fbpx

«Τα Εσωτερικά Νοήματα της Ομήρου Οδύσσειας» (Μέρος B’), γράφει ο Μιχάλης Μπατής

 

 

Aπό τα ομηρικά έπη, η Iλιάδα έχει κεντρικό θέμα τον θυμό του Aχιλλέα, που διαρκεί 51 μέρες, ο ποιητής όμως περιέκλεισε σ’ αυτές ολόκληρο τον δεκαετή πόλεμο του Iλίου, που έγινε κατά τη Mυκηναϊκή εποχή –πιθανότατα στις αρχές του 12ου αι. π.X.–, και κατέστησε έτσι το έπος του αληθινή Iλιάδα και όχι Aχιλληίδα· ενώ η Oδύσσεια εξιστορεί τον δεκαετή αγώνα του Oδυσσέα για τον νόστο, ο ποιητής όμως ενέταξε όλες τις μεταπολεμικές περιπέτειες του ήρωα (και όχι μόνο) σε 41 μέρες.

Διαβάστε (εδώ) το Α’  Μέρος του άρθρου

Η κάθε δοκιμασία του Οδυσσέα περιγράφει έξοχα τις αρχετυπικές ιδέες που κρύβονται πίσω από το κάθε ζώδια. Ο ίδιος ο Όμηρος μάλιστα μας δίνει μία έμμεση επιβεβαίωση περί του λόγου το αληθές όταν παρουσιάζει τον Οδυσσέα ενώπιον των μνηστήρων να είναι ο μοναδικός που καταφέρνει να τεντώσει το θρυλικό του τόξο, περνώντας το βέλος μέσα από το κεφάλι 12 τσεκουριών, τα οποία συμβολίζουν το «μυητικό» του ταξίδι μέσα από τις 12 δοκιμασίες που κατόρθωσε να φέρει εις πέρας.

Συνεχίζοντας ο Βασίλειος Χλέτσος μας αναφέρει ότι σε όλο τον αρχαίο κόσμο, οι μύθοι που αφορούν τους ημίθεους και τους ήρωες ταυτίζονται σχεδόν πάντα με τον ζωοδότη Ήλιο. Ο ήρωας είναι το πρότυπο του υποψήφιου στην Ηλιακή μύηση. Στα αρχαία μυστήρια κάθε υποψήφιος επαναλάμβανε τις φάσεις των δοκιμασιών του ήρωα Ήλιου, πού συχνά ήταν δώδεκα στον αριθμό, κατ’ αντιστοιχία με τον Ζωδιακό κύκλο, πριν φτάσει στο τελικό σκαλοπάτι τής ανώτατης μύησης, στην «εποπτεία».

Στοιχεία όπως η παρθενική σύλληψη από την μητέρα του ήρωα, η γέννηση από την φωτιά όπου το παιδί σώζεται με θεία επέμβαση ή η γέννηση σε σπηλιές ή άντρο ή τάφο, ή κατάσταση εξαγνισμοί με την υπηρεσία σε άλλον ήρωα ή βασιλιά, ο «μυητικός ύπνος» πού παρομοιάζεται με δεύτερο θάνατο, η ανάσταση και η ανύψωση στους ουρανούς και πολλά άλλα επαναλαμβάνονται σε όλες σχεδόν τις ηρωικές μυθικές ιστορίες.

Οι ήρωες σηματοδοτούσαν την ικανότητα «υπέρβασης» και «εξύψωσης του ανθρώπου», καθώς ως «ημίθεοι» αποτελούσαν τον σύνδεσμο ανάμεσα στους Θεούς και τούς ανθρώπους. Ήταν οι λίγοι, «εκλεκτοί», οι όποιοι ακολουθουσών τη δύσκολη «ατραπό». Μία «ατραπό», η όποια προϋπόθετε να υπερβούν τα ανθρώπινα. Ήταν αυτοί πού «αναλάμβαναν» να θυσιαστούν για το κοινωνικό σύνολο, ώστε να ευημερεί η κοινωνία .Θυσίαζαν το «εγώ», για το «εμείς», παρ’ ότι και αυτοί ήταν αναγκαστικά υποταγμένοι στο πεπρωμένο και στα «τερτίπια» των Θεών.

Μέσα από τούς άθλους και την τραγικότητα τής πορείας τους, υπήρξαν οι «λυτρωτές» τής ανθρωπότητας, παρ’ όλη την θνητότητα τής ανθρώπινης ύπαρξης. Οι ήρωες τής μυθολογίας κατ’ αυτόν τον τρόπο αποκτούν τη τραγικότητα τους, αποτελώντας έτσι συχνά τούς ήρωες γνωστών τραγωδιών. Εξ άλλου, η τραγωδία πήρε το όνομά της από τον τράγο πού θυσίαζαν στον Διόνυσο, τον θεό δηλ. πού μετουσιώνει τόσο τον θάνατο όσο και την αναγέννηση.

