fbpx

Ο Θανάσης Σαράντος σε μια συζήτηση με την Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

 

 

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

smaragdamichalitsianou@gmail.com

«…Το ελληνικό κοινό δυστυχώς παραμένει εγκλωβισμένο -στην πλειοψηφία του- ανάμεσα σε κλειδαρότρυπες κρεβατοκάμαρας και σε δήθεν επιστολών του Ιησού»

Εντός της θλιβερής πραγματικότητας διαφαίνεται μια ηλιαχτίδα, όταν απέναντί σου έχεις έναν ξεχωριστό  θεατράνθρωπο όπως είναι ο Θανάσης Σαράντος.

Πίσω από το θόρυβο των σπουδαίων παραστάσεών του , με τελευταία τη Γέρμα του Λόρκα στο «Θησείον, Ένα Θέατρο Για τις Τέχνες» αλλά και τις σημαντικές ερμηνείες του υπάρχει μια ερωτική υποκριτική φύση με αυτό το σπάνιο μέταλλο, που έχουν οι λίγοι θεατρίνοι, οι οποίοι  ασκούν έντονο μαγνητισμό, γοητεύουν και αφοπλίζουν τους ρόλους που τους δίδονται αλλά και το κοινό  που πλουτίζει εσωτερικά κοντά τους και γεμίζει το υπαρξιακό του κενό.

Ο  Θανάσης Σαράντος, το πιο ταλαντούχο πλάσμα της γενιάς του απουσιάζει από τις κοσμικές συγκεντρώσεις και το παρασκήνιο, προτιμά το προσκήνιο του ονείρου, και τρέφεται με τη μοναξιά του ταλέντου του, εκθέτει τη ψυχή του στην πλατεία, πονά για τη χώρα του, συμβάλει με τις γνώσεις του στην προκοπή, αγωνιά για την κατρακύλα της κοινωνίας,  παραληρεί για το άδικο, ξεγυμνώνει την αλήθεια που μισοκρύβεται και εργάζεται για την ανατολή ενός κόσμου γεμάτου όνειρα.

Τα λεγόμενά του αναδύονται στη σκέψη μου και δημιουργούν βαθιές έγνοιες, όπως φαντάζομαι και σε εσάς που θα διαβάσετε αυτή τη συνέντευξη. Από τη μια θα παραδοθείτε στην γοητεία του θεάτρου και από την άλλη θα στοχαστείτε μέσα από την ουσία της τέχνης που ανοίγει εισόδους σε πολλές πύλες, εκεί που υπάρχει ελπίδα, παρηγοριά και δικαιοσύνη.

Η «Γέρμα», η τελευταία σας παράσταση που έτυχε θερμής υποδοχής από το κοινό και την κριτική, πραγματεύεται το θέμα της μητρότητας και την κοινωνική καταπίεση της γυναίκας, που φθάνει να γίνεται αντικείμενο κουτσομπολιού, επειδή δεν μπορεί να τεκνοποιήσει. Γιατί οι άνθρωποι κ. Σαράντο δεν μπορούν να κατανοήσουν το μαρτύριο που ζουν οι στέρφες γυναίκες, οι οποίες ακόμα και σήμερα είναι δακτυλοδεικτούμενες;

Το έργο μιλά και για την κοινωνία που δυσκολεύεται να αποδεχτεί οτιδήποτε φαίνεται διαφορετικό. Η ηρωίδα του Λόρκα πονά και κανείς δεν την καταλαβαίνει, θέλει να ζήσει, να γεννήσει , να ερωτευτεί, να υπάρξει. Η Γέρμα είναι η φλόγα για ζωή που αναμοχλεύει την γη και ενίοτε επαναστατεί γιατί θέλει να μάθει την αλήθεια όσο οδυνηρή και αν είναι. Αυτό είναι που κάνει τον ποιητή διαχρονικό με ένα κείμενο που γράφτηκε το 1934. Αγγίζει ανοιχτές πληγές ακόμα και για τους σημερινούς θεατές. Για το πόσο δηλαδή μπορεί να επηρεάσει τον άνθρωπο τής κάθε εποχής το κοινωνικό του περιβάλλον. Η Γέρμα είναι μαθημένη από τα παιδικά της χρόνια να μην επιθυμεί ερωτικά, να μην γνωρίζει το σώμα της, να είναι μια υπάκουη σύζυγος, να μένει κλεισμένη στο σπίτι της, είτε αυτό είναι του πάτερα της, είτε του άντρα της. Η Γέρμα παντρεύτηκε έναν άνδρα που διάλεξε ο πατέρας της, έναν άνδρα που όχι μόνο δεν της έδωσε παιδιά αλλά και που ποτέ δεν μπόρεσε να ξυπνήσει  τη σεξουαλικότητά της.  Η ηρωίδα του Λόρκα είναι θύμα των περιστάσεων, των κοινωνικών περιορισμών της ζωής της, του κώδικα τιμής της και της εμμονικής υπακοής σ’ αυτόν.

