fbpx

Τριάντα πέντε χρόνια αγώνες για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα», γράφει η Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

 

 

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

smaragdamichalitsianou@gmail.com

«Ελπίζω να δω τα Γλυπτά πίσω στην Αθήνα προτού πεθάνω. Αν όμως έρθουν αργότερα, εγώ θα ξαναγεννηθώ…» (Μελίνα Μερκούρη)

Τριανταπέντε χρόνια συμπληρώνονται, από τότε που η αξέχαστη Μελίνα Μερκούρη ξεκίνησε τον αγώνα για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα ,τα οποία βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο.

Ήταν 30 Ιουλίου 1984 όταν η τότε Ελληνίδα υπουργός Πολιτισμού, Μελίνα Μερκούρη, έθεσε το θέμα της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα στη χώρα μας, στη Διάσκεψη των υπουργών Πολιτισμού της UNESCO στο Μεξικό.

«πρέπει να καταλάβετε τι σημαίνουν τα Μάρμαρα του Παρθενώνα για μας. Είναι το καμάρι μας. Είναι οι θυσίες μας. Είναι το υπέρτατο σύμβολο ευγένειας. Είναι φόρος τιμής στη δημοκρατική φιλοσοφία. Είναι η φιλοδοξία και το όνομά μας. Είναι η ουσία της ελληνικότητάς μας…», είχε πει η Μελίνα Μερκούρη στις βρετανικές αρχές κατά τη διάρκεια της εκστρατείας στην οποία πρόσφερε τη μεγάλη ψυχική αντοχή της.

Αλλά η σφοδρή επιθυμία της Μελίνας που έδινε τη θέρμη σε αυτή την εκστρατεία ήταν η φράση της: «…Ελπίζω να δω τα Μάρμαρα πίσω στην Αθήνα προτού πεθάνω. Αν όμως έρθουν αργότερα, εγώ θα ξαναγεννηθώ…»

Από το 1987, το ζήτημα των Γλυπτών του Παρθενώνα έχει ενταχθεί στην επίσημη ατζέντα των θεμάτων της UNESCO, συζητείται ανά διετία στις συνεδριάσεις της Διακυβερνητικής Επιτροπής και κάθε φορά υιοθετείται σύσταση από τα κράτη-μέλη για την προώθηση του ζητήματος.

Οι συμμετέχοντες Υπουργοί Πολιτισμού κάθε φορά θεωρούν την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Αθήνα ως υποχρέωση της σύγχρονης ανθρωπότητας απέναντι στο κορυφαίο μνημείο του κλασικού πολιτισμού.

 Το 1999 ανατέθηκε από τη βρετανική κυβέρνηση στην Ειδική Επιτροπή του αγγλικού Κοινοβουλίου για τον Πολιτισμό, τον Αθλητισμό και τα ΜΜΕ (Select Committee) η μελέτη όλων των θεμάτων της βρετανικής πολιτιστικής πολιτικής.

Ανάμεσα σε αυτά ήταν και τα ζητήματα επιστροφής πολιτιστικής κληρονομιάς, με κυριότερο το αίτημα για τα Γλυπτά του Παρθενώνα.

 Το 1999 έχουμε το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, που  λαμβάνοντας υπόψη ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα αποσπάσθηκαν από την Αθήνα στη διάρκεια της Οθωμανικής κατοχής, αναφέρει ότι η επιστροφή τους στην Ελλάδα θα αποτελούσε μια καίρια ενέργεια για την προώθηση της κοινής ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς και λαμβάνει την ακόλουθη δεσμευτική απόφαση:

«Η δημοσκόπηση που πραγματοποίησε το τρέχον φθινόπωρο το Ινστιτούτο MORI στο Ηνωμένο Βασίλειο, από την οποία προκύπτει ότι μια σημαντική πλειοψηφία του πληθυσμού της χώρας αυτής είναι υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα, καθώς και ότι μια προηγούμενη ανάλογη δημοσκόπηση εκ μέρους του τηλεοπτικού δικτύου Channel 4 είχε διαπιστώσει ότι το ποσοστό των ευνοϊκώς διακειμένων υπερέβαινε το 90%. Έχοντας υπόψη το Άρθρο 128 της Συνθήκης σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των διεθνών οργανισμών στον πολιτιστικό τομέα, όπως η UNESCO, καθώς και το γεγονός ότι το 1982 η UNESCO ανακήρυξε στο Μεξικό τον Παρθενώνα ως μνημείο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς και ότι, επίσης, υποστηρίζει την επιστροφή των γλυπτών,

