fbpx

«Σκεπτόμενος την Πολιτιστική μου Κληρονομία», γράφει ο Μιχάλης Μπατής

 

 

Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

mixalis.mpatis@gmail.com

Κάποιες σκέψεις δημιουργήθηκαν στο μυαλό μου και προσπάθησα να τις συντονίσω. Τις παραθέτω εδώ δημόσια, σαν μια προσωπική άσκηση κριτικής σκέψης και ζητάω, σαν παρακαλώ, να διορθώσετε τα λάθη και τις παραλήψεις στο συλλογισμό μου. Σκοπός μου δεν είναι να δώσω μια ολοκληρωμένη άποψη ή μια λύση σε προβλήματα, πολύ δε περισσότερο να αλλάξω τα πιστεύω όποια και αν είναι αυτά (πολιτικά, ηθικά, θρησκευτικά) των συμπατριωτών μου. Το μόνο που επιθυμώ είναι να σας υπενθυμίσω την ξεχασμένη πνευματική μας κληρονομιά που περιλαμβάνει όλα τα παραπάνω και γι΄ αυτό σας εκθέτω το πώς παρατηρώ, πως σκέφτομαι, πως παράγω ιδέες, τι μεθοδολογία ακολουθώ, τα λάθη που ενδεχομένως να έχει αυτή η μεθοδολογία και πιθανώς να δω έναν άλλο τρόπο σκέψης η οποία θα με οδηγήσει στις αλήθειες της αρχαίας μας πνευματικής κληρονομιάς, αν τελικά με οδηγήσει. Οπότε οποιοδήποτε σχόλιο είναι καλοδεχούμενο.

Μια βαθιά αλλαγή στην κοινωνία, ένα κίνημα αλλαγής της κοινωνίας, όπως για παράδειγμα ο διαφωτισμός, γεννιέται από τις επικρατούσες συνθήκες της εποχής του, χρειάζεται όμως μια ιδεολογία, έναν ηγέτη, μια παιδεία, τέχνη, για να μπορέσει να στεριώσει. Έπειτα πρέπει να μεταφερθεί η ιδεολογία από τη θεωρία στην πράξη, για να δημιουργηθεί και να θεσπιστεί μια κρατούσα πραγματικότητα. Αλλά για ποια ιδεολογία μιλάμε, για ποια πράξη και για ποια πραγματικότητα; Ας εξετάσουμε τα πράγματα ένα προς ένα.

Κατ’ αρχήν ένας ορισμός:

Φιλοσοφικός ορισμός: Ιδεολογία είναι μια οργανωμένη συλλογή ιδεών. Η λέξη χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Κόμη Antoine Destutt de Tracy στα τέλη του 18ου αιώνα για να ορίσει μια «επιστήμη των ιδεών». Ως ιδεολογία μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι ένα συνολικό όραμα, ένας τρόπος αντιμετώπισης των πραγμάτων στην κοινή λογική και σύμφωνα με διάφορες φιλοσοφικές τάσεις συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών και θρησκευτικών τάσεων της εποχής ή ένα σύνολο ιδεών που προτείνει μια κοινωνική τάξη για όλη την κοινωνία.

Ο βασικός στόχος μιας ιδεολογίας είναι να φέρει αλλαγή στην κοινωνία μέσω μιας ρυθμιστικής διαδικασίας. Οι ιδεολογίες έχουν την τάση να περιλαμβάνουν αφηρημένες έννοιες προς εφαρμογή στον πραγματικό κόσμο και για τον λόγο αυτό συναντώνται πολύ συχνά στο πεδίο της πολιτικής και θρησκευτικής τάσεως.

Ιδεολογία είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται ένα άτομο τον κόσμο που ζει:

Η κυρίαρχη ιδεολογία, δηλαδή η ιδεολογία που πλειοψηφεί, είναι μια κατασκευή, δεν φυτρώνει στα μυαλά των ανθρώπων από μόνη της. Μέσω του εκπαιδευτικού συστήματος, των ΜΜΕ, μορφών μαζικής κουλτούρας όπως ο κινηματογράφος, η πλειοψηφία των ατόμων αποκτούν μια ορισμένη πεποίθηση για το πώς λειτουργεί ο κόσμος. Η πεποίθηση αυτή αντιστοιχεί στα συμφέροντα των κυρίαρχων τάξεων. Δηλαδή η κυρίαρχη ιδεολογία έρχεται να επιβεβαιώσει στα μυαλά των ανθρώπων ως «αυτονόητες αλήθειες» τις προϋποθέσεις της οικονομικής και πολιτικής κυριαρχίας της άρχουσας τάξης.

Λέγοντας ιδεολογία εννοώ γενικές κατευθύνσεις και όχι απαράβατους κανόνες και ψευδοστυλιταρίσματα. Σαν να φωτίζεις με ένα φανάρι μια γωνιά του σκοτεινού δωματίου και να προτείνεις με επίταση στον κόσμο να στρέψει το βλέμμα του προς τα εκεί και να δει από μόνος του τι είναι αυτό που πραγματικά φαίνεται και όχι αυτό που του έμαθαν να νομίζει ότι φαίνεται. Εδώ βέβαια χρειάζεται μεγάλη ψυχική δύναμη για να αποβάλλει κανείς την δογματικά εμφυτευμένη πλέον ιδεολογία του και να προχωρήσει σε αναθεωρήσεις.

