάσεις ή αιτιολογικά ερμηνεύουν γεγονότα, καταστάσεις ή δράσεις θεών και ανθρώπων με ή χωρίς «υπεράνθρωπες» δυνάμεις.

Οι μύθοι αυτοί έχουν επηρεάσει τη μεταγενέστερη σκέψη, τη λογοτεχνική παραγωγή και γενικά τα πολιτισμικά δρώμενα. Ως παγανιστικό στοιχείο συχνά συνυπάρχει με το χριστιανικό (λ.χ. γιορτές του καρναβαλιού ή άλλα έθιμα ανά την Ελλάδα, όπως το έθιμο της Πιρπιρούνας/Περπερούνας και άλλα – στη Β. Ελλάδα, που παραπέμπει στον αρχαιοελληνικό μύθο του Άδωνη.

Μελετώντας την αρχαία Ελληνική μυθολογία δεν θαυμάζουμε μόνο το δημιουργικό πνεύμα των αρχαίων Ελλήνων, αλλά αντλούμε και διδάγματα για την αναγκαιότητα της συμφιλίωσης του ανθρώπου με το φυσικό του περιβάλλον, προϋπόθεση απαραίτητη για την αντιμετώπιση του οικολογικού προβλήματος.

Μέχρι πρόσφατα θαυμάζαμε την ελληνική μυθολογία ως ένα επίτευγμα του ελληνικού πνεύματος με διαχρονική αξία, το οποίο είχε τεράστια επίδραση στην παγκόσμια, αλλά κυρίως στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία, ζωγραφική, γλυπτική, και μουσική.

Σήμερα διαπιστώνουμε και την χρηστική αξία της ελληνικής μυθολογίας, αφού μας κάνει να διανοηθούμε για το μεγάλο μυστήριο της Φύσης, το οποίο αν και εξακολουθεί να παραμένει άλυτο, αποτελεί αδιαμφισβήτητη προϋπόθεση για την ευζωία του ανθρώπου.

Εκείνο όμως που μας κάνει να θαυμάζουμε ακόμη πιο πολύ την ελληνική μυθολογία είναι το ότι πέρα από τη βιολογική της σημασία, τη Φύση την είδε και την ερμήνευσε και ως πνευματική διάσταση, γεγονός που συνάδει με την πνευματική και την βιολογική υπόσταση του.

Ο Θάνατος του Αδώνιδος, έργο του Λούκα Τζιορντάνο (1685)

Βιβλιογραφία

  • T. Hägg, Το αρχαίο μυθιστόρημα, μετάφρ. Τζ. Μαστοράκη, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1992.
  • Burkert Walter, Ελληνική Μυθολογία και Τελετουργία Μ.Ι.Ε.Τ., (Αθήνα, 1993).
  • Kerenyi, Karl, The Heroes of the Greeks 1959.
  • Κερενυϊ, Κάρολος, Η μυθολογία των Ελλήνων
  • Ελληνική Μυθολογία P. Decherme
  • G. Gournot Ιστορία της αρχαίας Ελλάδας 1979
  • C. Scitt Littleton (2005). Godes, Goddesses and Mythology, Volume 6. Marshall Cavendish. p 829
  • James Bartley : Ερπετοειδείς Άρχοντες 2004
  • Emmy PatsiGrin : Επίτομο λεξικό Ελληνικής Μυθολογίας, εκδόσεις Χάρη Πάτση, Αθήνα 1969
  • Ελληνική Μυθολογία L. Bernard
  • Κωνσταντίνος Σαπαρδάνης : Οι διαφορές μεταξύ Μύθων – Μυθολογίας – Θρύλων
  • Buxton Richard (2002) Όψεις του φαντασιακού στην αρχαία Ελλάδα, η μυθολογία και τα συμφραζόμενά της, Εκδ. University studio press
  • Μανώλης Δανέζης και Στράτος Θεοδοσίου, «Το Σύμπαν που Αγάπησα, Εισαγωγή στην αστροφυσική»
  • Καρακάντζα Ε.Δ. (2004) Αρχαίοι Ελληνικοί μύθοι, ο θεωρητικός λόγος του 20ού αιώνα για τη φύση και την ερμηνεία τους, Εκδ. Μεταίχμιο
  • Κερένυϊ Κ. (2005) Η μυθολογία των Ελλήνων, ενδέκατη έκδοση, Εκδ. βιβλιοπωλείον της Εστίας
  • Στράβων, Η. Εκδόσεις Άγρα
  • Διονύσιος Άλικαρνασσεύς. Εκδ. Κάκτος
  • Δίκτης ό Κρητικός, ‘Εφημερίδα τοϋ Τρωϊκού
  • πολέμου, έκδόσεις ΑΓΡΑ.
  • Φώτιος Κωνσταντινουπόλεως, Βιβλιοθήκη. Εκδ Άγρα
  • Ίωάνννης Μαλάλας, Χρονογραφία.Εκδ Λιβάνης
  • Ιωάννης Άντιοχεύς, Λόγος Δεύτερος.Εκδ Ιχώρ
  • Γεώργιος Κεδρηνός, Σύνοψις Ιστοριών.
  • Σοβιετική ‘Εγκυκλοπαίδεια, ‘Ομηρικό ζήτη¬μα, Συμπλήρωμα ‘Ελλ. «Εκδοσης.
  • Πρόκλος. Χρηστομάθεια ‘Ομηρικά. Επικός Κύκλος.
  • Περί ‘Ομή¬ρου καϊ Ησιόδου και τοϋ γένους και τοϋ άγώνος αύτών Όμηρος. Ίλιάδα, ‘Οδύσσεια. Φώτιος Κών/λεως. Βιβλιοθήκη. Λεξικό Σουίδα.
  • Κλαύδιος Αιλιανός. Ποικίλη Ιστορία. Εκδόσεις Ακάδημος
  • Ιάκωβος Πολυλάς, Ομήρου Ιλιάς, 1923. Εκδ Ακάδημος
  • Αλέξανδρος Πάλλης. Ηλιάδα 1904
  • Νίκος Καζαντζάκης & Ι. Θ Κακρίδης, Ομήρου Ιλιάδα 1955. Εκδόσεις Πάλλη
  • Θεόδωρος Γ. Μαυρόπουλος, Ομήρου Ιλιάδα, (εισαγωγικά στον Όμηρο, ευρεία περίληψη του έπους, μετάφραση, σχόλια, αναλύσεις και διδακτική επεργασία κατά ραψωδίες), Εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ, Θεσσαλονίκη 2004, ISBN: 960-8437-26-1
  • Κόραβος, Ιωάννης και Δρόσου, Χρυσάνθη. Ομήρου Ιλιάδα (2008). Μετάφραση σε σύγχρονα νέα ελληνικά. Εκδόσεις Σοκόλη.
  • Μαρωνίτης Δ. ,Ομήρου Ιλιάς Μετάφραση σε νέα ελληνικά. Εκδόσεις ΑΓΡΑ
  • Κακριδής Φ. (2005), Αρχαία ελληνική γραμματολογία, Θεσσαλονίκη: Ίδρυμα νεοελληνικών σπουδών, σ. 106

«Καίρια Ιστορικά Ερωτήματα» (Μέρος Δ΄), γράφει ο Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

mixalis.mpatis@gmail.com

Αγαπητοί αναγνώστες κλείνουμε με το τέταρτο και τελευταίο κατά σειρά άρθρο των ερωτημάτων τα οποία με βασανίζουν προσωπικά, διαβάζοντας τον σύγχρονο Ιουδαιο-χριστιανισμό.

Ερωτήματα, που λόγω της ιστορικής τους σημαντικότητας, αλλά και του εύρους των τοποθετήσεων αναπτύχθηκαν προσεκτικά σε τέσσερα σημαντικά μέρη – συνέχειες στο IntownPost.com (εδώ μπορείτε να διαβάσετε το Α΄ Μέρος, το Β΄ Μέρος και το Γ΄ Μέρος), έτσι ώστε να είμαστε σαφείς και αντικειμενικοί στα υπάρχοντα ιστορικά γεγονότα και να μην δημιουργηθούν αντιφάσεις και απορίες. Προχωράμε, λοιπόν στα ερωτήματα μας:

Μέρος Τέταρτον

 

Πόσο Ιερή μπορεί να θεωρηθεί η Βίβλος του Γιαχβέ; 

 

«Εκείνοι που μπορούν να σε κάνουν να πιστέψεις σε ανοησίες,

μπορούν να σε κάνουν να διαπράξεις και φρικαλεότητες» (Βολταίρος)

Χιλιετίες τώρα, οι θρησκείες πλανεύουν την λαϊκή φαντασία κατασκευάζοντας ιδανικά ψεύδη. Βομβαρδίζουν τον παγκόσμιο πληθυσμό με σαγηνευτικούς μύθους, που υπόσχονται οτιδήποτε ποθεί η λαϊκή φαντασία. Χιλιετίες τώρα τεράστιες πνευματικές λαϊκές ελπιδο-πανήγυρεις, στήνονται σε κάθε γωνιά τα γης, φιλοξενώντας τοπικό άρωμα και χρώμα από τους υλικούς και πνευματικούς πόθους και τις ανάγκες των λαών. Τα μυθολογικά τους εδέσματα κατακλύζουν τις τοπικές κοινωνίες, δηλητηριάζοντας με εύγευστα ψεύδη, τον ανυπεράσπιστο εγκέφαλο των απλών ανθρώπων.

Αναρίθμητα καλο-κατασκευασμένα «θαύματα», σκορπούν ρίγη συγκινήσεων και ενθουσιασμού, πυροδοτώντας παραλήρημα αποδοχής και αφοσίωσης, που τελικά μετουσιώνεται σε «πίστη». Σε κάθε γωνιά της γης, τα εγκεφαλικά αυτά εμφυτεύματα, γεννούν ασταμάτητα αδελφότητες ομόθρησκων πιστών, που ενωμένοι σε τεράστια πλήθη ανθρώπων, δημιουργούν αναπόφευκτα μια τεράστια δύναμη κρούσης, ικανή να υπηρετήσει οποιαδήποτε ιδανικά τους υποδειχθούν!

Σταδιακά η απόσταση ανάμεσα στην αποδοχή και την υποταγή στην πίστη μικραίνει, ως τη στιγμή που πίστη και καθήκον ταυτίζονται απολύτως δια βίου. Τεράστιες διαχρονικές οντότητες γεννιούνται τότε, σαν μυθικοί γίγαντες και άβουλα πολυπλόκαμα τέρατα, που μια μικρή ομάδα ιερέων, χάριν φανταστικών ανταλλαγμάτων μπορεί να τα διατάξει να εκτελέσουν οποιοδήποτε έργο.

Πρέπει βέβαια να επισημάνουμε, πως με τον καιρό δημιουργήθηκαν δυο διαφορετικές σχολές σκέψης, για την δημιουργία αυτών των διαχρονικών γιγάντων, που αποκαλούνται θρησκείες. Η αρχαιότερη και φυσικότερη είχε προσανατολισμό την εναρμόνιση των πιστών, με τις όποιες κατανοητές τότε επιταγές της φύσης, ως αυτονόητη πηγή ιερότητας. Αυτές οι φυσιολατρικές θρησκευτικές δυνάμεις, όσο κι αν παραπλανηθούν, έχουν έναν ολοφάνερο εσωτερικό φραγμό, που απαιτεί με ό,τι κάνεις, να τιμάς και να εναρμονίζεσαι, έστω και κατ’ ελάχιστο, με την ιερή μητέρα Φύση. Έτσι, ανέκαθεν οι καθοδηγητές τους εύρισκαν αξεπέραστες δυσκολίες να υπερβούν φανερά αυτά τα όρια.

Το πρόβλημα όμως αυτό λύθηκε στα χέρια ενός βιβλικού άνδρα, που το προφίλ του μπορεί να τρεμοπαίζει ανάμεσα στον μύθο και την ιστορία, αλλά η ζημία που έκανε στην ανθρωπότητα είναι ανυπολόγιστη και ελπίζω κάποτε η μελλοντική πανανθρώπινη ιστορία να τον αναγνωρίσει σαν τον μεγαλοφυέστερο εφευρέτη της χειρότερης θεολογικής πανουργίας. Κι αυτός, δεν είναι άλλος απ’ τον βιβλικό πληγοποιό και θεραπευτή Αβραάμ!

Ο Αβραάμ και οι Άγγελοι σε έργο του Ερτ ντε Χέλντερ
Η Θυσία του Ισαάκ σε έργο του Καραβατζιο

Ο άνδρας αυτός, που πρώτος αυτοαποκαλείται «προφήτης», σπάζοντας το φράγμα της εξάρτησης από τις ιερές υποδείξεις την φύσης, γέννησε την δεύτερη σχολή θρησκευτικής σκέψης, δημιουργώντας έναν ανώνυμο στην αρχή προσωπικό θεό, μέχρι που κάποιοι αργότερα τον ονόμασαν «Γιαχβε» και που το μοναδικό του μέλημα ήταν το συμφέρον των προφητών και των απογόνων τους.

 Όπλα του; Τα «θαύματα» πληγών και ιάσεων, που διαχειρίζεται με ύποπτη συχνότητα αλλά και κερδοφόρο αποτελεσματικότητα ο ίδιος ο Αβραάμ. Επίτευγμά του; Το τελευταίο εμπόδιο της φυσιολατρίας είχε παραμεριστεί επιτυχώς. Τώρα η «ιερότητα» δεν έχει καμιά σχέση ή περιορισμούς απ’ τις φυσιολατρικές αξίες, αλλά αποκλειστικά με οτιδήποτε υπηρετεί το φυλετικό συμφέρον και τα ιδιοτελή συμφέροντα των προφητών. Πρόκειται κυριολεκτικά για ένα νέο θεολογικό όπλο, κατασκευασμένο ειδικά για την προώθηση των συμφερόντων ενός φυλετικού ιερατείου.

Οι αλλεπάλληλες επιτυχίες τους δημιουργούν έναν αξιόλογο όγκο αφηγήσεων, που τελικά ελαφρά συγκαλυμμένες καταγράφονται, δημιουργώντας σταδιακά το «ιερό» βιβλίο, που αργότερα θα συγκλονίσει ολόκληρο τον κόσμο. Η τερατογένεση είχε συντελεστεί, και η εποχή των «ιερών βιβλίων» είχε γεννηθεί, για να καταγράψει έναν εκπληκτικό κατάλογο «άθλων» και θεουργικών «θαυμάτων», που εξυμνώντας την δύναμη του αβρααμικού θεού, διασώζουν ταυτόχρονα την γνώση, τα δόλια μέσα και την ιστορία της θεουργίας ή αλλιώς την ιστορία της θεολογικής μαγείας.

Το δυστύχημα της ανθρωπότητας είναι πως κανείς μέχρι σήμερα δεν φαίνεται να έχει αντιληφθεί ικανοποιητικά, πως πίσω απ’ τις απίστευτες στρατιωτικές βιβλικές νίκες και τα αναρίθμητα «θαύματα» σωφρονισμού, τιμωρίας, πληγών και θανάτου, βρίσκεται καταγεγραμμένο ένα ολόκληρο οπλοστάσιο μυστικών όπλων, με κυρίαρχα τα φυτικά, ζωικά και ορυκτά δηλητήρια.

Υπενθυμίζω εν συντομία μόνο, αυτά που ονομαστικά αναφέρονται: «Θέλω ψωμίσει αυτούς αψίνθιο και θέλω ποτίσει αυτούς ύδωρ χολής» (Ιερεμίας 23.15). Αν μάλιστα δίπλα στην «ύδωρ χολής» (που ο Βασ. Βέλλας μεταφράζει ξεκάθαρα ως «δηλητηριασμένο ύδωρ» Βλ. Β.Β. Ο΄ Ιερεμίας 8.14΄), και στη δρόγη «Αψίνθου», (Αποκάλυψη 8.11) υπενθυμίσουμε τον ορυκτό δηλητηριώδη «χαλκό», (Γένεσις 4.22) που μπορούσε να μεταβάλει ολόκληρο παραπόταμο του Νείλου, σε δηλητηριώδες «αίμα», (Έξοδος 7.19) προσθέσουμε τις «φαρμακερές οχιές» (Ιερεμίας 8.17), τις δρόγες «Νάρδου» (Άσμα Ασμάτων 1.12) την παραισθησιογόνο «Ερυσίβη» (Δευτερονόμιο 28.42… φυτικό L.S.D.!), αλλά και τον διάσημο  «Μανδραγόρα», (Γέν. 30.14), τότε σίγουρα καταλαβαίνουμε ότι οι ήρωες της Βίβλου δεν στερήθηκαν ποτέ τον απαραίτητο εξοπλισμό βοτανο-μαγείας. Εξοπλισμένοι με τα απίστευτα αυτά όπλα, ο γιγαντισμός της συγκεκριμένης θρησκείας ήταν ζήτημα προφητικής ευφυΐας, χρόνου και ευκαιριών.

Απ’ το στόμα αυτού του θεού, μπορεί πλέον να ακουστεί οτιδήποτε, αρκεί να είναι προς το συμφέρον του ιερατείου και της φυλής. Πρόκειται, όχι για συνηθισμένη θρησκεία οποιονδήποτε σεβαστών ιδεών ή αξιών, αλλά για στυγνή επιστράτευση λαών, στο θέλημα ενός φυλετικού «θεού». Ενός καινοφανούς «θεού», που σαν μαριονέτα, λέει και κάνει ότι συμφέρει στο ιερατείο που τον γέννησε. Με τον «νευρόσπαστο» αυτόν θεό να γεννιέται στα όρια της ανατολικής Μεσόγειου, η θεολογική όψη του κόσμου άλλαξε δραματικά. Ένας ασυγκράτητα οργίλος θεός έκανε την εμφάνιση του με απίστευτο μένος και προοπτικές εξάπλωσης.

«Ωργίσθη ο Γιαχβέ και καπνός ανέβαινεν εκ των μυκτήρων αυτού, και πυρ κατατρώγον εκ του στόματος αυτού· άνθρακες ανήφθησαν απ’ αυτού». (Β. Σαμουήλ 22.9)

«O Γιαχβέ θα καταπιεί αυτούς στο θυμό του. Πυρ θα τους καταφάει. Και θα αφανίσει απ’ τη γη τον καρπό και το σπέρμα τους». (Ψαλμοί 21.9-10)

Αυτός ο θεός, που δεν περιορίζεται από κανενός είδους σεβασμό στην φυσική τάξης του κόσμου, μπορούσε να διατάξει τα πάντα. Οι εκφράσεις που ακολουθούν, ήταν αδιανόητο να ακουστούν από το στόμα των φυσιολατρικών θεοτήτων. Τώρα όμως και οι πιο απίθανες εκφράσεις αφανιστικής οργής μπορούν να βρουν την θεϊκή τους έκφραση.

Οι αβρααμικές θρησκείες, διακρίνονται για τον «επιθετικό επεκτατισμό» τους, που δεν κρύβουν άλλωστε στα «ιερά» τους κείμενα. Οι πιστοί μετατρέπονται σε «ιερό στράτευμα» και οι επιθετικοί πόλεμοι σε θέλημα Κυρίου.

«Όταν πλησιάσης εις πόλιν διά να εκπολεμήσης αυτήν, τότε κάλεσον αυτήν εις ειρήνην· και εάν σοι αποκριθή ειρηνικά και ανοίξη εις σε, τότε πας ο λαός ο ευρισκόμενος εν αυτή θέλει γείνει υποτελής εις σε και θέλει σε δουλεύει· εάν όμως δεν κάμη ειρήνην μετά σου, αλλά σε πολεμήση τότε θέλεις πολιορκήσει αυτήν· …και αφού Κύριος ο Θεός σου παραδώση αυτήν εις τας χείρας σου, θέλεις πατάξει πάντα τα αρσενικά αυτής εν στόματι μαχαίρας· τας δε γυναίκας και τα βρέφη και τα κτήνη και πάντα όσα ευρίσκονται εν τη πόλει, πάντα τα λάφυρα αυτής, θέλεις λάβει εις σεαυτόν· και θέλεις τρώγει τα λάφυρα των εχθρών σου, όσα Κύριος ο Θεός σου έδωκεν εις σε. …Ούτω θέλεις κάμει εις πάσας τας πόλεις τας πολύ μακράν από σου, αίτινες δεν είναι εκ των πόλεων των εθνών τούτων· εκ των πόλεων όμως των λαών τούτων, τας οποίας Κύριος ο Θεός σου δίδει εις σε κληρονομίαν, δεν θέλεις αφήσει ζων ουδέν έχον πνοήν· αλλά θέλεις εξολοθρεύσει αυτούς κατά κράτος». (Δευτερονόμιο 20.10-17)

Λίλιθ ργο του Τζον Κολιερ (1892)

Φυσικά αυτές οι εντολές εκτελέστηκαν κατά γράμμα, από τους αιμοσταγείς στρατηγούς της καινοφανούς αυτής θεολογίας. Δέκα τουλάχιστον φορές αυτή η απεχθής έκφραση αναφέρεται ως εκτελεσθείσα στον βιβλίο του Ιησού του Ναυή: «και επάταξαν αυτούς εν στόματι μαχαίρας και εξωλόθρευσαν πάσας τας ψυχάς τας εν αυτή, δεν αφήκεν υπόλοιπον. Ούτως επάταξεν ο Ιησούς πάσαν την γην την ορεινήν και την μεσημβρινήν και την πεδινήν δεν αφήκεν υπόλοιπον, αλλ’ εξωλόθρευσε παν το έχον πνοήν, καθώς προσέταξε Κύριος ο Θεός του Ισραήλ». (Ιησούς του Ναυή 10.39-40 Βλέπε επίσης Ιησούς του Ναυή. 10.28,30,35,37.39,40 και 11.11)

Κάποιοι απαντούν πως αυτή είναι η συνηθισμένη αγριότητα του πολέμου, ξεχνώντας πως η διαφορά είναι τεράστια, όταν αυτές τις αθλιότητες της διατάζει ένας θεός.

«Θέλεις πατάξει (τα έθνη) και κατά κράτος θέλεις εξολοθρεύσει αυτούς. Δεν θέλεις δείξει έλεος. Θέλεις καταστρέψει, συντρίψει, κατακόψει, εξολοθρεύσει, κατακαύσει εν πυρί» (Δευτερονόμιο 7.2-5). «Τα έθνη με το πρόσωπο στη γη θα σε προσκυνούν και θα γλύφουν το χώμα των ποδιών σου» (Ησαΐας 49.23).

Αυτός ο θεός συμπεριφέρεται σαν τον ελληνικό μυθολογικό Τυφώνα, που εμφορείται μόνο από ασυγκράτητο καταστροφικό μένος, το οποίο δυστυχώς μεταδίδει αυτούσιο στους υπηρέτες του. Κοιτάξτε πως παραληρεί ο αιμοσταγής δούλος του Γιαχβέ Δαβίδ: «Κυνηγώ του εχθρούς μου και τους αφανίζω, δεν σταματώ πριν τους εξοντώσω εντελώς. Τους εξοντώνω τους συντρίβω, κάτω απ τα πόδια μου κείτονται καταγής…. Σκόνη τους κάνω καθώς της γης το χώμα και σαν να ‛ναι λάσπη του δρόμου τους ποδοπατώ» (Β. Σαμουήλ (ή Βασιλειών Β΄) 22.36-43).

Μένει κανείς έκπληκτος απ’ το αμόκ βίας και αβυσσαλέου μίσους του Δαβίδ κατά των αντιπάλων του. Παρ όλα αυτά, πράγματι θα μπορούσε κανείς να δικαιολογήσει τις υπερβολές ενός πολεμιστή όχι όμως τον θεό, την θρησκεία του και το υποτιθέμενο ιερό τους βιβλίο, όταν αντί να συγκρατεί τα ανθρώπινα πάθη, αντιθέτως ενθαρρύνει τη χειρότερη μορφή εκρηκτικού μίσους. Υποτίθεται πως ο ρόλος των θρησκειών είναι να κατευνάζουν και όχι να ξεσηκώνουν τα ανθρώπινα πάθη.

Αυτό το εγκεφαλικό καταδιωκτικό αμόκ του Δαυίδ θα μπορούσε πράγματι να δικαιολογηθεί ως ανθρώπινη αδυναμία, αν δεν είχε θεολογικά επαινεθεί και ιεροποιηθεί. «Τον δε (κατακτημένο) λαό, έβαλε (ο Δαβίδ) κάτω από πριόνια και σιδερένια τριβόλια και τσεκούρια, και πέρασεν αυτούς δια της καμίνου» (Β Σαμουήλ 12.31).

Η αίσθηση του δικαίου ορίζεται όχι πλέον απ’ τον κοινό νου, αλλά απ’ τις διαθέσεις θεού: «ο δίκαιος θέλει ευφρανθεί όταν ιδεί την εκδίκηση, και τους πόδας αυτού (Ο΄ τας χείρας αυτού) θέλει νίψει εν τω αίματι του ασεβούς (Ο΄ αμαρτωλού)» (Μασ. Ψαλμοί 58.10 (ή ΝΗ΄10) Ο΄ Ψαλμοί 57.11).

Κάποια στιγμή η εκρηκτική έπαρση και η αίσθηση της υπεροπλίας, καθώς και η εμπειρία παλαιοτέρων δόλιων νικών και δηλητηριασμένων πληγών, επιστρατεύονται πλέον κατά των εθνών συνολικά: «Πάσας τας  κακάς νόσους της Αιγύπτου θέλει βάλει (ο Κύριος) επί πάντας τους μισούντας σε. Και θέλεις εξολοθρεύσει πάντα τα έθνη» (Δευτερονόμιο Ζ΄ 15).

«Εξολόθρευσα έθνη και ερήμωσα τας οδούς αυτών, ώστε να μην υπάρχει διαβαίνων. Οι πόλεις αυτών ηφανίσθησαν… εγείρομαι προς λεηλασίαν, διότι απόφαση μου είναι να συναθροίσω τα έθνη, να συναθροίσω τα βασίλεια και να εκχέω έπ’ αυτά την αγανάκτηση μου, όλην την έξαψη της οργής μου… (γιατί;) για να δoυλεύσωσιν αυτόν (τα έθνη) υπό έναν (τον δικό μας) ζυγόν». (Σοφονίας 3.6-10).

Στους αιώνες που κύλησαν, οι προφήτες κατάφεραν απίστευτα ύπουλα δόλια νικηφόρα και εξαιρετικά κερδοφόρα «χτυπήματα», εναντίον Χαναναίων, Αιγυπτίων, Βαβυλωνίων, Ασσυρίων και Μακεδόνων, που ποτέ δεν μελετηθήκαν επαρκώς.

 

 

Η αντιπαλογνωσία των εθνών, συμπεριλαμβανομένων και των σοφών Ελλήνων, δεν ξεπέρασε ποτέ την νηπιακή της μορφή. Η διαχρονική αλυσίδα των ευφυών προφητών συνέχισε, με συγκαλυμμένη θεολογική γλώσσα, να καταγράφει λεπτομερώς στα ιερά της βιβλία όλους αυτούς τους άθλους, που φυσικά απέδιδαν σε «θαύμα» επέμβασης του παντοδύναμου αβρααμικού θεού, και όχι στο μυστικό δηλητηριώδες οπλοστάσιο και στους απίστευτους μηχανισμούς «θαυμάτων» που είχαν εξελίξει.

Στην πορεία του χρόνου, τρεις συνολικά θρησκείες γεννήθηκαν απ’ την γιγαντωμένη αυτή αβρααμική πίστη: Ιουδαϊσμός, Χριστιανισμός και Ισλαμισμός, που βασικά θα έπρεπε να ονομάζονται τρισυπόστατος αβρααμισμός, μια και στη ρίζα και των τριών αυτών θρησκειών βρίσκεται θρονιασμένος ο μεγάλος μάγος της ανατολής Αβραάμ. Αβρααμογεννείς λοιπόν και αβρααμο-κεντρικές θρησκείες είναι ο ακριβής προσδιορισμός τους.

Η ερώτηση όλων των αφυπνισμένων ανθρώπων σήμερα είναι: «γιατί αφήσαμε αδιαμαρτύρητα αυτό το δηλητηριώδες βιβλίο, να συνταράξει συθέμελα την ιστορία του κόσμου μας; Η απάντηση είναι μόνο μια: κανείς δεν μας είπε εγκαίρως πόσο δηλητηριώδες μπορεί να είναι.

Έτσι η αφανιστική επιθετικότητα αυτού του βιβλίου και ο υποτιθέμενος οργισμένος θεός του, έγραψαν απολύτως ανεμπόδιστα την θλιβερότερη και καταστρεπτικότερη ιστορία των τελευταίων 2000 χρόνων.

Μάλιστα, η τελευταία προσθήκη του, με την παραπλανητική ονομασία Καινή (καινούργια) Διαθήκη, όπου με σχετική επιτυχία επιχειρήθηκε η απάλειψη των ακραίων αιμοβόρων χαρακτηριστικών του Τυφώνα-Γιαχβέ, και η αντικατάστασή τους με τα ψευδο-αγαπητικά και τα ψευδο-σωτηριακά χαρακτηριστικά του γιου του Γιάχ-σουα ή Ιησού, αποτελεί την χειρότερη μορφή παραπλάνησης, την οποία εμείς οι ίδιοι με την αδιαφορία μας επιτρέψαμε.

Και ο πιο ήπιος αμφισβητίας εύκολα θα μπορούσε να διακρίνει, πως όλη αυτή η αλλαγή πλεύσης, (απ’ την μοχθηρή Πάλαια στην «αγαπητική» Καινή Διαθήκη), υπακούει στον απλό δόλιο κανόνα που λέει: «χέρι που δεν μπορείς να το δαγκώσεις φίλησέ το».

Κάτω απ’ το βάρος του μοναδικού αυτού δόλιου θρησκευτικού βιβλίου (που απ’ την πρώτη μέχρι την τελευταία του σελίδα ποτέ δεν έπαψε να μεταφέρει τις δηλητηριώδεις επεκτατικές σκέψεις του Αβραάμ), ζήσαμε αδιαμαρτύρητα την συντριβή του ελληνικού πολιτισμικού γίγαντα, κάτι που άλλαξε δραματικά προς το χειρότερο την πανανθρώπινη εξέλιξη.

Δυστυχώς τα χειρότερα είναι ακόμα μπροστά μας. Ο αιμοβόρος αυτός Τυφώνας που ονομάζεται βιβλικός Γιαχβέ, έχει εθιστεί στην ηδονή της καταστροφής και της απόλυτης κυριαρχίας. Αν δεν νικηθεί δεν θα ησυχάσει ποτέ.

Το δηλητήριο που ξερνά σε κάθε του κίνηση κυλά μέσα στις φλέβες του, γιατί είναι βασικό δομικό στοιχείο της υπόστασής του. Αν δεν βρεθεί κάποιος (σαν άλλη Μήδεια) να αφαιρέσει την «βίδα» από την «πτέρνα» του μεταλλικού αυτού τέρατος, ώστε να χάσει το δηλητηριασμένο αίμα του (όπως ο κάποτε ο μυθικός Τάλλος), η σιδερένια καρδιά του και τα φλογισμένα στήθια του, θα κατακαίνε και θα συντρίβουν οτιδήποτε στήσει μπροστά του, ο όποιος πολιτισμός μας απέμεινε!

Υπάρχει λοιπόν ελπίδα διαφυγής; Κατηγορηματικά ΝΑΙ… γιατί όπως συμβαίνει με όλα τα τέρατα τις ιστορίας, έχει κι αυτό την «αχίλλειο πτέρνα» του! Το βιβλικό αυτό τέρας, όπως και ο μυθικός Τάλλος, έχει κι αυτό την «βίδα» του, που πρέπει επειγόντως να ξεβιδώσουμε! Και στην περίπτωση μας η «βίδα» αυτή δεν είναι άλλη απ’ την μεθοδική κριτική ανάλυση των βιβλικών κειμένων, που συγκρατώντας το δηλητηριασμένο αίμα του, δίνει ζωή στο καταστροφικότερο τέρας όλων των εποχών, που εδώ και δυο χιλιετίες συγκλονίζει συθέμελα την ανθρωπότητα!

