fbpx

banner αεροδρομίου

Νάνος Βαλαωρίτης: Ο τελευταίος πνευματικός θρύλος «έκλεισε τα παραθυρόφυλλά του», γράφει η Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

 

 

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

smaragdamichalitsianou@gmail.com

Μας άφησε και ο Νάνος Βαλαωρίτης. Ο ποιητής, δισέγγονος του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, έφυγε σε ηλικία 98 χρονών και μέχρι το τέλος της ζωής του ήταν ακμαίος και βαθιά σκεπτόμενος. Τίμησε τη χώρα μας  και στα χρόνια της κρίσης ύψωσε τη φωνή του χωρίς φόβο και πάθος για να πει: «Η Ελλάδα είναι το σύμβολο της Ευρώπης, η γέννηση της. Όποιος ευρωπαίος τη σβήνει από τον χάρτη, σβήνει αυτόματα και τον εαυτό του».

Πολιτικό ον  ο Νάνος Βαλαωρίτης προφήτευσε  και για τα χειρότερα που έρχονται: «Αυτό που διαπιστώνω, είναι πως προχωρούμε σε έναν αιώνιο πόλεμο, όπως τον περιέγραψε ο Όργουελ στο 1984. Ο οποίος πόλεμος, δεν θα είναι αναγκαστικά πραγματικός, όπως έχουμε μάθει να τον εννοούμε. Με λίγα λόγια ανανοηματοδοτείται σήμερα, η λέξη πόλεμος. Ich war= Είμαι ο πόλεμος, έγραψε και ο Τζέιμς Τζόις, προβλέποντας ίσως το παρόν και το μέλλον μας. Η Ευρώπη, η Αμερική και η Ρωσία, βρίσκονται σε προ-εμπόλεμη κατάσταση, με ανοιχτή πληγή τη Συρία. Πέσανε οι μάσκες. Όλα τα καθεστώτα είναι απολυταρχικά. Τώρα αρχίζουν τα σοβαρά και τα μεγάλα.  Να σκεφτόμαστε πως θα επιβιώσουμε όταν θα αρχίσει η εμπόλεμη κατάσταση!»

Και για την κατάσταση που έφερε του Έλληνες στο χείλος του γκρεμού είχε το θάρρος της γνώμης να σχολιάσει:  «Αυτό που ζούμε σήμερα είναι ένας αναμενόμενος εφιάλτης που τον υποπτευόμασταν ότι θα ‘ρχόταν κάποια μέρα για άγνωστες τότε σ’ εμάς ακριβείς περιστάσεις σαν ένα προμήνυμα καταστροφής που δεν ήταν δυνατόν να μαντέψεις το τι θα ‘ταν αλλά είχες μια ιδέα ότι θα ‘ταν οικονομικής φύσεως εφόσον περιοδικά στο σύστημά εμφωλεύουν τέτοιες θύελλες όπως έγραφε ο Μαρξ, ότι τις εμπεριέχει το καπιταλιστικό καθεστώς, και μάλιστα όταν μοιάζει να λειτουργεί ως ο καπιταλισμός της κατανάλωσης με ευφορία, οπότε συσσωρεύονται δάνεια με το εύκολο χρήμα απ’ τις πιστωτικές κάρτες και τις φούσκες με τα δάνεια ακινήτων, οδηγώντας σε χρεωκοπίες του χρηματοπιστωτικού συστήματος, όπως μου το είχε προβλέψει ένας φίλος οικονομολόγος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ».

Ο Νάνος Βαλαωρίτης τα έβαλε ακόμα και με τους ομότεχνούς του που κρατούν κλειστό το στόμα τους ενώ όλα γύρω είναι ρημαγμένα:«…μη νομίζετε ότι οι συγγραφείς ασχολούνται με τα κοινά και τα δημόσια. Ιδιωτεύουν. Είναι στραμμένοι στον εαυτό τους. Ναρκισσεύονται και τα λοιπά. Δεν ενδιαφέρονται και πολύ για το τι συμβαίνει γύρω τους. Ενδιαφέρονται μόνο για τις ασχολίες και αυτά που αφορούν τους ίδιους. Οι ποιητές είναι μία μικρή μειοψηφία η οποία επειδή η ποίηση έχει πιο δημόσια λειτουργία, εμπλέκονται περισσότερο στα τρέχοντα γεγονότα».