«Ιδεολογία»: Η Φυσική και γενικά η επιστήμη του 20ου  αιώνα με τους Άινστάιν, Μπορ, Χάιζεμπεργκ Πλανκ και άλλους, μας έδωσε μια άλλη εικόνα της πραγματικότητας από εκείνη της νευτώνειας φυσικής και της Ευκλείδειας γεωμετρίας. Ο σταθερός ευθύγραμμος κόσμος των τριών συν μια (χρόνος) διαστάσεων, αντικαταστάθηκε από τον κόσμο της γενικής θεωρίας της σχετικότητας, της κβαντομηχανικής, της αρχής της απροσδιοριστίας, τις κλειστές καμπύλες των νέων γεωμετριών, τις τέσσερις ή και περισσότερες διαστάσεις και πολλά άλλα ως νέα θάματα ενώ στην ουσία είναι επανα-ανακαλύψεις. Ναι καλά το διαβάσατε επανανακλύψεις.

Να ένα παράδειγμα: Ο Ερμίων ο Ρόδιος του 4ου π.Χ. αι. στο μερικώς σοζώμενο έργο του περί φυσικής, αναφέρει τις αρχές περί των αντιθέτων ηλεκτρομαγνητικών πεδίων, που σήμερα ονομάζεται φαινόμενο Χάτσινσον, μία επανα-ανακάλυψη του 2001.  Συνεχίζοντας, αυτό που βλέπουμε σήμερα έναν κόσμο που συνεχώς βρίσκεται σε κίνηση, όπου οι παλιές «σταθερές» αρχίζουν να σπανίζουν. Λέω σταθερές και εννοώ αυτό που δεν αλλάζει και που είναι σίγουρα εδώ σταθερό στο σημείο που το ξέρω πως είναι πάντα, αλλά είναι έτσι;.

Όλα πια αλλάζουν τόσο γρήγορα. Αξίες, ήθη, καθημερινές συνήθειες, γνώσεις, οικονομία, νέες τεχνολογίες τρέχουν μπροστά και από πίσω αγκομαχούμε εμείς. Ένας νέος ανθρωπολογικός τύπος είναι ανάγκη ή αναγκάζεται να ξεπηδήσει. Ένας άνθρωπος μετέωρος στο κβαντικό κενό χωρίς να μπορεί να πατήσει σε στέρεο έδαφος και αναγκασμένος να μεταβαίνει συνεχώς από την μια κατάσταση στην άλλη. Ίσως τελικά η εξέλιξη, αυτό που γινόταν παλιότερα σε εκατοντάδες ή χιλιάδες χρόνια, τώρα να έχει επιταχυνθεί και να συμβαίνει σε περίοδο λίγων γενεών.

Ο αμετάβλητος κόσμος του Νεύτωνα, του Εβραιο-Χριστιανικού ηθικισμού και των ηθικών συντριμμάτων και στρεβλώσεων που άφησε πίσω του ο Προτεσταντικός τριακονταετής πόλεμος επιβάλλοντας το δικαίωμα του νικητή βασιλιά να εφαρμόζει  τη θρησκεία της αρεσκείας του. Η φράση «Cujus region ejus religio», δηλαδή «Εκείνος που βασιλεύει ορίζει τη θρησκεία», συνόψισε στη Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία  την εξουσία του βασιλιά να καθορίζει την πίστη των υπηκόων του. Όλα αυτά ίσως να φτάνουν στο τέλος τους.

Σήμερα γεννιέται ένας νέος τύπος ανθρώπου, που δεν πατάει σε ακλόνητες πεποιθήσεις. Πυξίδα του δεν είναι οι σταθερές που του περάσανε σαν θέσφατα, αλλά η δίψα του για ταξίδι, ταξίδι γνώσης και πληροφόρησης της πανάρχαιας αλήθειας. Αλλά ποιας αλήθειας; Μήπως αυτή της Παλαιάς Διαθήκης, ή μήπως αυτής της διαστρεβλωμένης αλήθειας που επικράτησε με την έναρξη του δυτικού διαφωτισμού ή τέλος τέλος και αυτές οι ιδεολογίες των διαφόρων υποτιθέμενων Εσωτεριστικών, που βασίζονται με την σειρά τους στον ίδιο διαστρεβλωμένο δυτικό διαφωτισμό!