Βιβλιογραφία: 

  • Σημαντικοί σταθμοί του ελληνικού πολιτισμού, τόμος Β’, ΕΑΠ 2000.
  • Κλοντ Μοσέ, Επίτομη Ιστορία της αρχαίας Ελλάδας.
  • Σ.Ι. Ράγκος, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ψυχανάλυση και αρχαία ελληνική θρησκεία
  • Ελλάς, ΠΛΜ, τόμος Α’.
  • Ζαν-Πιέρ Βερνάντ: «Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα», εκδόσεις ΣΜΙΛΗ,
  • 2000]
  • ancilla Religionis
  • Er. Rohde
  • G. Richter
  • Δανέζης Μάνος και Θεοδοσίου Στράτος, «Το Σύμπαν που αγάπησα-Εισαγωγή στην Αστροφυσική». Εκδόσεις Δίαυλος, Αθήνα 2000.
  • Αγκαλιάζοντας το Έρεβος” του Μάριου Δημητριάδη
  • Γιώργος Μεταξάς : Ελληνισμός και Χριστιανισμός Εννοιες σντίθετες ή αλληλένδετες
  • Περί Πρώτων Αρχών, Δαμάσκιου, Εκδόσεις Σφιγγός
  • Σ. Παττακός: Η Μυστική διδασκαλία του Πλάτωνα
  • Μυστική Θεολογία V (Περί Θείων Ονομάτων), του Διονύσιου Αρεοπαγίτη
  • Θεογνωσία, του Π.Γκράβιγγερ, Εκδόσεις Σφιγγός
  • Ο Πυθαγόρας και η Μυστική Διδασκαλία του Πυθαγορισμού, του Π.Γκράβιγγερ. Εκδόσεις Σφιγγός
  • Αριθμοσοφία, του Γουίλιαμ Γουέστκοτ, Πύρινος Κόσμος
  • Ο Αριθμός και η Αρίθμησις ανά τους Αιώνας, Κωνστ. Λουκάς, 1935
  • Μαρκ Χέλλινγκ και ο Χρήστος Οικονομόπουλος – «Οι Ααδρόγυνοι και Σιαμαίοι – Οι αντρειωμένοι και η ουρά τους – Ο Διγενής Ακρίτας και τα σπήλαια» 
  • Πλάτων, Κρατύλος, 438 d.
  • Σέξτος Εμπειρικός, Προς Μαθηματικούς, 7, 65-86.
  • Κων/νος Βουδούρης (1992), Λογική. Φιλοσοφική και Συμβολική, Αθήνα,
  • Νικόλαος Χρόνης (1975), Το πρόβλημα των κατηγοριών εν τη φιλοσοφία του
  • Αριστοτέλους, Ε.Κ.Π.Α., Αθήνα.
  • Πλάτων, Φαίδρος, 278 a.
  • Βέϊκος Θεόφιλος (1998), Οι Προσωκρατικοί, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, σσ. 99-105.
  • Πελεγρίνης Θεοδόσης (2004), Λεξικό της Φιλοσοφίας, Αθήνα, σελ. 433.
  • Αριστοτέλης, Τοπικά, Δ 121b 7-10.
  • Κωσταράς Γ. (2003), Φιλοσοφική Προπαιδεία, Αθήνα, σσ. 187-190.
  • Πλάτων, Σοφιστής, 254 Α:
  • Αυγελής Νίκος (2001), Εισαγωγή στη Φιλοσοφία, Θεσ/νίκη, σσ. 167- 170.
  • Heidegger Martin (1997), Plato’s Sophist, translated by Richard Rojcewicz and André Schuwer, Indiana University Press, σσ. 15-16.
  • Ο Δημ. Γληνός πρί του μη- οντος κατά τον Αριστοτέληπ
  • Πρβ. Νικολούδης Η. Π. (1993), Εισαγωγή στον Σοφιστή του Πλάτωνα, εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα.
  • Πλάτων, Σοφιστής, 254 D: «Μέγιστα μήν τῶν γενῶν, ἅ νῦν δή διῆμεν, τό τε ὄν αὐτό καί στάσις καί κίνησις».
  • Πλάτων, Σοφιστής, 258 B: «δεῖ θαρροῦντα ἤδη λέγειν ὅτι τό μή ὄν βεβαίως ἐστί τήν αὑτοῦ φύσιν ἔχον».
  • Taylor A. E. (2003), Πλάτων: ο Άνθρωπος και το Έργο του, μετάφραση Ιωάννης
  • Αρζόγλου, ΜΙΕΤ, Αθήνα, σελ. 448.
  • Τσέλλερ-Νέστλε (2004), Ιστορία της Ελληνικής φιλοσοφίας, Αθήνα, σσ. 165-171.
  • Κωσταράς Γ. (2003), Φιλοσοφική Προπαιδεία, Αθήνα, σσ. 238-242.
  • Αριστοτέλης (1994), Όργανον 1: Κατηγορίαι- Περί Ερμηνείας, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, εισαγωγή, σελ. 55.
  • Περί των Πατρών Θεών, Βλάση Ρασσιάς,
  • Ζευς, Βλάση Ρασσιά,
  • Τα Άγνωστα Μεγαλουργήματα των Αρχαίων Ελλήνων, Θ. Μανιά, Πύρινος Κόσμος
  • Γέλλιος, Αττικές Νύχτες 7.2.3=LS 55Κ. στο Sharples, ( 2002),
  • Κρατύλος, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Σταύρος Οικονομίδης : Γνώση θανάτου
  • Φίληβος, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Κ. Τσιλιμαντού Το κάλλος στους αρχαίους έλληνες
  • Παρμενίδης, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Η Δονητική των Γραμμάτων, Ε.Ο.Α.Μ, Δίον
  • Η Γένεση κατά τους Αρχαίους Έλληνες, Α. Γονιδέλλης, Πύρινος Κόσμος
  • Πιέρ Βερνάντ: «Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα», εκδόσεις ΣΜΙΛΗ, 2000]
  • Αποκεκαλυμμένη Ίσιδα, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις ΙάμβλιχοςΗ Μυστική Διδασκαλία, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις Ιάμβλιχος
  • Εγκυκλοπαίδεια Ηλίου.
  • E. R. Dodds:   Οι Έλληνες και το παράλογο
  • M. P. Nilsson:  Η πίστη των Ελλήνων
  • W. K. Guthrie: Ο Ορφέας και η Αρχαία Ελληνική Θρησκεία
  • Αλέκος Χαραλαμπόπουλος Η έννοια του τριαδικού θείου, της αρχαιας φιλοσοφιας
  • Lesky: Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας
  • H Παλαιά ∆ιαθήκη, Eλληνική Bιβλική Eταιρεία, Aθήνα 1997 ¬
  • Τσαρτσαράκη Ελευθερία : ΤΑ ΤΡΙΤΤΑ ΓΕΝΗ ΤΟΥ ΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΤΙΜΑΙΟ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΤΙΜΑΙΟΣ,
  • Jonas, Hans, The Gnostic Religion, Beacon Press, Boston 1963 ¬
  • Snell:  Η ανακάλυψη του πνεύματος – Ελληνικές ρίζες της Ευρωπαϊκής σκέψης
  • «Οι μεγάλοι φιλόσοφοι»:   Μεταφραστής και επιμελητής:  Ευτύχιος Π. Φικιώρης
  • Θ. Μ. Χρηστίδης: Ηράκλειτος: Ο «Σωκράτης» των Προσωκρατικών:  Περιοδικό
  • Ομήρου, Επικός Κύκλος.
  • Ησίοδου, Θεογονία.
  • Αλκμάνα, Θεογονία.
  • Μουσαίος, Άπαντα.
  • Μ. Καλόπουλος, «Αβραάμ ό Μάγος».
  • Sextus Empiricus, «Αdversus Mathematicos «, 5.86.
  • Αριστοξένου, Άπαντα
  • Αριστοτέλους, Περί  Ψυχής, Ελάσσονα 2, Περί  Ερμηνείας, Ηθικά .
  • Νόννος, Διονυσιακά : Ραψωδίες Ζ έως ΙΒ.
  • Ορφικά, Άπαντα.
  • Πρωταγόρας, Περί Θεών.
  • Πλούταρχος, Περί ‘Ισιδος και Οσίριδος.
  • Ερμής Τρισμέγιστος – Λόγοι.
  • Πυθαγόρειος Αριθμοσοφία.
  • Ιώσηπος,  Άπαντα, Ιουδαϊκή Αρχαιολογία Α, Β.
  • Παντελής Κοντογιάννης, Η Λεηλασία των Αρχαιοελληνικών Αρχέτυπων από τον Χριστιανισμό.
  • Helma Mark, Τό βιβλίο των Μύθων.
  • Juan-Eduardo Cirlot, Το Λεξικό των Συμβόλων
  • Ρόμπερτ Γκρέιβς, Οι Ελληνικοί Μύθοι Αλχημεία, το Κλειδί των Μυστηρίων.
  • Εγκυκλοπαίδεια Britannica.
  • Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ήλιου.
  • Τhomas Doane, Bible Myths and Their Parallels in Other Religions.
  • Charles Lastings, Encyclopaedia of Religion and Ethics.
  • Barbra Walker, Woman’s Encyclopaedia of Myths and Secrets.
  • George MacDonald, Lillith.
  • M. Gimbutas, the language of the Goddes
  • Ε.  Παππά: Ο Πλάτωνας στην εποχή μας
  • Ιστορία της Φιλοσοφίας Από τον Ηράκλειτο στον Αριστοτέλη Δημήτρη Παπαδή εκδ. ΖΗΤΡΟΣ
  • M. J. Adler: Ο Αριστοτέλης για όλους
  • J. De Romilly: Αρχαία Ελληνική Τραγωδία
  • Ε. Δ. Καρακάντζα: Αρχαίοι Ελληνικοί Μύθοι – Ο θεωρητικός λόγος του 20ού αιώνα για τη φύση και την ερμηνεία τους.
  • «Αστρολογία & Εσωτερική Φιλοσοφία στον Όμηρο», Κωνσταντίνος Γραβάνης, έκδόσεις Πύρινος Κόσμος
  • Μουζάλα Γ. Μελινα . Περι του καθ’ ετερότητα του μη- οντος στον «σοφιστή» του Πλατωνος
  • Αβραάμ Μάσλοου, Ψυχολογία της ύπαρξης, έκδ. Δίοδος
  • Γεώργιος Α. Πλάνας Ό ζωδιακός κύκλος στήν παγκόσμια μυθο¬λογία. 
  • Γεώργιος Α. Πλάνας  Παγκόσμια Μυθολογία, έκδόσεις Νέα Ακρόπολη
  • Πιέρ Βερνάντ: «Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα», εκδόσεις ΣΜΙΛΗ, 2000]
  • Αποκεκαλυμμένη Ίσιδα, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις ΙάμβλιχοςΗ Μυστική Διδασκαλία, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις Ιάμβλιχος
  • Εγκυκλοπαίδεια Ηλίου.
  • E. R. Dodds:   Οι Έλληνες και το παράλογο
  • M. P. Nilsson:  Η πίστη των Ελλήνων
  • W. K. Guthrie: Ο Ορφέας και η Αρχαία Ελληνική Θρησκεία
  • H Παλαιά ∆ιαθήκη, Eλληνική Bιβλική Eταιρεία, Aθήνα 1997
  • Snell:  Η ανακάλυψη του πνεύματος – Ελληνικές ρίζες της Ευρωπαϊκής σκέψης
  • «Οι μεγάλοι φιλόσοφοι»:   Μεταφραστής και επιμελητής:  Ευτύχιος Π. Φικιώρης
  • Αλκμάνα, Θεογονία
  • Ορφικά, Άπαντα
  • Πρωταγόρας, Περί Θεών.
  • Πλούταρχος, Περί ‘Ισιδος και Οσίριδος.
  • Ερμής Τρισμέγιστος – Λόγοι.
  • Παντελής Κοντογιάννης, Η Λεηλασία των Αρχαιοελληνικών Αρχέτυπων από τον Χριστιανισμό.
  • Helma Mark, Τό βιβλίο των Μύθων.
  • Juan-Eduardo Cirlot, Το Λεξικό των Συμβόλων
  • Kυρτάτας Δημήτρης, Η Aποκάλυψη του Iωάννη και οι επτά εκκλησίες της Ασίας, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1994 B΄
  • The Gods of the Egyptians, by E.A. Wallis Budge, Dover Publications, 1969Δημήτριος Ευαγγελόπουλος
  • Αρχύτα Θεωρείαι – Ι. Λάζαρης Δημήτριος Περετζής : Στην αρχαία Ελλαδα Φιλοσομια και Μυστήρια είναι τα ιδια
  • Πλουτάρχου, Περί Ψυχής VI, 2, και Περί Ίσιδος και Oσίριδος 47
  • Νικόλαος Χαρακάκος : Tα Μυστικά διδαγμάτων των Καβειρίων Μυστηρίων
  • Βασίλειος Χλέτσος : Τα Μυστήρια στη ν Αρχαία Ελλάδα
  • Γεώργιος Σιέττος ¨Αρχαία Ελληνικά Μυστήρια
  • Στέλιος Νικολαίδης : Ο μύθος και η πύλη προς τον εαυτό μας
  • Κ. Χ. Κωνσταντινίδης : Η Αρχαία Ελληνική Κοσμοθέαση
  • Αρχαίοι Έλληνες μύστες», Διαμαντής Κούτουλας, εκδόσεις Εσοπτρον.
  • Αναστάσιος Ντίνος : Ορφικά μυστήρια
  • Κωνσταντίνος Τσοπάνης : Ορφικά μυστήρια οι Ελληνικές ρίζες του Χριστιανισμού
  • Δήμητρα Λιάτσα : Ελευσίνια μυστήρια

«Καίρια Ιστορικά Ερωτήματα» (Μέρος Γ΄), γράφει ο Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

mixalis.mpatis@gmail.com

Συνεχίζουμε, αγαπητοί αναγνώστες, στο τρίτο κατά σειρά άρθρο των ερωτημάτων τα οποία με βασανίζουν διαβάζοντας τον σύγχρονο Ιουδαιο-χριστιανισμό.

Ερωτήματα, που λόγω της ιστορικής τους σημαντικότητας, αλλά και του εύρους των τοποθετήσεων αναπτύσσονται προσεκτικά σε τέσσερα σημαντικά μέρη – συνέχειες (Μέρος Α΄ και Μέρος Β΄), έτσι ώστε να είμαστε σαφείς και αντικειμενικοί στα υπάρχοντα ιστορικά γεγονότα και να μην δημιουργηθούν αντιφάσεις και απορίες. Προχωράμε στο τρίτο μέρος:

Ερώτημα: 

Γιατί στη Χριστιανική πίστη και λατρεία διατηρούνται τα βιβλία της Π.Δ.

Γιατί η χρήση της Π.Δ. στη λειτουργική ζωή, είναι ένα θέμα που ανά καιρούς δημιούργησε ζητήματα και εύλογα ερωτήματα, αφού μέσα στην Π.Δ. αντανακλάται το πολεμικό φρόνημα, η σκληρότητα και η επιθετικότητα του… «εκλεκτού λαού».

Να πούμε πρώτα ποια είναι αυτή η «σωτηρία» που αναφέραμε ότι εξ’ αιτίας της επελέγη από τον Θεό ο λαός του Ισραήλ ως «περιούσιος» και τι ακριβώς είναι το «σχέδιο» του Θεού.

Ο άνθρωπος, κατά την βιβλική διήγηση, πλάθεται από τον Θεό «κατ’ εικόνα και ομοίωση Θεού». Δύσκολοι Θεολογικοί όροι, αλλά θα πω δυο κουβέντες να τους ξεθολώσω κάπως γιατί είναι απαραίτητο, θα πω δηλαδή πώς του ερμηνεύει η Ορθόδοξη Θεολογία.

Το «κατ’ εικόνα»: είναι το όλον της φύσης του ανθρώπου, χαρίσματα και δυνατότητες, η προίκα που του έδωσε δηλαδή ο Θεός.

Το «καθ’ ομοίωση»: είναι η αξιοποίηση των δυνατοτήτων της φύσης του ανθρώπου με προσανατολισμό στον Θεό. Έπλασε, λοιπόν, ο Θεός τον άνθρωπο κατά την βιβλική διήγηση, ελεύθερο, αυτεξούσιο, πνευματικό, κοινωνικό, κυρίαρχο επί της κτίσεως.

Σκοπός αυτής της προίκας, είναι να αξιοποιηθεί για να γίνει ο άνθρωπος Θεός. Δηλαδή, εκτός των άλλων, αθάνατος. Αφού εκτός από το κατ’ εικόνα, πάντα κατά την Ορθόδοξη Θεολογία, στην κατάσταση του Παραδείσου ο άνθρωπος ήταν προικισμένος και με τα «δώρα της αρχέγονης δικαιοσύνης», δηλαδή την δυνατότητα αθανασίας, αναμαρτησίας, την αθωότητα, την ακακία, την αγαθότητα, την έλλειψη πόνου, κόπου και φθοράς, την κατοχή πολλών γνώσεων.

Αυτά όλα τα προικιά ήταν δυνατότητες, όχι τελειωμένα πράγματα, ήταν εν δυνάμει.

Πάντα κατά την Ορθόδοξη Θεολογία, λόγω της «πτώσης» των Πρωτοπλάστων, του οντολογικού δηλαδή αποχωρισμού τους από τον Θεό, είναι μακρύς πια αυτός ο δρόμος της θέωσης, διότι «αμαυρώθηκε το κατ εικόνα», ο άνθρωπος έγινε δηλαδή θνητός, πάσχει και φυσικά αποσυνδέθηκε από τον Θεό και από την αρμονική του σχέση με την Φύση.

Με την «πτώση», δηλαδή, η φύση του ανθρώπου εισήλθε στον κόσμο της φθοράς και μαζί του εισήλθε στον κόσμο της φθοράς και όλη η Δημιουργία.  Ο άνθρωπος φτιάχτηκε «λίαν καλώς», είναι εικόνα Θεού και με την προσωπική του προσπάθεια, το «καθ’ ομοίωσην», πορεύεται προς το «κατ’ εικόνα». Το «καθ’ ομοίωσην», δηλαδή, απλά είναι ο δρόμος. Δρόμος που ο άνθρωπος τον πορεύεται πάντα με την Χάρη του Θεού.

Μικρή παρέκβαση

Δεν χρειάζεται να συμφωνείτε με όλα αυτά που σας λέω, αυτά είναι μέρος της Χριστιανικής Ανθρωπολογίας. Είναι δηλαδή η Χριστιανική απάντηση στα ερωτήματα «ποιος δημιούργησε τον άνθρωπο;» και «ποιος ο σκοπός ύπαρξης του ανθρώπου;». Δεν είναι απαραίτητο να τα πιστεύει κάποιος που δεν πιστεύει και που έχει φυσικά κάθε δικαίωμα σ’ αυτό.

Καi ναι, όποιος επιλέγει να μην πιστεύει, μπορεί να απαντά σε όσους τοy «κολλάνε», ότι: Ως ελεύθερος και αυτεξούσιος επιλέγει τι θα πιστέψει ο ίδιος.

Αυτό οφείλουν να το σεβαστούν άπαντες, αφού αυτοί οι «άπαντες» ισχυρίζονται ότι ελευθερία και αυτεξούσιο είναι μέρος των δυνατοτήτων του ανθρώπου ως Θεϊκού Δημιουργήματος. Άρα να τον αφήσουν όποιον δεν πιστεύει στην ησυχία του και.. ο Θεός ξέρει αν και πότε θα τα βρουν οι δυο τους.

Ολόκληρη η Π.Δ., ειδικά δια των Προφητών ευαγγελίζεται αυτό το μήνυμα. Στην Π.Δ. «πατά» ο λόγος και η διδασκαλία του Χριστού και των Αποστόλων για να δειχθεί ότι Αυτός, ο Γιος της Μαρίας, είναι ο Υιός του Θεού, ο αναμενόμενος Μεσσίας.

Η Καινή Διαθήκη (Κ.Δ.) και η Πατερική γραμματεία, στηρίζονται στην Παλαιά Διαθήκη, την ερμηνεύουν με Χριστολογική ματιά και αποτελούν απάντηση στην Εβραϊκή θεώρηση περί του εκλεκτού λαού και του ακόμη επερχόμενου Μεσσία…Ο Μεσσίας ήρθε, είναι ο Χριστός και είναι τόσο Χριστός όσο και Γιαχβέ, δηλαδή Θεός

Πατέρας, διότι ο Θεός είναι Ένας με τρεις υποστάσεις.

«…Ως γαρ υιός τεχθείς

και ως αμνός αχθείς,

και ως πρόβατον σφαγείς,

και ως άνθρωπος ταφείς,

ανέστη εκ νεκρών ο Θεός,

φύσει Θεός ων και άνθρωπος.

Ός έστι τα πάντα,

καθ’ ό κρίνει νόμος,

καθ’ ό διδάσκει λόγος,

καθ’ ό σώζει χάρις,

καθ’ ό γεννά πατήρ,

καθ’ ό γεννάται υιός,

καθ’ ό πάσχει πρόβατον,

καθ’ ό θάπτεται άνθρωπος,

καθ’ ό ανίσταται Θεός.

Ούτος έστιν Ιησούς ο Χριστός,

ού η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων.

Αμήν» (Μελίτων Σάρδεων, ομιλία Περί Πάσχα)

Ότι κείμενο γράφτηκε μετά την έλευση του Χριστού, δεν μπορεί να «σταθεί» χωρίς την Π.Δ., διότι δεν μπορεί να ευαγγελισθεί κάτι που έχει ήδη συντελεστεί, την έλευση εν προκειμένω του Μεσσία. Ευαγγελίζονται, τα μετά Χριστόν κείμενα, την Δευτέρα Παρουσία, τα Έσχατα δηλαδή και την Βασιλεία του Χριστού.

Η πρώτη «αναφορά» του Θεού στο «σχέδιο σωτηρίας», γίνεται αμέσως μετά την «πτώση» στο Κεφ. 3,14 της Γενέσεως, το λεγόμενο και «Πρωτοευαγγέλιο, «Λέει» ο Θεός στον όφη της διήγησης: «καὶ ἔχθραν θήσω ἀνὰ μέσον σοῦ καὶ ἀνὰ μέσον τῆς γυναικὸς καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματός σου καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματος αὐτῆς· αὐτός σου τηρήσει κεφαλήν, καὶ σὺ τηρήσεις αὐτοῦ πτέρναν».

Ο όφις αυτός, κατά την Θεολογία, είναι ο Διάβολος, το όντως Κακό δηλαδή. Η γυναίκα του κειμένου, κατά την Χριστιανική Θεολογία, είναι η Παναγία. Το σπέρμα της γυναικός είναι ο Μεσσίας ο οποίος θα νικήσει τον Διάβολο, θα του συνθλίψει δηλαδή το κεφάλι νικώντας τον δια της Αναστάσεώς Του, ενώ ο Διάβολος θα του τραυματίσει την φτέρνα δια του επιφυλασσόμενου Σταυρικού Θανάτου Του.

Αυτές οι δύο εκφράσεις, δηλαδή, αναφέρονται στη Νίκη του Χριστού επί του Θανάτου δια του Θανάτου Του.

Στον Αναστάσιμο Ύμνο:

«Χριστός Ανέστη εκ νεκρών,

θανάτω θάνατον πατήσας

και τοις εν τοις μνήμασιν,

ζωήν χαρισάμενος»

Μπορούμε θαυμάσια να δούμε να υμνείται η «σωτηρία» έτσι όπως την κατανοεί η Χριστιανική πίστη.

Σωτηρία είναι η κατάργηση του Θανάτου, της κοινής μοίρας των ανθρώπων. Ο Θάνατος πλήττει την ανθρώπινη φύση, είναι η οντολογική της μοίρα εξαιτίας της «πτώσης». Είναι ο «έσχατος εχθρός» (Α΄Κορ. 15,26.), από τον οποίο ήρθε ο Χριστός να μας λυτρώσει. Γι αυτό πέθανε και Αναστήθηκε, για να λυτρώσει από το Θάνατο ολόκληρη την ανθρωπότητα. Ελπίδα για τον Χριστιανό είναι η Ανάσταση. Ανάσταση του σώματος κατά την Χριστιανική Ανθρωπολογία, διότι η ψυχή είναι ήδη αθάνατη.

Χάρισμα Ζωής, σωτηρίας δηλαδή στους «εν τοις μνήμασιν», σε όλο το θνητό ανθρώπινο γένος, είναι ο Θάνατος και η Ανάσταση του Ιησού.

Το «σχέδιο» προϋπέθετε την Σάρκωση, τον ιστορικό Βίο, την Σταύρωση και την Ανάστασή Του. Την ενανθρώπιση του Θεού Λόγου, του Υιού του Θεού, του Δευτέρου προσώπου της Αγίας Τριάδας. Αυτό το «σχέδιο» περιγράφεται εντός της Π.Δ..

Τις μέρες που ο Υιός του Ανθρώπου πορεύεται προς τον Σταυρό, η Λειτουργική ζωή είναι γεμάτη από αναγνώσματα της Παλαιάς Διαθήκης, πάνω σε αυτά στηρίζεται ολόκληρη η υμνογραφία των ημερών.

Δεν είναι αποδοχή των «σταυρωτήδων», που λέει ο λαός, ούτε της πολιτικής τους φυσικά. Είναι υπενθύμιση του Θεόπνευστου λόγου των Προφητών, ο οποίος επαληθεύεται με τον Σταυρό και την Ανάσταση, άρα και διαβεβαίωση ότι οι λόγοι του Χριστού που συναντάμε στην Κ.Δ. και η υπόσχεση της Δευτέρας Παρουσίας Του θα εκπληρωθούν και αυτοί… είναι επαναβεβαίωση του Χαρμόσυνου Μηνύματος και επανάληψη του Έρχου προς τον Αναστημένο Χριστό.

Στο επόμενο το τέταρτο και τελευταίο μέρος 

Βιβλιογραφία: 