Από τις «συμβολικές» δοκιμασίες που έπρεπε να ξεπεράσουν οι ήρωες, έβγαιναν τελικά θριαμβευτές με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, αφήνοντας παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές την προσωπική θυσία, την λαχτάρα του θνητοί ανθρώπου για αθανασία, την αναζήτηση της Θεϊκής μας υπόστασης, την αναζήτηση εν τέλει του αληθινού προορισμού της ψυχής.

Όλοι οι μεγάλοι του παρελθόντος πιστοποιούν ότι χρειάζεται ανιδιοτέλεια και τόλμη για να βγεις μόνος μπροστά, και να έρθεις αντιμέτωπος με όσα περιορίζουν την εξέλιξη της κοινωνίας. Η υπευθυνότητα είναι ένα βαρύ φορτίο για αυτό και οι περισσότεροι την αποφεύγουν. Στην αρχαιότητα αυτοί οι όποιοι αναλάμβαναν αυτό το φορτίο ήταν οι ήρωες. Και οι ήρωες του Όμηρου ήταν αξεπέραστοι και μοναδικοί.

 Ο Οδυσσέας είναι και αυτός ένας ηλιακός ήρωας, όπως ο Θησέας ή ο Ηρακλής. Καθένα από τα εμπόδια πού βρίσκει στον δρόμο του (θάλασσα-δοκιμασίες ζωής) συμβολίζει ένα σημείο του ζωδιακού κύκλου με τα χαρακτηριστικά του. Αφοί ο Οδυσσέας περάσει απ’ όλα τα σημεία του ζωδιακού και έχει ολοκληρώσει το συμβολικό αριθμό 12, ταυτίζεται με τον «Ήλιο. Το όνομα του Οδυσσέα προέρχεται από το ρήμα όδύσσομαι – οργίζομαι, είναι αυτός πού εξόργισε τους Θεούς.

Oι περιπέτειες του Οδυσσέα πριν επιστρέψει στην Ιθάκη είναι όπως προαναφέρθηκε 12 στον αριθμό. Κάθε σταθμός αντιστοιχεί σε κάθε ένα από τα 12 ζώδια. Κάθε δοκιμασία του Οδυσσέα συνοδεύεται από πλήθος αλληγορικών στοιχείων, θα μπορούσαμε να πούμε πώς είναι το ταξίδι του Οδυσσέα, είναι η ιστορία ενός συνειδητοποιημένου ανθρώπου πού μάχεται να υπερβεί το απατηλό «εγώ» και να επιστρέψει στο «πνευματικό του λίκνο» από όπου προέρχεται…

Ταξιδεύουμε από ζωή σε ζωή και από εμπειρία σε εμπειρία. Γευόμαστε τους γλυκούς καρπούς των Λωτοφάγων, ξεχνιόμαστε από το τραγούδι των Σειρήνων, συντριβόμαστε ανάμεσα στην Σκύλλα και στην Χάρυβδη, πάντα όμως στο τέλος επιστρέφουμε στον τόπο προέλευσής μας.

Στην ιστορία του Ομήρου, ο Οδυσσέας ζει αρμονικά στο βασίλειο του με την γυναίκα του Πηνελόπη και τον γιό του Τηλέμαχο. Μία οικογενειακή τριάδα, καθόλου τυχαία.

Στην ‘Οδύσσεια, το σύμβολο της ψυχής είναι η Πηνελόπη. Μπορούμε να πούμε ότι η αθάνατη ψυχή του ανθρώπου, αύτη πού δε χρειάζεται να εξελιχθέν γιατί είναι τέλεια, αύτη πού μένει σταθερή στο κέντρο της είναι η Πηνελόπη. Και ο άνθρωπος – Οδυσσέας πού είναι ενωμένος μαζί της, μετά από το μακροχρόνιο ταξίδι της ζωής, επιστρέφει στο τέλος για να ξαναενωθεί μαζί της.

Ο Οδυσσέας μάχεται για να κατακτήσει την «αυτογνωσία», από «κανένας» να γίνει ο «’Οδυσσέας», αναγνωρίζοντας τον Θεϊκό σπινθήρα πού φέρει όντος του. Αρωγός του σε αυτό το ταξίδι η Σοφία και η Θεά Αθηνά, η όποια παίζει κυρίαρχο ρόλο στην Οδύσσεια. Για αυτό και κάνεις άλλος δε φτάνει τον ‘Οδυσσέα στην γνώση, για αυτόν τον λόγο ονομάζεται και πολυμήχανος.

Ο Οδυσσέας είναι εκείνος ο άνθρωπος πού καταφέρνει να υπερβεί τα πάθη και τις υλικές δεσμεύσεις (θάλασσα, Ποσειδώνας) του και να επιστρέψει μετά από πολλές δοκιμασίες – «μυήσεις», στην Ιθάκη. Αντίθετα οι σύντροφοι του αντιπροσωπεύουν τα κατώτερα στοιχεία του, τις κατώτερες επιθυμίες του τις οποίες οφείλει να ξεπεράσει, ώστε να φτάσει χωρίς περιττά βάρη στον τόπο καταγωγής του.