Και με τις  αλήθειες του Αρχαίου Ελληνικού πνεύματος τι γίνεται; Ποιος θα μας μιλήσει; Ποιος θα μας πει μια κουβέντα; Μήπως πρέπει να ξαναδιαβάσουμε αυτά που έγραψαν οι: Τζον Ντι, Παράκελσος, Σεντιβίγκιους, Τζον Ζόνστον, Ρόμπερτ Φλούιντ, Ευγένιου του Φιλαλήθη, κάτω από ποιες συνθήκες αναγκάστηκαν να διασκευάσουν και να  προσαρμόσουν στις τότε κρατούσες πολιτικό-θρησκευτικές ανάγκες τα αρχαία Καβείρια και Ορφικά μυστήρια;

«Ξέρω να ταξιδεύω και δεν φοβάμαι τους κόσμους, είμαι το νερό που συνεχώς ανεβαίνει και κατακλύζει τα πάντα. Δεν έχω πια σταθερές ξηράς για να σταθώ, αλλά έχω το καράβι μου και ξέρω πώς να θα ταξιδέψω πίσω στον χρόνο της γνώσης. Νέους κόσμους θα δουν τα μάτια μου» γράφει ο Σοφοκλής στην τραγωδία του Αίας.

Ο Φρόιντ μας άφησε να πιστέψουμε πως το ασυνείδητο κρύβει τις απαντήσεις για το τι είναι ο άνθρωπος και, πως αν το κοιτάξουμε κατάματα θα τον κατανοήσουμε και θα λύσουμε τα προβλήματά του. Τελικά όμως μας έδειξε με θαυμαστό τρόπο το πόσο βαθύς και αδύνατο να κατανοηθεί είναι ο άνθρωπος.

Σοφοκλής

Ο Ηγέτης –  Θρησκεία:

Η θυσία της Ιφιγένειας του Τζιοβάνι Μπατίστα
H θυσία του Αβραάμ του Ματίας Στομ

Μια μεγάλη αλλαγή-ανατροπή, θα πει κάποιος, πως χρειάζεται και έναν ηγέτη. Έναν σωτήρα που θα πάρει στην πλάτη του την «επανάσταση» και θα κινήσει μπροστά. Ποιος θα μπορούσε να ήταν αυτός που θα μας φέρει στον «νέο κόσμο» και τι προσόντα πρέπει να έχει αυτός;

Κανένας. Κανείς δεν μπορεί να παίξει το ρόλο αυτό. Ο νέος τύπος ανθρώπου δεν μπορεί να είναι πρόβατο όπως μας μάθανε και που απλά αλλάζει τσομπάνη. Πρέπει ο καθένας από μόνος του να καθορίζει τις κινήσεις του. Αλλά πάντα σε σχέση με τους υπόλοιπους, όπως τα σωματίδια στο κβαντικό επίπεδο. Αλλά αυτό μας το επιτρέπει το παγκόσμιο ηθικό-θρησκευτικό σύστημα;

Ας θυμηθούμε κάτι: Οι Ισραηλίτες ταύτισαν επίσης τη θρησκεία με ηγέτη τον Μωϋσή με το κράτος, σφυρηλατώντας μια ατσάλινη πίστη. Στον ελληνικό χώρο, οι διαφορετικές πόλεις-κράτη δεν άσκησαν ποτέ μια ενιαία και μακρόχρονη εξουσία βασισμένη σε κάποιο πολιτικό-θρησκευτικό σύστημα. Η ανοχή που γέννησε τη δημοκρατία και τη φιλοσοφία επέτρεψε σε μικρές κοινότητες να διατηρήσουν τον τύπο των μυστηρίων τους, σε βαθμό μάλιστα που ορισμένες πόλεις υιοθέτησαν σταδιακά ορισμένες τελετές ως επίσημες εορτές.

Η θρησκεία του κράτους, συνεπίκουρη στην εξουσία του ηγέτη ή άνακτα, προϋποθέτει πίστη στη μια αρχή, ενώ ο μυητικός ήρωας της αρχαίας, ελληνικής φιλοσοφίας που επιβιώνει μέσα στις τελετουργίες των λαών της υπαίθρου και των θιάσων των πόλεων, προτάσσει το καθήκον απέναντι στους ομοίους του.

Ο κόσμος του αρχαίου ήρωα και αυτός του πιστού πατριάρχη αντιδιαστέλλονται ως δυο μακρινές και απόλυτα διαφορετικές χώρες.

Ένα πολύ γνωστό παράδειγμα είναι αυτό του Αγαμέμνονα και του Αβραάμ: βάσει μιας Θείας εντολής και οι δυο πρέπει να θυσιάσουν τα παιδιά τούς. Ο μεν Αβραάμ, γενάρχης των Ιουδαίων, των Χριστιανών και των Μουσουλμάνων, είναι στύλος της πίστης και προχωρά χωρίς αντίρρηση στην εκπλήρωση της θείας επιθυμίας. Ο Αγαμέμνονας όντως δε διακατέχεται από μια τυφλή πίστη, υποφέρει, παλινδρομεί και τελικά υποχρεώνεται από την αίσθηση καθήκοντος προς τούς συντρόφους του να προχωρήσει στη θυσία. Συμπάσχουμε με το δράμα του Αγαμέμνονα, τραγικού ήρωα, αλλά θαυμάζουμε τη στιβαρή πίστη του Αβραάμ, αν και δίχως ιδιαίτερη συμπάθεια για την πράξη του. Οι κόσμοι τους είναι καταδικασμένοι να μη συναντηθούν ποτέ.