  • Σημαντικοί σταθμοί του ελληνικού πολιτισμού, τόμος Β’, ΕΑΠ 2000.
  • Κλοντ Μοσέ, Επίτομη Ιστορία της αρχαίας Ελλάδας.
  • Σ.Ι. Ράγκος, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ψυχανάλυση και αρχαία ελληνική θρησκεία
  • Ελλάς, ΠΛΜ, τόμος Α’.
  • Ζαν-Πιέρ Βερνάντ: «Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα», εκδόσεις ΣΜΙΛΗ,
  • 2000]
  • ancilla Religionis
  • Er. Rohde
  • G. Richter
  • Δανέζης Μάνος και Θεοδοσίου Στράτος, «Το Σύμπαν που αγάπησα-Εισαγωγή στην Αστροφυσική». Εκδόσεις Δίαυλος, Αθήνα 2000.
  • Αγκαλιάζοντας το Έρεβος” του Μάριου Δημητριάδη
  • Γιώργος Μεταξάς : Ελληνισμός και Χριστιανισμός Εννοιες σντίθετες ή αλληλένδετες
  • Περί Πρώτων Αρχών, Δαμάσκιου, Εκδόσεις Σφιγγός
  • Σ. Παττακός: Η Μυστική διδασκαλία του Πλάτωνα
  • Μυστική Θεολογία V (Περί Θείων Ονομάτων), του Διονύσιου Αρεοπαγίτη
  • Θεογνωσία, του Π.Γκράβιγγερ, Εκδόσεις Σφιγγός
  • Ο Πυθαγόρας και η Μυστική Διδασκαλία του Πυθαγορισμού, του Π.Γκράβιγγερ. Εκδόσεις Σφιγγός
  • Αριθμοσοφία, του Γουίλιαμ Γουέστκοτ, Πύρινος Κόσμος
  • Ο Αριθμός και η Αρίθμησις ανά τους Αιώνας, Κωνστ. Λουκάς, 1935
  • Μαρκ Χέλλινγκ και ο Χρήστος Οικονομόπουλος – «Οι Ααδρόγυνοι και Σιαμαίοι – Οι αντρειωμένοι και η ουρά τους – Ο Διγενής Ακρίτας και τα σπήλαια» 
  • Πλάτων, Κρατύλος, 438 d.
  • Σέξτος Εμπειρικός, Προς Μαθηματικούς, 7, 65-86.
  • Κων/νος Βουδούρης (1992), Λογική. Φιλοσοφική και Συμβολική, Αθήνα,
  • Νικόλαος Χρόνης (1975), Το πρόβλημα των κατηγοριών εν τη φιλοσοφία του
  • Αριστοτέλους, Ε.Κ.Π.Α., Αθήνα.
  • Πλάτων, Φαίδρος, 278 a.
  • Βέϊκος Θεόφιλος (1998), Οι Προσωκρατικοί, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, σσ. 99-105.
  • Πελεγρίνης Θεοδόσης (2004), Λεξικό της Φιλοσοφίας, Αθήνα, σελ. 433.
  • Αριστοτέλης, Τοπικά, Δ 121b 7-10.
  • Κωσταράς Γ. (2003), Φιλοσοφική Προπαιδεία, Αθήνα, σσ. 187-190.
  • Πλάτων, Σοφιστής, 254 Α:
  • Αυγελής Νίκος (2001), Εισαγωγή στη Φιλοσοφία, Θεσ/νίκη, σσ. 167- 170.
  • Heidegger Martin (1997), Plato’s Sophist, translated by Richard Rojcewicz and André Schuwer, Indiana University Press, σσ. 15-16.
  • Ο Δημ. Γληνός πρί του μη- οντος κατά τον Αριστοτέληπ
  • Πρβ. Νικολούδης Η. Π. (1993), Εισαγωγή στον Σοφιστή του Πλάτωνα, εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα.
  • Πλάτων, Σοφιστής, 254 D: «Μέγιστα μήν τῶν γενῶν, ἅ νῦν δή διῆμεν, τό τε ὄν αὐτό καί στάσις καί κίνησις».
  • Πλάτων, Σοφιστής, 258 B: «δεῖ θαρροῦντα ἤδη λέγειν ὅτι τό μή ὄν βεβαίως ἐστί τήν αὑτοῦ φύσιν ἔχον».
  • Taylor A. E. (2003), Πλάτων: ο Άνθρωπος και το Έργο του, μετάφραση Ιωάννης
  • Αρζόγλου, ΜΙΕΤ, Αθήνα, σελ. 448.
  • Τσέλλερ-Νέστλε (2004), Ιστορία της Ελληνικής φιλοσοφίας, Αθήνα, σσ. 165-171.
  • Κωσταράς Γ. (2003), Φιλοσοφική Προπαιδεία, Αθήνα, σσ. 238-242.
  • Αριστοτέλης (1994), Όργανον 1: Κατηγορίαι- Περί Ερμηνείας, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, εισαγωγή, σελ. 55.
  • Περί των Πατρών Θεών, Βλάση Ρασσιάς,
  • Ζευς, Βλάση Ρασσιά,
  • Τα Άγνωστα Μεγαλουργήματα των Αρχαίων Ελλήνων, Θ. Μανιά, Πύρινος Κόσμος
  • Γέλλιος, Αττικές Νύχτες 7.2.3=LS 55Κ. στο Sharples, ( 2002),
  • Κρατύλος, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Σταύρος Οικονομίδης : Γνώση θανάτου
  • Φίληβος, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Κ. Τσιλιμαντού Το κάλλος στους αρχαίους έλληνες
  • Παρμενίδης, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Η Δονητική των Γραμμάτων, Ε.Ο.Α.Μ, Δίον
  • Η Γένεση κατά τους Αρχαίους Έλληνες, Α. Γονιδέλλης, Πύρινος Κόσμος
  • Πιέρ Βερνάντ: «Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα», εκδόσεις ΣΜΙΛΗ, 2000]
  • Αποκεκαλυμμένη Ίσιδα, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις ΙάμβλιχοςΗ Μυστική Διδασκαλία, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις Ιάμβλιχος
  • Εγκυκλοπαίδεια Ηλίου.
  • E. R. Dodds:   Οι Έλληνες και το παράλογο
  • M. P. Nilsson:  Η πίστη των Ελλήνων
  • W. K. Guthrie: Ο Ορφέας και η Αρχαία Ελληνική Θρησκεία
  • Αλέκος Χαραλαμπόπουλος Η έννοια του τριαδικού θείου, της αρχαιας φιλοσοφιας
  • Lesky: Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας
  • H Παλαιά ∆ιαθήκη, Eλληνική Bιβλική Eταιρεία, Aθήνα 1997 ¬
  • Τσαρτσαράκη Ελευθερία : ΤΑ ΤΡΙΤΤΑ ΓΕΝΗ ΤΟΥ ΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΤΙΜΑΙΟ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΤΙΜΑΙΟΣ,
  • Jonas, Hans, The Gnostic Religion, Beacon Press, Boston 1963 ¬
  • Snell:  Η ανακάλυψη του πνεύματος – Ελληνικές ρίζες της Ευρωπαϊκής σκέψης
  • «Οι μεγάλοι φιλόσοφοι»:   Μεταφραστής και επιμελητής:  Ευτύχιος Π. Φικιώρης
  • Θ. Μ. Χρηστίδης: Ηράκλειτος: Ο «Σωκράτης» των Προσωκρατικών:  Περιοδικό
  • Ομήρου, Επικός Κύκλος.
  • Ησίοδου, Θεογονία.
  • Αλκμάνα, Θεογονία.
  • Μουσαίος, Άπαντα.
  • Μ. Καλόπουλος, «Αβραάμ ό Μάγος».
  • Sextus Empiricus, «Αdversus Mathematicos «, 5.86.
  • Αριστοξένου, Άπαντα
  • Αριστοτέλους, Περί  Ψυχής, Ελάσσονα 2, Περί  Ερμηνείας, Ηθικά .
  • Νόννος, Διονυσιακά : Ραψωδίες Ζ έως ΙΒ.
  • Ορφικά, Άπαντα.
  • Πρωταγόρας, Περί Θεών.
  • Πλούταρχος, Περί ‘Ισιδος και Οσίριδος.
  • Ερμής Τρισμέγιστος – Λόγοι.
  • Πυθαγόρειος Αριθμοσοφία.
  • Ιώσηπος,  Άπαντα, Ιουδαϊκή Αρχαιολογία Α, Β.
  • Παντελής Κοντογιάννης, Η Λεηλασία των Αρχαιοελληνικών Αρχέτυπων από τον Χριστιανισμό.
  • Helma Mark, Τό βιβλίο των Μύθων.
  • Juan-Eduardo Cirlot, Το Λεξικό των Συμβόλων
  • Ρόμπερτ Γκρέιβς, Οι Ελληνικοί Μύθοι Αλχημεία, το Κλειδί των Μυστηρίων.
  • Εγκυκλοπαίδεια Britannica.
  • Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ήλιου.
  • Τhomas Doane, Bible Myths and Their Parallels in Other Religions.
  • Charles Lastings, Encyclopaedia of Religion and Ethics.
  • Barbra Walker, Woman’s Encyclopaedia of Myths and Secrets.
  • George MacDonald, Lillith.
  • M. Gimbutas, the language of the Goddes
  • Ε.  Παππά: Ο Πλάτωνας στην εποχή μας
  • Ιστορία της Φιλοσοφίας Από τον Ηράκλειτο στον Αριστοτέλη Δημήτρη Παπαδή εκδ. ΖΗΤΡΟΣ
  • M. J. Adler: Ο Αριστοτέλης για όλους
  • J. De Romilly: Αρχαία Ελληνική Τραγωδία
  • Ε. Δ. Καρακάντζα: Αρχαίοι Ελληνικοί Μύθοι – Ο θεωρητικός λόγος του 20ού αιώνα για τη φύση και την ερμηνεία τους.
  • «Αστρολογία & Εσωτερική Φιλοσοφία στον Όμηρο», Κωνσταντίνος Γραβάνης, έκδόσεις Πύρινος Κόσμος
  • Μουζάλα Γ. Μελινα . Περι του καθ’ ετερότητα του μη- οντος στον «σοφιστή» του Πλατωνος
  • Αβραάμ Μάσλοου, Ψυχολογία της ύπαρξης, έκδ. Δίοδος
  • Γεώργιος Α. Πλάνας Ό ζωδιακός κύκλος στήν παγκόσμια μυθο¬λογία. 
  • Γεώργιος Α. Πλάνας  Παγκόσμια Μυθολογία, έκδόσεις Νέα Ακρόπολη
  • Πιέρ Βερνάντ: «Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα», εκδόσεις ΣΜΙΛΗ, 2000]
  • Αποκεκαλυμμένη Ίσιδα, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις ΙάμβλιχοςΗ Μυστική Διδασκαλία, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις Ιάμβλιχος
  • Εγκυκλοπαίδεια Ηλίου.
  • E. R. Dodds:   Οι Έλληνες και το παράλογο
  • M. P. Nilsson:  Η πίστη των Ελλήνων
  • W. K. Guthrie: Ο Ορφέας και η Αρχαία Ελληνική Θρησκεία
  • H Παλαιά ∆ιαθήκη, Eλληνική Bιβλική Eταιρεία, Aθήνα 1997
  • Snell:  Η ανακάλυψη του πνεύματος – Ελληνικές ρίζες της Ευρωπαϊκής σκέψης
  • «Οι μεγάλοι φιλόσοφοι»:   Μεταφραστής και επιμελητής:  Ευτύχιος Π. Φικιώρης
  • Αλκμάνα, Θεογονία
  • Ορφικά, Άπαντα
  • Πρωταγόρας, Περί Θεών.
  • Πλούταρχος, Περί ‘Ισιδος και Οσίριδος.
  • Ερμής Τρισμέγιστος – Λόγοι.
  • Παντελής Κοντογιάννης, Η Λεηλασία των Αρχαιοελληνικών Αρχέτυπων από τον Χριστιανισμό.
  • Helma Mark, Τό βιβλίο των Μύθων.
  • Juan-Eduardo Cirlot, Το Λεξικό των Συμβόλων
  • Kυρτάτας Δημήτρης, Η Aποκάλυψη του Iωάννη και οι επτά εκκλησίες της Ασίας, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1994 B΄
  • The Gods of the Egyptians, by E.A. Wallis Budge, Dover Publications, 1969Δημήτριος Ευαγγελόπουλος
  • Αρχύτα Θεωρείαι – Ι. Λάζαρης Δημήτριος Περετζής : Στην αρχαία Ελλαδα Φιλοσομια και Μυστήρια είναι τα ιδια
  • Πλουτάρχου, Περί Ψυχής VI, 2, και Περί Ίσιδος και Oσίριδος 47
  • Νικόλαος Χαρακάκος : Tα Μυστικά διδαγμάτων των Καβειρίων Μυστηρίων
  • Βασίλειος Χλέτσος : Τα Μυστήρια στη ν Αρχαία Ελλάδα
  • Γεώργιος Σιέττος ¨Αρχαία Ελληνικά Μυστήρια
  • Στέλιος Νικολαίδης : Ο μύθος και η πύλη προς τον εαυτό μας
  • Κ. Χ. Κωνσταντινίδης : Η Αρχαία Ελληνική Κοσμοθέαση
  • Αρχαίοι Έλληνες μύστες», Διαμαντής Κούτουλας, εκδόσεις Εσοπτρον.
  • Αναστάσιος Ντίνος : Ορφικά μυστήρια
  • Κωνσταντίνος Τσοπάνης : Ορφικά μυστήρια οι Ελληνικές ρίζες του Χριστιανισμού
  • Δήμητρα Λιάτσα : Ελευσίνια μυστήρια

«Καίρια Ιστορικά Ερωτήματα» (Μέρος Β΄), γράφει ο Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

mixalis.mpatis@gmail.com

Σε συνέχεια του πρώτου μέρους θέτω ερωτήματα τα οποία με βασανίζουν διαβάζοντας τον σύγχρονο Ιουδαιο-χριστιανισμό. Ερωτήματα, που λόγω της ιστορικής τους σημαντικότητας, αλλά και του εύρους των τοποθετήσεων θα αναπτυχθούν προσεκτικά σε τέσσερα σημαντικά μέρη – συνέχειες (πρώτο μέρος άρθρου), ώστε να είμαστε σαφείς και αντικειμενικοί στα υπάρχοντα ιστορικά γεγονότα, ώστε να μην δημιουργηθούν αντιφάσεις και απορίες. Προχωράμε…

Μέρος Δεύτερον

Σχέση της Εβραϊκής θρησκείας με την Παλαιά Διαθήκη.

Οι Εβραίοι, κατ’ αρχήν, αντλούν ερείσματα για να δηλώνουν ο «εκλεκτός λαός» από την Παλαιά Διαθήκη (Π.Δ.).

Η εκλογή τους πράγματι, έγινε από τον Θεό, σύμφωνα με το κείμενο, όμως μόνο για να γίνουν ο δίαυλος από όπου θα περνούσε το «σχέδιο της σωτηρίας του κόσμου». Δηλαδή… ο λαός του Ισραήλ, διαλέχτηκε από τον Θεό, κατά την Π.Δ., και του ζητήθηκε να μείνει καθαρός από προσμείξεις και ξένες επιδράσεις-κυρίως δε να μην χάσει την πίστη του-μόνο και μόνο για να γεννηθεί από τα σπλάχνα του ο Μεσσίας. ΤΙΠΟΤΕ ΑΛΛΟ.

Τα βιβλία του Εβραϊκού κανόνα, αυτά δηλαδή που αποτελούν την Εβραϊκή βίβλο, το Τανάκ, αποτελούν μια ιερή, και για τους Εβραίους και για τους Χριστιανούς, ανθολόγηση κειμένων. Εξ αρχής, αυτή η ανθολόγηση, ήταν φυσικό να αποκλείσει από τους κόλπους της τα πάσης φύσεως κοσμικά έργα, τα έργα που δεν συμφωνούσαν με την θρησκευτική διδασκαλία του Ιουδαϊσμού και τα χαρακτηριζόμενα ως απόκρυφα ή ψευδεπίγραφα έργα της μεταγενέστερης εποχής. Ήταν δηλαδή εθνική και θρησκευτική γραμματεία η οποία στην πορεία απέκτησε «κανονικότητα». Τα αρχαιότερα αποσπάσματα ανάγονται λίγο πριν τον 13ο αι. π.Χ.. Η γραπτή μορφή της βιβλικής γραμματείας είναι βέβαιο ότι αποκτά σάρκα και οστά στα χρόνια του Δαυίδ, 10ο αι. π.Χ., αν και οι ρίζες της προσδιορίζονται στον 12ο αι..

Λίγα λόγια για το Τανάκ, την Εβραϊκή Βίβλο δηλαδή και το Ταλμούδ, την Εβραϊκή παράδοση.

Τανάκ στα Εβραϊκά.‎, ονομάζονται σύμφωνα με τον Ιουδαϊσμό οι Άγιες Γραφές, δηλαδή η Εβραϊκή Βίβλος. Το Τανάκ περιλαμβάνει όσα από τα βιβλία της Χριστιανικής Παλαιάς Διαθήκης περιλαμβάνει ο ιουδαϊκός κανόνας των θεόπνευστων βιβλίων, δηλαδή χωρίς τα Απόκρυφα και τα Δευτεροκανονικά βιβλία που, όπως έχουν αναφερθεί από πολλούς μελετητές, δέχονται με διαφορετικό τρόπο οι Χριστιανικές ομολογίες. Ο ιουδαϊκός κανόνας κλείνει και οριστικοποιείται στα χρόνια των Μακκαβαίων και μέχρι το τέλος της ιουδαϊκής ιστορίας, δηλαδή από τον 2ο αι. μ.Χ. ως το 70 μ.Χ..

  • Ο όρος Τανάκ αποτελεί ακρώνυμο των τμημάτων από τα οποία αποτελείται, και περιέχει 39 βιβλία:
  • Τορά (ο Νόμος, στα Εβραϊκά תורה‎), είναι τα αρχαιότερα βιβλία της συλλογής, η Πεντάτευχος, η συγγραφή των οποίον αποδίδεται από την Ιουδαϊκή παράδοση στον Μωϋσή.
  • Νεβιείμ (οι Προφήτες, στα Εβραϊκά נביאים‎).
  • Κεθουβείμ (τα Αγιόγραφα ή Γραπτά, στα Εβραϊκά כתובים‎).

Τα βιβλία της Εβραϊκής Βίβλου, αναγιγνώσκονται στις Εβραϊκές γιορτές και συνιστούν για τον Ιουδαϊσμό την πηγή της Θείας Αποκάλυψης. Ειδικά το βιβλίο του Νόμου, η Τορά, αποτελεί για τους Εβραίους, οδηγό τον οποίον-όσοι είναι πιστοί-δεν εγκαταλείπουν. Απαγορεύσεις και επιβεβλημένες πρακτικές που καθορίζονται από τα κείμενα διέπουν όλες τις πτυχές της ζωής, από το πώς θα σφαχθεί ένα ζώο για να είναι κατάλληλο να φαγωθεί, ως την περιτομή, από τις μικρές ως τις μεγάλες συνήθειες. Η ανάγνωση της Τορά επιβάλλεται να γίνεται κάθε Δευτέρα και Πέμπτη, διότι, κατά μία άποψη, ο πιστός Ιουδαίος δεν πρέπει να μείνει πάνω από τρεις ημέρες χωρίς να ακούσει την Τορά.

Το Ταλμούδ είναι μια ογκώδης, εξω-βιβλική συλλογή εβραϊκών κειμένων, προϊόν του μεσαιωνικού Ιουδαϊσμού, που αποτελεί τη συνέχεια της ιουδαϊκής Βίβλου και περιλαμβάνει όχι μόνο κείμενα που αφορούν την ερμηνεία του μωσαϊκού Νόμου αλλά και ποικίλο άλλο υλικό, νομικό, θεολογικό, ηθικό, επιστημονικό, ιστορικό, λαογραφικό κ.λπ. έχοντας έτσι και εγκυκλοπαιδικό χαρακτήρα.

Το Ταλμούδ ερμηνεύεται ως μελέτη ή διδασκαλία, κατά σύντμηση του Ταλμούδ Τορά που σημαίνει μελέτη ή διδασκαλία του νόμου και ήταν έργο μορφωμένων ραββίνων, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι ανώνυμοι. Μετά τον μωσαϊκό Νόμο, είναι το έργο που επέδρασε όσο κανένα άλλο στη ζωή και τη σκέψη του ιουδαϊσμού.

Το Ταλμούδ, αποτελείται από δύο βασικά τμήματα:

  • Τη Μισνά, που σημαίνει μελέτη, μάθηση, από το ρήμα σανά που σημαίνει διδάσκω δι’ επαναλήψεως και
  • Την Γκεμαρά, που σημαίνει τελείωση ή ολοκλήρωση.
  • Στα ανωτέρω και κάποια βοηθητικά κείμενα.

   Ερώτημα: Ποιος έγραψε την Πεντάτευχο;

Jean Astruc
Julius Wellhausen

Πίσω από την Πεντάτευχο (εβραϊκό Τορά) υπάρχουν τουλάχιστον πέντε διαφορετικοί συγγραφείς (η θεωρία των πηγών) που συμμετέχουν. Ανάμεσα σε συρραφές μυθοπλασίας και λογοκλοπής, οι συγγραφείς έχουν θέσει  και πραγματικά παραδοσιακά ονόματα για να γίνουν περισσότερο πιστευτοί. Ποια είναι αυτή η θεωρία των πηγών:

  • «Γ»: (δηλώνει σύμφωνα με την θεωρία των πηγών τον Γιαχβιστή). Αυτός υποτίθεται ότι έζησε περίπου το 900–850 π.Χ. Αυτός-αυτή-αυτοί υποτίθεται ότι συγκέντρωσαν τους μύθους και τους θρύλους από τη Βαβυλώνα και τα γύρω έθνη και πρόσθεσαν σ’ αυτούς τις ιστορίες που λέγανε οι Εβραίοι , παράγοντας εκείνες τις περικοπές όπου τα εβραϊκά γράμματα ΓΧΒΧ (‘Γιαχβέ’ ή ‘Ιεχωβά’) χρησιμοποιούνται ως το όνομα του Θεού.
  • «Ε»: (δηλώνει τον Ελοχιμιστή) που υποτίθεται ότι έζησε το 750–700 π.Χ. στο βόρειο βασίλειο (Ισραήλ) και έγραψε εκείνες τις περικοπές στις οποίες χρησιμοποιείται η λέξη Ελοχίμ για τον Θεό.
  • «Δ»: υποτίθεται ότι έγραψε το μεγαλύτερο τμήμα του Δευτερονομίου, πιθανόν του βιβλίου που βρέθηκε στο ναό της Ιερουσαλήμ το 621 π.Χ. (Β’ Βασιλέων 22:8).
  • «Ι»: που υποτίθεται ότι αντιπροσωπεύει έναν Ιερέα (ή ιερείς) που έζησε κατά τη διάρκεια της εξορίας στη Βαβυλώνα και υποτίθεται ότι συνέθεσε έναν κώδικα αγιασμού για τον λαό.
  • Διάφοροι συντάκτες «R» (από το Γερμανικό Redakteur) που υποτίθεται πως συνέρραψαν αυτές τις πηγές μαζί.

Η ιδέα μιας πολλαπλής συγγραφής της Πεντατεύχου προτάθηκε αρχικά το 1753 στο Παρίσι από τον Jean Astruc. Ωστόσο ο κύριος εκφραστής ήταν Julius Wellhausen (1844–1918) που επανέκθεσε την θεωρία των πηγών με όρους της εξελικτικής ερμηνείας της ιστορίας, η οποία ήταν κυρίαρχη στους φιλοσοφικούς κύκλους εκείνη την εποχή.

Ισχυρίστηκε πως οι περικοπές της Παλαιάς Διαθήκης που έχουν να κάνουν με εκλεπτυσμένα δόγματα (ένας Θεός, οι Δέκα Εντολές, η σκηνή του Μαρτυρίου κλπ.) δεν είναι αλήθειες που αποκαλύφθηκαν από έναν ζωντανό Θεό, αλλά ιδέες που εξελίχθηκαν από πρωϊμότερα στάδια της θρησκευτικής σκέψης του ανθρώπου, συμπεριλαμβανομένου του πολυθεϊσμού, ανιμισμού, προγονολατρείας κλπ. Γι’ αυτό και η «ανάγκη» να επινοηθούν οι μεταγενέστεροι συγγραφείς. Ένα από τα κυριότερα επιχειρήματα ήταν πως η γραφή ήταν άγνωστη την εποχή του Μωϋσή.

Οι ανωτέρω συγγραφείς στήριξαν την θεωρία τους μετά την ανάγνωση τριών πινακίδων των Ναβοπολάσαρ του 1ου  και του Ναβοπολάσαρ του 3ου . Οι πινακίδες αυτές είναι ακόμα υπό μελέτη καθ΄ όσον  αμφισβητείται η αυθεντικότητά τους.

Τόσο ο ελληνικός όρος Πεντάτευχος όσο και ο εβραϊκός όρος Τορά , που σημαίνει «Νόμος», αναφέρονται στα πέντε πρώτα βιβλία της Εβραϊκής Βίβλου ή αλλιώς Τανάκ και της χριστιανικής Παλαιάς Διαθήκης που περιέχεται στην Αγία Γραφή. Για πρακτικούς λόγους το έργο χωρίστηκε, πιθανότατα κατά τον 4ο αιώνα π.Χ., σε πέντε σχεδόν ισομεγέθη βιβλία και έτσι προέκυψε η «Πεντάτευχος».

Από την αρχαιότητα ήταν αποδεκτό ότι συγγραφέας των πέντε βιβλίων υπήρξε ο Μωυσής, αν και ειδικά η Γένεση φαίνεται να αποτελεί σε μεγάλο βαθμό συρραφή του υλικού που είχε ο Μωυσής στη διάθεσή του από τους προγόνους του. Τα αυτόγραφα κείμενα του Μωυσή, που ανάγονται στον καιρό της εξόδου των Ισραηλιτών από την Αίγυπτο, φαίνεται να διατηρήθηκαν τουλάχιστον μέχρι την εποχή του βασιλιά Ιωσία στις αρχές του 7ου αιώνα π.Χ..

Η αρχική κατάσταση του Ισραήλ ιδρύθηκε γύρω στο 884 π.Χ. στο βόρειο τμήμα της Παλαιστίνης, με πληθυσμό περίπου 100.000. Νότια ιδρύθηκε με την Ιερουσαλήμ ως το κέντρο του, και είχε περίπου 10.000 κατοίκους που ζούσαν σε διάσπαρτους οικισμούς. Αυτά στα μίνι κράτη δεν κράτησαν πολύ, εν όσο η ασσυριακή αυτοκρατορία επεκτάθηκε στο ένατο και όγδοο αιώνα π.Χ. και κατέλαβε τεράστιες εκτάσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή.

Το μικροσκοπικό κράτος του Ισραήλ σύντομα έγινε μια ασσυριακή επαρχία. Η ασσυριακή κατάκτηση ήταν ανελέητη και τεράστιοι πληθυσμοί απελάθηκαν. Περίπου 13.000 Εβραίοι από το Ισραήλ απελάθηκαν, και υπήρχε μια πληθώρα ανθρώπων που προσπαθούν να ξεφύγουν.

Το διάστημα όμως αυτό ο πληθυσμός της Ιερουσαλήμ αυξήθηκε κατά 2.000 έως 15.000. Σε αυτό το σημείο της  ιστορίας προέκυψε η ιδέα, του ενός πανίσχυρου θεού του μονοθεϊσμού.

Σε μια δεδομένη δυσβάστακτη πίεση των Εβραίων μεταξύ της υπερδύναμης της Αιγύπτου και αργότερα των ισχυρών Ασσυρίων- Βαβυλωνίων και χωρίς καμία απολύτως πιθανότητα αντίστασης, οι Εβραίοι στράφηκαν προς τη μεταφυσική. Ίσως ο βασιλιάς Ιωσίας (639-609 π.Χ.), πρέπει να πιστωθεί για αυτό. Αυτός φέρεται  στην Αγία Γραφή ως βασιλιάς, που επιδίωξε την θρησκευτική ενότητα, και προέβαλε την απαλλαγή από όλους τους ξένους θεούς για να ελευθερωθεί ο λαός του Ισραήλ, μέσα από μια αυστηρή εκπλήρωση θρησκευτικών νόμων και κανονισμών.

Ο βασιλιάς Ιωσίας διέταξε τους ιερείς του να βρουν έναν θρησκευτικό μπούσουλα -προστάτη για να αρχίσει να ανθεί το « εθνικό έπος » της Γης της Επαγγελίας. Κάτι που ομοιάζει ως μια μικρή φυλετική θεότητα, και αργότερα ο θεός προστάτης της πόλης της Ιερουσαλήμ.

Ο Ιεχωβά. Προβλήθηκε για να είναι ο καθολικός θεός. Θρησκευτικές ιδέες με την άμεση όμως επιρροή από την κουλτούρα των  δυναστών Ασσυρίων  που επηρέασαν στο επαναπροσδιορισμό του Εβραϊκού Θεού. Μια θρησκευτική μεταρρύθμιση τοπικιστικού χαρακτήρα, μέσα από την αδιαλλαξία του μονοθεϊσμού, με τους αυστηρούς θρησκευτικούς νόμους και σκληρές κυρώσεις και απαγορεύσεις, για προσφορές σε οποιοδήποτε άλλο μέρος σε σχέση με το ναό. Οι ιερείς της Ιερουσαλήμ έφτιαξαν το μονοπώλιο στην πίστη.

Στα κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης, είναι προφανές ότι οι Εβραίοι της Ιουδαίας προσπαθούν συνεχώς να αμαυρώσουν τους γείτονές τους στα βόρεια (Ισραήλ) για να υποστηρίξουν τις δικές παραδοχές ως οι μοναδικοί υπερασπιστές για τη μόνη αληθινή πίστη.

Κατά το έτος 587 π.Χ. με την Βαβυλωνιακή ηγεμονία του Ναβουχοδονόσορ Β’ , πολλές από τις εβραϊκές ελίτ απελάθηκαν στη Βαβυλώνα. Στην εβραϊκή αποικία στη βάση του τεράστιου πύργου της Βαβέλ, που υψώνεται 91 μέτρα ύψος, οι ρομαντικοί Εβραίοι ,αναπτύσσουν το περαιτέρω όνειρο της Γης της Επαγγελίας.

Στο χωνευτήρι της Βαβυλώνας, οι θρησκευτικές τους αντιλήψεις είχαν επηρεαστεί από τις νέες ιδέες της Περσίας του ζωροαστρισμού με τον προφήτη Ζωροάστρη ή Ζαρατούστρα.     Ο Ζωροαστρισμός είχε τεράστιο αντίκτυπο για τον Ιουδαϊσμό και αργότερα στο μύθο του Ιησού. Αυτή η θρησκεία επικεντρώθηκε στη μάχη ανάμεσα στο καλό -κακό, ήταν ένας μονοθεϊσμός με έναν καθολικό θεό (Αχούρα Μάζντα), και έναν προφήτη και σωτήρα (Ζωροάστρη).

Η ιδέα της οριστικής αποφάσεως με τη σωτηρία ή την αιώνια καταδίκη εκδόθηκε από τους Εβραίους και φυσικά αργότερα έγινε ένα κεντρικό μέρος της Χριστιανοσύνης. Μετά την ίδρυση του  μονοθεϊσμού στην νέα εβραϊκή θρησκεία, οι συγγραφείς προσπάθησαν να αλλάξουν – αλλοιώσουν όλα τα ίχνη από τον παλιό φυσιοκρατικό πολυθεϊσμό στα ιερά τους κείμενα. Αυτό όμως  εν μέσω των αντιφάσεων τους ….φαίνεται πως δεν το πέτυχαν εντελώς.

Σύμφωνα με τα ανωτέρω και από τα πρόσφατα αποτελέσματα των ερευνών, αναλύσεων και συζητήσεων σχετικά με την προέλευση και τη αναχρονολόγηση της ( ΠΔ) Πεντατεύχου (Τορά) το θέμα αφήνει πολλά ερωτήατα.. Το υπόβαθρο και η ιστορία της εβραϊκής και σε προέκταση της χριστιανικής θρησκείας, είναι μια συλλογή από κείμενα γεμάτα από ευσεβείς πόθους, μύθους, πολιτική προπαγάνδα και ευσεβείς ανακρίβειες, γραμμένες μεταγενέστερα στους πολύ τελευταίους αιώνες π.Χ.

Βασιλιάς Ιωσίας
Έργο του Ρέμπραντ Ο Μωϋσής με τις 10 Εντολές

Συνέχεια των ερωτημάτων μας και η ανάλυσης τους στο επόμενο τρίτο άρθρο.

Βιβλιογραφία: 