Την είδηση του θανάτου του ανέβασε στο προφίλ του στο facebook ο εκδότης και ποιητής Ντίνος Σιώτης, που έγραψε: «Χθες βράδυ χάσαμε τον Νάνο, τον Νάνο τον Βαλαωρίτη, τον Νάνο όλων μας, τον Νάνο που σημάδεψε όσο λίγοι , με τις πολλές του ιδιότητες, τα ελληνικά γράμματα. Έφυγε πλήρης ποίησης και ημερών στα 98 του χρόνια, αφού έζησε μια πλούσια σε πολλά αγαθά ζωή. Γενναίος, αιρετικός, απρόβλεπτος, όπως αρμόζει στους γνήσιους σουρεαλιστές, άφησε τα ίχνη του να τα ακολουθούμε όσο μπορούμε».

Με θέα την Ακρόπολη το 1959 ο Νάνος Βαλαωρίτης (φοράει γραβάτα) και ο συγγραφέας Γκρέγκορι Κόρσο δεξιά στην εικόνα.

Ο Νάνος (Ιωάννης) Βαλαωρίτης ποιητής, πεζογράφος, δοκιμιογράφος και θεωρητικός της λογοτεχνίας γεννήθηκε στη Λωζάννη της Ελβετίας στις 5 Ιουλίου 1921 και ήταν γιος του Διπλωμάτη Κωνσταντίνου Βαλαωρίτη, γιου του Ιωάννη Α. Βαλαωρίτη. Από την μητέρα του ήταν εγγονός του εφοπλιστή και πολιτευτή των Σπετσών Ιωάννη Λεωνίδα.

Σπούδασε νομικά, φιλολογία (αγγλική και γαλλική) στα πανεπιστήμια των Αθηνών, Λονδίνου, και Σορβόνης. Κείμενά του πρωτοδημοσιεύτηκαν  στα Νέα Γράμματα το 1939.

Το 1944 δραπετεύει απ’ την γερμανοκρατούμενη Ελλάδα μέσω του Αιγαίου στην Τουρκία, από εκεί στη Μέση Ανατολή και τελικά στην Αίγυπτο όπου συναντάει τον Σεφέρη ο οποίος υπηρετούσε την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση ως γραμματέας της ελληνικής πρεσβείας στο Κάιρο. Μετά από προτροπή του Σεφέρη, ο Βαλαωρίτης ταξιδεύει στο Λονδίνο για να βοηθήσει στην ανάπτυξη λογοτεχνικών δεσμών.

Συναναστράφηκε μεγάλους ποιητές, όπως τους Τ.Σ. Έλιοτ, Γ.Χ. Όντεν, Ντύλαν Τόμας και εργάστηκε για τον Λούις ΜακΝις στο BBC. Εκτός από τη μελέτη αγγλικής λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο του Λονδίνου, έκανε και μεταφράσεις (στα αγγλικά) Ελλήνων μοντερνιστών ποιητών, μεταξύ των οποίων του Ελύτη και του Εμπειρίκου. Το 1947 εκδίδει την Τιμωρία των Μάγων, την πρώτη του ποιητική συλλογή, στο Λονδίνο. Από το 1954 μέχρι το 1960 συμμετέχει στην ομάδα των σουρεαλιστών του Παρισιού. Στο Παρίσι γνώρισε τη σύζυγό του, την Αμερικανίδα Μαρί Γουίλσον.

Το 1960 επέστρεψε στην Ελλάδα και από το  1963 έως το 1967 εξέδιδε και διηύθυνε το λογοτεχνικό περιοδικό «Πάλι». Όταν η χούντα ήρθε στην εξουσία το 1967, ένιωσε πως δεν είχε άλλη επιλογή παρά να αυτοεξοριστεί. Έτσι το 1968 ταξιδεύει στις ΗΠΑ όπου και διδάσκει συγκριτική λογοτεχνία και δημιουργικό γράψιμο στο πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο, μια θέση που κράτησε για 25 χρόνια. Το 1983 βραβεύεται με το Α’ Κρατικό Βραβείο Ποίησης για τη συλλογή του «Μερικές Γυναίκες» (ενώ είχε αρνηθεί ανάλογη βράβευση το 1958.) Το 1976 είχε επίσης αρνηθεί την πρόταση να γίνει αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Το Δεκέμβριο του 2009 του απονεμήθηκε το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του.

Θεατρικά του έργα έχουν παιχτεί σε Παρίσι, Σπολέτο, Ώρχους και Αθήνα. Έχει συνεργαστεί με τα λογοτεχνικά περιοδικά Τετράδιο, Σήμα, Horizon, New Writing και Daylight.

Το ποίημα του Νάνου Βαλαωρίτη «Ποια θάλασσα» μελοποίησε ο Βασίλης Δημητρίου για τις ανάγκες της τηλεοπτικής σειρά «Ο μεγάλος θυμός» και ερμήνευσε ο Χρήστος Θηβαίος.