Έχοντας υπόψη την απάντηση της Επιτροπής στην Ερώτηση Ε-2800/98 της 30ης Σεπτεμβρίου 1998, η οποία αναφέρει ότι «ο Παρθενώνας της Ακροπόλεως και τα Γλυπτά του αποτελούν αναπόσπαστο και ανεκτίμητο τμήμα της ευρωπαϊκής πολιτιστικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς» κάλεσε την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου να εξετάσει θετικά το αίτημα της Ελλάδας για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στο φυσικό τους χώρο.» Από τότε βέβαια ούτε φωνή , ούτε ακρόαση…

Δεκάδες ψηφίσματα κατά καιρούς υπέρ της επιστροφής των Μαρμάρων στη γενέτειρά τους βγήκαν στη δημοσιότητα.

Η Σύνοδος Πρυτάνεων και Προέδρων Δ.Ε. των ελληνικών Πανεπιστημίων  στήριξε με πάθος το αξιωματικό και οικουμενικό αίτημα για επαναπατρισμό των αρχαιοτήτων, προϊόντων της ανθρώπινης Τέχνης, που στην καλύτερη περίπτωση στο όνομα της προστασίας, της ασφάλειας και της ανάδειξής τους απομακρύνθηκαν από τις εστίες τους.

«Η Ελλάδα, τόπος μοναδικής λάμψης του Πολιτισμού, έχει υποστεί λεηλασία θησαυρών που γεμίζουν τόσο κρατικά όσο και ιδιωτικά μουσεία του κόσμου».

Η απάντηση της Επιτροπής στην Ερώτηση Ε-2800/98 της 30ης Σεπτεμβρίου 1998, αναφέρει, ότι: «ο Παρθενώνας της Ακροπόλεως και τα Γλυπτά του αποτελούν αναπόσπαστο και ανεκτίμητο τμήμα της ευρωπαϊκής πολιτιστικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς» υπογράμμισαν σε ανακοίνωσή τους  οι Πανεπιστημιακοί δάσκαλοι.

Υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα τάχθηκε μετά  το καναδικό Κοινοβούλιο και η Γερουσία, υιοθετώντας σχετική πρόταση της ομογενούς Γερουσιαστού κας. Pana (Παναγιώτα) Merchants.

Σε ανακοίνωση στον Τύπο, η καναδική Γερουσία-μέσω της υιοθετηθείσας αυτής πρότασης-παροτρύνει την κυβέρνηση της Μ. Βρετανίας να επιστρέψει, πριν τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, τα Μάρμαρα του Παρθενώνα στην Ελλάδα.

Η Γερουσία της Χιλής εξάλλου συμφώνησε  το 2004 να υποστηρίξει το αίτημα της Ελληνικής Κυβέρνησης για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου, στη Μ. Βρετανία.

Τι μας χρωστάνε οι Βρετανοί

Σύμφωνα με τα στοιχεία στην επίσημη ιστοσελίδα του υπουργείου Πολιτισμού,  αναφέρουμε: «τα Γλυπτά του Παρθενώνα, που χτίστηκε τον 5ο π.χ. αιώνα και βρίσκεται στην Ακρόπολη των Αθηνών, αποτελεί το σύμβολο της δημοκρατίας ανά τον κόσμο. Εκπροσωπεί δε το μεγαλείο του ελληνικού πολιτισμού.

Τα Γλυπτά εκτίθενται στο Βρετανικό Μουσείο και αποτελούν το 50% περίπου του συνόλου του γλυπτού διακόσμου του Παρθενώνα που σώζεται σήμερα.

Από τους 97 σωζόμενους λίθους στη ζωφόρο του Παρθενώνα, οι 56 βρίσκονται στο Λονδίνο και οι 40 στην Αθήνα.

Από τις 64 σωζόμενες μετόπες, οι 48 βρίσκονται στην Αθήνα και οι 15 στο Λονδίνο.

Από τις 28 σωζόμενες μορφές των αετωμάτων, οι 19 βρίσκονται στο Λονδίνο και οι 9 στην Αθήνα.

Η ζωφόρος του Παρθενώνα θεωρείται ότι απεικονίζει την Πομπή των Παναθηναίων. Οι μετόπες εικονίζουν:

Στην ανατολική πλευρά τη Γιγαντομαχία, στην δυτική πλευρά την Αμαζονομαχία, στην βόρεια τον Τρωικό Πόλεμο και στην νότια πλευρά τη μάχη μεταξύ Κενταύρων και Λαπίθων. Στο ανατολικό αέτωμα αναπαριστάται η γέννηση της Αθηνάς, ενώ στο δυτικό αέτωμα η διαμάχη της Αθηνάς και του Ποσειδώνα για την κηδεμονία της Αθήνας.