Ο λαός, χρειάζεται αξιοπρέπεια και όραμα. Συνήθως το όραμα το δίνει ο ηγέτης, στην προκειμένη περίπτωση το όραμα θα είναι ο ηγέτης. Το όραμα για την κοινωνία θα είναι οι επόμενες γενιές να αποτελέσουν τον νέο ανθρωπολογικό τύπο. Για να συμβεί αυτό πρέπει να σημειωθούν κάποιες αλλαγές. Η σημερινή γενιά πρέπει να τις εκτελέσει. Στην ουσία εμείς θα είμαστε ο Ηγέτης και οι μπροστάρηδες στις αλλαγές, στο μυαλό μας όμως σαν ηγέτης θα φαντάζει μια γενιά από το μέλλον.

Σε ορισμένους τομείς όπως η παιδεία και η οικονομία οι αλλαγές είναι φανερές, σε άλλους τομείς χρειάζεται ακόμα ανίχνευση. Ζούμε στον κόσμο της πληροφορίας, αλλά ποιας πληροφορίας, της διαστρεβλωμένης θεμιτά ή αθέμιτα;  Η πρόσβαση στη γνώση δεν είναι πια πρόβλημα. Υπάρχει μια πληθώρα πληροφοριών που μας κατακλύζει. Το πρόβλημα είναι η αξιολόγηση και η ακρίβεια όλων αυτών των πληροφοριών, έτσι ώστε να καταστεί εποικοδομητική η παραγωγή κριτικής σκέψης. Αν η σκέψη σου είναι απόλυτα προβλέψιμη και δογματική, τότε αν εγώ θέλω να σε κατευθύνω δεν χρειάζεται να σου πω τι να σκεφτείς, αρκεί να σου δώσω τις κατάλληλες συμφέρουσες σε μένα αρχικές πληροφορίες για να σε οδηγήσω στο συμπέρασμα που θέλω εγώ.

Άρα το να έχει η κοινωνία μας πολίτες με όσο το δυνατό πιο ελεύθερη-χαοτική σκέψη και όχι αλγοριθμική, είναι βασικό αίτημα ελευθερίας.

  Παιδεία  – Εκπαίδευση: Σημαντικός τομέας κάθε αλλαγής

Πέρα από την ανάγκη απόκτησης κριτικής σκέψης υπάρχει και η ανάγκη της απόκτησης της δεξιότητας να πετάμε στο «κβαντικό κενό» του νέου κόσμου που έρχεται. Για να το πω αλλιώς, πρέπει να μάθει ο καθένας μας πρώτα πως να φτιάχνει το καράβι του και έπειτα πως να ταξιδεύει με αυτό. Μιλάω για το πώς θα περάσουν άλλες νοοτροπίες στους μαθητές και σε όλους μας.

Τα εργαλεία για την κατασκευή του καραβιού πρέπει να εκσυγχρονισθούν αλλά και να αναπαλαιωθούν. Αρχίζοντας από το νηπιαγωγείο και φτάνοντας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Όλα τα σχολεία της χώρας θα πρέπει να γίνουν δίγλωσσα και η μία εξ αυτών να είναι η Αρχαία Ελληνική. Λειτουργούν στο εξωτερικό, ιδίως στην σημερινή Αμερική, πολλά δίγλωσσα σχολεία όπου η Αρχαία Ελληνική είναι μία από τις δύο κύριες γλώσσες και από τα οποία βεβαίως μπορούμε να αντλήσουμε εμπειρία.

Η γνώση όχι μιας, αλλά περισσοτέρων ξένων γλωσσών (Ελληνικών) θεωρείται απαραίτητο πια εργαλείο. Ο μαθητής έχει ήδη μεγάλο αριθμό μαθημάτων να παρακολουθήσει. Δεν έχει πια το χρόνο για επιπλέον ώρες διδασκαλίας μιας ξένης γλώσσας και δυστυχώς της Ελληνικής. Πρέπει ορισμένα μαθήματα του σχολείου του να γίνονται σε ξένες γλώσσες, γλώσσες με στις οποίες θα έρθει σε επαφή από το προνήπιο, όπου το παιδί είναι «σφουγγάρι ».

Ο Η/Υ θα πρέπει να γίνει το μολύβι και το χαρτί των παιδιών τουλάχιστο της Πέμπτης τάξης του δημοτικού σχολείου. Η γνώση της χρησιμοποίησης των νέων τεχνολογιών είναι άλλο ένα σημαντικό εργαλείο για την κατασκευή του «καραβιού».

Η ιστορία θα πρέπει να γίνει ένα βιωματικό μάθημα ιδίως για μας τους Έλληνες. Σκοπός του μαθήματος θα πρέπει να είναι η ανάπτυξη της ιστορικής (ιστοριολογικής) φαντασίας και έπειτα η απομνημόνευση γεγονότων και ημερομηνιών. Λέγοντας ιστορική φαντασία εννοώ ότι το παιδί θα πρέπει να αποκτήσει την ενσυναίσθηση της κάθε εποχής, να «μπαίνει» στον τρόπο σκέψης και στη ζωή των ανθρώπων της κάθε εποχής και να βιώνει τα γεγονότα μέσα και έξω από την εποχή τους.