Είναι σημαντικό να προσέξουμε τούς αριθμούς πού υπάρχουν στην Οδύσσεια. Ο Οδυσσέας, πριν φτάσει στην πατρίδα του, περνάει 12 δοκιμασίες, αρχετυπικός και συμβολικός αριθμός πού επαναλαμβάνεται σε όλους τους πολιτισμούς, σχετιζόμενος με τον ζωδιακό.

Είναι επίσης σημαντικό να επισημανθεί πώς χρησιμοποιείται από τον Όμηρο το μοτίβο των εννέα και των δέκα ήμερων. Σε αρκετές περιπτώσεις ο χρόνος πού χρειάστηκε ο Οδυσσέας για να ταξιδέψει από ένα μέρος σε κάποιο άλλο είναι εννέα ή δέκα ήμερες. Είναι αυτονόητο εδώ πώς ο χρόνος αυτός έχει επίσης συμβολικό χαρακτήρα.

Η αναζήτηση τής Ελένης είναι η αφορμή τής εκστρατείας του Οδυσσέα μας με τους υπόλοιπους βασιλιάδες στην Τροία. Η Τροία με την σειρά της είναι ένα πλούσιο βασίλειο πού αναπαριστάνει το κυνήγι των υλικών αγαθών και τον απατηλό κόσμο των φαινομένων και τής ίλης. Ίσως για αυτό ο Οδυσσέας προσπαθεί να αποφύγει την εκστρατεία. Αυτό ίσως συμβολίζει την άρνηση τής ψυχής να ενσαρκωθεί, καθώς γνωρίζει τον πόνο πού η ίδια προδιαγράφει μέσα στην μορφή.

Με την άλωση της πόλης ολοκληρώνεται το έργο στο υλικό πεδίο και αρχίζει η πορεία τής επιστροφής στο πνεύμα. Από αυτή την άποψη, η επιστροφή του Οδυσσέα αντιπροσωπεύει την επιστροφή του πνευματικού σπινθήρα στην κατάσταση της πρωταρχικής ηρεμίας, εμπλουτισμένου με τις εμπειρίες των πεδίων πού διέτρεξε.

Για να γυρίσει στην Ιθάκη απαιτούνται άλλα δέκα χρόνια (10 1+0=1 Επιστροφή στην Μονάδα) γεμάτα περιπέτειες, κατά τις όποιες απορρίπτει σταδιακά τα φορτία πού τον δεσμεύουν στην ίλη. Στην προσπάθειά της να ταυτιστεί με το πνευματικό ιδεώδες, η ανθρώπινη συνείδηση, δοκιμάζεται και αντιπαρέρχεται κάθε λογής εμπόδια μέχρι την επίτευξη του σκοποί. Ο Όμηρος έδώ χρησιμοποιεί τις δώδεκα δοκιμασίες του Οδυσσέα ως αντίστοιχες των μυητικών δοκιμασιών που πέρναγε ο υποψήφιος μύστης στις αρχαίες μυσταγωγίες, ώστε να καταστεί άξιος του θύρσου των μυστηρίων. Η αναγνώριση τής πραγματικής φύσης μας είναι μία εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση. Το εσωτερικό αυτό ταξίδι οδηγεί τον άνθρωπο βαθιά μέσα στην ιδία του την «Ύπαρξη, έως ότου το φώς του μεσονυκτίου λάμψει όντος του. Αυτός είναι τόσο ο σκοπός όσο και η πραγμάτωση του «εσωτερικοί» ταξιδιού, του ταξιδιού μέσα στον εαυτό. Μία εξαιρετικά δύσκολη άποστολή..

Η έξωτερική γνώση είναι πάντα πιό εύκολη άπό την εξωτερική. «Εχετε λ.χ σκεφθεί πώς ενώ σήμερα έχουμε κατακτήσει τό διάστημα, γνωρίζουμε ελάχιστα για αύτά πού βρίσκονται στο έσωτερικό της γης και αύτά πού κρύβουν oi Ωκεανοί;

Οι Ωκεανοί καλύπτουν τό 70% της έπιφάνειας τοϋ πλα­νήτη (κατ’ άντιστοιχία τοϋ 70% του ανθρώπινου σώματος το όποιο επίσης αποτελετται από νερό), μετά όμως από χιλιάδες έτη πολι­τισμού σήμερα έχουμε εξερευνήσει μόλις το 5% αυτών.