Τί ήταν αυτό που σας γοήτευσε περισσότερο στο ιδιαίτερο, τόσο διαχρονικό και άκρως ποιητικό κείμενο του Φ. Γκ. Λόρκα;

Ο Λόρκα θέλησε να γράψει ένα έργο για την χαρά της δημιουργίας και της ζωής μέσα από την ιστορία της άγονης Γέρμας, που λαχταρά με όλη της την ψυχή για να φέρει στον κόσμο ένα παιδί. Το έργο μιλά για την δύναμη της γυναίκας δηλαδή για την δύναμη της φύσης που είναι πάνω από  προκαταλήψεις και κοινωνικούς περιορισμούς. Νομίζω ότι αυτό ακριβώς είναι που κάνει και το κείμενο τόσο αισιόδοξο ειδικά στις μέρες μας. Ο αδυσώπητος αγώνας του κάθε ανθρώπου για ζωή ακόμα και αν υπάρχει μια προδιαγεγραμμένη μοίρα. Φυσικά μαγεύει τους πάντες, πιστεύω πέρα από το θέμα του και ο πηγαίος λυρισμός του κειμένου με την εξαιρετική απόδοση στα ελληνικά από την ποιήτρια Τζένη Μαστοράκη.

Φ. Γ. Λόρκα «μια φυσική αστραπή», «μια ενέργεια, μια αέναη κίνηση», όπως τον χαρακτήρισε ο Πάμπλο Νερούντα, μια φύση γεννημένη να εκφράσει τις πιο ζωηρές αντιθέσεις. Για σας τι  είναι το αηδόνι της Ανδαλουσίας;

Ο Λόρκα δεν έζησε για να γράψει. Έγραψε ακριβώς γιατί έζησε. Και έζησε αντιλαμβανόμενος την έννοια της Μοίρας με τα έντονα γήινα ισπανικά χρώματα. Γι’ αυτό και οι Έλληνες αγάπησαν πολύ το έργο του Ισπανού ποιητή, τους πρωταγωνιστές των δραμάτων του και τους στίχους του. Ένοιωσαν και νοιώθουν ακόμα τη βαθιά συγγένεια που τους ενώνει με τον Λόρκα και το έργο του.

Βεβαίως δεν είναι η πρώτη φορά που το κάνετε και πάντα στέφεται από μεγάλη επιτυχία, αφού οι παραστάσεις του σχεδόν πάντα γίνονται αντικείμενο συζήτησης. Θα ήθελα όμως, να μου πείτε, πως είναι να διασκευάζεις, να σκηνοθετείς και να εκτίθεσαι σε μια παράσταση;

Μέσα σε αυτόν τον βιομηχανικό «θεατρικό» κυκεώνα  επέλεξα να ασχολούμαι μόνο με μια μόνο δουλειά τον χρόνο όπου επί  5 σχεδόν μήνες προσπαθώ να οργανώσω τον θεατρικό κόσμο που θέλω να παρουσιάσω στο ελληνικό κοινό έστω σε 15 παραστάσεις. Μου προκαλεί πραγματικά μεγάλη απορία και έκπληξη πως κάποιοι συνάδελφοι κατορθώνουν να κάνουν 4 ή και 5 θεατρικά κείμενα τον χρόνο, ενίοτε και κλασσικά. Σε μια εποχή καταιγιστικής πληροφορίας με παραστάσεις κυριολεκτικά fast food υπάρχουν και σίγουρα δουλειές που δεν μπορούν να βρουν εύκολα το κοινό τους μέσα σε λίγες παραστάσεις αφού δεν μπορούν ή δεν επιλέγουν να διαθέσουν τον μισό προϋπολογισμό τους για επικοινωνία ή διαφήμιση.