Με τα μάτια του σήμερα, με τα μάτια του τότε, αλλά και με τα μάτια άλλων κοινωνιών. Έτσι όπως τώρα γίνεται το μάθημα ο μαθητής είναι με τα μάτια του σήμερα απλά ένας παρατηρητής μακρινών γεγονότων. Εδώ έχουν χρόνο να διδάξουν κυκλοφοριακή αγωγή και δεν μπορούν να διδάξουν λίγη πραγματική και όχι διαστρεβλωμένη ιστορία;

Η γλώσσα μας, η Ελληνική γλώσσα,  είναι το εργαλείο με το οποίο σκεφτόμαστε και έτσι πρέπει να διδάσκεται στους μαθητές. Η ετοιμολογία των λέξεων και η εξήγηση του ρόλου που επιτελούν τα μέρη του λόγου με χειροπιαστά παραδείγματα μπορούν να βοηθήσουν τον μαθητή να δει τη σημασία απόκτηση αυτού του καταπληκτικού και μοναδικού εργαλείου σκέψης που λέγεται Αρχαία ελληνική γλώσσα τη γλώσσα που χρησιμοποιεί σήμερα η σύγχρονη, ξένη επιστήμη και χρησιμοποιεί, βεβαιώς, για να αναπτυχθεί περαιτέρω ο Η/Υ.

Η ξένη γλώσσα ως εργαλείο γνωριμίας με άλλους λαούς και διαβατήριο για ταξίδι σε άλλους πολιτισμούς. Τα μαθηματικά ως ένας άλλος τρόπος να δούμε τον κόσμο μας. Σαν ένα ζευγάρι γυαλιά που μας δίνει τη δυνατότητα να βλέπουμε πιο πέρα από αυτό που βλέπουν τα μάτια μας, αλλά και ως τμήματα της καθημερινής ζωής μας.

Τα μαθηματικά και οι αριθμοί υπάρχουν παντού γύρω μας κάθε μέρα. Η φυσική πρέπει να εκσυγχρονιστεί και να έρθει στη εποχή της. Εδώ βρίσκουν τρόπο να διδάξουν σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στα νήπια και δεν μπορούν να διδάξουν την σύγχρονη φυσική στο Δημοτικό;

Νέα μαθήματα που θα είναι συνδυασμός παλιών μαθημάτων είναι απαραίτητα (π.χ. ιστορία κοινωνιολογία και γεωγραφία μαζί). Γιατί ο μαθητής χρειάζεται τον ελεύθερο χρόνο του. Η διδασκαλεία σε μια ξένη γλώσσα όχι μόνο εκπαιδεύει το παιδί στην ξένη γλώσσα, αλλά μαθαίνει στο παιδί πώς να χρησιμοποιεί ένα εργαλείο όπως η ξένη γλώσσα στη ζωή του. Του δείχνει δηλαδή έναν τρόπο για να χρησιμοποιεί το ρημάδι το εργαλείο που απέκτησε. Το ίδιο ισχύει και για τη χρήση Η/Υ.

Η τέχνη είναι ένα τεράστιο κεφάλαιο

Τέχνη δεν μπορούν να παράγουν τα μηχανήματα, τέχνη δημιουργεί ο άνθρωπος και δόξα τον θεό οι αρχαίοι μας πρόγονοι αλλά και νεότεροι παρήγαγαν πολύ τέχνη, σε εποχές που άλλοι λαοί ζούσαν σε βάρβαρη κατάσταση.

Δεν είναι δυνατόν λοιπόν να διδάσκονται οι τέχνες σαν να ήταν προϊόντα μιας γραμμής μαζικής παραγωγής.

Η μουσική του Mozart δεν είναι ημερομηνίες, ονόματα, εναλλαγές από μουσικούς τόνους. Ένας πίνακας του Ελ Γκρέκο δεν είναι απλά ένας συνδυασμός χρωμάτων, με παραμορφωμένες φιγούρες. Είναι ο φακός για να ρίξουμε μια αλλιώτικη φευγαλέα ματιά στον κόσμο.

Κράτος: Η εποχή του κράτους έθνους τελειώνει

Ο εθνικισμός και το κράτος έθνος δημιουργήθηκαν σαν (από) αντίδραση-αντιστάθμισμα στον φιλελευθερισμό (ελεύθερο άτομο σύμφωνα με την σύγχρονη θεώρηση, η οποία πολύ απέχει της Αριστοτέλειας ή και Πλατωνικής θεώρησης).

Δημιουργήθηκαν λοιπόν για να μπορέσουν να διατηρηθούν οι κοινότητες των ελεύθερων ατόμων ενωμένες. Νέες μορφές διατήρησης της ενότητας προβάλουν. Μορφές υπερεθνικές, ο εθνικισμός δεν θα είναι πια απαραίτητος.