Οδυσσέας
Η προσμονή της Πηνελόπης

Η Οδύσσεια είναι πρωτίστως ένα εσωτερικό ταξίδι στην Ποσειδώνια θάλασσα του συναισθήματος, μία καθαρσιακή πορεία της ψυχής απ’ την κακότητα της ύλης, που έχει δύο κατευθυντήριες γραμμές, την κατάκτηση της αρετής και την απόκτηση της μυστηριακής γνώσης στην ένσαρκη κατάσταση. Τα τέρατα κι όλες οι δοκιμασίες του Οδυσσέα-νου είναι τα πάθη της ανθρώπινης φύσης, που εμφυσούν οι πήμονες δαίμονες-μνηστήρες, οι δοκιμαστές της ψυχής-Πηνελόπης στην ενσάρκωση, χρησιμοποιώντας τις αισθήσεις. 

Ακολουθούμε τις δοκιμασίες του Οδυσσέα, προσπαθώντας να αποκαλύψουμε τα μυστικά τους μηνύματα.

Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθεί, ότι οι προορισμοί που επισκέφθηκε διεκδικούνται από πολλές περιοχές και χώρες: Ελλάδα, Μεσόγειος, ακόμη και Ατλαντικός. Η επικρατέστερη άποψη είναι ότι ο Όμηρος, επηρεασμένος από τις Μυκηναϊκές εκστρατείες, χρησιμοποίησε στοιχεία των περιοχών που ήταν ήδη γνωστές για να περιγράψει τις μυθικές χώρες του Οδυσσέα.

Ανεξάρτητα από το αν πρόκειται για εικασίες ή αν υποστηρίζονται ιστορικά ορισμένες τοποθεσίες, η γοητεία του ταξιδιού είναι οι εξωτικοί προορισμοί σε συνδυασμό με τη σφραγίδα που τους άφησε ο μύθος του πρώτου διάσημου Έλληνα ναυτικού.

1

 

Ο πρώτος σταθμός είναι στο νησί των Κικόνων. Ο Οδυσσέας έφυγε με δώδεκα καράβια από την Τροία. Όταν ξανοίχτηκαν τα πλοία του στο Αιγαίο, οι θεοί έστειλαν άνεμους που τα έσπρωξαν βόρεια, στην χώρα των Κικόνων. Ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του άρπαξαν απ’ τους Κίκονες προμήθειες. Οι Κίκονες τους επιτέθηκαν, με αποτέλεσμα πολλοί σύντροφοι του Οδυσσέα να σκοτωθούν, ενώ οι υπόλοιποι μπήκαν στα καράβια και έφυγαν.

Ο ήρωας έρχεται αντιμέτωπος με την απόφαση του να εξακολουθήσει την δύσκολη ατραπό. Μία ατραπό πού θα τον οδηγήσει στην «αυτογνωσία» και την αναγνώριση της πραγματικής του φύσης. Το «μυητικό» αυτό ταξίδι προϋποθέτει ταπεινότητα, ευσέβεια και συγκέντρωση στον σκοπό. Τίποτα δεν χαρίζεται τα πάντα κερδίζονται με μόχθο και μάχες, τόσο στο υλικό όσο και στο πνευματικό πεδίο.

Ο πρώτος σταθμός σχετίζεται με τον αστερισμό του Κριού, επηρεασμένος από τον Άρη τον θεό του Πολέμου, και τον αντίστοιχο πλανήτη πού κυβερνά το ζώδιο του Κριού.

 

2

Μετά από εννέα μέρες, ο Οδυσσέας φτάνει στην χώρα των Λωτοφάγων, ένα επίγειο παράδεισο γεμάτο λωτούς, πού προκαλούσαν την λήθη σε όποιον τούς έτρωγε. Ο Οδυσσέας έστειλε τρεις απ’ τους συντρόφους του να δουν τί άνθρωποι ζούσαν σ’ αύτη την χώρα. Oι σύντροφοι του συνάντησαν τούς Λωτοφάγους, oι οποίοι τους έδωσαν να φάνε λωτούς, φρούτα μαγεμένα. Αμέσως ξέχασαν πατρίδα και συντρόφους και δεν ήθελαν να φύγουν από εκεί. Ανήσυχος ο Οδυσσέας πήγε να τους βρει. Τους πήρε με το ζόρι κι αμέσως διέταξε τα καράβια να σαλπάρουν.

Oι τρεις από τούς συντρόφους του Οδυσσέα πού έπεσαν στην λήθη, συμβολίζουν την προσκόλληση της συνείδησης στο γνωστό και τις υλικές απολαύσεις. Ο άνθρωπος όμως δεν έχει μόνο υλική μορφή είναι τρισυπόστατος αποτελούμενος από το Σώμα, την Ψυχή και τον Νου. Οι τρεις σύντροφοι του γεύονται τούς λωτούς και ξεχνούν τον ανώτερο τους εαυτό πού εκφράζεται από τις ανάγκες τόσο της ψυχής όσο και του Νου.