Η ανάγκη για την Επανένωσή τους με το άλλο 45% περίπου που βρίσκεται στην Αθήνα αποτελεί πολιτιστική επιταγή που επιβάλλεται να πραγματοποιηθεί. Θα είναι προς όφελος κάθε επισκέπτη (ειδικού ή όχι) που επιδιώκει να δει τον Παρθενώνα σε σχέση με το ιστορικό του περιβάλλον, είναι το πάγιο αίτημα από ελληνικής πλευράς.

«Αυτά σημαίνουν οι ελληνικοί θησαυροί που οι εργάτες του Λόρδου Έλγιν απέσπασαν βίαια από τον Παρθενώνα στα 1802, όταν η Ελλάδα βρισκόταν υπό τουρκική κατοχή. Η ιστορία της τελικής τοποθέτησης αυτών των μαρμάρων στο Βρετανικό μουσείο είναι μεγάλη και οδυνηρή», είχε σχολιάσει ο Ζιλ Ντασσέν που ήταν πάντα στο πλευρό της αγαπημένης του Μελίνας σε όλες τις δράσεις της.

Πέρασαν 200 και πλέον χρόνια από  τότε που τα Γλυπτά του Παρθενώνα και άλλες σημαντικές ελληνικές αρχαιότητες, κλάπηκαν από τον Σκωτσέζο Τόμας Μπρους, 7ο Κόμη του Έλγιν και τους ανθρώπους του με τις ευλογίες, μάλιστα, της Υψηλής Πύλης που εξέδωσε και σχετικό φιρμάνι για να σαλπάρει το πλοίο με τα κλεμμένα.

Σήμερα, όλο και περισσότεροι Βρετανοί πολίτες, με επικεφαλής τη Βρετανική Επιτροπή για την Επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα, πιέζουν για την απόδοσή τους.

Στη σταυροφορία για την επιστροφή των Γλυπτών έχουν μετάσχει και γνωστοί ηθοποιοί, όπως η Βανέσα Ρεντγκρέιβ, η Τζούντι Ντεντς, η Τζοάνα Λάμλεϊ και ο Σερ Σον Κόνερι, ο Στίβεν Φράι. Τελευταίοι στην παρέλαση αυτών των σημαντικών ονομάτων είναι ο Τζορτζ Κλούνεϊ και ο συμπρωταγωνιστής του στην ταινία «Μνημείων Άνδρες», Μπιλ Μάρεϊ.

Τον Ιούνιο 2019 η Ελληνίδα καλλιτέχνης Hellena, τραγούδησε στο Βρετανικό Μουσείο υπέρ της επιστροφής των γλυπτών του Παρθενώνα. Επί δέκα φορές τουλάχιστον ερμήνευσε a capella το τραγούδι «The Parthenon Marbles – Bring them back» που έγραψε για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα, μέσα στο Βρετανικό Μουσείο: «Φέρτε τα πίσω, ως ένα κομμάτι, πίσω στην Ελλάδα…πίσω…στην πατρίδα» είναι ένα μέρος των στίχων που ακούστηκαν στην αίθουσα 18, όπου φιλοξενούνται τα γλυπτά του Παρθενώνα.

Ανάμεσα στις επαναλήψεις των ερμηνειών της, ανάγνωσε κείμενα με πληροφορίες γύρω από την ιστορία των Γλυπτών και τον τρόπο αφαίρεσής τους από τον φυσικό τους χώρο από τον λόρδο Έλγιν: «Είναι μία ιστορία, ένα έργο και πρέπει να επανενωθεί. Θα χωρίζατε την Μόνα Λίζα σε δύο κομμάτια; Τότε γιατί να χωρίσετε τα γλυπτά;» ανάφερε μπροστά στους επισκέπτες του Βρετανικού Μουσείου.

«Ο στόχος είναι να ενισχυθεί η πίεση προς την βρετανική κυβέρνηση να αλλάξει το νόμο του 1963 που εμποδίζει την επιστροφή έργων τέχνης και αρχαιοτήτων στις χώρες όπου ανήκουν, αλλά και προς το Βρετανικό Μουσείο να αποδεχτεί το αίτημα της επιστροφής» επεσήμανε σε δήλωσή της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Για την έκδοση του τραγουδιού της είχε την υποστήριξη της Βρετανικής και της Αυστραλιανής Επιτροπής για την Επανένωση.