Κατά την Κλασική αλλά Ελληνιστική εποχή οι ηθικές  ανθρώπινες αξίες και η ανεξιθρησκία έφταναν να ενώνουν τις διάφορες κοινωνίες ή και πόλεις κράτη.

Μετά ήταν η κοινή πίστη και η υποταγή στην εξουσία (βασιλιάς, φεουδάρχης, σουλτάνος) που ένωνε κοινωνίες, μετά ήρθε ο εθνικισμός, τώρα πια ήρθε η ώρα να αντικατασταθεί και αυτός.

Υπερεθνικές οντότητες ξεπροβάλλουν (πολυεθνικές εταιρίες, διεθνείς οργανισμοί και οργανώσεις). Ο κυβερνοχώρος δεν ξέρει από περιορισμούς στο χώρο και στο χρόνο. Δημιουργούνται κοινότητες με άλλη μορφή πέρα από την παραδοσιακή.

Δημιουργούνται οι κυβερνο-κοινότητες με νέες μορφές οργάνωσης, από κατακόρυφη οργάνωση πάμε σε οριζόντια.

Το δυνητικό μοντέλο έρχεται σιγά σιγά να αντικαταστήσει το νεοτερικό. Όλα αυτά αναπόφευκτά μας οδηγούν σε μια νέα μορφή των κρατών και των κοινωνιών με νέες μορφές διατήρησης της ενότητάς τους.

Πολίτευμα:

Η τεχνολογία δίνει τη δυνατότητα στο πολίτευμα να ακολουθήσει και αυτό στην εξέλιξη και από κοινοβουλευτισμός να γίνει μια πραγματική μορφή αντιπροσωπευτικής ή άμεσης Δημοκρατίας.

Ο νέος άνθρωπος εκτός από την ατομική ελευθερία που του έδωσε ο διαφωτισμός και ο φιλελευθερισμός , διεκδικεί και κοινωνική και πολιτική ελευθερία. Μόνο έτσι μπορεί να κινηθεί ελεύθερος στον «κβαντικό κόσμο». Ένα πολίτευμα που θα αφήνει χώρο σε κάθε είδους κοινότητα. Οι κοινότητες στην εποχή μας και πιο πολύ στο μέλλον θα έχουν ποικίλες μορφές και θα πραγματώνονται όχι μόνο στην αγορά της πόλης με φυσική μορφή, αλλά και με άλλους τρόπους.

Η οικονομία πρέπει να έρθει σε σχέση με τον άνθρωπο και όχι να παραμείνει υπεράνω του ανθρώπου, ανεξάρτητη και αυτοκαταστροφική όπως τώρα. Η οικονομία ως όργανο των κοινωνιών και όχι οι κοινωνίες σαν εργαλεία της οικονομίας. Προϋπόθεση όμως είναι να υπάρχουν λειτουργικές κοινωνίες. Το κατάλληλο πολίτευμα ίσως μπορεί να διορθώσει τις παρεκτροπές που ζούμε στον τομέα της οικονομίας.

 Χρησιμοποίησα την σύγχρονη φυσική γιατί μας παρέχει όμορφες εικόνες που μπορούν να περιγράψουν παραστατικά την κατάσταση στην οποία οδεύει η κοινωνία μας. Οι αλλαγές όμως στην καθημερινή μας ζωή δεν θα έρθουν από την κατανόηση της σύγχρονης φυσικής, αλλά από τις ραγδαίες εξελίξεις που βιώνουμε στην οικονομία, στον τομέα της γνώσης-πληροφορίας, στα ήθη και στους θεσμούς.

Η επόμενη γενιά θα είναι αναγκασμένη να αλλάξει πολλές θέσεις εργασίας και να αποκτά συνεχώς νέες γνώσεις και δεξιότητες σε όλη τη διάρκεια της καριέρας της (συμβαίνει στις ΗΠΑ).

Η πληροφορία-γνώση δεν της παρέχεται από μια αυθεντία (δάσκαλος, βιβλίο) πια, αλλά κατακλύζεται από έναν χείμαρρο πληροφοριών έγκυρων και μη, μέσα από τις οποίες πρέπει να βρει ο καθένας μας την αλήθεια του και η κοινωνία μας τη δική της.

Η οικογένεια και ο θεσμός του γάμου έχουνε ήδη αλλάξει δραματικά (μονογονεϊκές οικογένειες, διαζύγια, μικτές οικογένειες) και θα αλλάξει ακόμα πιο πολύ. Τα ήθη και τα έθιμα έχουν αλλάξει μέσα σε εκατό χρόνια τόσο πολύ όσο ποτέ άλλοτε. Η σχέση μεταξύ των δύο φύλων και η ίδια η ψυχοσύνθεση του κάθε φύλου έχουν βρεθεί σε νέους ανεξερεύνητους τόπους. Ακόμα και η ίδια η αναπαραγωγή του είδους σε λίγα χρόνια δεν θα είναι η ίδια που χρησιμοποίησε η φύση για χιλιάδες χρόνια (εξασθένιση αντρικού σπέρματος, δυο ωάρια παράγουν ένα έμβρυο, κύηση εκτός μήτρας).