Τα χαρακτηριστικά της χώρας των Λωτοφάγων σχετίζονται με τον αστερισμό του Ταύρου, τις υλικές απολαύσεως και τις ειδυλλιακές καταστάσεις αφροδισιακή ατμόσφαιρα, με τον πλανήτη Αφροδίτη να κυβερνάει το ζώδιο αυτό.

3

Συνεχίζοντας το ταξίδι του ο Οδυσσέας συναντά τούς Κύκλωπες. Ο πολύφημος παγιδεύει τον Οδυσσέα και τους συντρόφους του στην σπηλιά. Η σπηλιά συμβολίζει το ασυνείδητο. Ο κύκλωπας Πολύφημος καταβροχθίζει έξι συντρόφους του Οδυσσέα.

Ο Πολύφημος είναι γιός του Ποσειδώνα, συμβολίζει τον αχανή Ωκεανό των συναισθημάτων μας. Στα σκοτεινά βάθη του ασυνείδητου, ο ήρωας εκμηδενίζεται, χάνει την ταυτότητα του. Ο Οδυσσέας χρησιμοποιεί το νου για να μπορέσει να σωθεί. Μόνο ένας ισχυρός νους μπορεί να εξισορροπήσει αυτές τις αρχέγονες τάσεις πού περικλείουμε μέσα μας. Ο Πολύφημος, όπως όλοι οι Κύκλωπες, έχει μόνο ένα μάτι. Για αυτόν τον λόγο βλέπει μόνο μπροστά. Τόσο η όρασή του όσο και η νόησή του είναι μονοδιάστατη.

Ο Οδυσσέας τυφλώνει τον Πολύφημο και δένεται μαζί με τούς συντρόφους του κάτω από την κοιλιά των κριαριών πού υπήρχαν μέσα στην σπηλιά του Πολύφημου. Ο τυφλός Κύκλωπας έψαχνε στην ράχη τα κριάρια, καθώς έβγαιναν, δίχως να αντιληφτεί τους κρυμμένους συντρόφους του Οδυσσέα.

Η τύφλωση του Πολύφημου από τον Οδυσσέα, συμβολίζει την υπερίσχυση του συνειδητού στο ασυνείδητο, ενώ τα Κριάρια την επικοινωνία του με το Θείο (κέρατα). Έως ότου ο Οδυσσέας τυφλώσει τον πολύφημο είναι ο «Είς Τί = Είμαι Αυτός που Είμαι», κατόπιν γίνεται ο Οδυσσέας.

Ο μυημένος άνθρωπος λαμβάνει ως μία νέα ταυτότητα ένα νέο όνομα. Η δύναμη των ονομάτων στην αρχαιότητα ήταν «μαγική», και εάν προφέρονταν σωστά και με έναν ορισμένο τρόπο, μπορούσαν να πράξουν αποτελέσματα, θετικά ή αρνητικά. Δεν είναι τυχαίο πώς πολλά ονόματα θεοτήτων ήταν άρρητα.

Είναι γνωστό για παράδειγμα πώς όταν ο Μούσες ρώτησαν το όνομα του Θεού αυτός απάντησε: «Είμαι Αυτός που Είμαι » Το όνομα δεν του αποκαλύπτεται, καθώς αυτός δεν έχει ακόμα επιτελέσει το έργο για το όποιο έχει επιλεχτεί. Ο Πολύφημος έχει ένα μάτι στο σημείο του τρίτου ματιού. Αν αυτό αδρανοποιηθεί χάνεται η έκτη αίσθηση, η ενόραση.

Η χώρα των Κυκλώπων πού σχετίζεται με τον αστερισμό των Διδύμων και τα χαρακτηριστικά του πλανήτη Έρμη.

4

Ο Οδυσσέας φτάνει στο πλωτό νησί του Αιόλου, του Θεού των Ανέμων. Ο Αίολος δίνει στον ‘Οδυσσέα ένα ασκί, μέσα στο όποιο βρίσκονται δεμένοι όλοι οι άνεμοι, με την συμβουλή να μην τον ανοίξει πριν φτάσει στην Ιθάκη. ‘Εννιά μερόνυχτα ταξίδευαν και κόντευαν να φτάσουν στην Ιθάκη. Τότε ο Οδυσσέας αποκοιμήθηκε και οι σύντροφοι του, νομίζοντας πώς το ασκί ήταν γεμάτο ασήμι και χρυσάφι, το άνοιξαν. Αμέσως ελευθερώθηκαν όλοι οι άνεμοι και παρέσυραν τα καράβια μακριά στην γη των Λαιστρυγόνων.

Ο Θεός συμβολίζει το νοητικό στοιχείο και την ορθά κατευθυνόμενη δύναμη, πού μπορεί να οδηγήσει στον τελικό σκοπό.

Ο Οδυσσέας πέφτει σε βαθύ ύπνο κατά την διάρκεια του ταξιδιού. Το «εσωτερικό μυητικό ταξίδι» εμπεριέχει κινδύνους, η ψυχή χάνει την επαγρύπνηση της και οι άπληστοι σύντροφοι του ανοίγουν το ασκί, νομίζοντας πώς περιέχει ένα θησαυρό. Ο πραγματικός θησαυρός όμως βρίσκεται στην καρδιά και στον νου και όχι στην ύλη.