  • Σημαντικοί σταθμοί του ελληνικού πολιτισμού, τόμος Β’, ΕΑΠ 2000.
  • Κλοντ Μοσέ, Επίτομη Ιστορία της αρχαίας Ελλάδας.
  • Σ.Ι. Ράγκος, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ψυχανάλυση και αρχαία ελληνική θρησκεία
  • Ελλάς, ΠΛΜ, τόμος Α’.
  • Ζαν-Πιέρ Βερνάντ: «Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα», εκδόσεις ΣΜΙΛΗ,
  • 2000]
  • ancilla Religionis
  • Er. Rohde
  • G. Richter
  • Δανέζης Μάνος και Θεοδοσίου Στράτος, «Το Σύμπαν που αγάπησα-Εισαγωγή στην Αστροφυσική». Εκδόσεις Δίαυλος, Αθήνα 2000.
  • Αγκαλιάζοντας το Έρεβος” του Μάριου Δημητριάδη
  • Γιώργος Μεταξάς : Ελληνισμός και Χριστιανισμός Εννοιες σντίθετες ή αλληλένδετες
  • Περί Πρώτων Αρχών, Δαμάσκιου, Εκδόσεις Σφιγγός
  • Σ. Παττακός: Η Μυστική διδασκαλία του Πλάτωνα
  • Μυστική Θεολογία V (Περί Θείων Ονομάτων), του Διονύσιου Αρεοπαγίτη
  • Θεογνωσία, του Π.Γκράβιγγερ, Εκδόσεις Σφιγγός
  • Ο Πυθαγόρας και η Μυστική Διδασκαλία του Πυθαγορισμού, του Π.Γκράβιγγερ. Εκδόσεις Σφιγγός
  • Αριθμοσοφία, του Γουίλιαμ Γουέστκοτ, Πύρινος Κόσμος
  • Ο Αριθμός και η Αρίθμησις ανά τους Αιώνας, Κωνστ. Λουκάς, 1935
  • Μαρκ Χέλλινγκ και ο Χρήστος Οικονομόπουλος – «Οι Ααδρόγυνοι και Σιαμαίοι – Οι αντρειωμένοι και η ουρά τους – Ο Διγενής Ακρίτας και τα σπήλαια» 
  • Πλάτων, Κρατύλος, 438 d.
  • Σέξτος Εμπειρικός, Προς Μαθηματικούς, 7, 65-86.
  • Κων/νος Βουδούρης (1992), Λογική. Φιλοσοφική και Συμβολική, Αθήνα,
  • Νικόλαος Χρόνης (1975), Το πρόβλημα των κατηγοριών εν τη φιλοσοφία του
  • Αριστοτέλους, Ε.Κ.Π.Α., Αθήνα.
  • Πλάτων, Φαίδρος, 278 a.
  • Βέϊκος Θεόφιλος (1998), Οι Προσωκρατικοί, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, σσ. 99-105.
  • Πελεγρίνης Θεοδόσης (2004), Λεξικό της Φιλοσοφίας, Αθήνα, σελ. 433.
  • Αριστοτέλης, Τοπικά, Δ 121b 7-10.
  • Κωσταράς Γ. (2003), Φιλοσοφική Προπαιδεία, Αθήνα, σσ. 187-190.
  • Πλάτων, Σοφιστής, 254 Α:
  • Αυγελής Νίκος (2001), Εισαγωγή στη Φιλοσοφία, Θεσ/νίκη, σσ. 167- 170.
  • Heidegger Martin (1997), Plato’s Sophist, translated by Richard Rojcewicz and André Schuwer, Indiana University Press, σσ. 15-16.
  • Ο Δημ. Γληνός πρί του μη- οντος κατά τον Αριστοτέληπ
  • Πρβ. Νικολούδης Η. Π. (1993), Εισαγωγή στον Σοφιστή του Πλάτωνα, εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα.
  • Πλάτων, Σοφιστής, 254 D: «Μέγιστα μήν τῶν γενῶν, ἅ νῦν δή διῆμεν, τό τε ὄν αὐτό καί στάσις καί κίνησις».
  • Πλάτων, Σοφιστής, 258 B: «δεῖ θαρροῦντα ἤδη λέγειν ὅτι τό μή ὄν βεβαίως ἐστί τήν αὑτοῦ φύσιν ἔχον».
  • Taylor A. E. (2003), Πλάτων: ο Άνθρωπος και το Έργο του, μετάφραση Ιωάννης
  • Αρζόγλου, ΜΙΕΤ, Αθήνα, σελ. 448.
  • Τσέλλερ-Νέστλε (2004), Ιστορία της Ελληνικής φιλοσοφίας, Αθήνα, σσ. 165-171.
  • Κωσταράς Γ. (2003), Φιλοσοφική Προπαιδεία, Αθήνα, σσ. 238-242.
  • Αριστοτέλης (1994), Όργανον 1: Κατηγορίαι- Περί Ερμηνείας, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, εισαγωγή, σελ. 55.
  • Περί των Πατρών Θεών, Βλάση Ρασσιάς,
  • Ζευς, Βλάση Ρασσιά,
  • Τα Άγνωστα Μεγαλουργήματα των Αρχαίων Ελλήνων, Θ. Μανιά, Πύρινος Κόσμος
  • Γέλλιος, Αττικές Νύχτες 7.2.3=LS 55Κ. στο Sharples, ( 2002),
  • Κρατύλος, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Σταύρος Οικονομίδης : Γνώση θανάτου
  • Φίληβος, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Κ. Τσιλιμαντού Το κάλλος στους αρχαίους έλληνες
  • Παρμενίδης, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Η Δονητική των Γραμμάτων, Ε.Ο.Α.Μ, Δίον
  • Η Γένεση κατά τους Αρχαίους Έλληνες, Α. Γονιδέλλης, Πύρινος Κόσμος
  • Πιέρ Βερνάντ: «Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα», εκδόσεις ΣΜΙΛΗ, 2000]
  • Αποκεκαλυμμένη Ίσιδα, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις ΙάμβλιχοςΗ Μυστική Διδασκαλία, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις Ιάμβλιχος
  • Εγκυκλοπαίδεια Ηλίου.
  • E. R. Dodds:   Οι Έλληνες και το παράλογο
  • M. P. Nilsson:  Η πίστη των Ελλήνων
  • W. K. Guthrie: Ο Ορφέας και η Αρχαία Ελληνική Θρησκεία
  • Αλέκος Χαραλαμπόπουλος Η έννοια του τριαδικού θείου, της αρχαιας φιλοσοφιας
  • Lesky: Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας
  • H Παλαιά ∆ιαθήκη, Eλληνική Bιβλική Eταιρεία, Aθήνα 1997 ¬
  • Τσαρτσαράκη Ελευθερία : ΤΑ ΤΡΙΤΤΑ ΓΕΝΗ ΤΟΥ ΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΤΙΜΑΙΟ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΤΙΜΑΙΟΣ,
  • Jonas, Hans, The Gnostic Religion, Beacon Press, Boston 1963 ¬
  • Snell:  Η ανακάλυψη του πνεύματος – Ελληνικές ρίζες της Ευρωπαϊκής σκέψης
  • «Οι μεγάλοι φιλόσοφοι»:   Μεταφραστής και επιμελητής:  Ευτύχιος Π. Φικιώρης
  • Θ. Μ. Χρηστίδης: Ηράκλειτος: Ο «Σωκράτης» των Προσωκρατικών:  Περιοδικό
  • Ομήρου, Επικός Κύκλος.
  • Ησίοδου, Θεογονία.
  • Αλκμάνα, Θεογονία.
  • Μουσαίος, Άπαντα.
  • Μ. Καλόπουλος, «Αβραάμ ό Μάγος».
  • Sextus Empiricus, «Αdversus Mathematicos «, 5.86.
  • Αριστοξένου, Άπαντα
  • Αριστοτέλους, Περί  Ψυχής, Ελάσσονα 2, Περί  Ερμηνείας, Ηθικά .
  • Νόννος, Διονυσιακά : Ραψωδίες Ζ έως ΙΒ.
  • Ορφικά, Άπαντα.
  • Πρωταγόρας, Περί Θεών.
  • Πλούταρχος, Περί ‘Ισιδος και Οσίριδος.
  • Ερμής Τρισμέγιστος – Λόγοι.
  • Πυθαγόρειος Αριθμοσοφία.
  • Ιώσηπος,  Άπαντα, Ιουδαϊκή Αρχαιολογία Α, Β.
  • Παντελής Κοντογιάννης, Η Λεηλασία των Αρχαιοελληνικών Αρχέτυπων από τον Χριστιανισμό.
  • Helma Mark, Τό βιβλίο των Μύθων.
  • Juan-Eduardo Cirlot, Το Λεξικό των Συμβόλων
  • Ρόμπερτ Γκρέιβς, Οι Ελληνικοί Μύθοι Αλχημεία, το Κλειδί των Μυστηρίων.
  • Εγκυκλοπαίδεια Britannica.
  • Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ήλιου.
  • Τhomas Doane, Bible Myths and Their Parallels in Other Religions.
  • Charles Lastings, Encyclopaedia of Religion and Ethics.
  • Barbra Walker, Woman’s Encyclopaedia of Myths and Secrets.
  • George MacDonald, Lillith.
  • M. Gimbutas, the language of the Goddes
  • Ε.  Παππά: Ο Πλάτωνας στην εποχή μας
  • Ιστορία της Φιλοσοφίας Από τον Ηράκλειτο στον Αριστοτέλη Δημήτρη Παπαδή εκδ. ΖΗΤΡΟΣ
  • M. J. Adler: Ο Αριστοτέλης για όλους
  • J. De Romilly: Αρχαία Ελληνική Τραγωδία
  • Ε. Δ. Καρακάντζα: Αρχαίοι Ελληνικοί Μύθοι – Ο θεωρητικός λόγος του 20ού αιώνα για τη φύση και την ερμηνεία τους.
  • «Αστρολογία & Εσωτερική Φιλοσοφία στον Όμηρο», Κωνσταντίνος Γραβάνης, έκδόσεις Πύρινος Κόσμος
  • Μουζάλα Γ. Μελινα . Περι του καθ’ ετερότητα του μη- οντος στον «σοφιστή» του Πλατωνος
  • Αβραάμ Μάσλοου, Ψυχολογία της ύπαρξης, έκδ. Δίοδος
  • Γεώργιος Α. Πλάνας Ό ζωδιακός κύκλος στήν παγκόσμια μυθο¬λογία. 
  • Γεώργιος Α. Πλάνας  Παγκόσμια Μυθολογία, έκδόσεις Νέα Ακρόπολη
  • Πιέρ Βερνάντ: «Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα», εκδόσεις ΣΜΙΛΗ, 2000]
  • Αποκεκαλυμμένη Ίσιδα, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις ΙάμβλιχοςΗ Μυστική Διδασκαλία, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις Ιάμβλιχος
  • Εγκυκλοπαίδεια Ηλίου.
  • E. R. Dodds:   Οι Έλληνες και το παράλογο
  • M. P. Nilsson:  Η πίστη των Ελλήνων
  • W. K. Guthrie: Ο Ορφέας και η Αρχαία Ελληνική Θρησκεία
  • H Παλαιά ∆ιαθήκη, Eλληνική Bιβλική Eταιρεία, Aθήνα 1997
  • Snell:  Η ανακάλυψη του πνεύματος – Ελληνικές ρίζες της Ευρωπαϊκής σκέψης
  • «Οι μεγάλοι φιλόσοφοι»:   Μεταφραστής και επιμελητής:  Ευτύχιος Π. Φικιώρης
  • Αλκμάνα, Θεογονία
  • Ορφικά, Άπαντα
  • Πρωταγόρας, Περί Θεών.
  • Πλούταρχος, Περί ‘Ισιδος και Οσίριδος.
  • Ερμής Τρισμέγιστος – Λόγοι.
  • Παντελής Κοντογιάννης, Η Λεηλασία των Αρχαιοελληνικών Αρχέτυπων από τον Χριστιανισμό.
  • Helma Mark, Τό βιβλίο των Μύθων.
  • Juan-Eduardo Cirlot, Το Λεξικό των Συμβόλων
  • Kυρτάτας Δημήτρης, Η Aποκάλυψη του Iωάννη και οι επτά εκκλησίες της Ασίας, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1994 B΄
  • The Gods of the Egyptians, by E.A. Wallis Budge, Dover Publications, 1969Δημήτριος Ευαγγελόπουλος
  • Αρχύτα Θεωρείαι – Ι. Λάζαρης Δημήτριος Περετζής : Στην αρχαία Ελλαδα Φιλοσομια και Μυστήρια είναι τα ιδια
  • Πλουτάρχου, Περί Ψυχής VI, 2, και Περί Ίσιδος και Oσίριδος 47
  • Νικόλαος Χαρακάκος : Tα Μυστικά διδαγμάτων των Καβειρίων Μυστηρίων
  • Βασίλειος Χλέτσος : Τα Μυστήρια στη ν Αρχαία Ελλάδα
  • Γεώργιος Σιέττος ¨Αρχαία Ελληνικά Μυστήρια
  • Στέλιος Νικολαίδης : Ο μύθος και η πύλη προς τον εαυτό μας
  • Κ. Χ. Κωνσταντινίδης : Η Αρχαία Ελληνική Κοσμοθέαση
  • Αρχαίοι Έλληνες μύστες», Διαμαντής Κούτουλας, εκδόσεις Εσοπτρον.
  • Αναστάσιος Ντίνος : Ορφικά μυστήρια
  • Κωνσταντίνος Τσοπάνης : Ορφικά μυστήρια οι Ελληνικές ρίζες του Χριστιανισμού
  • Δήμητρα Λιάτσα : Ελευσίνια μυστήρια

«Καίρια Ιστορικά Ερωτήματα» (Μέρος Α΄), γράφει ο Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

mixalis.mpatis@gmail.com

Στο παρόν άρθρο επιτρέψτε μου να θέσω ερωτήματα τα οποία με βασανίζουν μελετώντας τον σύγχρονο Ιουδαιο-χριστιανισμό. Ερωτήματα, που λόγω της ιστορικής τους σημαντικότητας, αλλά και του εύρους των τοποθετήσεων θα αναπτυχθούν προσεκτικά σε τέσσερα σημαντικά μέρη – συνέχειες, ώστε να είμαστε σαφείς και αντικειμενικοί στα υπάρχοντα ιστορικά γεγονότα, ώστε να μην δημιουργηθούν αντιφάσεις και απορίες.

Μέρος Πρώτον

Οι Οβριοί όπως τους αποκαλούσε ο Ηρόδοτος, ως απογόνους του Λακεδαιμόνιου βασιλέα Οβριέα  ή Εβραίοι, ή όπως αλλιώς τους ονόμασε η Ιστορία στο διάβα της, θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν, επιεικώς, επιθετικοί, «κλειστοί» και όπως τους είπε ο ίδιος ο Χριστός «γενεά πονηρά και μοιχαλίς» (Ματθ. 16, 1 και Ματθ. 13, 38-42).

Προϊόν του πολιτισμού αυτού του λαού, υπήρξε η Παλαιά Διαθήκη η οποία, ως η μοναδική κατ’ αυτούς πρωτογενής, μονοθεϊστική πηγή τροφοδοτεί με υλικό την ιστορία του λαού αυτού και του μεγάλου κράτους του.

Οι τελευταίες όμως αρχαιολογικές και γλωσσικές έρευνες απέδειξαν τελείως αντίθετα πράγματα από αυτά τα οποία μέχρι σήμερα γνωρίζαμε και φυσικά δημιουργούνται εύλογα βασικά ερωτήματα:

  • Ποια είναι η ιστορία αυτού του λαού;
  • Πότε εισήχθη ο μονοθεϊσμός (ο Γιαχβέ) στην Π.Δ.;
  • Για ποια ΠΔ μιλάμε; Αυτή που συγγράφηκε το 600 Πχ. (Γραφές), το 240 π . Χ, το 300 π.Χ. , ή αυτή που συγγράφηκε μετά το 70 μ.Χ. ;
  • Ποια είναι η σχέση γενικότερα της Εβραϊκής θρησκείας με την Π Δ;
  • Ποιος  έγραψε την Πεντάτευχο
  • Γιατί στη Χριστιανική πίστη και λατρεία διατηρούνται τα βιβλία της Π.Δ. ;

     Ας ξεκινήσουμε με το πρώτο ερώτημα

Ο βασιλιάς Δαβίδ είναι το κεντρικό πρόσωπο στις ιστορίες της εβραϊκής Βίβλου και είναι σαφώς ένας  προπάτορας των Εβραίων κατά την ΠΔ.. Ο Δαυίδ  σύμφωνα με τον προφήτη Σαμουήλ, ξεκίνησε ως βοσκός, σκότωσε τον γίγαντα Φιλισταίο Γολιάθ με μια σφεντόνα και τελικά ίδρυσε ένα βασίλειο. Σύμφωνα με την Βιβλική χρονολογία ήταν αυτός που οδήγησε το στρατό του στην Ιερουσαλήμ περίπου το 997 π.Χ.

Η Παλαιά Διαθήκη  παντού  δοξολογεί τον ένδοξο βασιλιά Δαβίδ, ομοίως και η Καινή διαθήκη ως προπάτορα του μυθιστορικού Ιησού Χριστού. Ο Δαβίδ ήταν ο βασιλιάς που επιλέχθηκε από τον Γιαχβέ, για να γίνει ο ιδρυτής του εβραϊκού έθνους, ο οποίος είχε για 40 χρόνια τον έλεγχο ενός μεγάλου βασιλείου που εκτεινόταν από τις όχθες του Ευφράτη έως τις ακτές της ανατολικής Μεσογείου.

Εδώ όμως, γεννάται το ερώτημα: μα, που στην ευχή βρίσκονται τα ερείπια ενός τόσο τεράστιου και ένδοξου βασιλείου; Κάπου σε μια πλαγιά στην ανατολική Ιερουσαλήμ, υπάρχει ένας ανασκαμμένος αρχαιολογικός χώρος. Ουσιαστικά πρόκειται για ένα κτίσμα μόλις 16 τ.μ που ονομάστηκε.. « το σπίτι του Δαβίδ ». Το άθλιο, λοιπόν, αυτό κτίριο κάποιοι το νόμισαν, χωρίς την παραμικρή  ένδειξη  ή έστω κάποιο λογικό συμπέρασμα, ότι ήταν η βασιλική κατοικία του Δαβίδ!  Ένα ευτελές, δηλαδή, κτίσμα, απίστευτο σε κάθε λογική σκέψη, ότι θα μπορούσε  να ήταν η κατοικία ενός βασιλιά του διαμετρήματος Δαβίδ. Τρελά πράγματα.

Κατά τα τελευταία χρόνια και συγκεκριμένα από το 1995 – 2005 οι αναφορές των αρχαιολογικών ανασκαφών που αφορούν την εποχή του Χαλκού, υπό των αρχαιολόγων Aren Maeir, Filkenstain και Seymour Gitin, αποφαίνεται πως η Ιερουσαλήμ είχε συρρικνωθεί το 1000 π.Χ. σε ένα μικρό χωριό με περίπου 2.000 κατοίκων. Χρονολογία που υποτίθεται ότι κτίστηκε ο περίφημος ναός του Σολομώντα.

Ο αιγυπτιολόγος Rolf Krauss αποκαλεί επαρχιακό μέρος- χωριό. Ύστερα από σχετικές αναλύσεις, μελέτες, γραπτών πηγών της σφηνοειδούς γραφής, καθώς και μελέτες των αρχαίων αιγυπτιακών, Ασσυριακών και Βαβυλωνιακών κειμένων από των: Χένρι Ρόλινσον, Φ. ντε Σολού,, Ε Χικς,, Ζ. Όππερ, Έμπερχαρντ Σράντερ, Φρ. Ντελίτς, Πολ Χάουπ, Χόμμελ Σανς, Σμιθ Θεοδ. Μπένφεϊ, Τελόνι, Λέχμαν, Χόμμελ, στην πραγματικότητα η ιστορία των Εβραίων προκύπτει κατευθείαν από τους μύθους.

Υπό το πρίσμα της σύγχρονης επιστήμης η αξιοπιστία της Βίβλου βρίσκεται σε πλήρη αποσύνθεση. Με ένα λόγο, οι ιστορίες της Παλαιάς Διαθήκης απλά δεν σχετίζονται με την αλήθεια.

Ως παράδειγμα: Η έξοδος από την Αίγυπτο δεν φαίνεται να συνέβη ποτέ, και η γη Χαναάν δεν κατακτήθηκε ποτέ με τη βία από τους Εβραίους, όπως μας λέει η Βίβλος στον Ιησού του Ναυή. Τα μεγάλα βασίλεια του Δαβίδ και του Σολομώντα είναι φαντασίες. Λογικά αυτοί οι βασιλείς, αν πραγματικά υπήρξαν ποτέ, λίαν επιεικώς  και στην καλύτερη των περιπτώσεων, θα έπρεπε να έζησαν σε κάποιες ασήμαντες περιοχές της επαρχίας.

 

Έξοδος - Ξυλόγλυπτo του Γκουστάβ Ντορέ (1832-1883)

          Η διάδοση του Γιαχβέ στην Π.Δ

Λίλιθ έργο του Τζον Κολιερ (1892)

Η ανάπτυξη του μονοθεϊσμού είναι επίσης διαφορετική από αυτή που προβάλει η Βίβλος. O παντοδύναμος Θεός Γιαχβέ ήταν κάποτε μια μικρή ασήμαντη θεότητα. Αρχικά, ήταν μια θεότητα της φύσης, μια θεότητα της γονιμότητας υπεύθυνη για τη βροχή, τον ήλιο και τις καλές σοδειές. Όλα  τα ιερά είδωλα που βρέθηκαν, είναι κατασκευασμένα από μέταλλο ή πηλό, όπως για παράδειγμα δύο γυναίκες και άνδρες είδωλα.

Οι Εβραίοι λάτρευαν μια πολυθεϊστική θρησκεία γονιμότητας. Η Κύρια, ανδρική θεότητα των φυλών τους είχε αρχικά επίσης μια θηλυκό σύντροφο την Λιλίθ. Μέχρι και το 100 π.Χ. οι αγρότες γύρω από την Ιερουσαλήμ ασκούσαν πολυθεϊστικές τελετές γονιμότητας. Ακόμη και στην Ιερουσαλήμ η πορνεία άνθιζε στο ναό.

Η εβραϊκή απαγόρευση απεικονίσεων του Θεού είναι επίσης πολύ νεότερες από τις αξιώσεις της Αγίας Γραφής. Στην Ουγκαρίτ, π.χ, 400 χλμ. από την Ιερουσαλήμ, ανασκάφηκε ένα μικρό ειδώλιο από πηλό. Το ειδώλιο δείχνει έναν γενειοφόρο άνδρα που απεικονίζει τον «Ελ» (Θεό), το σοφό και  Ουράνιο Πατέρα, ήταν μια πρώιμη έκδοση του Γιαχβέ.

Άλλες ανασκαφές δείχνουν, ότι οι Εβραίοι είχαν βωμούς από ασβεστόλιθο όπου τιμούσαν τους προγόνους τους και έκαναν προσφορές σε πολλές φυσικές θεότητες (πολυθεϊσμός). Οι Θεότητες της βροχής είναι πάντα δημοφιλείς – όπως είναι φυσικό – σε περιοχές της ερήμου, και ο Θεός της βροχής ο Βάαλ (ο Ομηρικός Βήλος) λατρευόταν με διάφορες εκδοχές, μια από τις οποίες ήταν αυτή του Γιαχβέ.

Οι  ύστερες αιματηρές εβραϊκές εξεγέρσεις του 66-70 μ.Χ. ήταν μια τελευταία απελπισμένη αντίσταση μετά από αιώνες κατοχής. Οι Ρωμαίοι συνέτριψαν τις εξεγέρσεις αυτές χωρίς έλεος και μετά την τελευταία εξέγερση που ισοπέδωσε την Ιερουσαλήμ και το ναό, μετέφεραν τους θησαυρούς της στη Ρώμη. Μέσα ακριβώς σε αυτή την ατμόσφαιρα απόγνωσης και οργής, οι θρησκευτικές μεσσιανικές φαντασιώσεις ευημερούσαν.

Η αδυναμία των Εβραίων για απελευθέρωση από την σκλαβιά, βρήκε διέξοδο μέσα στους μύθους, με αποτέλεσμα και την λαμπρή κατασκευή μιας εθνικής ιστορίας, θάβοντας τα ονόματα των εχθρών τους βαθιά μέσα στη γη τους.

Η βίβλος αναφέρει για τον πύργο της Βαβέλ (Βαβυλώνα) ένα ερείπιο 90 μέτρα ύψος. Μας λέει επίσης ότι τα τείχη της Ιεριχούς ρίχτηκαν από τρομπέτες. Με βάσει όλες τις νεότερες έρευνες,  είναι δεδομένο ότι οι ιστορίες αυτές,  ανάγονται στην σφαίρα του μύθου και δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με την πραγματικότητα.

Ο Λόγος του Θεού είναι διαποτισμένος με ψεύδη και ιστορικές παραποιήσεις. Μια ομάδα παραχαρακτών, που συχνά αποκαλούνται Δευτερονομιστές, άλλαξαν τις ιστορίες και συνέθεσαν την ιστορία της Δημιουργίας και της Γης, της Επαγγελίας.

Οι ασυνέπειες, οι αντιφάσεις και οι ασυνάρτητες καταγραφές της Παλαιάς Διαθήκης, αποτελούν τις πιο σαφείς ενδείξεις του μυθικού στοιχείου.

Ακόμα και Ίδιος ο Κύριος (ο θεός) ως χαρακτήρας δεν παρουσιάζεται ιδιαίτερα συνεκτικός. Αρκετές φορές ονομάζεται Ιεχωβά (η Γιαχβέ )  ή μερικές φορές ως El ( εν θεός) ή Ελωχίμ (πληθ. θεοί) , Αδωνάι (εκ του Ατόν- ύψιστος) ή είναι ένα σύννεφο ή απλά μια φωνή από ψηλά.

         Για ποιά Παλαιά Διαθήκη μιλάμε;

Τα παλαιότερα γνωστά βιβλικά κείμενα είναι οι λεγόμενοι πάπυροι του Κουμράν. Με άνθρακα χρονολογούνται μεταξύ 240 π.Χ. και 100 μ.Χ.. Οι πάπυροι του Κουμράν στην πραγματικότητα δεν είναι οι πρωτότυποι, αλλά μόνο αντίγραφα των αντιγράφων. Οι πάπυροι του Κουμράν συμπεριλαμβάνουν και κάποια κείμενα (30%) από την εβραϊκή Βίβλο και κομμάτια του Ησαΐα από την χριστιανική  εκδοχή της Αγίας Γραφής. Υπάρχει δέντρο διαφορετικών παραδόσεων, όταν πρόκειται για τη χρονολόγηση της Παλαιάς Διαθήκης.

Οι πιο, ας πούμε, «παραδοσιακοί» πιστεύουν ότι τέθηκε σε λειτουργία περίπου γύρω στο 1000 π.Χ., οι πιο «μετριοπαθείς» νομίζουν ότι εμφανίστηκε γύρω στο 600 π.Χ. και οι πιο «σκεπτικοί» πιστεύουν ότι είναι ένα ελληνιστικό έργο που είχε παραχθεί μετά το 330 π.Χ.. δηλαδή, έχει σημασία, αφού είχαν ήδη γίνει γνωστά τα γραπτά, ιδιαίτερα του Πλάτωνα και λιγότερο του Αριστοτέλη.

Οι τελευταίοι εδώ, έχουν κάποιο σημαντικό λόγο. Θα ήταν πολύ περίεργο να βρεθούν στοιχεία ιστοριογραφίας, ηθικής και πολιτικής για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα πριν από τον Πλάτωνα, Αριστοτέλη και Σωκράτη που περιέγραψαν για πρώτη φορά αυτές τις έννοιες.

Εάν η Π.Δ. είναι τόσο παλιά όπως υποστηρίζει η πρώτη ή  η δεύτερη εκδοχή, είναι πολύ περίεργο το γεγονός ότι κανείς δεν γνώριζε στην Αρχαιότητα τόσο όμοιες έννοιες- ιδέες που να προβλήθηκαν πριν τον Πλάτωνα και τον Σωκράτη αρκετές εκατοντάδες χρόνια νωρίτερα.

Ο μεγάλος,  Έλληνας ιστορικός Ηρόδοτος δεν γνωρίζει κανένα από τα μεγάλα γεγονότα που αναφέρει η Βίβλος. Επίσης από πρακτικής πλευράς τα πνευματικά επιτεύγματα στα κείμενα θα έπρεπε να είναι ανάλογα με το τεχνολογικό, αναπτυξιακό επίπεδο σε αυτή την μικρή περιοχή της ερήμου κατά τη χρονική εκείνη στιγμή.

Αυτό είναι εμφανές, για παράδειγμα σε μια εργασία, σε ένα σύστημα άρδευσης που ξεκίνησε το 720 π.Χ. για να φέρει νερό στην Ιερουσαλήμ μέσα από  υπόγεια κανάλια. Το σύστημα κατέληξε μετά από αδιέξοδα λαξευμένα κανάλια, σε δρόμους προς λάθος κατεύθυνση χρόνο με το χρόνο. Αυτό το αποτυχημένο σύστημα άρδευσης, είναι ένα μάθημα που ονομάζεται «θαυμάσιο έργο κατασκευής» στην Αγία Γραφή.

Σύμφωνα με τα πρόσφατα αρχαιολογικά αποτελέσματα, γλωσσικών και ιστορικών μελετών, τείνουν να ενισχύσουν την περίπτωση που η Π.Δ. γράφτηκε στους τελευταίους αιώνες π.Χ..

Σύμφωνα με την Βιβλική χρονολογία ο προπάτορας Αβραάμ των Εβραίων, έζησε γύρω στα 1800 π.Χ., η Έξοδος συνέβη γύρω στο 1250 π.Χ.. Ο Αβραάμ κάνει ιππασία με την καμήλα του στην Αγία Γραφή, ακόμα κι αν αυτό το ζώο δεν ήταν ακόμη εξημερωμένο σε αυτό τον τομέα μέχρι το 1000 π.Χ. Και πώς επίσης θα μπορούσαν οι Εβραίοι σύμφωνα με  την Γένεση (κεφ. 42), να αμείβουν τους σπόρους τους με κέρματα, όταν τα παλαιότερα γνωστά νομίσματα είναι από τον έβδομο αιώνα π.Χ. στη Λυκία της Μικράς Ασίας;

Οι ιστορίες του πολέμαρχου Ιησού του Ναυή, ότι οι Εβραίοι και  ο μανιώδης Θεός τους εξάλειφαν τον γηγενή πληθυσμό και πολλές από τις ειδωλολατρικές θεότητες τους και που εν τέλει εγκαταστάθηκαν στη Χαναάν, πρόκειται για  προϊόντα μυθοπλασίας. Η αρχαιολογία άλλωστε αποκάλυψε ότι η περιοχή ήταν πυκνοκατοικημένη ειρηνικά σε πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα.

Στα 1000 π.Χ. περίπου ζούσαν  50.000 άνθρωποι στο βόρειο τμήμα της Χαναάν (της ορεινής περιοχής μέχρι τη Θάλασσα της Γαλιλαίας). Στο νότιο τμήμα (ανάμεσα στην Ιερουσαλήμ και στη Χεβρώνα) ήταν μια άγονη έρημος, αφιλόξενη και με λίγο νερό για βλάστηση, και φυσικά πολύ αραιοκατοικημένη. Οι φυλές της περιοχής είχαν τις φιλονικίες τους και πολεμούσαν η μια την άλλη κατά καιρούς, αλλά ο πραγματικός ηγεμόνας όλης της περιοχής ήταν ο Αιγύπτιος Φαραώ που εκμεταλλευόταν τα ορυχεία χαλκού.

Ο Φαραώ είχε δημιουργήσει μια αλυσίδα οχυρών σε όλη την περιοχή, ώστε να είναι αδύνατο ο Μωυσής να μπορέσει να ξεκινήσει οποιαδήποτε εκστρατεία σε αυτή την βαριά οχυρωμένη περιοχή.

Ο Φαραώ ζήτησε επίσης από τον πληθυσμό (ως καθήκον) να προσφέρουν καταναγκαστική εργασία, κάποιοι που το αρνήθηκαν, κατέφυγαν στα βουνά. Ορισμένοι μάλιστα πιστεύουν ότι το όνομα «Εβραίος» προέρχεται αρχικά από αυτούς τους αντάρτες που είχαν τεθεί εκτός του νόμου στα βουνά και που ονομάζονταν «Hapiru» (αλήτες).

Ο Μωυσής είναι απλά μια μυθική φιγούρα που δεν έζησε ποτέ. Το ίδιο πιθανώς ισχύει για τον Βασιλιά Δαυίδ και τον γιο του Σολομώντα. Τα κείμενα που αποδίδονται στον Σολομώντα στην Αγία Γραφή, έχουν γραφθεί αιώνες αργότερα από την εποχή που υποτίθεται ότι έζησε.

Πάντως η επιγραφή που βρέθηκε στο υποτιθέμενο «Σπίτι του Δαβίδ» το 1993, έχει μόνο έξι σύμφωνα, τα φωνήεντα μεταξύ τους, θα πρέπει να τα προσθέσει κάποιος για τον εαυτό του κατά το δοκούν, για πολλές και διαφορετικές ερμηνείες.

Οι θρησκευτικά προσηλωμένοι άνθρωποι ήθελαν να το δουν αυτό ως μια απτή απόδειξη της ύπαρξης του  βιβλικού βασιλιά Δαβίδ. Το πρόβλημα εδώ είναι ότι το μικρό αυτό άθλιο και λιτό κτίσμα των 16 τμ χωρίς εστία και  παράθυρα, μαρτυράει πως  δεν πρόκειται ακριβώς για ένα παλάτι. Γιατί εάν κάποτε υπήρξε ένας Βασιλιάς Δαυίδ σε αυτήν την περιοχή, θα ήταν πολύ περισσότερος από έναν μικροαστό έστω βασιλιά μιας μικρής περιοχής.

Σύμφωνα με την Αγία Γραφή «εν μέσω της ερήμου έλαμψε το πιο ένδοξο και λαμπρό βασίλειο». Που ωστόσο, η μόνη περίπτωση ανάπτυξης μέσα στην πραγματικότητα της φτωχής έρημου, ήταν μόνο λίγοι γενειοφόροι βοσκοί ανακατεμένοι με κοπριές και χώμα ανάμεσα στα πρόβατά τους.

Τα θαυμάσια βασίλεια του Δαβίδ και του Σολομώντα που άκμασαν είναι μύθοι .Παρόλα αυτά, όλες οι προσπάθειες για να βρεθούν κάποια υπολείμματα από αυτά τα φανταστικά βασίλεια ήταν μάταιη. Οι ποσότητες αργύρου, αντί για πέτρες, που κτίστηκε ο περίφημος μεγάλος Ναός του Σολομώντα δεν έχουν βρεθεί ή επιβεβαιωθεί.

Πουθενά. Σύμφωνα με την Αγία Γραφή στην  Ιερουσαλήμ υπήρχαν μεγάλες ποσότητες αργύρου: «Και κατέστησεν ο βασιλεύς εν Ιερουσαλήμ τον άργυρον ως λίθους, και τας κέδρους κατέστησεν ως τας εν τη πεδιάδι συκαμίνους, διά την αφθονίαν». (1 Βασιλέων 10,27). Στην καλύτερη περίπτωση η νεώτερη αρχαιολογία αποκάλυψε ότι η Ιερουσαλήμ ήταν  ένα μικρό χωριό εκείνη την εποχή…

Σπηλιά στο Κουμράν
Αβραάμ: Ο Πατριάρχης τριών θρησκειών
Η Eιδωλολατρία του Bασιλιά Σολομώντα του Τζέικομπ Χόγκερς (1635 – 1655)

Συνέχεια των ερωτημάτων στο επόμενο άρθρο.