Σε αυτό το νέο κόσμο χρειάζονται νέου τύπου σταθερές να αντικαταστήσουν τις παλιές και ανίκανες πια να ανταποκριθούν στο νέο ρόλο τους. Η σταθερές στη ζωή μας δεν μπορεί να είναι ένας πάσσαλος βαθιά μπηγμένος στο χώμα, αλλά το άλμπουρο του καραβιού μας.

Η ορθόδοξη θεολογία ως φιλοσοφική σκέψη μπορεί να δώσει πολλές απαντήσεις. Όπου η αμαρτία δεν είναι η παραβίαση του ακλόνητου αιώνιου νόμου, αλλά η αστοχία, η αποτυχία να φτάσω στο σκοπό μου.

Η προτεσταντική αγκιστρωμένη θεολογία μπορεί να επιβιώσει μόνο σε ένα νευτώνειο κόσμο, όπου οι προβλέψεις είναι σίγουρες και η ανθρώπινη λογική είναι θεοποιημένη. Η ανθρώπινη αυτή όμως λογική έφτασε την επιστήμη στο σημείο που πλέον ακουμπάει τη φιλοσοφία και η φυσική διαισθάνεται την μεταφυσική.

Η ορθόδοξη νοοτροπία-τρόπος του νοείν δεν στηρίχθηκε στην ανθρώπινη ατομική διάνοια και δεν επηρεάστηκε από τις ανακαλύψεις που αυτή προσέφερε στη Δύση. Η φιλοσοφία και η επιστήμη της Δύσης μόνο τον προηγούμενο αιώνα άρχισε να ξεφεύγει από την προτεσταντική προσέγγιση του κόσμου. Η ορθοδοξία αντίθετα , ελεύθερη από αυτές τις αμφίδρομες επιρροές (θρησκεία επηρέασε την επιστήμη και τη φιλοσοφία, επιστήμη και φιλοσοφία επηρέασαν τη θρησκεία). Το πρόσωπο στην ορθόδοξη θεολογία σπάει τα όρια της ατομοκεντρικής κοινωνίας μας και ελευθερώνει το άτομο.

Ο κίνδυνος:

Ο φιλελευθερισμός έφερε στις δυτικές κοινωνίες το πρόταγμα της ατομικής ελευθερίας. Ο άνθρωπος υπόδουλος σε έναν αρχηγό στις πρώτες κοινωνίες (βάρβαρες κοινωνίες, βασίλεια, φεουδαρχίες) ζήτησε αρχικά την απόκτηση ατομικής ελευθέριας.

Ο φιλελευθερισμός και το αίτημά του, η ατομική ελευθερία, εξαπλώθηκε σε όλη την υφήλιο. Ακόμα και σε κοινωνίες με άλλες ιστορικές καταβολές, βιώματα και θεώρηση της ζωής και της πραγματικότητας. Αυτό συνέβη και σε τούτον εδώ τον τόπο.

Οι κοινωνίες στα μέρη μας είχαν κατακτήσει άλλους βαθμούς ελευθερίας και η θεώρηση της ζωής τους ήταν κάτω από άλλο πρίσμα. Το αίτημα του φιλελευθερισμού έφτασε και εξαπλώθηκε. Ο άνθρωπος ζήτησε να απελευθερωθεί από τον συνάνθρωπό του και από τη φύση. Όμως δεν ήταν έτοιμος για αυτό που τον περίμενε. Γιατί όταν είσαι ελεύθερος αναλαμβάνεις να αποφασίζεις εσύ για τον εαυτό σου και όχι κάποιος άλλος για σένα.

Είναι βαρύ και τρομερό φορτίο η ελευθερία και όταν δεν μπορείς να τη διαχειριστείς τρέχεις πάλι πίσω στην αγκαλιά κάποιου σωτήρα-εξουσιαστή. Αυτός μπορεί να είναι φυσικό πρόσωπο, οργανισμός, ιδεολογία ακόμα και ένα αντικείμενο. Και αν δεν υπάρχει η δυνατότητα για την επιστροφή στην βρεφική κατάσταση της προστασίας ενός σωτήρα, γιατί πολύ απλά καταρρίψαμε και απομυθοποιήσαμε μέσα μας όλα τα είδωλα, τότε αυτοκαταστρεφόμαστε (μεταφορικά και κυριολεκτικά).

Αν είμαστε ακόμα και για αυτοκαταστροφή ανίκανοι, τότε καταστρέφουμε τους γύρω μας. Τελικά ίσως αυτοκαταστροφή και καταστροφή των γύρω μου είναι το ίδιο. Αυτό συμβαίνει γιατί οι άνθρωποι ελεύθεροι από τα περισσότερα δεσμά τους (έχουν ακόμα αρκετά να τους συγκρατούν) δεν μπορούν να διαχειριστούν το μεγαλύτερο βαθμό ελευθερίας. Γιατί

1ον : δεν ξέρουν πώς να πετάνε ελεύθεροι.