Η απελευθέρωση των άνεμων συμβολίζει την νοητική σύγχυση πού προκαλείται κατά την προσπάθεια της «ενδοσκόπησης» και του «Γνώθι Σ’ αυτόν», καθώς ο νους αρνείται να εστιαστεί στο έργο πού έχει επιλεγεί, και περιπλανιέται σε πλήθη άλλων μη συναφών σκέψεων. Μόνο όταν επιτευχτεί η νοητική συγκέντρωση είναι σε θέση ο νους να προσεγγίσει τα Θεία πεδία.

Το πλωτό νησί του Αίολου είναι το σύμβολο του καραβιού της Σελήνης πού πλέει στον ουρανό, στενά συνδεδεμένο με τον αστερισμό του Καρκίνου, εφ’ όσον κυβερνήτης του είναι η Σελήνη.

5

Ο ήρωας συνεχίζει την περιπλάνηση, έως ότου φτάνει στο νησί των Λαιστρυγόνων. Εκεί έρχεται σε σύγκρουση με τοyς Γίγαντες, με τους φύλακες των εσωτερικών πεδίων. Από τα 12 καράβια μόνο το δικό του κατάφερε να ξεφύγει.

Ο ήρωας απογυμνώνεται από τις φοβίες του, κατανοεί, πώς όποιος ζει στην αληθινή του ουσία» είναι αυτάρκης και δεν χρειάζεται τίποτε για την ευτυχία έκτος από την αρετή του. Αύτη είναι το καθαρότερο και απλούστερο στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης και αποτελεί το ίχνος του Eνός μέσα μας, πού προσκαλεί τον άνθρωπο να προσπαθήσει να το επιτύχει.

Η Γη των Λαιστρυγόνων σχετίζεται με τον αστερισμό του Λέοντα.

6

Έτσι, φτάνει στο νησί της μάγισσας Κίρκης. Η Κίρκη γοητεύει τους συντρόφους του ήρωα και τους μεταμορφώνει σε χοίρους. Εδώ απεικονίζεται η δύναμη των σεξουαλικών και των βουλητικών παθών, τα όποια μπορούν να υποβιβάσουν τον άνθρωπο σε ζώο, εκδηλώνοντας τα πιο κτηνώδη του ένστικτα.

Ο Οδυσσέας βοηθιέται από τον Έρμη (την δύναμη του νου) και μένει ανεπηρέαστος από την Κίρκη, η όποια αντιπροσωπεύει μία όψη της ψυχής του, έως ότου καταφέρνει να την κάνει βοηθό στο έργο του.

Η μεταστοιχείωση των αρνητικών όψεων της ψυχής είναι ένα από τα βασικότερα καθήκοντα του αναζητητή.

Ο Οδυσσέας ενώνεται με τη Κίρκη στη σπηλιά της, γεγονός που υποδηλώνει προετοιμασία για μία νέα γέννηση μετά τη κάθαρση στο νησί της, πού σχετίζεται με τον αστερισμό της Παρθένου και τα χαρακτηριστικά του πλανήτη Έρμη.

7

Ο Οδυσσέας ετοιμάζεται για την μεγάλη κατάβαση, το ταξίδι του στον Κάτω Κόσμο, όπου οφείλει να ξαναγεννηθεί, κατ’ αντιστοιχία του μυητικού θανάτου των Θεοτήτων στις μυσταγωγικές τελετές. Η κάθοδος στον Άδη είναι επιβεβλημένη για όλους τούς ηλιακούς ήρωες και συμβολίζει την μύηση γι’ αυτό προηγήθηκε η κάθαρση στο νησί της Κίρκης.

Μετά από τον τελετουργικό θάνατο ο μύστης εγείρεται (στα μυστήρια ποτέ δεν χρησιμοποιούσαν την λέξη ανάσταση αλλά τη  λέξη έγερση), άλλα ο άνθρωπος δεν είναι τώρα πια ο ίδιος: έχει μεταλλαχτεί σε έναν δύο φορές γεννημένο, έχει κατακτήσει το αληθινό «Εγώ» του. Στον Άδη ο ήρωας μαθαίνει την αιτία της αποτυχίας του. Έρχεται πρόσωπο με πρόσωπο με τις αρνητικές όψεις του εαυτοί του, πού τον εμποδίζουν στο ταξίδι της επιστροφής.

Ο μάντης Τειρεσίας, πού συμβολίζει την ενορατική ικανότητα της ψυχής του, τον συμβουλεύει, αν θέλει να επιστρέψει στην Ιθάκη, να μην πειράξει τα Βόδια στο νησί του Ήλιου.