Βιβλιογραφία: 

  • Σημαντικοί σταθμοί του ελληνικού πολιτισμού, τόμος Β’, ΕΑΠ 2000.
  • Κλοντ Μοσέ, Επίτομη Ιστορία της αρχαίας Ελλάδας.
  • Σ.Ι. Ράγκος, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ψυχανάλυση και αρχαία ελληνική θρησκεία
  • Ελλάς, ΠΛΜ, τόμος Α’.
  • Ζαν-Πιέρ Βερνάντ: «Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα», εκδόσεις ΣΜΙΛΗ,
  • 2000]
  • ancilla Religionis
  • Er. Rohde
  • G. Richter
  • Δανέζης Μάνος και Θεοδοσίου Στράτος, «Το Σύμπαν που αγάπησα-Εισαγωγή στην Αστροφυσική». Εκδόσεις Δίαυλος, Αθήνα 2000.
  • Αγκαλιάζοντας το Έρεβος” του Μάριου Δημητριάδη
  • Γιώργος Μεταξάς : Ελληνισμός και Χριστιανισμός Εννοιες σντίθετες ή αλληλένδετες
  • Περί Πρώτων Αρχών, Δαμάσκιου, Εκδόσεις Σφιγγός
  • Σ. Παττακός: Η Μυστική διδασκαλία του Πλάτωνα
  • Μυστική Θεολογία V (Περί Θείων Ονομάτων), του Διονύσιου Αρεοπαγίτη
  • Θεογνωσία, του Π.Γκράβιγγερ, Εκδόσεις Σφιγγός
  • Ο Πυθαγόρας και η Μυστική Διδασκαλία του Πυθαγορισμού, του Π.Γκράβιγγερ. Εκδόσεις Σφιγγός
  • Αριθμοσοφία, του Γουίλιαμ Γουέστκοτ, Πύρινος Κόσμος
  • Ο Αριθμός και η Αρίθμησις ανά τους Αιώνας, Κωνστ. Λουκάς, 1935
  • Μαρκ Χέλλινγκ και ο Χρήστος Οικονομόπουλος – «Οι Ααδρόγυνοι και Σιαμαίοι – Οι αντρειωμένοι και η ουρά τους – Ο Διγενής Ακρίτας και τα σπήλαια» 
  • Πλάτων, Κρατύλος, 438 d.
  • Σέξτος Εμπειρικός, Προς Μαθηματικούς, 7, 65-86.
  • Κων/νος Βουδούρης (1992), Λογική. Φιλοσοφική και Συμβολική, Αθήνα,
  • Νικόλαος Χρόνης (1975), Το πρόβλημα των κατηγοριών εν τη φιλοσοφία του
  • Αριστοτέλους, Ε.Κ.Π.Α., Αθήνα.
  • Πλάτων, Φαίδρος, 278 a.
  • Βέϊκος Θεόφιλος (1998), Οι Προσωκρατικοί, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, σσ. 99-105.
  • Πελεγρίνης Θεοδόσης (2004), Λεξικό της Φιλοσοφίας, Αθήνα, σελ. 433.
  • Αριστοτέλης, Τοπικά, Δ 121b 7-10.
  • Κωσταράς Γ. (2003), Φιλοσοφική Προπαιδεία, Αθήνα, σσ. 187-190.
  • Πλάτων, Σοφιστής, 254 Α:
  • Αυγελής Νίκος (2001), Εισαγωγή στη Φιλοσοφία, Θεσ/νίκη, σσ. 167- 170.
  • Heidegger Martin (1997), Plato’s Sophist, translated by Richard Rojcewicz and André Schuwer, Indiana University Press, σσ. 15-16.
  • Ο Δημ. Γληνός πρί του μη- οντος κατά τον Αριστοτέληπ
  • Πρβ. Νικολούδης Η. Π. (1993), Εισαγωγή στον Σοφιστή του Πλάτωνα, εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα.
  • Πλάτων, Σοφιστής, 254 D: «Μέγιστα μήν τῶν γενῶν, ἅ νῦν δή διῆμεν, τό τε ὄν αὐτό καί στάσις καί κίνησις».
  • Πλάτων, Σοφιστής, 258 B: «δεῖ θαρροῦντα ἤδη λέγειν ὅτι τό μή ὄν βεβαίως ἐστί τήν αὑτοῦ φύσιν ἔχον».
  • Taylor A. E. (2003), Πλάτων: ο Άνθρωπος και το Έργο του, μετάφραση Ιωάννης
  • Αρζόγλου, ΜΙΕΤ, Αθήνα, σελ. 448.
  • Τσέλλερ-Νέστλε (2004), Ιστορία της Ελληνικής φιλοσοφίας, Αθήνα, σσ. 165-171.
  • Κωσταράς Γ. (2003), Φιλοσοφική Προπαιδεία, Αθήνα, σσ. 238-242.
  • Αριστοτέλης (1994), Όργανον 1: Κατηγορίαι- Περί Ερμηνείας, Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, εισαγωγή, σελ. 55.
  • Περί των Πατρών Θεών, Βλάση Ρασσιάς,
  • Ζευς, Βλάση Ρασσιά,
  • Τα Άγνωστα Μεγαλουργήματα των Αρχαίων Ελλήνων, Θ. Μανιά, Πύρινος Κόσμος
  • Γέλλιος, Αττικές Νύχτες 7.2.3=LS 55Κ. στο Sharples, ( 2002),
  • Κρατύλος, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Σταύρος Οικονομίδης : Γνώση θανάτου
  • Φίληβος, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Κ. Τσιλιμαντού Το κάλλος στους αρχαίους έλληνες
  • Παρμενίδης, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Η Δονητική των Γραμμάτων, Ε.Ο.Α.Μ, Δίον
  • Η Γένεση κατά τους Αρχαίους Έλληνες, Α. Γονιδέλλης, Πύρινος Κόσμος
  • Πιέρ Βερνάντ: «Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα», εκδόσεις ΣΜΙΛΗ, 2000]
  • Αποκεκαλυμμένη Ίσιδα, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις ΙάμβλιχοςΗ Μυστική Διδασκαλία, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις Ιάμβλιχος
  • Εγκυκλοπαίδεια Ηλίου.
  • E. R. Dodds:   Οι Έλληνες και το παράλογο
  • M. P. Nilsson:  Η πίστη των Ελλήνων
  • W. K. Guthrie: Ο Ορφέας και η Αρχαία Ελληνική Θρησκεία
  • Αλέκος Χαραλαμπόπουλος Η έννοια του τριαδικού θείου, της αρχαιας φιλοσοφιας
  • Lesky: Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας
  • H Παλαιά ∆ιαθήκη, Eλληνική Bιβλική Eταιρεία, Aθήνα 1997 ¬
  • Τσαρτσαράκη Ελευθερία : ΤΑ ΤΡΙΤΤΑ ΓΕΝΗ ΤΟΥ ΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΤΙΜΑΙΟ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΤΙΜΑΙΟΣ,
  • Jonas, Hans, The Gnostic Religion, Beacon Press, Boston 1963 ¬
  • Snell:  Η ανακάλυψη του πνεύματος – Ελληνικές ρίζες της Ευρωπαϊκής σκέψης
  • «Οι μεγάλοι φιλόσοφοι»:   Μεταφραστής και επιμελητής:  Ευτύχιος Π. Φικιώρης
  • Θ. Μ. Χρηστίδης: Ηράκλειτος: Ο «Σωκράτης» των Προσωκρατικών:  Περιοδικό
  • Ομήρου, Επικός Κύκλος.
  • Ησίοδου, Θεογονία.
  • Αλκμάνα, Θεογονία.
  • Μουσαίος, Άπαντα.
  • Μ. Καλόπουλος, «Αβραάμ ό Μάγος».
  • Sextus Empiricus, «Αdversus Mathematicos «, 5.86.
  • Αριστοξένου, Άπαντα
  • Αριστοτέλους, Περί  Ψυχής, Ελάσσονα 2, Περί  Ερμηνείας, Ηθικά .
  • Νόννος, Διονυσιακά : Ραψωδίες Ζ έως ΙΒ.
  • Ορφικά, Άπαντα.
  • Πρωταγόρας, Περί Θεών.
  • Πλούταρχος, Περί ‘Ισιδος και Οσίριδος.
  • Ερμής Τρισμέγιστος – Λόγοι.
  • Πυθαγόρειος Αριθμοσοφία.
  • Ιώσηπος,  Άπαντα, Ιουδαϊκή Αρχαιολογία Α, Β.
  • Παντελής Κοντογιάννης, Η Λεηλασία των Αρχαιοελληνικών Αρχέτυπων από τον Χριστιανισμό.
  • Helma Mark, Τό βιβλίο των Μύθων.
  • Juan-Eduardo Cirlot, Το Λεξικό των Συμβόλων
  • Ρόμπερτ Γκρέιβς, Οι Ελληνικοί Μύθοι Αλχημεία, το Κλειδί των Μυστηρίων.
  • Εγκυκλοπαίδεια Britannica.
  • Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ήλιου.
  • Τhomas Doane, Bible Myths and Their Parallels in Other Religions.
  • Charles Lastings, Encyclopaedia of Religion and Ethics.
  • Barbra Walker, Woman’s Encyclopaedia of Myths and Secrets.
  • George MacDonald, Lillith.
  • M. Gimbutas, the language of the Goddes
  • Ε.  Παππά: Ο Πλάτωνας στην εποχή μας
  • Ιστορία της Φιλοσοφίας Από τον Ηράκλειτο στον Αριστοτέλη Δημήτρη Παπαδή εκδ. ΖΗΤΡΟΣ
  • M. J. Adler: Ο Αριστοτέλης για όλους
  • J. De Romilly: Αρχαία Ελληνική Τραγωδία
  • Ε. Δ. Καρακάντζα: Αρχαίοι Ελληνικοί Μύθοι – Ο θεωρητικός λόγος του 20ού αιώνα για τη φύση και την ερμηνεία τους.
  • «Αστρολογία & Εσωτερική Φιλοσοφία στον Όμηρο», Κωνσταντίνος Γραβάνης, έκδόσεις Πύρινος Κόσμος
  • Μουζάλα Γ. Μελινα . Περι του καθ’ ετερότητα του μη- οντος στον «σοφιστή» του Πλατωνος
  • Αβραάμ Μάσλοου, Ψυχολογία της ύπαρξης, έκδ. Δίοδος
  • Γεώργιος Α. Πλάνας Ό ζωδιακός κύκλος στήν παγκόσμια μυθο¬λογία. 
  • Γεώργιος Α. Πλάνας  Παγκόσμια Μυθολογία, έκδόσεις Νέα Ακρόπολη
  • Πιέρ Βερνάντ: «Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα», εκδόσεις ΣΜΙΛΗ, 2000]
  • Αποκεκαλυμμένη Ίσιδα, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις ΙάμβλιχοςΗ Μυστική Διδασκαλία, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις Ιάμβλιχος
  • Εγκυκλοπαίδεια Ηλίου.
  • E. R. Dodds:   Οι Έλληνες και το παράλογο
  • M. P. Nilsson:  Η πίστη των Ελλήνων
  • W. K. Guthrie: Ο Ορφέας και η Αρχαία Ελληνική Θρησκεία
  • H Παλαιά ∆ιαθήκη, Eλληνική Bιβλική Eταιρεία, Aθήνα 1997
  • Snell:  Η ανακάλυψη του πνεύματος – Ελληνικές ρίζες της Ευρωπαϊκής σκέψης
  • «Οι μεγάλοι φιλόσοφοι»:   Μεταφραστής και επιμελητής:  Ευτύχιος Π. Φικιώρης
  • Αλκμάνα, Θεογονία
  • Ορφικά, Άπαντα
  • Πρωταγόρας, Περί Θεών.
  • Πλούταρχος, Περί ‘Ισιδος και Οσίριδος.
  • Ερμής Τρισμέγιστος – Λόγοι.
  • Παντελής Κοντογιάννης, Η Λεηλασία των Αρχαιοελληνικών Αρχέτυπων από τον Χριστιανισμό.
  • Helma Mark, Τό βιβλίο των Μύθων.
  • Juan-Eduardo Cirlot, Το Λεξικό των Συμβόλων
  • Kυρτάτας Δημήτρης, Η Aποκάλυψη του Iωάννη και οι επτά εκκλησίες της Ασίας, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1994 B΄
  • The Gods of the Egyptians, by E.A. Wallis Budge, Dover Publications, 1969Δημήτριος Ευαγγελόπουλος
  • Αρχύτα Θεωρείαι – Ι. Λάζαρης Δημήτριος Περετζής : Στην αρχαία Ελλαδα Φιλοσομια και Μυστήρια είναι τα ιδια
  • Πλουτάρχου, Περί Ψυχής VI, 2, και Περί Ίσιδος και Oσίριδος 47
  • Νικόλαος Χαρακάκος : Tα Μυστικά διδαγμάτων των Καβειρίων Μυστηρίων
  • Βασίλειος Χλέτσος : Τα Μυστήρια στη ν Αρχαία Ελλάδα
  • Γεώργιος Σιέττος ¨Αρχαία Ελληνικά Μυστήρια
  • Στέλιος Νικολαίδης : Ο μύθος και η πύλη προς τον εαυτό μας
  • Κ. Χ. Κωνσταντινίδης : Η Αρχαία Ελληνική Κοσμοθέαση
  • Αρχαίοι Έλληνες μύστες», Διαμαντής Κούτουλας, εκδόσεις Εσοπτρον.
  • Αναστάσιος Ντίνος : Ορφικά μυστήρια
  • Κωνσταντίνος Τσοπάνης : Ορφικά μυστήρια οι Ελληνικές ρίζες του Χριστιανισμού
  • Δήμητρα Λιάτσα : Ελευσίνια μυστήρια

«Σκεπτόμενος την Πολιτιστική μου Κληρονομία», γράφει ο Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

mixalis.mpatis@gmail.com

Κάποιες σκέψεις δημιουργήθηκαν στο μυαλό μου και προσπάθησα να τις συντονίσω. Τις παραθέτω εδώ δημόσια, σαν μια προσωπική άσκηση κριτικής σκέψης και ζητάω, σαν παρακαλώ, να διορθώσετε τα λάθη και τις παραλήψεις στο συλλογισμό μου. Σκοπός μου δεν είναι να δώσω μια ολοκληρωμένη άποψη ή μια λύση σε προβλήματα, πολύ δε περισσότερο να αλλάξω τα πιστεύω όποια και αν είναι αυτά (πολιτικά, ηθικά, θρησκευτικά) των συμπατριωτών μου. Το μόνο που επιθυμώ είναι να σας υπενθυμίσω την ξεχασμένη πνευματική μας κληρονομιά που περιλαμβάνει όλα τα παραπάνω και γι΄ αυτό σας εκθέτω το πώς παρατηρώ, πως σκέφτομαι, πως παράγω ιδέες, τι μεθοδολογία ακολουθώ, τα λάθη που ενδεχομένως να έχει αυτή η μεθοδολογία και πιθανώς να δω έναν άλλο τρόπο σκέψης η οποία θα με οδηγήσει στις αλήθειες της αρχαίας μας πνευματικής κληρονομιάς, αν τελικά με οδηγήσει. Οπότε οποιοδήποτε σχόλιο είναι καλοδεχούμενο.

Μια βαθιά αλλαγή στην κοινωνία, ένα κίνημα αλλαγής της κοινωνίας, όπως για παράδειγμα ο διαφωτισμός, γεννιέται από τις επικρατούσες συνθήκες της εποχής του, χρειάζεται όμως μια ιδεολογία, έναν ηγέτη, μια παιδεία, τέχνη, για να μπορέσει να στεριώσει. Έπειτα πρέπει να μεταφερθεί η ιδεολογία από τη θεωρία στην πράξη, για να δημιουργηθεί και να θεσπιστεί μια κρατούσα πραγματικότητα. Αλλά για ποια ιδεολογία μιλάμε, για ποια πράξη και για ποια πραγματικότητα; Ας εξετάσουμε τα πράγματα ένα προς ένα.

Κατ’ αρχήν ένας ορισμός:

Φιλοσοφικός ορισμός: Ιδεολογία είναι μια οργανωμένη συλλογή ιδεών. Η λέξη χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Κόμη Antoine Destutt de Tracy στα τέλη του 18ου αιώνα για να ορίσει μια «επιστήμη των ιδεών». Ως ιδεολογία μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι ένα συνολικό όραμα, ένας τρόπος αντιμετώπισης των πραγμάτων στην κοινή λογική και σύμφωνα με διάφορες φιλοσοφικές τάσεις συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών και θρησκευτικών τάσεων της εποχής ή ένα σύνολο ιδεών που προτείνει μια κοινωνική τάξη για όλη την κοινωνία.

Ο βασικός στόχος μιας ιδεολογίας είναι να φέρει αλλαγή στην κοινωνία μέσω μιας ρυθμιστικής διαδικασίας. Οι ιδεολογίες έχουν την τάση να περιλαμβάνουν αφηρημένες έννοιες προς εφαρμογή στον πραγματικό κόσμο και για τον λόγο αυτό συναντώνται πολύ συχνά στο πεδίο της πολιτικής και θρησκευτικής τάσεως.

Ιδεολογία είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται ένα άτομο τον κόσμο που ζει:

Η κυρίαρχη ιδεολογία, δηλαδή η ιδεολογία που πλειοψηφεί, είναι μια κατασκευή, δεν φυτρώνει στα μυαλά των ανθρώπων από μόνη της. Μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος, των ΜΜΕ, μορφών μαζικής κουλτούρας όπως ο κινηματογράφος, η πλειοψηφία των ατόμων αποκτούν μια ορισμένη πεποίθηση για το πώς λειτουργεί ο κόσμος. Η πεποίθηση αυτή αντιστοιχεί στα συμφέροντα των κυρίαρχων τάξεων. Δηλαδή η κυρίαρχη ιδεολογία έρχεται να επιβεβαιώσει στα μυαλά των ανθρώπων ως «αυτονόητες αλήθειες» τις προϋποθέσεις της οικονομικής και πολιτικής κυριαρχίας της άρχουσας τάξης.

Λέγοντας ιδεολογία εννοώ γενικές κατευθύνσεις και όχι απαράβατους κανόνες και ψευδοστυλιταρίσματα. Σαν να φωτίζεις με ένα φανάρι μια γωνιά του σκοτεινού δωματίου και να προτείνεις με επίταση στον κόσμο να στρέψει το βλέμμα του προς τα εκεί και να δει από μόνος του τι είναι αυτό που πραγματικά φαίνεται και όχι αυτό που του έμαθαν να νομίζει ότι φαίνεται. Εδώ βέβαια χρειάζεται μεγάλη ψυχική δύναμη για να αποβάλλει κανείς την δογματικά εμφυτευμένη πλέον ιδεολογία του και να προχωρήσει σε αναθεωρήσεις.

«Ιδεολογία»: Η Φυσική και γενικά η επιστήμη του 20ου  αιώνα με τους Άινστάιν, Μπορ, Χάιζεμπεργκ Πλανκ και άλλους, μας έδωσε μια άλλη εικόνα της πραγματικότητας από εκείνη της νευτώνειας φυσικής και της Ευκλείδειας γεωμετρίας. Ο σταθερός ευθύγραμμος κόσμος των τριών συν μια (χρόνος) διαστάσεων, αντικαταστάθηκε από τον κόσμο της γενικής θεωρίας της σχετικότητας, της κβαντομηχανικής, της αρχής της απροσδιοριστίας, τις κλειστές καμπύλες των νέων γεωμετριών, τις τέσσερις ή και περισσότερες διαστάσεις και πολλά άλλα ως νέα θάματα ενώ στην ουσία είναι επανα-ανακαλύψεις. Ναι καλά το διαβάσατε επανανακλύψεις.

Να ένα παράδειγμα: Ο Ερμίων ο Ρόδιος του 4ου π.Χ. αι. στο μερικώς σοζώμενο έργο του περί φυσικής, αναφέρει τις αρχές περί των αντιθέτων ηλεκτρομαγνητικών πεδίων, που σήμερα ονομάζεται φαινόμενο Χάτσινσον, μία επανα-ανακάλυψη του 2001.  Συνεχίζοντας, αυτό που βλέπουμε σήμερα έναν κόσμο που συνεχώς βρίσκεται σε κίνηση, όπου οι παλιές «σταθερές» αρχίζουν να σπανίζουν. Λέω σταθερές και εννοώ αυτό που δεν αλλάζει και που είναι σίγουρα εδώ σταθερό στο σημείο που το ξέρω πως είναι πάντα, αλλά είναι έτσι;.

Όλα πια αλλάζουν τόσο γρήγορα. Αξίες, ήθη, καθημερινές συνήθειες, γνώσεις, οικονομία, νέες τεχνολογίες τρέχουν μπροστά και από πίσω αγκομαχούμε εμείς. Ένας νέος ανθρωπολογικός τύπος είναι ανάγκη ή αναγκάζεται να ξεπηδήσει. Ένας άνθρωπος μετέωρος στο κβαντικό κενό χωρίς να μπορεί να πατήσει σε στέρεο έδαφος και αναγκασμένος να μεταβαίνει συνεχώς από την μια κατάσταση στην άλλη. Ίσως τελικά η εξέλιξη, αυτό που γινόταν παλιότερα σε εκατοντάδες ή χιλιάδες χρόνια, τώρα να έχει επιταχυνθεί και να συμβαίνει σε περίοδο λίγων γενεών.

Ο αμετάβλητος κόσμος του Νεύτωνα, του Εβραιο-Χριστιανικού ηθικισμού και των ηθικών συντριμμάτων και στρεβλώσεων που άφησε πίσω του ο Προτεσταντικός τριακονταετής πόλεμος επιβάλλοντας το δικαίωμα του νικητή βασιλιά να εφαρμόζει  τη θρησκεία της αρεσκείας του. Η φράση «Cujus region ejus religio», δηλαδή «Εκείνος που βασιλεύει ορίζει τη θρησκεία», συνόψισε στη Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία  την εξουσία του βασιλιά να καθορίζει την πίστη των υπηκόων του. Όλα αυτά ίσως να φτάνουν στο τέλος τους.

Σήμερα γεννιέται ένας νέος τύπος ανθρώπου, που δεν πατάει σε ακλόνητες πεποιθήσεις. Πυξίδα του δεν είναι οι σταθερές που του περάσανε σαν θέσφατα, αλλά η δίψα του για ταξίδι, ταξίδι γνώσης και πληροφόρησης της πανάρχαιας αλήθειας. Αλλά ποιας αλήθειας; Μήπως αυτή της Παλαιάς Διαθήκης, ή μήπως αυτής της διαστρεβλωμένης αλήθειας που επικράτησε με την έναρξη του δυτικού διαφωτισμού ή τέλος τέλος και αυτές οι ιδεολογίες των διαφόρων υποτιθέμενων Εσωτεριστικών, που βασίζονται με την σειρά τους στον ίδιο διαστρεβλωμένο δυτικό διαφωτισμό!

Και με τις  αλήθειες του Αρχαίου Ελληνικού πνεύματος τι γίνεται; Ποιος θα μας μιλήσει; Ποιος θα μας πει μια κουβέντα; Μήπως πρέπει να ξαναδιαβάσουμε αυτά που έγραψαν οι: Τζον Ντι, Παράκελσος, Σεντιβίγκιους, Τζον Ζόνστον, Ρόμπερτ Φλούιντ, Ευγένιου του Φιλαλήθη, κάτω από ποιες συνθήκες αναγκάστηκαν να διασκευάσουν και να  προσαρμόσουν στις τότε κρατούσες πολιτικό-θρησκευτικές ανάγκες τα αρχαία Καβείρια και Ορφικά μυστήρια;

«Ξέρω να ταξιδεύω και δεν φοβάμαι τους κόσμους, είμαι το νερό που συνεχώς ανεβαίνει και κατακλύζει τα πάντα. Δεν έχω πια σταθερές ξηράς για να σταθώ, αλλά έχω το καράβι μου και ξέρω πώς να θα ταξιδέψω πίσω στον χρόνο της γνώσης. Νέους κόσμους θα δουν τα μάτια μου» γράφει ο Σοφοκλής στην τραγωδία του Αίας.

Ο Φρόιντ μας άφησε να πιστέψουμε πως το ασυνείδητο κρύβει τις απαντήσεις για το τι είναι ο άνθρωπος και, πως αν το κοιτάξουμε κατάματα θα τον κατανοήσουμε και θα λύσουμε τα προβλήματά του. Τελικά όμως μας έδειξε με θαυμαστό τρόπο το πόσο βαθύς και αδύνατο να κατανοηθεί είναι ο άνθρωπος.

Σοφοκλής

Ο Ηγέτης –  Θρησκεία:

Η θυσία της Ιφιγένειας του Τζιοβάνι Μπατίστα
H θυσία του Αβραάμ του Ματίας Στομ

Μια μεγάλη αλλαγή-ανατροπή, θα πει κάποιος, πως χρειάζεται και έναν ηγέτη. Έναν σωτήρα που θα πάρει στην πλάτη του την «επανάσταση» και θα κινήσει μπροστά. Ποιος θα μπορούσε να ήταν αυτός που θα μας φέρει στον «νέο κόσμο» και τι προσόντα πρέπει να έχει αυτός;

Κανένας. Κανείς δεν μπορεί να παίξει το ρόλο αυτό. Ο νέος τύπος ανθρώπου δεν μπορεί να είναι πρόβατο όπως μας μάθανε και που απλά αλλάζει τσομπάνη. Πρέπει ο καθένας από μόνος του να καθορίζει τις κινήσεις του. Αλλά πάντα σε σχέση με τους υπόλοιπους, όπως τα σωματίδια στο κβαντικό επίπεδο. Αλλά αυτό μας το επιτρέπει το παγκόσμιο ηθικό-θρησκευτικό σύστημα;

Ας θυμηθούμε κάτι: Οι Ισραηλίτες ταύτισαν επίσης τη θρησκεία με ηγέτη τον Μωϋσή με το κράτος, σφυρηλατώντας μια ατσάλινη πίστη. Στον ελληνικό χώρο, οι διαφορετικές πόλεις-κράτη δεν άσκησαν ποτέ μια ενιαία και μακρόχρονη εξουσία βασισμένη σε κάποιο πολιτικό-θρησκευτικό σύστημα. Η ανοχή που γέννησε τη δημοκρατία και τη φιλοσοφία επέτρεψε σε μικρές κοινότητες να διατηρήσουν τον τύπο των μυστηρίων τους, σε βαθμό μάλιστα που ορισμένες πόλεις υιοθέτησαν σταδιακά ορισμένες τελετές ως επίσημες εορτές.

Η θρησκεία του κράτους, συνεπίκουρη στην εξουσία του ηγέτη ή άνακτα, προϋποθέτει πίστη στη μια αρχή, ενώ ο μυητικός ήρωας της αρχαίας, ελληνικής φιλοσοφίας που επιβιώνει μέσα στις τελετουργίες των λαών της υπαίθρου και των θιάσων των πόλεων, προτάσσει το καθήκον απέναντι στους ομοίους του.

Ο κόσμος του αρχαίου ήρωα και αυτός του πιστού πατριάρχη αντιδιαστέλλονται ως δυο μακρινές και απόλυτα διαφορετικές χώρες.

Ένα πολύ γνωστό παράδειγμα είναι αυτό του Αγαμέμνονα και του Αβραάμ: βάσει μιας Θείας εντολής και οι δυο πρέπει να θυσιάσουν τα παιδιά τούς. Ο μεν Αβραάμ, γενάρχης των Ιουδαίων, των Χριστιανών και των Μουσουλμάνων, είναι στύλος της πίστης και προχωρά χωρίς αντίρρηση στην εκπλήρωση της θείας επιθυμίας. Ο Αγαμέμνονας όντως δε διακατέχεται από μια τυφλή πίστη, υποφέρει, παλινδρομεί και τελικά υποχρεώνεται από την αίσθηση καθήκοντος προς τούς συντρόφους του να προχωρήσει στη θυσία. Συμπάσχουμε με το δράμα του Αγαμέμνονα, τραγικού ήρωα, αλλά θαυμάζουμε τη στιβαρή πίστη του Αβραάμ, αν και δίχως ιδιαίτερη συμπάθεια για την πράξη του. Οι κόσμοι τους είναι καταδικασμένοι να μη συναντηθούν ποτέ.

Ο λαός, χρειάζεται αξιοπρέπεια και όραμα. Συνήθως το όραμα το δίνει ο ηγέτης, στην προκειμένη περίπτωση το όραμα θα είναι ο ηγέτης. Το όραμα για την κοινωνία θα είναι οι επόμενες γενιές να αποτελέσουν τον νέο ανθρωπολογικό τύπο. Για να συμβεί αυτό πρέπει να σημειωθούν κάποιες αλλαγές. Η σημερινή γενιά πρέπει να τις εκτελέσει. Στην ουσία εμείς θα είμαστε ο Ηγέτης και οι μπροστάρηδες στις αλλαγές, στο μυαλό μας όμως σαν ηγέτης θα φαντάζει μια γενιά από το μέλλον.

Σε ορισμένους τομείς όπως η παιδεία και η οικονομία οι αλλαγές είναι φανερές, σε άλλους τομείς χρειάζεται ακόμα ανίχνευση. Ζούμε στον κόσμο της πληροφορίας, αλλά ποιας πληροφορίας, της διαστρεβλωμένης θεμιτά ή αθέμιτα;  Η πρόσβαση στη γνώση δεν είναι πια πρόβλημα. Υπάρχει μια πληθώρα πληροφοριών που μας κατακλύζει. Το πρόβλημα είναι η αξιολόγηση και η ακρίβεια όλων αυτών των πληροφοριών, έτσι ώστε να καταστεί εποικοδομητική η παραγωγή κριτικής σκέψης. Αν η σκέψη σου είναι απόλυτα προβλέψιμη και δογματική, τότε αν εγώ θέλω να σε κατευθύνω δεν χρειάζεται να σου πω τι να σκεφτείς, αρκεί να σου δώσω τις κατάλληλες συμφέρουσες σε μένα αρχικές πληροφορίες για να σε οδηγήσω στο συμπέρασμα που θέλω εγώ.

Άρα το να έχει η κοινωνία μας πολίτες με όσο το δυνατό πιο ελεύθερη-χαοτική σκέψη και όχι αλγοριθμική, είναι βασικό αίτημα ελευθερίας.

  Παιδεία  – Εκπαίδευση: Σημαντικός τομέας κάθε αλλαγής

Πέρα από την ανάγκη απόκτησης κριτικής σκέψης υπάρχει και η ανάγκη της απόκτησης της δεξιότητας να πετάμε στο «κβαντικό κενό» του νέου κόσμου που έρχεται. Για να το πω αλλιώς, πρέπει να μάθει ο καθένας μας πρώτα πως να φτιάχνει το καράβι του και έπειτα πως να ταξιδεύει με αυτό. Μιλάω για το πώς θα περάσουν άλλες νοοτροπίες στους μαθητές και σε όλους μας.

Τα εργαλεία για την κατασκευή του καραβιού πρέπει να εκσυγχρονισθούν αλλά και να αναπαλαιωθούν. Αρχίζοντας από το νηπιαγωγείο και φτάνοντας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Όλα τα σχολεία της χώρας θα πρέπει να γίνουν δίγλωσσα και η μία εξ αυτών να είναι η Αρχαία Ελληνική. Λειτουργούν στο εξωτερικό, ιδίως στην σημερινή Αμερική, πολλά δίγλωσσα σχολεία όπου η Αρχαία Ελληνική είναι μία από τις δύο κύριες γλώσσες και από τα οποία βεβαίως μπορούμε να αντλήσουμε εμπειρία.

Η γνώση όχι μιας, αλλά περισσοτέρων ξένων γλωσσών (Ελληνικών) θεωρείται απαραίτητο πια εργαλείο. Ο μαθητής έχει ήδη μεγάλο αριθμό μαθημάτων να παρακολουθήσει. Δεν έχει πια το χρόνο για επιπλέον ώρες διδασκαλίας μιας ξένης γλώσσας και δυστυχώς της Ελληνικής. Πρέπει ορισμένα μαθήματα του σχολείου του να γίνονται σε ξένες γλώσσες, γλώσσες με στις οποίες θα έρθει σε επαφή από το προνήπιο, όπου το παιδί είναι «σφουγγάρι ».

Ο Η/Υ θα πρέπει να γίνει το μολύβι και το χαρτί των παιδιών τουλάχιστο της Πέμπτης τάξης του δημοτικού σχολείου. Η γνώση της χρησιμοποίησης των νέων τεχνολογιών είναι άλλο ένα σημαντικό εργαλείο για την κατασκευή του «καραβιού».

Η ιστορία θα πρέπει να γίνει ένα βιωματικό μάθημα ιδίως για μας τους Έλληνες. Σκοπός του μαθήματος θα πρέπει να είναι η ανάπτυξη της ιστορικής (ιστοριολογικής) φαντασίας και έπειτα η απομνημόνευση γεγονότων και ημερομηνιών. Λέγοντας ιστορική φαντασία εννοώ ότι το παιδί θα πρέπει να αποκτήσει την ενσυναίσθηση της κάθε εποχής, να «μπαίνει» στον τρόπο σκέψης και στη ζωή των ανθρώπων της κάθε εποχής και να βιώνει τα γεγονότα μέσα και έξω από την εποχή τους.

Με τα μάτια του σήμερα, με τα μάτια του τότε, αλλά και με τα μάτια άλλων κοινωνιών. Έτσι όπως τώρα γίνεται το μάθημα ο μαθητής είναι με τα μάτια του σήμερα απλά ένας παρατηρητής μακρινών γεγονότων. Εδώ έχουν χρόνο να διδάξουν κυκλοφοριακή αγωγή και δεν μπορούν να διδάξουν λίγη πραγματική και όχι διαστρεβλωμένη ιστορία;

Η γλώσσα μας, η Ελληνική γλώσσα,  είναι το εργαλείο με το οποίο σκεφτόμαστε και έτσι πρέπει να διδάσκεται στους μαθητές. Η ετοιμολογία των λέξεων και η εξήγηση του ρόλου που επιτελούν τα μέρη του λόγου με χειροπιαστά παραδείγματα μπορούν να βοηθήσουν τον μαθητή να δει τη σημασία απόκτηση αυτού του καταπληκτικού και μοναδικού εργαλείου σκέψης που λέγεται Αρχαία ελληνική γλώσσα τη γλώσσα που χρησιμοποιεί σήμερα η σύγχρονη, ξένη επιστήμη και χρησιμοποιεί, βεβαιώς, για να αναπτυχθεί περαιτέρω ο Η/Υ.

Η ξένη γλώσσα ως εργαλείο γνωριμίας με άλλους λαούς και διαβατήριο για ταξίδι σε άλλους πολιτισμούς. Τα μαθηματικά ως ένας άλλος τρόπος να δούμε τον κόσμο μας. Σαν ένα ζευγάρι γυαλιά που μας δίνει τη δυνατότητα να βλέπουμε πιο πέρα από αυτό που βλέπουν τα μάτια μας, αλλά και ως τμήματα της καθημερινής ζωής μας.

