fbpx

banner αεροδρομίου

Πρόταση για διάβασμα: «Η Ομορφάσχημη», του Νίκου Καχτίτση

Τίνα Πανώριου

Τίνα Πανώριου

panoriout@gmail.com

 

  • Επίμετρο: Ηλίας Γιούρης, Γιώτα Κριτσέλη
  • Είδος: Διήγημα
  • Σελίδες: 232
  • Τιμή: € 15
  • Εκδόσεις: Κίχλη

 

Στην «Ομορφάσχημη» (1960) η ηρωίδα, μια νεαρή Εβραία αυστριακής καταγωγής ονόματι Γερτρούδη Στερν, μοιράζεται ως έναν βαθμό την τύχη των ομοφύλων της στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Έχοντας επιβιώσει από μια σειρά γεγονότων φυλετικής δίωξης από τους ναζί, μιλά για το παρελθόν της σε τυχαίους αλλά κάθε φορά νέους ακροατές, με τους οποίους στη συνέχεια συνάπτει ερωτική σχέση λίγων ημερών. Ένας από τους ακροατές της, ο αφηγητής του κειμένου, θα αναπαραγάγει πιστά την πρωτοπρόσωπη εξομολόγησή της επιχειρώντας με τη σειρά του να μοιραστεί με κάποιον φίλο του την ιστορία που άκουσε από την ίδια.

Βυθισμένη σ’ έναν κόσμο καχυποψίας και παραμορφωτικών διαθλάσεων της πραγματικότητας, η Γερτρούδη προσπαθεί να ανακαλέσει το τραυματικό παρελθόν της και να μιλήσει για το βίωμα του διωγμού των Εβραίων. Ωστόσο, η αφήγησή της αποκλίνει εμφανώς από κάθε προσπάθεια ρεαλιστικής αναπαράστασης. Ο συγγραφέας δεν ενδιαφέρεται τόσο για την αληθοφάνεια των γεγονότων όσο για την τραυματική επίπτωσή τους στη ζωή της ηρωίδας του.

Κινούμενος στο μεταίχμιο μεταξύ πραγματικού και επινοημένου, χρησιμοποιώντας συγχρόνως ένα ολόκληρο σύστημα ρητορικών και λογοτεχνικών τεχνασμάτων, ο Καχτίτσης αναδεικνύει τη μαρτυρία ως κειμενική κατασκευή, ως πρακτική λόγου που ανακινεί μια σειρά από υπαρξιακά και ηθικά ζητήματα που σχετίζονται με το τραύμα, τη γλώσσα, την επιβίωση.

«Καιρό είχα να διαβάσω ελληνικό διήγημα, τόσο συναρπαστικό και υποβλητικό. Οι σκηνές ιδίως της συλλήψεως της ηρωίδας και η φυλάκισή της, οι σκηνές της εξοχής με τους θείους, η ατμόσφαιρα του σπιτιού του ογδοντάρη γέρου κι αυτός ο ίδιος ο γέρος, ο δειλός Ρώσος στρατιωτικός είχαν τόση ένταση, μαρτυρούσαν ένα δυνατό δημιουργικό αλλά ταυτόχρονα ισορροπημένο, νηφάλιο κέφι που μεταδινόταν ατόφιο, κυλώντας αβίαστα από την πηγή του στην ψυχή του αναγνώστη». (Ε.Χ. Γονατάς, ανέκδοτη επιστολή στον Ν. Καχτίτση, στις 7 Ιανουαρίου 1961)

Ο Νίκος Καχτίτσης γεννήθηκε στις 26 Φεβρουαρίου 1926 στη Γαστούνη της Ηλείας, πέμπτο από τα έξι παιδιά του Θωμά και της Μελπομένης Καχτίτση (το γένος Λογοθέτη). Ο πατέρας του, με καταγωγή από την Ήπειρο (Κόνιτσα), ήταν σιδηροδρομικός των ΣΠΑΠ (Σιδηροδρόμων Πειραιώς-Αθηνών-Πατρών) και την περίοδο εκείνη υπηρετούσε στη Γαστούνη.

Πέρασε τα παιδικά του χρόνια στη Μανωλάδα και την Πάτρα. Από τον Σεπτέμβριο του 1931 μέχρι τον Ιούνιο του 1935 φοίτησε στο Δημοτικό Σχολείο Βάρδας (κωμόπολης και σιδηροδρομικού κόμβου κοντά στη Μανωλάδα Ηλείας). Τον Σεπτέμβριο του 1935 ο πατέρας του μετατέθηκε στο Ναύπλιο όπου διέμεινε η οικογένεια μέχρι το καλοκαίρι του 1940, οπότε και μετακόμισε πάλι στη Βάρδα, διατηρώντας ωστόσο δεύτερο σπίτι στην Πάτρα όπου κατοίκησε ο Καχτίτσης.

Τον Σεπτέμβριο 1940 εγγράφεται στην Δ΄ τάξη του Α΄ Γυμνασίου Αρρένων Πατρών και αναπτύσσει στενή φιλία με τον κατά ένα χρόνο μεγαλύτερό του Ντίνο Ηλιόπουλο, γιο του Γυμνασιάρχη. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, μεταξύ Οκτωβρίου 1942 και Μαρτίου 1943, οι συμμαθητές και φίλοι Ν. Καχτίτσης, Ντ. Ηλιόπουλος, Λ. Μπαζός, Σπύρος Στεφανόπουλος (αδελφός του μετέπειτα Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωστή Στεφανόπουλου), Μαρία Στοφόρου (Μανωλάκου), όντας σε επικοινωνία με τον Γιώργη Παυλόπουλο στον Πύργο Ηλείας (όπου εξεδίδετο το νεανικό, πατριωτικό περιοδικό «Οδυσσέας»), αποφασίζουν την έκδοση, σε χειρόγραφη μορφή, ενός φιλολογικού πατριωτικού περιοδικού, της «Μέλισσας».

Την περίοδο 1953-1955 μετανάστευσε στην Αφρική, όπου εργάστηκε σε εμπορική εταιρεία. Το 1956 εγκαθίσταται μόνιμα στο Μόντρεαλ του Καναδά, όπου θα αποκτήσει οικογένεια και θα βιοποριστεί ασκώντας διάφορα επαγγέλματα.

Στον ελάχιστο ελεύθερο χρόνο του επιδίδεται με πάθος στα δύο εκείνα πράγματα που κατεξοχήν τον τρέφουν: τη λογοτεχνία και την αλληλογραφία με τους φίλους του. Χτυπημένος από οξεία λευχαιμία, αναχωρεί για το στερνό ταξίδι, το πρώτο στην Ελλάδα μετά από δεκατέσσερα χρόνια, στις 16 Μαΐου 1970.

Θα εκπνεύσει, στην Πάτρα, εννέα ημέρες αργότερα. Ο ενταφιασμός του στον οικογενειακό τάφο θα γίνει στις 26 Μαΐου με την παρουσία λίγων φίλων.