Η χώρα των Κιμμερίων, ο Άδης, σχετίζεται με τον αστερισμό του Ζυγού, καθώς αυτή του η δοκιμασία, του δίνει την δυνατότητα να «ζυγίσει» την πορεία και την δύναμη του και να φτάσει νικητής στην Ηλιακή του πατρίδα, όπου τον περιμένει ένας άδειος θρόνος.

8

Χάρη στην βοήθεια της Κίρκης καταφέρνει να αποφύγει την πλανερή γοητεία των Σειρήνων. Προειδοποιημένος δένεται στο κατάρτι του πλοίου του για να μην ενδώσει.

Το πλοίο είναι ένα ακόμη σύμβολο του νου πού πλέει στην θάλασσα των επιθυμιών για να προσεγγίσει τον εντός υμών Θεϊκό Σπινθήρα. Δένεται στο κατάρτι, δηλαδή αγκιστρώνεται νοητικά στο όραμα της ψυχής του, για να αποφύγει την πρόκληση. Η επίγνωση του ανθρώπου. Η συνείδηση πού γίνεται αυτοσυνείδηση και παρατηρεί τον εαυτό της. Αυτοεπίγνωση.

Οι Σειρήνες σχετίζονται με τον Σκορπιό. Ο Σκορπιός είναι το κατ’ εξοχήν ζώδιο και μυητικό σύμβολο του πειρασμού.

9

Συνεχίζοντας το ταξίδι του ο ήρωας φθάνει στη περιοχή της Σκύλλας και της Χάρυβδης.

Η Σκύλλα και η Χάρυβδη είναι η εσωτερική άβυσσος, έτοιμη να κατασπαράξει όποιον δεν μπορεί να βαδίζει ισορροπημένα ανάμεσα στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, στο πνεύμα και την ύλη, σε αυτόν τον κόσμο και τον έτερο μεταφυσικό υπερβατικό κόσμο.

Ο Οδυσσέας χάνει έξι συντρόφους από τη Σκύλλα. Η Σκύλλα και η Χάρυβδη σχετίζονται με τον αστερισμό του Τοξότη.

10

Ο Οδυσσέας καταφέρνει να πλεύσει στο νησί του Ήλιου. Εκεί έβοσκαν τα παχιά βόδια του θεού. Θυμήθηκε τότε ο ήρωας μας τα λόγια του Τειρεσία και παρακάλεσε τους συντρόφους του να φύγουν μακριά απ’ το νησί αυτό. Μα εκείνοι ήταν πολύ κουρασμένοι και δε δέχονταν. Όταν τους τέλειωσαν τα τρόφιμα, έμειναν μερικές μέρες νηστικοί. Μια μέρα όμως, πού ο Οδυσσέας κοιμόταν, έσφαξαν μερικά βόδια και τα έψησαν. Όταν ξύπνησε ο Οδυσσέας τρόμαξε, μα ήταν αργά. Φεύγοντας απ’ το νησί του Ήλιου ο Δίας τούς έστειλε άγρια καταιγίδα και κύματα θεόρατα. Ένα αστροπελέκι χτύπησε το καράβι και το διέλυσε. Πνίγηκαν όλοι. Μόνο ο Οδυσσέας γλίτωσε.

Η ψυχή από μόνη της δεν επαρκεί για την εξύψωση στον ανώτερο εαυτό. Μόνο όταν λάμψει το πνευματικό εσωτερικό φως, ο άνθρωπος τελειοποιείται. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Πλάτωνας: «Ο αναζητητής πρέπει να στρέψει την σκέψη του από τον κόσμο της εμπειρίας προς έναν άλλο κόσμο νοητό, εκεί που η ψυχή θα αναπολήσει και θα θυμηθεί τις άφθαρτες και αιώνιες Ιδέες. Για να επιτευχθεί αυτό, χρειάζεται μακρά μελέτη του θέματος και διάπλαση του εαυτού με αυτήν. Τότε, είναι σαν μία σπίθα να ξεπηδά και να ανάβει ένα φώς, πού από εκεί και μετά είναι ικανό να αυτοσυντηρείται»

Το νησί του Ήλιου σχετίζεται με τον αστερισμό του Αιγόκερω.

11

Πιασμένος από ένα ξύλο παράδερνε στην θάλασσα δέκα ολόκληρα μερόνυχτα. Τέλος, τα κύματα τον έβγαλαν στο νησι της νύμφης Καλυψοϋς. Εκεί ο Οδυσσέας περνάει έναν επτάχρονο κύκλο μαζί με την νύμφη, προσκολλημένος στην υπόσχεση της αιώνιας νεότητας. Μέ την βοήθεια του Ερμή πείθεται, τέλος, η Καλυψώ να αφήσει ελεύθερο τον ήρωα για να γυρίσει στην πατρίδα του, την ηλιόλουστη Ιθάκη.