Και  φυσικά δεν μπορεί να μαθευτεί εύκολα μια δουλειά από στόμα σε στόμα σε σχέση με το παρελθόν ειδικά με τόσες αμφιλεγόμενες πληροφορίες που λαμβάνει το κοινό αλλά παραμένω πεισματικά πεπεισμένος, ότι μια παράσταση βρίσκει πάντα το κοινό της. Ελπίζω ότι η Γέρμα μας θα περιοδεύσει στην περιφέρεια αφού για μένα εκεί υπάρχει ακόμα αγνό κοινό που ενδιαφέρεται πραγματικά για θέατρο και δεν παρασύρεται από εύκολα λόγια.

Ας μην ξεχνάμε ότι η παραγωγή μας με τον «Αμερικάνο» του Παπαδιαμάντη όπου παίζεται εδώ και 10 χρόνια με μεγάλη επιτυχία δεινοπάθησε κυριολεκτικά τον πρώτο χρόνο παραστάσεων και μας πήρε αρκετό καιρό για να γίνει γνωστή η δουλειά μας. Παραμένουμε ευτυχώς ανεξάρτητοι από οποιαδήποτε μηχανισμό και εξάρτηση και αυτό μας δίνει  καλλιτεχνική ελευθερία.

Η θεατρική παράσταση «Γέρμα», του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα σε σκηνοθεσία Θανάση Σαράντου

Έχετε εξαιρετικές και αξιοζήλευτες σπουδές στο βιογραφικό σας. Ενδεικτικά αναφέρω «New York Film Academy» και «Watermill Center» του Robert Wilson, που σας θεωρούσε εξαιρετικά ταλαντούχο, όταν συνεργαστήκατε. Κι όμως αρνηθήκατε μια μεγάλη καριέρα που σας περίμενε στην Αμερική και επιστρέψατε στην πατρίδα. Πήρατε αυτή την απόφαση μόνο και μόνο γιατί θέατρο πρέπει να υπηρετείται μόνο στη γλώσσα του καλλιτέχνη, όπως έχετε πει;

Για μένα ο θεατρικός λόγος παραμένει το βασικό εργαλείο για μια παράσταση. Επενδύω πολύ χρόνο για να υπάρξουν πραγματικά θεατρικά πρόσωπα που μπορούν να υπάρξουν στην σκηνή. Θέατρο είναι η ποίηση που βγαίνει από το βιβλίο και γίνεται κάτι το ανθρώπινο. Το θέατρο απαιτεί από τα πρόσωπα που βγαίνουν στη σκηνή να’ χουν «ένδυμα ποιητικό» και ταυτόχρονα ν’ αφήνουν να φαίνονται τα κόκκαλά τους, το αίμα τους όπως έγραψε ο Λόρκα.

Σχετικά με την Αμερική που αναφέρετε δεν γνωρίζω αν έχω πάρει την σωστή απόφαση αλλά εξακολουθώ να με αποδέχομαι ακόμη και με τα λάθη μου.

 Είσθε ένας εκ των ιδρυτών  της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας Θεάτρου: «Ηθικόν Ακμαιότατον» μαζί με τον Κωνσταντίνο Μαρκουλάκη. Πόσο δύσκολο είναι στην εποχή της βαθιάς ύφεσης να κάνετε τόσο σημαντικές παραγωγές;

Ένας άνισος αγώνας που τις περισσότερες φορές οδηγεί την άλλη μου ιδιότητα μου -δηλαδή του παραγωγού- σε πολλαπλές δυσκολίες αλλά τουλάχιστον όχι στην ηθική χρεωκοπία.

Μιλώντας για το Ελληνικό Θέατρο, εκφράσατε την άποψη, ότι ζούμε στην εποχή του «φαίνεσθαι» με την έννοια, όπως εξηγήσατε «Δεν είμαι σίγουρος αν πάνω από το 1% των παραστάσεων που γίνονται στην Ελλάδα, αφορά πραγματικά το θεατρικό κοινό και δη το ελληνικό κοινό σε αυτές τις κρίσιμες στιγμές της πατρίδας μας.» Εξακολουθείτε να έχετε την ίδια άποψη;

Αν κρίνω από τα αποτελέσματα των τελευταίων εκλογικών αναμετρήσεων μάλλον ήμουν περισσότερο αισιόδοξος. Δείτε την εκπροσώπησή μας στην Ευρωβουλή και αναρωτηθείτε αν θα έπρεπε ν’ αλλάξω άποψη. Το ελληνικό κοινό δυστυχώς παραμένει εγκλωβισμένο -στην πλειοψηφία του- ανάμεσα σε κλειδαρότρυπες κρεβατοκάμαρας και σε δήθεν επιστολών του Ιησού. 