Τα μαθηματικά και οι αριθμοί υπάρχουν παντού γύρω μας κάθε μέρα. Η φυσική πρέπει να εκσυγχρονιστεί και να έρθει στη εποχή της. Εδώ βρίσκουν τρόπο να διδάξουν σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στα νήπια και δεν μπορούν να διδάξουν την σύγχρονη φυσική στο Δημοτικό;

Νέα μαθήματα που θα είναι συνδυασμός παλιών μαθημάτων είναι απαραίτητα (π.χ. ιστορία κοινωνιολογία και γεωγραφία μαζί). Γιατί ο μαθητής χρειάζεται τον ελεύθερο χρόνο του. Η διδασκαλεία σε μια ξένη γλώσσα όχι μόνο εκπαιδεύει το παιδί στην ξένη γλώσσα, αλλά μαθαίνει στο παιδί πώς να χρησιμοποιεί ένα εργαλείο όπως η ξένη γλώσσα στη ζωή του. Του δείχνει δηλαδή έναν τρόπο για να χρησιμοποιεί το ρημάδι το εργαλείο που απέκτησε. Το ίδιο ισχύει και για τη χρήση Η/Υ.

Η τέχνη είναι ένα τεράστιο κεφάλαιο

Τέχνη δεν μπορούν να παράγουν τα μηχανήματα, τέχνη δημιουργεί ο άνθρωπος και δόξα τον θεό οι αρχαίοι μας πρόγονοι αλλά και νεότεροι παρήγαγαν πολύ τέχνη, σε εποχές που άλλοι λαοί ζούσαν σε βάρβαρη κατάσταση.

Δεν είναι δυνατόν λοιπόν να διδάσκονται οι τέχνες σαν να ήταν προϊόντα μιας γραμμής μαζικής παραγωγής.

Η μουσική του Mozart δεν είναι ημερομηνίες, ονόματα, εναλλαγές από μουσικούς τόνους. Ένας πίνακας του Ελ Γκρέκο δεν είναι απλά ένας συνδυασμός χρωμάτων, με παραμορφωμένες φιγούρες. Είναι ο φακός για να ρίξουμε μια αλλιώτικη φευγαλέα ματιά στον κόσμο.

Κράτος: Η εποχή του κράτους έθνους τελειώνει

Ο εθνικισμός και το κράτος έθνος δημιουργήθηκαν σαν (από) αντίδραση-αντιστάθμισμα στον φιλελευθερισμό (ελεύθερο άτομο σύμφωνα με την σύγχρονη θεώρηση, η οποία πολύ απέχει της Αριστοτέλειας ή και Πλατωνικής θεώρησης).

Δημιουργήθηκαν λοιπόν για να μπορέσουν να διατηρηθούν οι κοινότητες των ελεύθερων ατόμων ενωμένες. Νέες μορφές διατήρησης της ενότητας προβάλουν. Μορφές υπερεθνικές, ο εθνικισμός δεν θα είναι πια απαραίτητος.

Κατά την Κλασική αλλά Ελληνιστική εποχή οι ηθικές  ανθρώπινες αξίες και η ανεξιθρησκία έφταναν να ενώνουν τις διάφορες κοινωνίες ή και πόλεις κράτη.

Μετά ήταν η κοινή πίστη και η υποταγή στην εξουσία (βασιλιάς, φεουδάρχης, σουλτάνος) που ένωνε κοινωνίες, μετά ήρθε ο εθνικισμός, τώρα πια ήρθε η ώρα να αντικατασταθεί και αυτός.

Υπερεθνικές οντότητες ξεπροβάλλουν (πολυεθνικές εταιρίες, διεθνείς οργανισμοί και οργανώσεις). Ο κυβερνοχώρος δεν ξέρει από περιορισμούς στο χώρο και στο χρόνο. Δημιουργούνται κοινότητες με άλλη μορφή πέρα από την παραδοσιακή.

Δημιουργούνται οι κυβερνο-κοινότητες με νέες μορφές οργάνωσης, από κατακόρυφη οργάνωση πάμε σε οριζόντια.

Το δυνητικό μοντέλο έρχεται σιγά σιγά να αντικαταστήσει το νεοτερικό. Όλα αυτά αναπόφευκτά μας οδηγούν σε μια νέα μορφή των κρατών και των κοινωνιών με νέες μορφές διατήρησης της ενότητάς τους.

Πολίτευμα:

Η τεχνολογία δίνει τη δυνατότητα στο πολίτευμα να ακολουθήσει και αυτό στην εξέλιξη και από κοινοβουλευτισμός να γίνει μια πραγματική μορφή αντιπροσωπευτικής ή άμεσης Δημοκρατίας.

Ο νέος άνθρωπος εκτός από την ατομική ελευθερία που του έδωσε ο διαφωτισμός και ο φιλελευθερισμός , διεκδικεί και κοινωνική και πολιτική ελευθερία. Μόνο έτσι μπορεί να κινηθεί ελεύθερος στον «κβαντικό κόσμο». Ένα πολίτευμα που θα αφήνει χώρο σε κάθε είδους κοινότητα. Οι κοινότητες στην εποχή μας και πιο πολύ στο μέλλον θα έχουν ποικίλες μορφές και θα πραγματώνονται όχι μόνο στην αγορά της πόλης με φυσική μορφή, αλλά και με άλλους τρόπους.

Η οικονομία πρέπει να έρθει σε σχέση με τον άνθρωπο και όχι να παραμείνει υπεράνω του ανθρώπου, ανεξάρτητη και αυτοκαταστροφική όπως τώρα. Η οικονομία ως όργανο των κοινωνιών και όχι οι κοινωνίες σαν εργαλεία της οικονομίας. Προϋπόθεση όμως είναι να υπάρχουν λειτουργικές κοινωνίες. Το κατάλληλο πολίτευμα ίσως μπορεί να διορθώσει τις παρεκτροπές που ζούμε στον τομέα της οικονομίας.

 Χρησιμοποίησα την σύγχρονη φυσική γιατί μας παρέχει όμορφες εικόνες που μπορούν να περιγράψουν παραστατικά την κατάσταση στην οποία οδεύει η κοινωνία μας. Οι αλλαγές όμως στην καθημερινή μας ζωή δεν θα έρθουν από την κατανόηση της σύγχρονης φυσικής, αλλά από τις ραγδαίες εξελίξεις που βιώνουμε στην οικονομία, στον τομέα της γνώσης-πληροφορίας, στα ήθη και στους θεσμούς.

Η επόμενη γενιά θα είναι αναγκασμένη να αλλάξει πολλές θέσεις εργασίας και να αποκτά συνεχώς νέες γνώσεις και δεξιότητες σε όλη τη διάρκεια της καριέρας της (συμβαίνει στις ΗΠΑ).

Η πληροφορία-γνώση δεν της παρέχεται από μια αυθεντία (δάσκαλος, βιβλίο) πια, αλλά κατακλύζεται από έναν χείμαρρο πληροφοριών έγκυρων και μη, μέσα από τις οποίες πρέπει να βρει ο καθένας μας την αλήθεια του και η κοινωνία μας τη δική της.

Η οικογένεια και ο θεσμός του γάμου έχουνε ήδη αλλάξει δραματικά (μονογονεϊκές οικογένειες, διαζύγια, μικτές οικογένειες) και θα αλλάξει ακόμα πιο πολύ. Τα ήθη και τα έθιμα έχουν αλλάξει μέσα σε εκατό χρόνια τόσο πολύ όσο ποτέ άλλοτε. Η σχέση μεταξύ των δύο φύλων και η ίδια η ψυχοσύνθεση του κάθε φύλου έχουν βρεθεί σε νέους ανεξερεύνητους τόπους. Ακόμα και η ίδια η αναπαραγωγή του είδους σε λίγα χρόνια δεν θα είναι η ίδια που χρησιμοποίησε η φύση για χιλιάδες χρόνια (εξασθένιση αντρικού σπέρματος, δυο ωάρια παράγουν ένα έμβρυο, κύηση εκτός μήτρας).

Σε αυτό το νέο κόσμο χρειάζονται νέου τύπου σταθερές να αντικαταστήσουν τις παλιές και ανίκανες πια να ανταποκριθούν στο νέο ρόλο τους. Η σταθερές στη ζωή μας δεν μπορεί να είναι ένας πάσσαλος βαθιά μπηγμένος στο χώμα, αλλά το άλμπουρο του καραβιού μας.

Η ορθόδοξη θεολογία ως φιλοσοφική σκέψη μπορεί να δώσει πολλές απαντήσεις. Όπου η αμαρτία δεν είναι η παραβίαση του ακλόνητου αιώνιου νόμου, αλλά η αστοχία, η αποτυχία να φτάσω στο σκοπό μου.

Η προτεσταντική αγκιστρωμένη θεολογία μπορεί να επιβιώσει μόνο σε ένα νευτώνειο κόσμο, όπου οι προβλέψεις είναι σίγουρες και η ανθρώπινη λογική είναι θεοποιημένη. Η ανθρώπινη αυτή όμως λογική έφτασε την επιστήμη στο σημείο που πλέον ακουμπάει τη φιλοσοφία και η φυσική διαισθάνεται την μεταφυσική.

Η ορθόδοξη νοοτροπία-τρόπος του νοείν δεν στηρίχθηκε στην ανθρώπινη ατομική διάνοια και δεν επηρεάστηκε από τις ανακαλύψεις που αυτή προσέφερε στη Δύση. Η φιλοσοφία και η επιστήμη της Δύσης μόνο τον προηγούμενο αιώνα άρχισε να ξεφεύγει από την προτεσταντική προσέγγιση του κόσμου. Η ορθοδοξία αντίθετα , ελεύθερη από αυτές τις αμφίδρομες επιρροές (θρησκεία επηρέασε την επιστήμη και τη φιλοσοφία, επιστήμη και φιλοσοφία επηρέασαν τη θρησκεία). Το πρόσωπο στην ορθόδοξη θεολογία σπάει τα όρια της ατομοκεντρικής κοινωνίας μας και ελευθερώνει το άτομο.

Ο κίνδυνος:

Ο φιλελευθερισμός έφερε στις δυτικές κοινωνίες το πρόταγμα της ατομικής ελευθερίας. Ο άνθρωπος υπόδουλος σε έναν αρχηγό στις πρώτες κοινωνίες (βάρβαρες κοινωνίες, βασίλεια, φεουδαρχίες) ζήτησε αρχικά την απόκτηση ατομικής ελευθέριας.

Ο φιλελευθερισμός και το αίτημά του, η ατομική ελευθερία, εξαπλώθηκε σε όλη την υφήλιο. Ακόμα και σε κοινωνίες με άλλες ιστορικές καταβολές, βιώματα και θεώρηση της ζωής και της πραγματικότητας. Αυτό συνέβη και σε τούτον εδώ τον τόπο.

Οι κοινωνίες στα μέρη μας είχαν κατακτήσει άλλους βαθμούς ελευθερίας και η θεώρηση της ζωής τους ήταν κάτω από άλλο πρίσμα. Το αίτημα του φιλελευθερισμού έφτασε και εξαπλώθηκε. Ο άνθρωπος ζήτησε να απελευθερωθεί από τον συνάνθρωπό του και από τη φύση. Όμως δεν ήταν έτοιμος για αυτό που τον περίμενε. Γιατί όταν είσαι ελεύθερος αναλαμβάνεις να αποφασίζεις εσύ για τον εαυτό σου και όχι κάποιος άλλος για σένα.

Είναι βαρύ και τρομερό φορτίο η ελευθερία και όταν δεν μπορείς να τη διαχειριστείς τρέχεις πάλι πίσω στην αγκαλιά κάποιου σωτήρα-εξουσιαστή. Αυτός μπορεί να είναι φυσικό πρόσωπο, οργανισμός, ιδεολογία ακόμα και ένα αντικείμενο. Και αν δεν υπάρχει η δυνατότητα για την επιστροφή στην βρεφική κατάσταση της προστασίας ενός σωτήρα, γιατί πολύ απλά καταρρίψαμε και απομυθοποιήσαμε μέσα μας όλα τα είδωλα, τότε αυτοκαταστρεφόμαστε (μεταφορικά και κυριολεκτικά).

Αν είμαστε ακόμα και για αυτοκαταστροφή ανίκανοι, τότε καταστρέφουμε τους γύρω μας. Τελικά ίσως αυτοκαταστροφή και καταστροφή των γύρω μου είναι το ίδιο. Αυτό συμβαίνει γιατί οι άνθρωποι ελεύθεροι από τα περισσότερα δεσμά τους (έχουν ακόμα αρκετά να τους συγκρατούν) δεν μπορούν να διαχειριστούν το μεγαλύτερο βαθμό ελευθερίας. Γιατί

1ον : δεν ξέρουν πώς να πετάνε ελεύθεροι.

2ον : πώς να πετάνε σε σχέση με τους άλλους. Όπως τα πουλιά που πετάνε σε σμήνη δημιουργώντας αρμονικά μοτίβα (κοινότητες).

Ακόμα βέβαια ο σύγχρονος άνθρωπος δεν έχει απελευθερωθεί, πλήρως. Ο φιλελευθερισμός και η ατομική ελευθερία έκοψαν μερικά από τα σχοινιά που μας κρατάνε καθηλωμένους. Μας έδωσαν όμως την αίσθηση του πως να ελέγχω τις κινήσεις μόνος μου. Και όπως είπα: αν και όχι απόλυτα ελεύθερος ο άνθρωπος, λόγο των παραπάνω ελλείψεων, δεν έχει επιλογές. Ή θα φορέσει τις αλυσίδες του ξανά, ή θα αυτοκαταστραφεί.

Νέες αλυσίδες δημιουργούνται για να καλύπτουν τις ανάγκες κάθε εποχής. Εκτός όμως από τη θρησκεία, την ιδεολογία και τους επίγειους ημιθέους, υπάρχει η λογική-αλγοριθμική σκέψη και τα κατασκευάσματά της.

Η επιστήμη με τις ανακαλύψεις της, οι Η/Υ, τα συστήματα οργάνωσης και επεξεργασίας της πληροφορίας, η αλγοριθμική θεώρηση των πάντων, η σύγχρονη ιατρική, η νανοτεχνολογία κ.α. Είναι η νέα θρησκεία, ο νέος Ηγεμόνας, όλα αυτά είναι το σύστημα που δημιουργούμε για να γίνουμε εξαρτήματα του, προεκτάσεις του.

Αυτά είναι τα νέα δεσμά που δημιουργούμε για να απαλλαγούμε από την ελευθερία μας και αυτά τα νέα δεσμά σαρώνουν καθώς δημιουργούνται τα παλιά (θρησκείες, ιδεολογίες) για αν το πω πιο απλά, αντί για βασιλιά επιλέγω την τυποποίηση μου μέσα στο σύστημα.

Ο δυνητικός τρόπος του είναι μπορεί να πραγματωθεί μόνο μέσα σε μια μηχανή που λειτουργεί αλγοριθμικά και αυτό δεν είναι ελευθερία.

Ελεύθερος άνθρωπος

Ο άνθρωπος στην καθημερινή του ζωή έχει να επιλέξει ανάμεσα σε τρεις καταστάσεις:

1η : Να λειτουργεί σαν ζώο.

2η: Να είναι δούλος

3η :Να είναι ελεύθερος.

Σαν ζώο λειτουργεί όταν λειτουργεί καθαρά ατομικιστικά. Προσπαθεί να καλύψει μόνο τα ατομικά-εγωιστικά του ένστικτα.

Δούλος είναι όταν εγκαταλείπει τη ζωή του στα χέρια κάποιου άλλου, ενός ηγέτη, μιας θρησκείας, μιας ιδεολογίας, μιας μηχανής, ενός συστήματος (διακυβέρνησης, οικονομικού, τρόπου ζωής, τρόπου σκέψης κτλ).

Ελεύθερος είναι όταν λειτουργεί μέσα σε κοινότητες ως πρόσωπο. Αλλά είναι ελεύθερος ο άνθρωπος, αφού κατά τον Ηράκλειτο: «άνθρωπε δεν μπορεί να είσαι ελεύθερος αφού ούτε την στιγμή της γέννησή σου μπορείς να διαλέξεις, αλλά ούτε την στιγμή του θανάτου σου».

Δεν υπήρξε ποτέ η ιδανική κοινότητα που να απελευθέρωσε τον άνθρωπο. Η ελευθερία του ανθρώπου μέσα από μια κοινότητα είναι άθλημα. Κάθε μέρα προσπαθεί η κοινότητα να φτάσει το άπιαστο. Είναι όμως αυτή η προσπάθεια, ίσως, ένας από τους δυο δρόμους προς την ελευθερία. Ο άλλος δρόμος ίσvς είναι ο αναχωρητισμός-ασκητισμός. Θέλει όμως προσπάθεια και αυτός.

Στην ιστορία συναντάμε και τις τρεις καταστάσεις. Στην εποχή μας ακόμα μια φορά αλλάζουν τα σκηνικά και οι πρωταγωνιστές, αλλά το έργο μένει πάντα το ίδιο. Η επιλογή ανάμεσα στο 1, 2, 3.

Η σκέψη μου είναι τόσο μαθηματική που αυτό φαίνεται να αναιρεί τα όσα είπα παραπάνω (μόνο αλγοριθμική σκέψη = ανελευθερία). «…Μόνο μέσα σε μια κοινότητα μπορεί να απελευθερωθεί». Όχι μόνο μέσα από τη συζήτηση και το σχολιασμό, αλλά και από την ασυνείδητη επιρροή στη δημιουργία της σκέψεις στην κοινότητα.

«Η Ανάμνηση ως Μύηση της Ανθρώπινης Ψυχής υπό των Μουσών», γράφει ο Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

mixalis.mpatis@gmail.com

Το έργο της Διοτίμας: Η Ανάμνηση ως μύηση της ανθρώπινης ψυχής υπό των Μουσών, αποτελεί το δεύτερο άγνωστο μέχρι σήμερα έργο της Διοτίμιας, που δυστυχώς  διασώζεται και αυτό σε αποσπάσματα, στη βιβλιοθήκη της  μονής της Αγίας Αικατερίνης του Σινά.

Ως εκ τούτου ο γράφων είναι αναγκασμένος να ανατρέξει και στα έργα Φαίδρος, Κρατύλος, και Μένων του Πλάτωνα, όπου ο τελευταίος αναφέρεται ιστορώντας τη διδαχή της Διοτίμας προς τον Σωκράτη, αλλά και σε άλλους συγγραφείς οι οποίοι αναφέρονται στο εν λόγω έργο.

Αυτό κρίθηκε απαραίτητο για να δυνηθεί ο γράφων να συμπληρώσει όσο το δυνατόν τα ελλείποντα κενά για την καλύτερη κατανόηση του εν λόγω έργου, εις τρόπον ώστε να γίνει περισσότερο κατανοητό στον γράφοντα και έτσι να αποδοθούν οι έννοιες του έργου κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Η Διοτίμα αρχίζει την ιστόρισή της προς τον Σωκράτη, αναφέροντας ότι οι μελωδίες και οι ύμνοι των εννέα Μουσών ήσαν τόσο αρμονικοί, ώστε καταγοήτευσαν ένα ολόκληρο έθνος, πού κατοικούσε κοντά στο όρος ‘Ελικών της Βοιωτί­ας, δηλαδή κοντά στην κατοικία των Μουσών.

Οι  κάτοικοί του γοητεύθηκαν τόσο πολύ από αυτές, ώστε κατέληξαν να μην φροντίζουν πλέον καθόλου για την επιβίωση τους, αλλά μόνον να ακούνε, ακίνητοι και με άκρα προ­σοχή, τις Μούσες. Στο τέλος, αφυδατώθηκαν από την έλλειψη φαγητού και νερού και με­ταμορφώθηκαν σε τζίτζικες, οι όποιοι, έκτο­τε ψάλλουν ακατάπαυτα πάνω στα δένδρα, αμέριμνοι και χωρίς να φροντίζουν καθόλου για την τροφή τους.

H Διοτίμα, μας παραδίδει την ιστορία αυτή υπό τη μορφή μύθου και αναφέρεται με ποιητικό τρόπο, στη με­ταμόρφωση των ανθρώπων σε τέττιγες, δη­λαδή σε τζίτζικες, οι οποίοι αφιερωθήκαν στις Μούσες:

 

«Λέγεται δ’ ώς ποτ’ ήσαν ούτοι άνθρω­ποι τών πριν Μούσας γεγονέναι γενο­μένων δε Μουσών και φανείσης ώδης ούτως άρα τινές τών τότε έξεπλάγησαν ύφ’ ηδονής, ώστε άδοντες ήμέλησαν σίτων και ποτών, και έλαθον τελευτήσαντες αύτούς. Έξ ων τό τεττί γων γένος μετ’ έκεϊνο φύεται, γέρας τούτο παρά Μουσών λαβόν, μηδέν τροφής δεϊσθαι γενόμενον, αλλ’ άσιτόν τε και άποτον εύθύς άδειν, έως αν τελευτήση, κα\ μετά ταύτα έλθόν παρά Μούσας άπαγγέλλειν, τις τίνα αύτών τιμά τών ένθάδε».

(Λέγεται ότι κάποτε αυτοί δηλ. οι τέττιγες, ήσαν άνθρωποι, προτού γεν­νηθούν οι Μούσες- όταν, όμως, γεν­νήθηκαν οι Μούσες και εμφανίστηκε η ωδή, τόσο πολύ μερικοί από τους τότε ανθρώπους ζαλίστηκαν από την τέρψη, ώστε τραγουδώντας, αμέλη­σαν την τροφή και τα ποτά, και, χωρίς να το καταλάβουν, πέθαναν. Από αυτούς γεννήθηκε το γένος των τεττίγων, μετά από εκείνο το γένος των ανθρώπων, το όποιο έλαβε τούτο το βραβείο από τις Μούσες, να μη χρειάζεται, αφ’ ότου γεννηθεί τροφή, αλλά, δίχως να τρώει και να πίνει, να άδει αμέσως, έως ότου πεθάνει, και μετά από αυτά, αφού έλθει κοντά στις μούσες να τους ανακοινώνει ποιος από αυτούς  (τους ανθρώπους) στην εδώ ζωή, ποια (Μούσα) τιμά).

Ο μύθος αυτός αναδει­κνύει τις δύο προϋποθέσεις της αναγωγής της ανθρώπινης ψυχής στον νοητό κόσμο. Η πρώτη προϋπόθεση είναι η ξαφνική ανάμνηση του νοητού  κόσμου και η δεύτερη είναι η συνακόλουθη λήθη, δηλαδή η λησμονιά και η παραμέληση των γήινων απολαύσεων.

Σ’  αυτό το πλαίσιο, είναι η εμφάνιση της  ωδής των Μουσών, η οποία, μέσω της προκλήσεως τής τέρψεως στην ανθρώπινη ψυχή επιφέρει τη ζάλη και τη συνακόλουθη ξαφνική ανάδυση της διανοητικής ανάμνησης  του κάλλους του νοητού

Τι είναι, όμως η διανοητική ανάμνηση; 

Εδώ η Διοτίμα αναφέρεται στην αρπαγή της κόρης, δηλαδή της Περσεφόνης από τον Αίδη – Πλούτωνα, δίνοντας μας την απάντηση: Η αρπαγή αυτή είναι, σε συμβολικό επίπεδο. Είναι η κάθοδος και η επιστροφή της κόρης, της ανθρώπινης ψυχής, στον Αίδη-Πλούτωνα, δηλαδή στα βάθη του εαυτού της, μέσω των οποίων επέρχεται η λύση, η οριστική απελευθέρωσή της από τα δεσμά του γήινου κόσμου καθώς και η συνακόλουθη λήθη των γήινων ενασχολήσεων.

Μέσω αυτής της αρπαγής, δηλαδή της καθόδου και της επιστροφής  της κόρης, της ανθρώπινης ψυχής στον εαυτό της, καθώς και της συνακόλουθης λύσεως και της λήθης τού αισθητού κόσμου, η ανθρώπινη ψυχή θα καταστεί ικανή να μετουσιωθεί σε κόρη Φερέπαφα (η σοφή θεά ή αυτή που φέρνει σ’ επαφή του κινουμένου = Φερρέφαττα).

Πιο συγκεκριμένα, η ανθρώπινη θα λειτουργήσει καθ΄ ομοίωση της κόρης-Φερέπαφας, η οποία φέρνει σε επαφή τον ορατό με τον αόρατο κόσμο, μέσω της αέναης καθόδου της στον αόρατο Άδη και της συνακόλουθης αέναης αναγεννήσεώς της ως κεκαθαρμένης και σοφής πλέον ψυχής, στον ορατό κόσμο της γεννήσεως.

Με αυτή την έννοια, η ανθρώπινη ψυχή, ως κόρη – Φερέπαφα, θα φέρει σε επαφή τον ορατό, δηλαδή τον αισθητό κόσμο, με τον αόρατο, δηλαδή τον νοητό κόσμο, μέσω της διττής της οράσεως, της φυσικής και της νοητικής.

«άτε γαρ φερομένων των πραγμάτων τό έφαπτόμενον και έπαφών και δυνάμενον έπακολουθεϊν σοφία αν εϊη. «Φερέπαφα» ούν δια την σοφίαν και την έπαφην τού φερομένου ή θεός αν όρθώς καλοϊτο, η τοιούτον τι – δι’όπερ και σύνεστιν αύτη ό ‘Άιδης σοφός ών, διότι τοιαύτη εστίν – νυν δέ αύτης έκκλίνουσι τό όνομα εύστομίαν περι πλείονος ποιούμενοι της αληθείας, ώστε «Φερρέφατταν» αύτην καλεϊν».

(Επειδή τα πράγματα ευρίσκονται σε κίνηση, εκείνο τω όποιο εφάπτεται και έχει επαφή και μπορεί να ακολουθεί (τήν φορά τού περιφερομένου), θα ήταν σοφία. Ορθώς λοιπόν η θεά θα μπορούσε να ονομασθεί «Φερέπαφα» λόγω της σοφίας και της επαφής με αυτό το όποιο ευρίσκεται σε κίνη­ση, ή κάτι παρόμοιο – λόγω τού οποίου ο ‘Άδης, σοφός ών, ζει με αυτή, επειδή αυτή είναι τέτοιας ποιότητας (δηλ. είναι σοφή) – τώρα όμως παραλ­λάσσουν το όνομά της χάριν ευφωνίας, ενώ απέχουν τόσο μακριά από την αλήθεια, ώστε να την αποκαλούν «Φερρέφατταν».)

Υπό αυτό το πρίσμα, η ανθρώπινη ψυχή καθίσταται ικανή, μέσω των ορατών εικόνων, οι όποιες ενεργοποιούνται μέσω της μαθήσε­ως των τεσσάρων μέγιστων μαθημάτων, τής αριθμητικής, τής γεωμετρίας, τής μουσικής και τής αστρονομίας, να έρθει σέ επαφή με τον νοητό κόσμο και να γεννηθεί μέσα της η δι­ανοητική ανάμνηση τοϋ αοράτου και νοητού Κόσμου των ‘Ιδεών. Τα τέσσερα αυτά μαθή­ματα συγκροτούν τη βάση τού θριγκού των επιστημών, πού είναι, σύμφωνα με την Διοτίμα αλλά και με τον Πλάτω­να, η διαλεκτική επιστήμη.

 Σε αυτό το πλαίσιο, η σύζευξη της Κόρης-Φερέπαφας με τον Αιδη-Πλούτωνα, συμ­βολίζει την ανάδυση, μέσα στην ανθρώπι­νη ψυχή, της διανοητικής αναμνήσεως, μέσω της όποιας θα ενεργοποιηθεί η επαφή του λο­γιστικού μέρους της ψυχής με τον κύκλο τού ταυτού, δηλαδή με τον κύκλο των απλανών αστέρων τής συμπαντικής ψυχής. Μέσω της ενεργοποίησης αυτής της επαφής, η ανθρώ­πινη ψυχή θα ομοιωθεί με την συμπαντική ψυχή και θα αποκτήσει πλέον την αναγωγική δύναμη τής πορείας προς τα άνω, δηλαδή προς τον νοητό κόσμο.

Με άλλα λόγια, η ανθρώπινη ψυχή θα καταστεί αυτοκίνητη και ικανή για πτεροφυΐα, δηλαδή για νοητική δύναμη αναγωγής της στο νοητό κόσμο, προκειμένου να κα­ταστεί ερωτική ψυχή και να επιστρέψει στον πατέρα της, τον Νου και στη θεωρία τού νο­ητού Κόσμου των Ιδεών.

Πώς, όμως, θα ενεργοποιηθεί ή επαφή τού λογιστικού μέρους τής ψυχής με τον κύκλο τού ταυτού, δηλαδή με τον κύκλο των απλανών αστέρων τής συμπαντικής ψυχής;

Μέσω τής μαθήσεως και τής μελέτης, οι οποίες, σύμφωνα με την Διοτίμα, συνιστούν κινήσεις, που σώζουν και τελειοποιούν την ανθρώπινη ψυχή.

Τίδέ; ή τών σωμάτων έξις ούχ ύπό ήσυχίας μέν και αργίας διόλλυται, ύπό γυ­μνασίων δέ και κινήσεως έπί πολύ σώ­ζεται;  Ή δ’ έν ψυχή έξις ούχ ύπό μαθήσεως μέν και μελέτης, κινήσεων όντων, κτάται τε κα\ σώζεται καί γίγνεται βελτίων, ύπό δ’ησυχίας, άμελετησιας τέκαί άμαθίας ούσης, ούτε τίμανθά/ει α τε άν μάθη έπιλανθάνεται;

Τό μέν άρα άγαθόν κίνησις κατά τέ ψυχήν και κατά σώμα, τό δέ τούναντίον;

(Τι λοιπόν; η ευεξία των σωμάτων δεν καταστρέφεται από την ακινησία και την αδράνεια, ενώ δεν διατηρείται για πολύ (χρόνο) από τα γυμνάσια και την κίνηση;

 Ή δε ευεξία τής ψυχής δεν αποκτάται και δεν διατηρείται και γίνεται καλύτερη, με τη μάθηση και τη μελέτη, οι όποιες είναι κινήσεις, ενώ με την ακινησία, πού είναι αμελετησία και αμάθεια, ούτε μαθαίνει τίπο­τε και όσα τυχόν μάθει, τα λησμονεί; Άρα, το μεν αγαθόν είναι κίνησης ως προς τη ψυχή και το σώμα, ενώ το (κακόν) είναι το αντίθετο;)

Τι είναι, όμως η μάθηση;

Η μάθηση προέρχεται από το ρήμα «μυώ» το όποιο σημαίνει μανθάνω και έχει κοινή ρίζα με τη λέξη μύηση η οποία προέρχεται από το απαρέμφατο τού ρήματος μυώ. δηλαδή από  το μεμυηκέναι.

Υπό αυτή την έννοα η μάθηση είναι το έργο τής μουσικής μυήσεως της ψυχής από τις εννέα μούσες, εφ’ όσον η πρώτη ετυμολο­γία τής λέξεως μούσα ανιχνεύεται στην  μυούσαν μέσω της μουσικής.

Σε τι συνίσταται όμως αυτή η μάθηση τής ψυχής υπό των εννέα μουσών είναι το προϊόν τής ζητησεως τής ψυχής: Η ζήτηση προέρχεται απο το απαρέμφατο μύσθαι τού ρήματος μώ στο οποίο ανι­χνεύεται η δεύτερη ετυμολογία τής λέξεως μούσα.

Ο Πλάτων, στον Κρατύλο, μας παραδίδει σχετικά ότι:

«τας δέ «Μούσας» τε καί όλως τήν μου­σικήν άπό του μώσθαι, ώς έοικεν, και της ζητήσεώς τε και φιλοσοφίας τό όνομα τούτο έπωνόμασεν. (Πλάτων Κρατύλος, 406a4-6)

Ερμν: «Στις «Μούσες» και γενικότερα, στη μου­σική, καθώς φαίνεται, έδωσε (ο ονοματοθέτης), αυτό το όνομα από το «μώσθαι» (ζήτησις), και από την ανα­ζήτηση και τον έρωτα προς τη σοφία».