Ο μύστης γνωρίζει την θνητότητά του αναγνωρίζει όμως την σύνδεσή του με το σύμπαν. Για αυτόν τον λόγο υπάρχει αντιστοιχία των επτά πλανητών με τις επτά ηλικίες του άνθρωπου, άλλα και τα φωνήεντα τού ελληνικού αλφάβητου.

  • Σελήνη- Βρεφική Ηλικία (Α),
  • Ερμής – Παιδική Ηλικία (Ε),
  • Αφροδίτη – Νεότητα (Η),
  • Ήλιος – Ενηλικίωση (I),
  • Αρης- Πλήρης Ισχύς (Ο),
  • Δίας- Ωριμότητα (Υ),
  • Κρόνος- Γηρατειά (Ω).

Το νησί της Καλυψούς, σχετίζεται με τον αστερισμό του Υδροχόου.

12

Τελικά επικρατεί η πνευματική θέληση και με την βοήθεια των θεών ελέγχεται η κατώτερη φύση του. Ξαναπαίρνει τον δρόμο της επιστροφής, άλλα μέχρι τη τελευταία στιγμή ο Ποσειδώνας εναντιώνεται για άλλη μια φορά και έτσι τα κύματα ξεβράζουν τον ναυαγό στο νησί των Φαιάκων.

Δύο μέρες και δύο νύχτες κολυμπούσε και τον έδερναν τα κύματα. Τη τρίτη μέρα με την βοήθεια μιας νεράιδας, της Λευκοθέας, βγήκε σ’ ένα ακρογιάλι. Ξάπλωσε κάτω από μία ελιά, σκεπάστηκε με φύλλα και κοιμήθηκε βαθιά. Είχε φτάσει στο νησί των Φαιάκων. Εκεί περιμαζεύεται από τη Ναυσικά και βρίσκει καταφύγιο στην Αυλή του βασιλιά Αλκίνοου, όπου τελικά αποκαλύπτει την πραγματική του ταυτότητα και συγκινεί όλους με την αφήγηση των περιπλανήσεών του (σημείο όπου ξεκινάει η Οδύσσεια).

Με την βοήθεια του Αλκίνοου και έπειτα από νέα τρικυμία, ο Οδυσσέας καταφέρνει τελικά, μετά από 10 χρόνια, να φτάσει στην Ιθάκη. Η ολοκλήρωση του κύκλου. Eδώ λαμβάνει τέλος η μύηση του και ετοιμάζεται για την τελική επιστροφή.

Η χώρα των Φαιάκων σχετίζεται με τους Ιχθείς.

Στην Ιθάκη συναντάται με την Αθηνά-Σοφία κάτω από μια ελιά που υπήρχε εκεί, στη ρίζα της οποίας είχαν αφήσει και οι Φαίακες τα δώρα που είχαν δώσει στον Οδυσσέα. Η Αθηνά συμβουλεύει τον Οδυσσέα να πάει μεταμφιεσμένος στην καλύβα του Εύμαιου.

Αυτό το θέμα της μεταμφίεσης συναντάται συχνά στην Οδύσσεια. Εκεί, στην καλύβα του Εύμαιου, και αφού γίνεται η αναγνώριση Οδυσσέα-Τηλέμαχου, ο ήρωας προχωράει στον 13ο θα λέγαμε άθλο του, που είναι ημνηστηροφονία. Ξεκαθαρίζει την ύπαρξη του από τους μνηστήρες, δηλαδή όλα εκείνα τα ψεύτικα «εγώ» που διεκδικούσαν την εξουσία της ψυχής.

Τα προσωπεία πέφτουν και ο Οδυσσέας, μετά τα 10 χρόνια περιπλάνησης, αναγεννημένος σπάει οριστικά τα δεσμά με τον παρελθόν και ενώνεται εκ νέου με την οικογένεια του. Γίνεται πάλι αγαπητός από τους θεούς και Άναξ Ξανά, ήτοι ο μυστηριακός Χρονισμός και η Εποπτεία

Η φωτογραφία στο εξώφυλλο του άρθρου είναι έργο του Μαίκλ-Μάρτιν Ντρόλινγκ (Michel-Martin Drolling): «Η Οργή του Αχιλλέα» (The Wrath of Achilles) του 1810

Πηγές:

  • Δ. Ν. Μαρωνίτη και Λ. Πόλκα ; Από την Ιλιάδα στην Οδύσσεια
  • Μαραγκού Μαρία : Οδυ:σσεια – το κοσμικο ταξιδι της ψυχης
  • Βασίλειος Χλέτσος : Το μυιτικό ταξιδι των Ομηρικών Επών. Περιοδικό Ιχώρ
  • Μαρωνίτης, Δ.Ν. 1978. «Οι ελάσσονες νόστοι της Οδύσσειας
  • Πρόκλος. Χρηστομάθεια ‘Ομηρικά. Επικός Κύκλος
  • Kerenyi, Karl, The Heroes of the Greeks 1959