«…Τα μαζικά συλλαλητήρια που βαφτίστηκαν τόσο άκριτα και επιπόλαια μέχρι και έως «εθνικιστικά» έχουν καταδείξει το πόσο προδοτική και επίβουλη ήταν αυτή η συμφωνία και για εκείνους που την υπέγραψαν αλλά και για τους επερχόμενους που θα την εφαρμόσουν σίγουρα κατά γράμμα αφού οι άλλοι την υπέγραψαν φαρδιά πλατιά μαζί με υπόλοιπα καταστροφικά για τον τόπο μας»

Εν τέλει «το θέατρο στην Ελλάδα, από μέσο αντίστασης και σκέψης έχει καταντήσει ως το πιο κατάλληλο μέσο χειραγώγησης και πλήρους αποχαύνωσης», όπως  εύστοχα έχετε σχολιάσει κ. Σαράντο. Ποιος θα έπρεπε να είναι ο ρόλος του στην εποχή της κρίσης που βιώνουμε;

Το  θέατρο είναι αναγκαστικά από την φύση του πράξη. Αυτό από μόνο του είναι αρκετό για να κάνει τους ανθρώπους να υλοποιούν τα όνειρα τους για ένα καλύτερο αύριο. Δηλαδή με πράξεις και όχι με ευχολόγια. Ακόμα και ένας θεατής να υπάρξει που μπορεί ν’ αλλάξει κάτι στην ζωή του μετά από μια παράσταση είναι μεγάλο όφελος για όλους.

Πώς θα χαρακτηρίζατε τη σιωπή που επικρατεί από τους πνευματικούς ανθρώπους αυτά τα δύσκολα χρόνια;

 Εγκληματική  συνενοχή.

Ο Σαρτρ έλεγε, ότι δεν αρκεί να φτιάξεις ένα ωραίο στίχο, έναν ωραίο ζωγραφικό πίνακα, ένα ωραίο βιβλίο, αλλά πρέπει να κατέβεις και στο οδόφραγμα αν χρειαστεί; Εσείς συμφωνείτε με αυτή την άποψη;

Άραγε τα σημερινά οδοφράγματα τα παρέσυρε  το ρέμα των επιδομάτων και των κομμένων συντάξεων εν μέσω μιας φτιαχτής «κρίσης»; Να πάψουμε να δικαιολογούμε τον αδαή και άβουλο ελληνικό λαό που αδιαφορεί για το ένστικτό του. Ας διαβάσει πραγματικά την ιστορία του και ας παραδειγματιστεί. Και ας μου επιτραπεί και η ρήση του Καποδίστρια που μπορεί να συνομιλεί ακόμα και με τον Σαρτρ: «Η νίκη θα είναι δική μας, αν βασιλεύση εις την καρδίαν μας μόνο το αίσθημα το ελληνικό. Ο φιλήκοος των ξένων είναι προδότης».

Ως βαθιά πολιτικοποιημένος καλλιτέχνης έχετε κάτι να πείτε για τη Συμφωνία των Πρεσπών;

Νομίζω ότι τα μαζικά συλλαλητήρια που βαφτίστηκαν τόσο άκριτα και επιπόλαια μέχρι και έως «εθνικιστικά» έχουν καταδείξει το πόσο προδοτική και επίβουλη ήταν αυτή η συμφωνία και για εκείνους που την υπέγραψαν αλλά και για τους επερχόμενους που θα την εφαρμόσουν σίγουρα κατά γράμμα αφού οι άλλοι την υπέγραψαν φαρδιά πλατιά μαζί με υπόλοιπα καταστροφικά για τον τόπο μας.

 Ως άνθρωπο η ενασχόλησή σας με την τέχνη τι έχει προσφέρει στη ζωή σας;

Ίσως λίγο μεγαλύτερη κατανόηση για το πόσο εφήμεροι είμαστε όλοι μας και πόσο τελικά ισχύει το άδραξε την ημέρα…