Με άλλα λόγια, οι εννέα μούσες, μέσω της μουσικής μυήσεως, προκαλούν εντός της ψυχής τον έρωτα της ζητήσεως και της συνακολούθου ευρέσεως της μαθήσεως. Η ζήτηση και η μάθηση όμως, σύμ­φωνα με τον Πλάτωνα, είναι αναμνήσεις. Με αυτήν την έννοια, οι εννέα μούσες καθιστούν ικανή τη ψυχή, μέσω της μουσικής μυήσεως, να γεννήσει μέσα της τη διανοητική ανάμνη­ση.

Η Διοτίμα συνεχίζει:

«άτε γap της φύσεως άπάσης συγ­γενούς ούσης, και μεμαθηκυίας της ψυχής άπαντα, ουδέν κωλύει εν μό­νον άναμνησθέντα -ό δη μάθησιν καλούσιν άνθρωποι- τάλλα πάντα αύτό ν άνευρεϊν, έάν τις άνδρεϊος ή και μή άποκάμνη ζητών τό γάρ ζητεϊν άρα και τό μανθάνειν άνάμνησις όλον έστίν».

(Εφ’ όσον, λοιπόν, ολόκληρη η φύσις διέπεται από εσωτερική συγγένεια, και η ψυχή έχει ήδη μάθει τα πάντα, δεν εμποδίζει τίποτε, από την στιγμή που θα θυμηθεί ένα μόνον πράγμα -αυτό το όποιο αποκαλούν οι άνθρωποι μά­θηση- να ξαναβρεί όλα τα άλλα κατά τον ίδιο τρόπο, εφ’ όσον βέβαια κά­ποιος είναι ανδρείος και δεν κουρα­στεί να αναζητεί γιατί η αναζήτηση και η μάθηση είναι, στο σύνολο τους, ανάμνηση).

Ποιες, όμως, είναι οι εννέα μούσες; Σύμφωνα με ένα ορφικό απόσπασμα, το οποίο διέσωσε ο νεοπλατωνικός φιλόσοφος Πρόκλος στο υπόμνημα του στον Κρατύλο του Πλάτωνος, η Κόρη – Περσεφόνη γεννά με τον Αίδη – Πλούτωνα τις εννέα μούσες: «όθεν δή και ή Κόρη κατά μέν τήν Άρτεμιν τήν έν έαυτή και τήν Άθηνάν παρ­θένος λέγεται μένειν, κατά δέ τήν τής Περσεφόνης γόνιμον δύναμιν και προσιέναι καί συνάπτεσθαι τω τρίτω δημι­ουργώ και τίκτειν, ώς φησιν Όρφεύς έννέα θυγατέρας γλαυκώπιδας άνθεσιουργούς· έηείήγε ‘Άρτεμις ή έν αύτη και ή Αθηνά τήν παρθενίαν άεϊ τήν αύτήν διασώζουσι» (Όρφικόν Άπόσπασμα, άριθ. 197 στό Πρόκλος Εκ τών τού φιλοσόφου Πρό­κλου σχολίων εις τόν Κρατύλον Πλά­τωνος έκλογαί χρήσιμοι, 179118-23). Ερμν: «Γι’ αυτό λοιπόν και η Κόρη, ως προς την Άρτεμη και την Αθηνά πού βρίσκονται μέσα της, λέγεται ότι παραμένει παρ­θένος, ενώ ως προς τη γόνιμη δύ­ναμη τής Περσεφόνης και έρχεται σε επαφή και συνευρίσκεται με τον τρίτο δημιουργό (δηλ. τον Αίδη-Πλούτωνα) και, όπως λέγει ο Ορφέας, γεννά ένθεα γαλανομάτες θυγατέρες, οι όποιες δημιουργούν τα άνθη γιατί η Άρτεμης και η Αθηνά πού ευρί­σκονται μέσα της, διατηρούν πάντοτε την ίδια παρθενία).

 Με άλλα λόγια, η σύζευξη της Περ­σεφόνης, ως Κόρης-Φερέπαφας με τον Αί­δη-Πλούτωνα προκαλεί, μέσα στην ανθρώπινη ψυχή, τη γένεση των εννέα μουσών, δηλαδή των εννέα μυήσεων, μέσω των όποιων η διάνοια, δηλαδή το λογιστικό μέρος τής ψυχής, θα κοσμηθεί με τα άνθη των εννέα επι­στημών. Αυτές, με τη σειρά τους, θα καταστή­σουν τη ψυχή, μουσική ψυχή, δηλαδή διαλε­κτική ψυχή.

Οι εννέα μυήσεις τής ψυχής, μέσω των εννέα επιστημών, συνιστούν τη προϋπόθεση τής λήθης της ένσαρκης κατάστασης τής ψυχής και τής συνακόλουθης αιφνίδιας ανάμνησης τού εαυτού της, προτού ενσαρκω­θεί, όταν δηλαδή ακόμη ήταν άσαρκη και βρι­σκόταν στον νοητό κόσμο.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, η κάθαρση τής ψυχής μέσω των εννέα μυήσεων, είναι η ανταμοιβή που αυτή η ψυχή αποδίδει στην Περσε­φόνη, προκειμένου να ξεπληρώσει το παλαιό χρέος της, πού το οφείλει εξ αίτιας τής επιθυ­μίας της να επανέρχεται συνεχώς στον κόσμο τής γεννέσεως, ως ανθρώπινη ψυχή, σε έναν αέναο κύκλο ενσαρκώσεων. Aυτές οι αέναες επανενσαρκώσεις τής ανθρώπινης ψυχής συ­νιστούν την αίτια τής προκλήσεως τού παλαι­ού πένθους τής Περσεφόνης.

Η Διοτίμια συνεχίζοντας αναφέρει:

«Φερσεφόνα ποινάν παλαιού πένθεος δέξεται, εις τόν ϋπερθεν άλιον κείνων ένάτω έτεϊ άνόιδοϊ ψυχάς πάλιν,  έκ τα ν βασιλήες άγαυοί  και σθένει κραιπνοί σοφία τε μέγιστοι άνδρες αϋξοντ’· ές δε τόν λοιπόν χρόνον ήρω­ες αγνοί προς ανθρώπων καλεύνται».

(Από όποιους θα λάβει η Περσεφό­νη την ανταμοιβή για το παλαιό της πένθος, ξανά στον ήλιο, πού είναι στον επάνω κόσμο, θα στείλει πάλι τις ψυχές, στον ένατο χρόνο. Και γεννώνται από αυτές βασιλείς ένδο­ξοι και άνδρες με σθένος ισχυρό και μέγιστοι στην σοφία τους αποκαλούν στην αιωνιότητα, ήρωες αγνούς, οι άνθρωποι).

Η Μνημοσύνη

Δηλαδή, οι εννέα μούσες συγκροτούν τις εννέα μικρές μνήμες-μυήσεις, μέσω των όποιων η ψυχή, ως άλλη Περσεφό­νη, απαλλάσσεται πλέον από το παλαιό πέν­θος της, και συνεπώς από την επιθυμία τής επανενσαρκώσεώς της, έως ανθρώπινη ψυχή, για να αναγεννηθεί πλέον ως νέα Κόρη, δηλαδή ως ηρωική ψυχή, όχι στον υλικό κόσμο τής γε­νέσεως, αλλά στον άυλο κόσμο των Ηλυσίων Πεδίων- έτσι, η ψυχή, καθ’ ομοίωση τής άσαρκης ψυχής, θα οδηγηθεί πλέον στη μητέρα των εννέα μουσών μυήσεων-μνημών και, ως εκ τούτου, θα έρθει σε επαφή με τη μεγά­λη μνήμη τής συμπαντικής ψυχής, την Μνημο­σύνη.

Η επαφή αυτή συμβολίζει τη μετου­σίωση τής Περσεφόνης, συζύγου τού Άϊδου- Πλούτωνος σε Μνημοσύνη, η οποία είναι η σύ­ζυγος τού Διός-Νου . Αυτή η μετουσίωση, με τη σειρά της, συμβολίζει την ανάδυση στο φως, τής αόρατης σοφίας τού Άιδου-Πλούτωνος, ο οποίος είναι η αόρατη πλευρά τού ορατού Διός-Νου.

Με αυτήν την έννοια, η μετουσίω­ση αυτή αναδεικνύει τη πλήρη ενεργοποίηση τής διανοητικής ανάμνησης μέσα στην άνθρώπινη ψυχή, η όποια, όπως προαναφέρθηκε, ως Κόρη-Φερέπαφα, φέρει σε επαφή το αό­ρατο και νοητό πεδίο τού Αϊδου-Πλούτωνος, με το ορατό και αισθητό πεδίο τού Διός-Νου, μέσω τής διττής οράσεως, δηλαδή των διττών δυνάμεων τής κεκαθαρμένης διανοίας της.

Έτσι, η αόρατη σοφία τού Αίδου- Πλούτωνος, αναγεννάτε, τώρα, ως ορατή διάνοια τού Διός-Νου, ο όποιος λαμβάνει ως σύζυγο την Μνημοσύνη.

Η σύζευξη τού Διός- Νου με την Μνημοσύνη συμβολίζει την μετου­σίωση τής αόρατης διανοητικής ανάμνησης, σε ορατή διαλεκτική δύναμη, η οποία, με τη σειρά της, εκδιπλώνεται μέσω τής ορατής μουσικής μυήσεως των εννέα μουσών.

Τι είναι, όμως, η Μνημοσύνη, Σύμφωνα με το Μέγα Ετυμολογικό Λεξικό, η λέξις Μνήμη ετυμολογείται ως ακο­λούθως: «παρά το μένω, μνήμη- και συγκοπή, μνήμη όθεν μνημοσύνη, η ύπόμνησις και μνήμα, το μνημόσυνον».

Με αυτή την έννοια, η Μνημοσύνη συμβολίζει την δύναμη τής παραμονής τής ανθρώπινης ψυχής στο νοητό πεδίο και τη συνακόλουθη ικανότητα τής επαφής της μέ τη Μεγάλη Μνήμη τής συμπαντικής ψυχής και, περαιτέρω, με τον Δία-Νου.

Έτσι, μέσω τής Μεγίστης Μουσικής τής φιλοσοφίας, η οποία θα ενοποιήσει τις εννέα Μούσες, δηλαδή, όπως προαναφέρθηκε, τις εννέα μικρές μνήμες-μυήσεις σε μία, ο Μουσηγέτης Απόλλων καθιστά ικανή την ψυχή να αναχθεί στην πρώτη βαθμίδα τής διαλεκτικής επιστήμης και να καταστεί Μουσική ψυχή.

Ό νεοπλατωνικός φιλόσοφος Πρόκλος, στο υπόμνημα του στον Κρατύλο τού Πλάτωνος, μάς παραδίδει σχετικά ότι:

«Ότι τό ετυμον τού ονόματος τών Μουσών τοιούτον έπειδή τήν φιλοσοφίαν καλεί ό Πλάτων μεγίστην μουσι κήν, άτε δή τάς ψυχικός ήμών δυνά­μεις έναρμονίως κινεϊσθαι ποιούσαν καί προς τά όντα συμφώνως και τάς κινή­σεις των έν αύτη κύκλων τεταγμένος, προς δε ταύτην ήμάς άγει ή ζήτησις της εαυτών τε ούσίας και της τοϋ παντός διό την προς εαυτούς τε και τά κρείττω έπιστροφης και γινώμεθα σύμφω­νοι τω παντΐ τάς έν ήμϊν περιόδους ταϊς τοϋ παντός έξομοιοϋντες, διό τοϋτο και τάς Μούσας άπό της ζητήσεως όνομάζομεν. αύτός γάρ ό Μουσηγέτης την άλήθειαν έκφαίνει ταϊς ψυχαϊς κατά μίαν απλότητα νοεράν, αϊ δέ Μοϋσαι τάς ποικίλας ημών ένεργείας τάς εις τό έν τό νοερόν άναγούσας τελειοϋσιν». (Πρόκλος ‘Εκ τών τοϋ φιλοσόφου Πρό­κλου σχολίων εις τόν Κρατύλον Πλά­τωνος έκλογαί χρήσιμοι, 177).

Ερμν: «Γιατί η ετυμολογία του ονόματος των Μουσών είναι η άκόλουθη: Επειδή ο Πλάτων αποκαλεί την φιλοσοφία μέγιστη μουσική, εφ’ όσον (αυτή) κάνει έτσι ώστε οι ψυχικές μας δυνάμεις να κινούνται εναρμονίως και σύμφωνα με τα όντα (του νοητού πεδίου) και με τις κινήσεις οι όποιες είναι συντεταγμένες προς τούς εσωτερικούς της κύκλους, προς δε αυτή (τη φιλοσοφία ως μέγιστη μουσική), οδηγεί η αναζήτηση της ουσίας τού εαυτού μας και του σύ­μπαντος, εξ αίτιας της στροφής τόσο προς τούς εαυτούς μας όσο και προς τις ανώτερες (υποστάσεις), και εναρμονιζόμαστε προς τό σύμπαν, μέσω της ομοιώσεως των εσωτερικών μας περι­φορών προς αυτές τού σύμπαντος, γ’  αυτό το λόγο και τις Μούσες αποκαλούμε έτσι, από την αναζήτηση. Γιατί ο ίδιος ο Μουσηγέτης φέρνει στο φως την αλήθεια μέσα στις ψυχές, σύμφω­να με μία νοητική απλότητα, οι Μούσες, όμως, τελειοποιούν τις ποικίλες (νοητικές) ενέργειες μας, οι όποιες ανυψώνουν στο νοητικό ένα «δηλαδή. στην νοη­τική απλότητα τού (Απόλλωνος)».

 

Εδώ ο Μουσηγέτης Απόλλων συνδέει την ανθρώπινη ψυχή με την Μνημοσύνη, δηλαδή με τη Μεγάλη Μνή­μη της συμπαντικής ψυχής και, περαιτέρω, με τον Δία-Νου. Με άλλα λόγια, ο Απόλλων, ως ανεπτυγμένος λόγος της συμπυκνωμένης ορατής διανοίας τού Διός-Νου, ξεδιπλώνει και φέρνει στο φως τις εννέα μουσες μυήσεις-μνήμες. Συνεπώς, συμβάλλει στη πλήρη ενεργοποίηση, μέσα στήν ανθρώπινη ψυχή, της αόρατης διανοητικής ανάμνησης, η όποια μετουσιώνεται πλέον σε ορατή διαλεκτική δύναμη, η εκδίπλωση των ποικίλων ενεργειών τής όποιας πραγματώνεται, όπως προαναφέρθηκε, μέσω τής ορατής μυητικής μουσικής των εννέα μουσών.

Γ’ αυτό ακριβώς, ο Απόλλων, με την ιδιότητα του ως Μουσηγέτης, θεωρείται ότι συμ­βάλλει, μαζί με την Μνημοσύνη και τον Δία, στην γέννηση των εννέα μουσών.

Απόλλων και οι Μούσες στον Ελικώνα - Κλωντ Λορέν (1680)

Συνεχίζοντας η Διοτίμα, μας παραδίδει σχετικά ότι (τελευταίο απόσπασμα):

«τό δέ τής μουσικής παρίστησιν ότι (ό) θεός ούτος αϊτιός έστι πάσης άρμονίας αφανούς τε και έμφανούς διά τών ηγεμονικών αύτοΰ δυνάμεων, καθ’ ας άπογεννά σύν τη Μνημοσύνη καί τω Δίι τάς Μούσας».

(Η δε μουσική ιδιότητα του (Άπόλλωνος) δηλώνει ότι ό θεός αυτός είναι ο αίτιος κάθε αρμονίας, αφανούς και εμφανούς, μέσω των ηγεμονικών του δυνάμεων, σύμφωνα με τις όποιες συμ­βάλλει, μαζί με την Μνημοσύνη και τον Δία, στην γέννηση των Μουσών )

Ποιες, όμως, είναι οι εννέα μούσες μυήσεις – μνήμες, τις όποιες, όπως προαναφέρθηκε, ο Μουσηγέτης Απόλλων ξεδιπλώνει και φέρ­νει στο φώς.

O νεοπλατωνικός φιλόσοφος Πρόκλος στο υπόμνημά του στον Κρατύλο του Πλάτωνα μας παραδίδει σχετικά ότι:

Η πρώτη μούσα, η Κλειώ, συμβολίζει το κλέος, το οποίο λαμβάνει η ανθρώπινη ψυχή από την καλλιέργεια των αρετών δηλαδή, η Κλειώ δίδει το γέρας τού κλέους (φήμη-δόξα) στην ενάρετη ψυχή.

Η δεύτερη μούσα, η Ευτέρπη συμβολί­ζει τη τέρψη, την οποίαν, αφ’ ενός λαμβάνει η ανθρώπινη ψυχή, εξ αίτιας τής ενασχολήσεως της με την καλλιέργεια τής παιδείας και, αφ’ ετέρου, αποπνέει ο λόγος αυτής τής πεπαι­δευμένης ψυχής στους ανθρώπους· Δηλαδή, η Ευτέρπη δίνει το γέρας τής τέρ­ψεως στη ψυχή πού έχει καταστεί κοινωνός τής παιδείας.

Η τρίτη μούσα, η Θάλεια, υποδηλώνει ότι η μνήμη των ανθρωπίνων ψυχών που κατα­κτούν τον ποιητικό λόγο, θάλλει (ανθεί) για πολλούς αιώνες. Δηλαδή, η Θάλεια δίδει στο γέρας (γήρας) τής διαιωνίας (αιώνειας) και βάλλουσας μνήμης στην ψυχή εκείνη, που ο λόγος της έχει κατα­στεί ποιητικός.

Η τέταρτη μούσα, η Μελπομένη, υποδηλώνει, ότι ο ποιητικός λόγος της ψυχής που έχει λάβει μουσική παιδεία καθίσταται μελωδικός· Δηλαδή, η Μελπομένη δίδει το γέρας τής μολπής (μελωδίας τραγουδιού), αλλά και τη τέρψη στη ψυχή εκείνη, που ο λόγος της έχει καταστεί μελωδικός.

Η πέμπτη μούσα, η Τερψιχόρη, υποδηλώνει το ότι η ψυχή χορεύει, δηλαδή ότι το λογιστικό μέρος της καθίσταται πλέον αυτοκίνητος. Με άλλα λόγια, η Τερψιχόρη δίδει το γέ­ρας τής τέρψης τού χορού στη ψυχή εκεί­νη, που ο λόγος της, δηλαδή το λογιστικό μέ­ρος της, έχει καταστεί αυτοκινούμενο.

Η έκτη μούσα, η Ερατώ, συμβολίζει τον έρωτα από τον οποίον εμφορείται εκεί­νη η ψυχή, η οποία έχει καταστεί πτερωτή: Με αυτή την έννοια η Ερατώ δίδει το γέρας τής πτεροφυίας (έκφυσει πτερών- δίνει φτερά), άλλα και τη διαλεκτική επιστήμη, όπως προαναφέρθηκε, είναι, σύμφω­να με τον Πλάτωνα, ο θριγκός (η μετόπη-προμετοπήδα) των επιστημών, στην ερωτική ψυχή.

Η έβδομη μούσα, η Πολυμνία, συμβο­λίζει το πλήθος και την ποικιλία των δυνάμε­ων τού όμματος της ψυχής, η οποία έχει κατα­στεί φιλόσοφος ψυχή- δηλαδή, η Πολυμνία δίδει το γέρας τής μεθέξεως (επικοινωνία ανάμεσα στον αισθητό κόσμο και τον κόσμο των ιδεών) το πλήθος των αγαθών τού νοητού κόσμου, στη ψυχή εκείνη πού δίδει προτεραιότητα στην ενασχόληση με τα όντα τού νοητού κό­σμου, ενώ ταυτόχρονα εγκαταλείπει τις γήι­νες ενασχολήσεις.

Η όγδοη μούσα, η Ουρανία, συμβολίζει τη στροφή τού όμματος τής ψυχής εκ τών κάτω, δηλαδή εκ τού αισθητού κόσμου, προς τα άνω, δηλαδή προς τον νοητό κόσμο. Επομένως, η Ουρανία δίδει το γέρας της δυνάμεως τού άνω οράν και τής θεωρί­ας στο όμμα τής νοερώς ενεργούσες ψυχής.

Τέλος, η ένατη μούσα, η Καλλιόπη, η οποία είναι ή πρεσβύτερη όλων των προηγου­μένων μουσών, συμβολίζει το νοητό κάλλος τής ψυχής, η οποία διακατέχεται από τη δύ­ναμη τής παραμονής στον νοητό κόσμο, που σημαίνει ότι: Η Καλλιόπη δίδει το γέρας τής πειθούς, αλλά και του κάλλους της όπας και την ηρεμία) στην ψυχή εκείνη που διακατέχεται από τον έρωτα της παραμονής στον νοητό κόσμο.

Βιβλιογραφία:

  • Βιβλιοθήκη Μονής Αικατερίνης του Σινά
  • Ιωάννης Σίσκος Φιλοσοφια Μυστικισμού
  • Γιώργος Μαμώλης, Φ.Π.Ψ. Αθήνα
  • David B. Claus, Toward the Soul-An inguiry in the meaning of Ψυχή before Plato-
  • Yale University 1981.
  • G.S. Kirk, J.F. Raven and M. Schofied, The Presocratic Philosophers, Cambridge U.P.
  • Γρηγ. Φιλ. Κωσταρά, Ψυχολογία του ανθρώπου, Αθήναι 1990.
  • Γρηγ. Φιλ. Κωσταρά Φιλοσοφική Προπαιδεία, Αθήνα 2000 .
  • Μιχ. Φ. Δημητρακόπουλου, Στοιχείωση Ευρωπαϊκής Φιλοσοφίας-Από τους Προσωκρατικούς ως τον Wittgenstein και τον Heidegger-, Αθήναι 2003.
  • Κωνσταντίνου Γ. Νιάρχου, ΦΙΛΟΣΟΦΕΙΝ-εισαγωγική προσέγγιση-, Αθήναι 2003, Εκδόσεις Συμμετρία.
  • Σειρά Αρχαίοι Έλληνες Κλασσικοί, Πλάτωνα-Απολογία Σωκράτους, Συμπόσιο-, Deagostini 2005.
  • Θεοδόσιος Πελεγρίνης, Λεξικό της Φιλοσοφίας-οι έννοιες, οι θεωρίες, οι σχολές, τα ρεύματα και τα πρόσωπα-, Αθήνα 2004, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα.
  • Κωνσταντίνος Δημ. Μαρίτσας, Πολιτισμός και Φυσική επιλογή, Εκδόσεις Αρσενίδη 2003.
  • James H. Jeans, Φυσική και Φιλοσοφία 2005
  • Κωνσταντίνου Ιω. Βουδούρη, Πλατωνική Φιλοσοφία, Αθήνα 1990.
    Ζαν Πωλ Σαρτρ, Το είναι και το μηδέν-Δοκίμιο στην Φαινομενολογική οντολογία-, μεταφ. Κωστής Παπαγιώργης, Εκδόσεις Παπαζήση.
    Suzanne Said, Monique Trede, Alain Le Boulluec, Ιστορία της Ελληνικής Λογοτεχνίας (Τόμος 2ος), Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 2004 σε επιστ. επιμ. Γ. Ξανθάκη-Καραμάνου.
    . Μ. Ροζενταλ, Π. Γιουντιν, Φιλοσοφικό Λεξικό, Εκδόσεις Νέος Σταθμός
    Ιωάννου Ν. Παρασκευόπουλου, Εξελικτική Ψυχολογία-Η ψυχική ζωή από τη σύλληψη ως την ενηλικίωση (Τόμος 1)-, Αθήνα.
    Ιωάννου Ν. Παρασκευόπουλου , Κλινική Ψυχολογία-Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία των ψυχικών διαταραχών, Αθήνα 1988.
    Σειρά Υγειά-οδηγός υγιεινής-, Νευρικό σύστημα, Ψυχιατρική, Ψυχανάλυση (Τόμος 4ος).
  • Gustave Le Bon, Ψυχολογία των Όχλων,.
    Βασίλης Γκέκας, Κοσμική Τάξη και Χάος, 1995.
  • Johann Georg Hamann (1730 -1788) Γερμανός ειδικός στη Φιλοσοφία της Θρησκείας, πολέμιος του Διαφωτισμού και του Καντ.
  • Burnet Ιστορία της αρχαίας Ελλάδας 1985
  • Κεφάλας Ευστάθιος – Φιλοσοφούμεν γνησίως τε και ικανώς
  • Βασίλειος Χλέτσος – Αρχαία Ελληνική Ιστορία και Φιλοσοφία των Μυστηρίων.
  • Russell Ιστορία της αρχαίας Ελλάδας 1971
  • Σατελέ Φρ., Η φιλοσοφία, Τόμος Α΄, από τον Πλάτωνα ως τον Θωμά Ακινάτη
  • Werner Jäger (¡888 – 1961).
  • Σοφία Κανάκη – Η επιστημονική σκέψη στη φιλοσοφία της παιδείας των αρχαίων Ελλήνων
  • Mossé, Επίτομη ιστορία της αρχαίας Ελλάδας (2000-31 π.Χ.), μετάφρ. Λ. Στεφάνου, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα 2006.
  • Lesky, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, μετάφρ. Α. Τσοπανάκη, Θεσσαλονίκη 1972, 2η έκδ.
  • Saïd, M. Trédé, A. le Boulluec, Ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας, μετάφρ. Γ. Ξανθάκη-Καραμάνου, Δ. Τσιλιβέρδης, Β. Πόθου, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 2001.
  • .E. Easterling – B.M.W. Knox, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, μετάφρ. Ν. Κονομής, Χ. Γρίμπα, Μ. Κονομή, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα 1994.
  • Θ.Ν. Πελεγρίνης, Οι πέντε εποχές της φιλοσοφίας, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1995.
  • Hägg, Το αρχαίο μυθιστόρημα, μετάφρ. Τζ. Μαστοράκη, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1992.
  • Burkert Walter, Ελληνική Μυθολογία και Τελετουργία Μ.Ι.Ε.Τ., (Αθήνα, 1993).
  • Kerenyi, Karl, The Heroes of the Greeks
  • Κερενυϊ, Κάρολος, Η μυθολογία των Ελλήνων
  • Ελληνική Μυθολογία P. Decherme
  • Σπύρος I. Ράγκος — Ο ποιητικός λόγος
  • Vegetti Μ., (2000), Ιστορία της Αρχαίας Φιλοσοφίας, Αθήνα: Π. Τραυλός
  • Πλάτωνος Φαίδρος, μτφ Ν. Αχείμαστος, Βιβλιοθήκη Αρχαίων Συγγραφέων «Ι. Ζαχαρόπουλος», Αθήνα.
  • Αριστοτέλους Άπαντα, Τόμος 4 (Μεγάλα Ηθικά, Οικονομικός, Περί Αρετών και Κακιών), μτφ Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, Κάκτος, Αθήνα 1993.
  • Αριστοτέλους Περί Ψυχής, μτφ Ι. Σ. Χριστοδούλου, Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 1998.
  • Πλάτων, «Τίμαιος». Πρόκλος «Στοιχείωσις Φυσική»
  • Ευκλείδης «Φαινόμενα»
  • Γαληνός, «Περί των καθ’ Ιπποκράτη στοιχείων»
  • . Σεξτος Εμπειρικός, «Προς λογικούς»
  • Σέξτος Εμπειρικός, «Πυρρωνείων Υποτυπώσεων»
  • Jean Brun, Ηράκλειτος, μτφ Σαπφώ Διαμαντή, Μτφ αυθ. κειμένων Πόλυ Γκέκα, Πλέθρον Αθήνα 1987.
  • Καραβίας Α., Ηρακλείτος, Τα Αποσπάσματα, μτφ Ευαγγ. Ρούσσου, Α. Καραβία, Αθήνα 1971.
  • Παρμενίδης ο Ελεάτης, Περί Φύσιος, μτφ Γεώργιος Καραγιάννης, Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 2003.
  • Αρχαίες και Σύγχρονεε Αντιλήψεις περι κοσμων — Δανέζης, Ε. Θεοδοσίου, Θ. Γραμμένος, Μ. Σταθοπούλου 
  • Μ. Καλόπουλος, Λευκυπος ο μεγάλος θεωρητικος πΕρι κοσμου1995.
  • Ευσέβιος Ευαγγελική προπαρασκευή 15.32.1-5.t
  • Philo I-V, Loeb Classical Library, London 1968
  • Emile Brehier, Les Ιdees Philosophiques et religieuses de Philon d’ Alexandrie, Librairie Alphonse Picard & Fils, Paris 1908.
  • Diogenes Laertius II, Loeb Classical Library, London 1958, Books VI-X.
  • Ioannes Ab Arnim, Stoicorum Veterum Fragmenta, Ιn Aedibus B.G. Teubneri, Lipsiae MCMIII. (3 Volumen).
  • K. Anhalt, Solon the singer: politics and poetics, Rowman & Littlefield: Lanham, Md. 1993.
  • Μ.Β. Σακελλαρίου, Η αθηναϊκή δημοκρατία, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης: Ηράκλειο 2000.
  • Ε Εγκυκλοπαίδεια “Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια” (Πυρσού)γκυκλοπαίδεια “Ηλίου”
  • «Εις Πολιτείαν» και «Εις Τίμαιον», του Πρόκλου
    Εννεάδες, του Πλωτίνου, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Πελεγρίνης Θεοδόσιος, Λεξικό της Φιλοσοφίας, Οι Έννοιες, Οι Θεωρίες, τα Ρεύματα και τα Πρόσωπα Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2004.
  • Ηλία Γιαννακόπουλου :Η Αξία του Μέτρου στην Αρχαία Ελλάδα
  • Πλάτωνος Φαίδρος, μτφ Ν. Αχείμαστος, Βιβλιοθήκη Αρχαίων Συγγραφέων «Ι. Ζαχαρόπουλος», Αθήνα.
  • Έρως – Αντέρωσ – Ίμερος — Ιουλία Πιτσύλη
  • Historia Deorum Fatidicorum_ Geneva_1675
  • Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου, τόμ. 12ος, σελ. 314.
  • Emmy Patsi-Garin: Επίτομο λεξικό Ελληνικής Μυθολογίας, εκδ. οίκος «Χάρη Πάτση», Αθήνα 1969
  • Περί Αριθμητικής, Νικόμαχου Γερασηνού
  • Κ. Τσιλιμαντού Το κάλλος στους αρχαίους Έλληνες
  • Παρμενίδης, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
    Η Δονητική των Γραμμάτων, Ε.Ο.Α.Μ, Δίον
    Η Γένεση κατά τους Αρχαίους Έλληνες, Α. Γονιδέλλης, Πύρινος Κόσμος
  • Πιέρ Βερνάντ: «Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα», εκδόσεις ΣΜΙΛΗ, 2000]
  • Αποκεκαλυμμένη Ίσιδα, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις ΙάμβλιχοςΗ Μυστική Διδασκαλία, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις Ιάμβλιχος
    Εγκυκλοπαίδεια Ηλίου.
  • R. Dodds:   Οι Έλληνες και το παράλογο
  • Κρατύλος, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Σταύρος Οικονομίδης : Γνώση θανάτου
    Φίληβος, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Ερμής Τρισμέγιστος – Λόγοι.
  • Πυθαγόρειος Αριθμοσοφία.
  • Μάρω Κιουλάφα : Γυναικες και Ιερά στην Ελληνική Αρχαιότητα
  • Πλάτωνος Φαίδρος Εκδόσεις Κάκτος
  • Παρμενίδου περί Φυσεως . Εκδόσεις Κάκτος 
  • Gournot Ιστορία της αρχαίας Ελλάδας 1979
  • Sharples R.W., (2002), Στωικοί, Επικούρειοι και Σκεπτικοί
  • Ελληνική Μυθολογία L. Bernard
  • Νεότερον Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό ΗΛΙΟΥ
  • Αρχαία Ελληνική Λογοτεχνία – Βαρθολομαίος Χ. Λάζαρης
  • Μ.Ι.Ε.Τ. (Αθήνα 2001 δ΄),
  • Καλογεράκος Ι. – Θανασάς Π. «Οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι», στο Ελληνική Φιλοσοφία και Επιστήμη από την Αρχαιότητα έως τον 20ο αιώνα, Ε.Α.Π., (Πάτρα, 2000)
  • Πλάτωνος Κρατύλος, μτφ Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, Κάκτος, Αθήνα 1994
  • A. Almeida, Justice as an aspect of the polis idea in Solon’s political poems: a reading of the fragments in light of the researches of new classical archaeology, Mnemosyne Supplementum 243, Brill: Leiden κ.α. 2003.
  • Πελεγρίνης Θεοδόσιος, Λεξικό της Φιλοσοφίας, Οι Έννοιες, Οι Θεωρίες, τα Ρεύματα και τα Πρόσωπα (εξάγλωσση ορολογία), Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2004.
  • Πλάτωνος Πολιτεία, μτφ Ν. Μ. Σκουτερόπουλου, Πόλις, Αθήνα 2002.
  • Πλάτωνος Κρατύλος, μτφ Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, Κάκτος, Αθήνα 1994

ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟ ΜΟΝΟ ΣΤΟ INTOWNPOST.COM: Χειρόγραφο ντοκουμέντο της Δασκάλας του Σωκράτη, Διοτίμας: «Οι 7 Αναβαθμοί του Έρωτα», γράφει ο Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

mixalis.mpatis@gmail.com

Tο άρθρο στην αγγλική γλώσσα πατήστε (εδώ!)