2ον : πώς να πετάνε σε σχέση με τους άλλους. Όπως τα πουλιά που πετάνε σε σμήνη δημιουργώντας αρμονικά μοτίβα (κοινότητες).

Ακόμα βέβαια ο σύγχρονος άνθρωπος δεν έχει απελευθερωθεί, πλήρως. Ο φιλελευθερισμός και η ατομική ελευθερία έκοψαν μερικά από τα σχοινιά που μας κρατάνε καθηλωμένους. Μας έδωσαν όμως την αίσθηση του πως να ελέγχω τις κινήσεις μόνος μου. Και όπως είπα: αν και όχι απόλυτα ελεύθερος ο άνθρωπος, λόγο των παραπάνω ελλείψεων, δεν έχει επιλογές. Ή θα φορέσει τις αλυσίδες του ξανά, ή θα αυτοκαταστραφεί.

Νέες αλυσίδες δημιουργούνται για να καλύπτουν τις ανάγκες κάθε εποχής. Εκτός όμως από τη θρησκεία, την ιδεολογία και τους επίγειους ημιθέους, υπάρχει η λογική-αλγοριθμική σκέψη και τα κατασκευάσματά της.

Η επιστήμη με τις ανακαλύψεις της, οι Η/Υ, τα συστήματα οργάνωσης και επεξεργασίας της πληροφορίας, η αλγοριθμική θεώρηση των πάντων, η σύγχρονη ιατρική, η νανοτεχνολογία κ.α. Είναι η νέα θρησκεία, ο νέος Ηγεμόνας, όλα αυτά είναι το σύστημα που δημιουργούμε για να γίνουμε εξαρτήματα του, προεκτάσεις του.

Αυτά είναι τα νέα δεσμά που δημιουργούμε για να απαλλαγούμε από την ελευθερία μας και αυτά τα νέα δεσμά σαρώνουν καθώς δημιουργούνται τα παλιά (θρησκείες, ιδεολογίες) για αν το πω πιο απλά, αντί για βασιλιά επιλέγω την τυποποίηση μου μέσα στο σύστημα.

Ο δυνητικός τρόπος του είναι μπορεί να πραγματωθεί μόνο μέσα σε μια μηχανή που λειτουργεί αλγοριθμικά και αυτό δεν είναι ελευθερία.

Ελεύθερος άνθρωπος

Ο άνθρωπος στην καθημερινή του ζωή έχει να επιλέξει ανάμεσα σε τρεις καταστάσεις:

1η : Να λειτουργεί σαν ζώο.

2η: Να είναι δούλος

3η :Να είναι ελεύθερος.

Σαν ζώο λειτουργεί όταν λειτουργεί καθαρά ατομικιστικά. Προσπαθεί να καλύψει μόνο τα ατομικά-εγωιστικά του ένστικτα.

Δούλος είναι όταν εγκαταλείπει τη ζωή του στα χέρια κάποιου άλλου, ενός ηγέτη, μιας θρησκείας, μιας ιδεολογίας, μιας μηχανής, ενός συστήματος (διακυβέρνησης, οικονομικού, τρόπου ζωής, τρόπου σκέψης κτλ).

Ελεύθερος είναι όταν λειτουργεί μέσα σε κοινότητες ως πρόσωπο. Αλλά είναι ελεύθερος ο άνθρωπος, αφού κατά τον Ηράκλειτο: «άνθρωπε δεν μπορεί να είσαι ελεύθερος αφού ούτε την στιγμή της γέννησή σου μπορείς να διαλέξεις, αλλά ούτε την στιγμή του θανάτου σου».

Δεν υπήρξε ποτέ η ιδανική κοινότητα που να απελευθέρωσε τον άνθρωπο. Η ελευθερία του ανθρώπου μέσα από μια κοινότητα είναι άθλημα. Κάθε μέρα προσπαθεί η κοινότητα να φτάσει το άπιαστο. Είναι όμως αυτή η προσπάθεια, ίσως, ένας από τους δυο δρόμους προς την ελευθερία. Ο άλλος δρόμος ίσvς είναι ο αναχωρητισμός-ασκητισμός. Θέλει όμως προσπάθεια και αυτός.

Στην ιστορία συναντάμε και τις τρεις καταστάσεις. Στην εποχή μας ακόμα μια φορά αλλάζουν τα σκηνικά και οι πρωταγωνιστές, αλλά το έργο μένει πάντα το ίδιο. Η επιλογή ανάμεσα στο 1, 2, 3.

Η σκέψη μου είναι τόσο μαθηματική που αυτό φαίνεται να αναιρεί τα όσα είπα παραπάνω (μόνο αλγοριθμική σκέψη = ανελευθερία). «…Μόνο μέσα σε μια κοινότητα μπορεί να απελευθερωθεί». Όχι μόνο μέσα από τη συζήτηση και το σχολιασμό, αλλά και από την ασυνείδητη επιρροή στη δημιουργία της σκέψεις στην κοινότητα.