Στο «Συμπόσιο» του Πλάτωνα, εμφανίζεται ένα από τα πλέον μυστηριακά πρόσωπα της Φιλοσοφίας, η Διοτίμα  (δηλ. αυτή που τιμά τον Δία) ιέρεια από την αρχαία Μαντίνεια της Αρκαδίας, η οποία ανακοινώνει στον Σωκράτη τη μία και μοναδική φορά που συνάντησε τον φιλόσοφο κατ’ ομολογία του ίδιου, όπως μας το αναφέρει ο Πλάτωνας, ότι θα του αποκαλύψει και θα του διδάξει τους αναβαθμούς του έρωτα. Τον τρόπο δηλαδή που θα μπορούσε ένας άνθρωπος να κατανοήσει, ότι εκτός από τον σαρκικό έρωτα που βρίσκεται στον πρώτο ερωτικό αναβαθμό, θα μπορούσε σταδιακά να εισχωρήσει στην αληθινή έννοια του έρωτα για να αναβαθμίσει τη ψυχή του.

Γνώστρια της πυθαγόρειας αριθμοσοφίας, κατά τον Ξενοφώντα δεν ήταν άπειρη των πλέον δυσκολονόητων γεωμετρικών θεωρημάτων (ουκ άπειρος δυσσυνέτων διαγραμμάτων έστι). Αλλά και ο Πρόκλος θεωρεί τη Διοτίμα «Πυθαγορική». Η Διοτίμα ήταν η ιέρεια εκείνη που έκανε τον καθαρμό των Αθηναίων μετά το λοιμό του 429 π.Χ..

Μέχρι σήμερα διαβάζοντας ο γράφων, όπως και ο κάθε ένας μας, τη δημόσια ιστορία δεν γνωρίζαμε ότι υπάρχουν γραπτά της Διοτίμας, και όχι μόνο αυτής. Προσωπικά από τα μαθητικά μου χρόνια δεν πίστευα ότι όλη αυτή η γνώση των αρχαίων μας προγόνων είχε χαθεί μετά τη καταστροφή των αρχαίων βιβλιοθηκών και ότι είχαν διασωθεί μόνο αυτά τα οποία μας διηγείται η δημόσια ιστορία. Πάντα έψαχνα να βρω το κάτι παραπάνω. Αυτό το κάτι παραπάνω το βρήκα χάρις σε τρία πρόσωπα.

1) Τον καθηγητή μου Πιέτρο Μαντσίνι και πρόεδρο της σχολής της ιστορίας του πανεπιστημίου της Περούτζια, ο οποίος όταν αποφοίτησα μου ανακοίνωσε, ότι με τον αριθμό του πτυχίου μου είχα τη δυνατότητα να εισέρχομαι σε όλες τις  πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες, καθώς και στην βιβλιοθήκη του Βατικανού.

2) Το δεύτερο πρόσωπο ήτο ο Νούντσιο Ραφαέλο Πελεγρίνι βιβλιοθηκάριος του Βατικανού, ο οποίος μου έδωσε τον κωδικό πρόσβασης και της απαγορευμένης για τον κόσμο βιβλιοθήκης, με τον όρο ότι μπορώ να διαβάζω τα κείμενα που με ενδιέφεραν και όχι να τα αντιγράψω.

3) Τον συμμαθητή μου, τον Μακαριστό Χριστόδουλο χάρις στον οποίο απέκτησα την άδεια να επισκέπτομαι τις ψηφιοποιημένες βιβλιοθήκες του Αγίου Όρους και της Αγίας Αικατερίνης του Σινά.

Φυσικά όπως αντιλαμβάνεστε ποτέ δεν τήρησα την απαγόρευση με αποτέλεσμα ο καλός Θεούλης να με τιμωρεί με τη καταστροφή του υπολογιστή, αλλά όλο και κάτι διέσωζα. Είναι φανερό ότι η πραγματική (δηλ. δημόσια) ιστορία πρέπει να γράφεται από τον νικητή. 

Για να επανέλθουμε όμως στο θέμα μας, επισκεπτόμενος ηλεκτρονικά την βιβλιοθήκη της Αγίας Αικατερίνης του Σινά και ψάχνοντας τα κατά αλφαβητική σειρά τούς πολυπληθείς τίτλους των αρχείων της εν λόγω βιβλιοθήκης, έμεινα εμβρόντητος στο γράμμα Δ αντικρίζοντας γραπτά κείμενα της Διοτίμας, για την ακρίβεια αρκετά διασωθέντα αποσπάσματα των έργων της, ένα από τα οποία αποτελεί και ο τίτλος του άρθρου. Φυσικά η τιμωρία μου συνεχίστηκε με την απώλεια ενός ακόμη υπολογιστή.

Ας εξετάσουμε λοιπόν το σωσμένο απόσπασμα του αρχαίου κείμενου και ας βγάλει ο καθένας τα συμπεράσματά του.

Το παραθέτω όπως ακριβώς το ανακάλυψα στην βιβλιοθήκη της Αικατερίνης του Σινά. Η ερμηνεία στην καθομιλουμένη είναι για να κατανοήσουμε καλύτερα τα γραφόμενα της σπουδαίας Ιέρειας και Δασκάλας του Σωκράτη:

«Ταῦτα μὲν οὖν τὰ ἐρωτικὰ ἴσως, ὦ Σώκρατες, κἂν σὺ μυηθείης.»

(Αγαπητέ Σωκράτη, θα σου παρουσιάσω τους αναβαθμούς του έρωτα στους οποίους εύχομαι να έχεις ήδη μυηθεί.)

«τὰ δὲ τέλεα καὶ ἐποπτικά,»

(Αυτοί οι αναβαθμοί του έρωτα οδηγούν στην τελειότητα και αντιστοιχούν στον ανώτατο βαθμό μύησης του επόπτη των Ελευσίνιων Μυστηρίων.)

«ὧν ἕνεκα καὶ ταῦτα ἔστιν,»

(Με σκοπό να σου εξηγήσω τον τρόπο λειτουργίας αυτής της μυστηριακής διαδικασίας, σου αποκαλύπτω τα ακόλουθες πληροφορίες:)

«ἐάν τις ὀρθῶς μετίῃ,»

(Αν κατορθώσεις να συμμετάσχεις σωστά σε αυτήν την διαδικασία,)

«οὐκ οἶδ᾽ εἰ οἷός τ᾽ ἂν εἴης.»

(δεν πιστεύω ότι θα υπάρχει κάποιος άλλος που θα μπορούσε να συγκριθεί πλέον μαζί σου.)

«ἐρῶ μὲν οὖν, ἔφη, ἐγὼ καὶ προθυμίας οὐδὲν ἀπολείψω»

(Εγώ λοιπόν θα μιλήσω επάνω σε αυτά τα θέματα, είπε η Διοτίμα, και έχω την προθυμία να μην παραλείψω καμμία λεπτομέρεια.)

«πειρῶ δὲ ἕπεσθαι,»

(Θα προσπαθήσω μάλιστα να σε βοηθήσω να ακολουθήσεις αυτήν την διαδικασία των αναβαθμών,)

«ἂν οἷός τε ᾖς.»

(αν βεβαίως θα επιθυμούσες και εσύ το ίδιο.)

«δεῖ γάρ, ἔφη, τὸν ὀρθῶς ἰόντα ἐπὶ τοῦτο τὸ πρᾶγμα ἄρχεσθαι μὲν νέον ὄντα ἰέναι ἐπὶ τὰ καλὰ σώματα,»

(Καταρχήν, είπε η Διοτίμα, κάποιος που επιθυμεί να ακολουθήσει σωστά αυτήν την διαδικασία, θα πρέπει να ξεκινήσει τις προσπάθειές του από την νεανική του ηλικία, με αφορμή την ερωτική διάθεση που θα αισθανθεί για ένα ωραίο σώμα.)

«καὶ πρῶτον μέν,»

(Και καταρχήν βεβαίως,)

«ἐὰν ὀρθῶς ἡγῆται ὁ ἡγούμενος,»

(απαραίτητη προϋπόθεση είναι να υπάρχει ένας σωστός καθοδηγητής.)

«ἑνὸς αὐτὸν σώματος ἐρᾷν καὶ ἐνταῦθα γεννᾷν λόγους καλούς,»

(Αυτός ο καθοδηγητής θα κατευθύνει τον νέο που αισθάνεται την ερωτική διάθεση για κάποιο ωραίο σώμα, να περιοριστεί σε αυτό το συγκεκριμένο σώμα, (ενός) και με βάση αυτό το αντικείμενο να προσπαθήσει να βάλει στο μυαλό του όλες τις καλύτερες σκέψεις που θα μπορούσε να διανοηθεί βλέποντας αυτό το σώμα.»

«ἔπειτα δὲ αὐτὸν κατανοῆσαι ὅτι τὸ κάλλος  τὸ ἐπὶ ὁτῳοῦν σώματι τῷ ἐπὶ ἑτέρῳ σώματι ἀδελφόν ἐστι,»

(Στην συνέχεια, για να ανέλθει στον δεύτερο ερωτικό αναβαθμό, θα πρέπει αυτός ο νέος να κατανοήσει, ότι το κάλλος του σώματος για το οποίο έχει αισθανθεί ερωτική διάθεση, δεν είναι μοναδικό, αλλά θα μπορούσε να συναντήσει αυτό το κάλλος και σε κάποιο άλλο σώμα, σαν να ανήκαν αυτά τα δύο σώματα σε αδέλφια.)

«καὶ εἰ δεῖ διώκειν τὸ ἐπ᾽ εἴδει καλόν,»

(Και εφόσον η επιδίωξη του νέου θα επικεντρώνεται στην εξωτερική εμφάνιση του κάλλους,)

«πολλὴ ἄνοια μὴ οὐχ ἕν τε καὶ ταὐτὸν ἡγεῖσθαι τὸ ἐπὶ πᾶσιν τοῖς σώμασι κάλλος»

(θα πρέπει να καταλάβει ότι είναι παράλογο πως μόνο το σώμα ενός ανθρώπου θα μπορούσε να διαθέτει ένα τέτοιο κάλλος, διότι ανάλογη εξωτερική ομορφιά θα μπορούσε να συναντήσει και στα σώματα πολλών άλλων ανθρώπων.)

«τοῦτο δ᾽ ἐννοήσαντα καταστῆναι πάντων τῶν καλῶν σωμάτων ἐραστήν,»

(Αφού κατανοήσει αυτήν την ευρύτατη διάδοση του σωματικού κάλλους, θα πρέπει να αισθάνεται εξίσου ισχυρή ερωτική διάθεση και θαυμασμό για όλα τα σώματα που ικανοποιούν αυτά τα κριτήρια του εξωτερικού κάλλους.)

«ἑνὸς δὲ τὸ σφόδρα τοῦτο χαλάσαι καταφρονήσαντα καὶ σμικρὸν ἡγησάμενον»

(Αν όμως περιοριστεί στο να θαυμάζει ένα και μόνο ωραίο σώμα, θα πρέπει να κατανοήσει ότι αυτό θα προκαλέσει ζημιά στην ψυχή του και θα πρέπει να θεωρεί τον εαυτό του ότι (αν δεν μπορεί να δει το γενικότερο κάλλος) θα βρίσκεται σε μειονεκτική θέση.)

«μετὰ δὲ ταῦτα τὸ ἐν ταῖς ψυχαῖς κάλλος τιμιώτερον ἡγήσασθαι τοῦ ἐν τῷ σώματι,»

(Μετά από αυτήν την διαδικασία, μπορεί να προχωρήσει στον τρίτο ερωτικό αναβαθμό και να αντιληφθεί ότι το κάλλος που βρίσκεται στις ψυχές των ανθρώπων έχει πολλή μεγαλύτερη αξία από το σωματικό κάλλος.)

«ὥστε καὶ ἐὰν ἐπιεικὴς ὢν τὴν ψυχήν τις κἂν σμικρὸν ἄνθος ἔχῃ,»

(Διότι πρέπει να καταλάβει ότι το άνθος μιας ψυχής, ακόμα και όταν αυτό είναι ένα μικρό μπουμπούκι, διαθέτει μεγαλύτερο κάλλος, σε σχέση με την πιο τέλεια σωματική ομορφιά.)

«ἐξαρκεῖν αὐτῷ καὶ ἐρᾷν καὶ κήδεσθαι καὶ τίκτειν λόγους τοιούτους»

(Κατά αυτόν τον τρόπο, θα πρέπει να αρκεστεί το γεγονός ότι βρήκε έναν άνθρωπο με τέτοιο ψυχικό κάλλος, και να αφοσιώσει τον έρωτά του σε ένα τέτοιο άτομο, όπως και να φροντίζει για όλες τις ανάγκες αυτού του ανθρώπου και να εξυμνεί τα ψυχικά του χαρίσματα.)

«καὶ ζητεῖν, οἵτινες ποιήσουσι βελτίους τοὺς νέους,»

(Επίσης, θα πρέπει να ψάχνει να βρει ποια είναι τα χαρίσματα αυτού του ανθρώπου, τα οποία έχουν την ικανότητα να βελτιώσουν την ψυχική καλλιέργεια ενός νέου.)

«ἵνα ἀναγκασθῇ αὖ θεάσασθαι τὸ ἐν τοῖς ἐπιτηδεύμασι καὶ τοῖς νόμοις καλὸν καὶ τοῦτ᾽ ἰδεῖν ὅτι πᾶν αὐτὸ αὑτῷ ξυγγενές ἐστιν,»

(εισερχόμαστε στον τέταρτο, ερωτικό αναβαθμό: Έτσι τελικά θα αισθανθεί την ανάγκη να κατανοήσει το ιδιαίτερο κάλλος που μπορεί να εκφραστεί μέσω των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων και κατεξοχήν το κάλλος που περιέχεται μέσα στις εμπνευσμένες νομοθεσίες και να εξετάσει οτιδήποτε έχει στενή σχέση με αυτές τις δραστηριότητες.)

«ἵνα τὸ περὶ τὸ σῶμα καλὸν σμικρόν τι ἡγήσηται εἶναι.»

(Και τότε να κατανοήσει ότι το κάλλος που αφορά το σώμα ενός ανθρώπου είναι ασήμαντο μπροστά σε αυτά τα μεγέθη του πνευματικού κάλλους.)

«μετὰ δὲ τὰ ἐπιτηδεύματα ἐπὶ τὰς ἐπιστήμας ἀγαγεῖν,»

(εισερχόμαστε στον πέμπτο ερωτικό αναβαθμό: Και αφού εξετάσει όλο το φάσμα των δραστηριοτήτων και συμπεριλάβει επιπλέον και την εξέταση των καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων,)

«ἵνα ἴδῃ αὖ ἐπιστημῶν κάλλος,»

(εισερχόμαστε στον έκτο ερωτικό αναβαθμό: Μπορεί πλέον να προχωρήσει στην έρευνα του κάλλους που βρίσκεται μέσα στις επιστήμες.)

«καὶ βλέπων πρὸς πολὺ ἤδη τὸ καλὸν μηκέτι τῷ παρ᾽ ἑνί, ὥσπερ οἰκέτης,»

(Και τότε θα κατανοήσει ότι έχει φτάσει ήδη σε πολύ υψηλά επίπεδα ενατένησης του θείου κάλλους, που αν τα συγκρίνει με την αναζήτηση του κάλλους ενός σώματος, να θεωρήσει αυτήν την αναζήτηση σαν μία ζητιανιά.)

«ἀγαπῶν παιδαρίου κάλλος ἢ ἀνθρώπου τινός ἢ ἐπιτηδεύματος ἑνός,»

(Δηλαδή θα εμφανιζόταν σαν ζητιάνος αν περιόριζε την αγάπη του στην εξωτερική ομορφιά ενός νέου ή στο ψυχικό κάλλος ενός ανθρώπου ή ακόμα και στην καλλιτεχνική αξία ενός πολύ σπουδαίου έργου τέχνης.)

«δουλεύων φαῦλος ᾖ καὶ σμικρολόγος,»

(Και να αποδεικνύεται κατά αυτόν τον τρόπο ότι συμπεριφέρεται με ανοησία και μικροπρέπεια.)

«ἀλλ᾽ ἐπὶ τὸ πολὺ πέλαγος τετραμμένος τοῦ καλοῦ καὶ θεωρῶν πολλοὺς καὶ καλοὺς λόγους καὶ μεγαλοπρεπεῖς τίκτῃ καὶ διανοήματα ἐν φιλοσοφίᾳ ἀφθόνῳ,»

(Αλλά επειδή έχει ήδη ασκηθεί πλέον σε μεγάλο βαθμό στην εκτίμηση του κάλλους, και επειδή είναι πλέον σε θέση να εκφράζεται για το κάλλος με πολλούς και άξιους και μεγαλοπρεπείς τρόπους και να προχωρεί ακόμα σε άφθονες φιλοσοφικές εκτιμήσεις,)

«ἕως ἂν ἐνταῦθα ῥωσθεὶς καὶ αὐξηθεὶς κατίδῃ τινὰ ἐπιστήμην μίαν τοιαύτην, ἥ ἐστι καλοῦ τοιοῦδε.»

(μέχρι του σημείου με αυτόν τον τρόπο να αποκτήσει μεγάλες πνευματικές δυνάμεις και να αυξήσει την πνευματική του διαύγεια μέχρι του σημείου να κατανοήσει ότι μία και μοναδική είναι η επιστήμη η οποία έχει σχέση με το απόλυτο κάλλος και αυτή είναι φυσικά η φιλοσοφία.)

(εισερχόμαστε στον 7 ερωτικό αναβαθμό).

«πειρῶ δέ μοι, ἔφη, τὸν νοῦν προσέχειν ὡς οἷόν τε μάλιστα.»

(Και η Διοτίμα πρόσθεσε επίσης, ότι κατά την γνώμη της, πρέπει να δίνουμε ιδιαίτερα μεγάλη σημασία σε αυτές τις πνευματικές διεργασίες που έχουν σχέση με την φιλοσοφία.)

Ο Χορός του Έρωτα "Τζόρτζιο Ντάντε"

Η εγκυρότητα του ανωτέρω αποσπάσματος τεκμηριώνεται από τον ίδιο τον Πλάτωνα στο Συμπόσιο αναφέροντας τον διάλογο του Σωκράτη και της Διοτίμιας.

Διοτίμα: «Έχεις λοιπόν την ιδέαν, πως θα γίνης ποτέ έμπειρος εις τα ζητήματα του έρωτος εφ’ όσον δεν εννοείς αυτά;»

Σωκράτης: «Μα σου το είπα, Διοτίμα, και προ ολίγου· αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που ήλθα κοντά σου, επειδή εκατάλαβα πως χρειάζομαι διδασκαλίαν. Λέγε μου λοιπόν και τούτου του φαινομένου την εξήγησιν και των άλλων των σχετιζομένων με τον έρωτα». 

Διοτίμα: «Λοιπόν», είπε, «εφ’ όσον η πεποίθησίς σου είναι ότι αντικείμενον φυσικόν του έρωτος ειν’ εκείνο, το όποιον πολλάκις από κοινού διεπιστώσαμεν δεν πρέπει να εκπλήττεσαι. Διότι και εις την περίπτωσιν αυτήν, όπως και εκεί, δια τον ίδιον λόγον επιδιώκει η φύσις η θνητή, καθ’ όσον είναι δυνατόν, να ειν’ αιωνία και αθάνατος. Δυνατόν δε της είναι κατά τούτον μόνον τον τρόπον, δια της αναπαραγωγής, με το ν’ αφήνη πάντοτε εις του παλαιού την θέσιν ένα νέον παρόμοιον.

»Άλλωστε και εις ό,τι ονομάζομεν ενότητα ατομικής ζωής και υπάρξεως εκάστου εμψύχου όντος ― π.χ. ένας άνθρωπος από της παιδικής του ηλικίας μέχρις ότου γίνει γέρων, θεωρείται πως είναι ο ίδιος· ουχ ήττον αυτός, μολονότι δεν έχει ποτέ τα ίδια συστατικά εις τον οργανισμόν του, εν τούτοις λέγομεν πως είναι ο ίδιος, ενώ διαρκώς ανανεώνεται και αποβάλλει μερικά, εις τας τρίχας, την σάρκα, τα οστά, το αίμα εις ολόκληρον γενικώς το σώμα. Και όχι μόνον εις το σώμα· αλλά και εις την ψυχήν, οι τρόποι, τα ήθη, αι αντιλήψεις, αι επιθυμίαι, αι ηδοναί, αι λύπαι, οι φόβοι, τίποτε απ’ αυτά δεν παραμένει αναλλοίωτον εις κάθε άτομον, αλλά γεννώνται μεν άλλα, άλλα δε χάνονται».

Και συνεχίζει: «Πολύ δε περισσότερον παράδοξον είναι ακόμη, ότι και αι γνώσεις, όχι μόνον άλλαι μας έρχονται και άλλαι μας αφήνουν, και ποτέ δεν είμεθα οι ίδιοι ούτε ως προς τας γνώσεις, αλλά και μία και μόνη γνώσις έχει την ιδίαν τύχην. Διότι αυτό που ονομάζομεν μελέτην, γίνεται με την προϋπόθεσιν ότι η γνώσις εξαφανίζεται· άλλωστε η λησμοσύνη ειν’ εξαφανισμός γνώσεως, ενώ αφ’ ετέρου η μελέτη, εισάγουσα νέαν παράστασιν αντί της αποχωρούσης, διατηρεί την γνώσιν, ώστε να φαίνεται πως παραμένει η ιδία. Πράγματι μ’ αυτό μόνον το μέσον διατηρείται κάθε θνητή ύπαρξις, όχι με το να παραμένη αιωνίως αναλλοίωτος καθ’ όλα, όπως το θείον, αλλά με το ν’ αφήνη κάθε τι που φεύγει και παλαιώνει, ένα άλλο νέον εις την θέσιν του, όμοιον όπως αυτό. Μ’ αυτό το τέχνασμα» είπε «Σωκράτη, έχει μέρος εις την αθανασίαν η θνητή ύπαρξις, και ως προς το σώμα, και ως προς όλα τ’ άλλα· η αθάνατος πάλιν με άλλο. Μη σου φαίνεται λοιπόν παράξενον, ότι κάθε ύπαρξις εμφύτως αποδίδει σημασίαν εις το αποβλάστημά της·χάριν της αθανασίας συνοδεύει τα όντα όλα ο ζήλος αυτός και ο έρως».

Ακολουθεί το αρχαίο κείμενο του διαλόγου του Σωκράτη και της Διοτίμας, απ;o το «Συμπόσιο» του Πλάτωνα:

Ταῦτά τε οὖν πάντα ἐδίδασκέ με, ὁπότε περὶ τῶν ἐρωτικῶν λόγους ποιοῖτο, καί ποτε ἤρετο Τί οἴει, ὦ Σώκρατες, αἴτιον εἶναι τούτου τοῦ ἔρωτος καὶ τῆς ἐπιθυμίας; ἢ οὐκ αἰσθάνῃ ὡς δεινῶς διατίθεται πάντα τὰ θηρία ἐπειδὰν γεννᾶν ἐπιθυμήσῃ, καὶ τὰ πεζὰ καὶ τὰ πτηνά, νοσοῦντά τε πάντα καὶ ἐρωτικῶς διατιθέμενα, πρῶτον μὲν περὶ τὸ συμμιγῆναι ἀλλήλοις, ἔπειτα περὶ τὴν τροφὴν τοῦ γενομένου, καὶ ἕτοιμά ἐστιν ὑπὲρ τούτων καὶ διαμάχεσθαι τὰ ἀσθενέστατα τοῖς ἰσχυροτάτοις καὶ ὑπεραποθνῄσκειν, καὶ αὐτὰ τῷ λιμῷ παρατεινόμενα ὥστ’ ἐκεῖνα ἐκτρέφειν, καὶ ἄλλο πᾶνποιοῦντα. τοὺς μὲν γὰρ ἀνθρώπους, ἔφη, οἴοιτ’ ἄν τις ἐκλογισμοῦ ταῦτα ποιεῖν· τὰ δὲ θηρία τίς αἰτία οὕτως ἐρωτικῶς διατίθεσθαι; ἔχεις λέγειν;

Καὶ ἐγὼ αὖ ἔλεγον ὅτι οὐκ εἰδείην·

ἣ δ’ εἶπεν, Διανοῇ οὖν δεινός ποτε γενήσεσθαι τὰ ἐρωτικά, ἐὰν ταῦτα μὴ ἐννοῇς;

Ἀλλὰ διὰ ταῦτά τοι, ὦ Διοτίμα, ὅπερ νυνδὴ εἶπον, παρὰ σὲ ἥκω, γνοὺς ὅτι διδασκάλων δέομαι. ἀλλά μοι λέγε καὶ τούτων τὴν αἰτίαν καὶ τῶν ἄλλων τῶν περὶ τὰ ἐρωτικά.

Εἰ τοίνυν, ἔφη, πιστεύεις ἐκείνου εἶναι φύσει τὸν ἔρωτα, οὗ πολλάκις ὡμολογήκαμεν, μὴ θαύμαζε. ἐνταῦθα γὰρ τὸν αὐτὸν ἐκείνῳ λόγον ἡ θνητὴ φύσις ζητεῖ κατὰ τὸ δυνατὸν ἀεί τε εἶναι καὶ ἀθάνατος. δύναται δὲ ταύτῃ μόνον, τῇ γενέσει, ὅτι ἀεὶ καταλείπει ἕτερον νέον ἀντὶ τοῦ παλαιοῦ, ἐπεὶ καὶ ἐν ᾧ ἓν ἕκαστον τῶν ζῴων ζῆν καλεῖται καὶ εἶναι τὸ αὐτό ―οἷον ἐκ παιδαρίου ὁ αὐτὸς λέγεται ἕως ἂν πρεσβύτης γένηται· οὗτος μέντοι οὐδέποτε τὰ αὐτὰ ἔχων ἐν αὑτῷ ὅμως ὁ αὐτὸς καλεῖται, ἀλλὰ νέος ἀεὶ γιγνόμενος, τὰ δὲ ἀπολλύς, καὶ κατὰ τὰς τρίχας καὶ σάρκα καὶ ὀστᾶ καὶ αἷμα καὶ σύμπαν τὸ σῶμα. καὶ μὴ ὅτι κατὰ τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ψυχὴν οἱ τρόποι, τὰ ἤθη, δόξαι, ἐπιθυμίαι, ἡδοναί, λῦπαι, φόβοι, τούτων ἕκαστα οὐδέποτε τὰ αὐτὰ πάρεστιν ἑκάστῳ, ἀλλὰ τὰ μὲν γίγνεται, τὰ δὲ ἀπόλλυται.

πολὺ δὲ τούτων ἀτοπώτερον ἔτι, ὅτι καὶ αἱ ἐπιστῆμαι μὴ ὅτι αἱ μὲν γίγνονται, αἱ δὲ ἀπόλλυνται ἡμῖν, καὶ οὐδέποτε οἱ αὐτοί ἐσμεν οὐδὲ κατὰ τὰς ἐπιστήμας, ἀλλὰ καὶ μία ἑκάστη τῶν ἐπιστημῶν ταὐτὸν πάσχει. ὃ γὰρ καλεῖται μελετᾶν, ὡς ἐξιούσης ἐστὶ τῆς ἐπιστήμης· λήθη γὰρ ἐπιστήμης ἔξοδος, μελέτη δὲ πάλιν καινὴν ἐμποιοῦσα ἀντὶ τῆς ἀπιούσης μνήμην σῴζει τὴν ἐπιστήμην, ὥστε τὴν αὐτὴν δοκεῖν εἶναι. τούτῳ γὰρ τῷ τρόπῳ πᾶν τὸ θνητὸν σῴζεται, οὐ τῷ παντάπασιν τὸ αὐτὸ ἀεὶ εἶναι ὥσπερ τὸ θεῖον, ἀλλὰ τῷ τὸ ἀπιὸν καὶ παλαιούμενον ἕτερον νέον ἐγκαταλείπειν οἷον αὐτὸ ἦν. ταύτῃ τῇ μηχανῇ, ὦ Σώκρατες, ἔφη, θνητὸν ἀθανασίας μετέχει, καὶ σῶμα καὶ τἆλλα πάντα· ἀθάνατον δὲ ἄλλῃ. μὴ οὖν θαύμαζε εἰ τὸ αὑτοῦ ἀποβλάστημα φύσει πᾶν τιμᾷ· ἀθανασίας γὰρ χάριν παντὶ αὕτη ἡ σπουδὴ καὶ ὁ ἔρως ἕπεται.

Ανάμεσα στις τόσες γνώμες του Πλατωνικού Συμποσίου αναμφίβολα κρατούμε τη γνώμη της Διοτίμας (και του Σωκράτους) ότι έρωτας είναι η συνεκτική συμπαντική ενοποιός δύναμη, αυτή η οποία ενώνει τα πάντα προς την αρχέγονο ενότητα.

Στα βήματα αυτά κινήθηκε ο φιλόσοφος της κινήσεως (Αριστοτέλης) ο οποίος ρητά εδέχθη τη λογική κίνηση προς την εκούσια συνειδητή δύναμη της αρετής ενάντια σε κάθε εμμενές πάθος. Ο Πλατωνικός εραστής, ο άλλοτε Θεός του Ολύμπου ο οποίος τώρα είναι άνθρωπος με Νου, είναι ο φορέας αυτού του έρωτος ο οποίος ως νοητικό σκοπό έχει την Ένωση με το Τέλειο. 0 ερώμενος, ο Αχιλλεύς ο οποίος προσεύχεται προς βοήθεια και η Θέτις τον επισκέπτεται είναι ο θνητός τώρα ο οποίος θέλει να μεθέξει της ενώσεως του έρωτος του Όλου και προσφεύγει στον εραστή

Οι λέξεις είναι λέξεις εποχής, σήμερα δεν έχουν την οντολογική εκείνη σημασία, με τα γνωστά αποτελέσματα. Οι Έλληνες εγέννησαν τις λέξεις μέσα από τα σπλάχνα του ’Οντος προκειμένου να αποδώσουν τις πλέον υψιλές λειτουργίες μέσα στο σύμπαν. Το σύμπαν είναι εραστής και ο κόσμος ερώμενος, οι Θεοί είναι εραστής και ο άνθρωπος ερώμενος, ο σοφός εραστής και ο μαθητής ερώμενος.

 Διαβάζοντας λοιπόν τα λόγια της Διοτίμιας και το Συμπόσιο του Πλάτωνα, δεν δικαιολογείται κανείς να διαφωνεί ότι ο εραστής μέσα από τη μαγεία της Οντολογικής υπερσωματικής πνευματικής ένωσης θέλει να φωτίσει και άλλους, η πλούσια Ελληνική γλώσσα προσφέρει την παθητική μετοχή ερώμενος. Ο Συκουτρής πλήρωσε με τη ζωή του αυτές τις αλήθειες. Ας μην ξεχνούμε ότι ο Έρως στους Έλληνας ήτανε θεός, ώστε θεός ο εραστής και δυνάμει θεός και ο ερώμενος. Διότι εκ της πηγής του θεού Έρωτος όποιος πιει (εραστής ή ερώμενος) είναι θεϊκώς.

Τα ανωτέρω αναγραφόμενα αποδεικνύουν ότι οι Έλληνες εγέννησαν τις λέξεις μέσα από τα σπλάχνα του Όντος.

Βιβλιογραφία:

«Διοτίμα»: Βιβλιοθήκη  Μονής Αικατερίνης του Σινά

«Συμπόσιον Πλάτωνος»: Κείμενον, μετάφρασις και ερμηνεία υπό Ιωάννου Συκουτρή