fbpx

banner αεροδρομίου

Η σκηνοθέτης και ηθοποιός Αναστασία Παπαστάθη, μιλάει στη Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

smaragdamichalitsianou@gmail.com

«…Μπορούμε να αποδεχτούμε την διαφορετικότητα του άλλου ή προσπαθούμε να του επιβάλλουμε την δική μας θέση και στάση ζωής, θεωρώντας ότι αυτή είναι η σωστή;»

Ευτύχησε να πρωτοπαίξει σε διδασκαλία του Μίνωα Βολανάκη κοντά στη Τζένη Καρέζη. Από τότε η Αναστασία Παπαστάθη, την οποία σήμερα φιλοξενούμε, κυριαρχεί πάμφωτη στο θεατρικό χώρο. Ως σκηνοθέτης με γενναιοδωρία προσφέρει εξαιρετικές παραστάσεις, ενώ με πίστη και ευσυνειδησία συνεχίζει να εργάζεται και ως ηθοποιός. Η Αναστασία Παπαστάθη έχει εγκαταστήσει ένα νέο ήθος στην ερμηνεία, εξ ου και πολυβραβευμένη,  που μαγεύει το περιβάλλον συνεχίζοντας έναν εποικοδομητικό διάλογο με το κοινό που  προσδοκά ένα καλύτερο αύριο. Και το κοινό δεν κάνει ποτέ λάθος.

Ίσως της ταιριάζει η φράση  του Όσκαρ Ουάιλντ: «Θεωρώ το θέατρο τη μεγαλύτερη τέχνη όλων, τον πιο άμεσο τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος μπορεί να μοιραστεί με κάποιον άλλον την αίσθηση του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος».

Και για να είμαστε συνεπείς δεν πρέπει να παραλείψουμε και τις άλλες ιδιότητές της στις οποίες έχει διακριθεί. Μιλάμε για τη μαθηματικό, την συγγραφέα, τη μεταφράστρια και την θεατρική παραγωγό. Επωμίστηκε και αυτό το ρόλο, όταν πριν από πέντε χρόνια πήρε ένα παλιό φανοποιείο στην πλατεία, που  βρίσκεται δίπλα από την έξοδο του μετρό «Άγιος Ιωάννης» και το μετέτρεψε σε ένα πολύ ζεστό και κομψό θέατρο. Πρόκειται για το «Ραντάρ» , που στεγάζει το πάθος της για την τέχνη και που αγκάλιασαν όλες οι γεύσεις της αγάπης των θεατρόφιλων.

Γι α δεύτερη σαιζόν το «Radar» παρουσιάζει κατ΄ απαίτηση του κοινού, το βραβευμένο με Πούλιτζερ έργο: «Καληνύχτα Μητέρα» της Μ. Νόρμαν, με τη Μαρία Σκούντζου στον ομώνυμο ρόλο και την Αναστασία Παπαστάθη στο ρόλο της κόρης.

Η Μαρία Σκούντζου και η Αναστασία Παπαστάθη

Μέσα από το «Radar», κα. Παπαστάθη, που έγινε κιόλας πέντε χρονών, καταφέρατε να έρθετε σε μια ζεστή επαφή με τον σύγχρονο θεατή, ανεβάζοντας παραστάσεις που είχαν ανταπόκριση και θέτουν ερωτήματα που αφυπνίζουν και ενεργοποιούν τον πολίτη. Επιλέξατε τον δύσκολο δρόμο. Νιώθετε δικαιωμένη που ο στόχος σας βρήκε τρόπο να ευαισθητοποιήσει το κοινό;

Η ανταπόκριση του κοινού με κάνει να αισθάνομαι ότι βαδίζω σε καλό δρόμο, μου δίνει ώθηση να προχωρήσω στο επόμενο βήμα, αλλά αν αφεθώ σε αυτό, νομίζω ότι θα χάσω τον προορισμό μου.

Η εμπιστοσύνη είναι μια αξία που δεν την αποκτάς άπαξ και δια παντός, πρέπει διαρκώς να την ανανεώνεις.

Η δικαίωση είναι μια παράμετρος που αφ’ ενός δίνει ικανοποίηση στον δημιουργό, αφ’ ετέρου εγκυμονεί τον κίνδυνο της επανάπαυσης.

Ωραία μέχρι εδώ καλά τα πήγα και μετά; Πως θα συνεχίσω;

Χαίρομαι που η δουλειά μου ευαισθητοποιεί κάποιους ανθρώπους και αυξάνει τους οπαδούς του «Radar», όμως αυτό δημιουργεί και μια μεγάλη ευθύνη για μένα και τους συνεργάτες μου. Εύχομαι να μην πάψουμε να νοιώθουμε αυτή την ευθύνη.

Εμπνευσμένη δημιουργός και πολύ καλή ηθοποιός σίγουρα δεν θα ψάχνατε για εργασία. Κι όμως προτιμήσατε να έχετε μια δική σας στέγη κουβαλώντας στους ώμους σας και όλα τα βάρη που αυτό συνεπάγεται. Γιατί;

Η ερώτησή σας μου ξυπνάει πολλές αναμνήσεις. Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Τελείωσα την Δραματική Σχολή και αμέσως μετά με  πήρε ο Μίνως Βολανάκης  στην «Μήδεια» που σκηνοθετούσε με τον θίασο Καρέζη-Καζάκου. Την ίδια χρονιά πήρα και το πτυχίο μου στα Μαθηματικά στο Καποδιστριακό.

Από τότε έκανα πολλές δουλειές για να μπορέσω να βιοποριστώ. Δεν ήθελα να μου στέλνουν οι γονείς μου χρήματα. Παρέδιδα μαθήματα σε παιδιά, έκανα δικές μου επιχειρήσεις, κι όλα παράλληλα με την δουλειά μου στο θέατρο. Το γεγονός ότι βιοποριζόμουν και με άλλο τρόπο, μου έδινε την δυνατότητα να επιλέγω τις δουλειές μου στο θέατρο. Όμως τίποτα δεν ήταν εύκολο. Και έρχομαι στο «Radar».

Η δυσκολία μου να ενταχθώ στο χώρο του θεάτρου με όρους που δεν μου ταίριαζαν, με ανάγκασε να δημιουργήσω το δικό μου πλάνο για το τι θέλω να κάνω στο θέατρο. Έτσι κι αλλιώς ανακάλυψα πολύ νωρίς, ότι εκτός από ηθοποιός ήμουν και άλλα πράγματα, είχα μια συνολική άποψη που ήθελα να καταθέσω. Επομένως στόχευσα στο να κάνω μια δική μου στέγη για να πω αυτά που ήθελα να πω με τον δικό μου τρόπο. Ο στόχος μου αυτός, συνοδεύτηκε από μεγάλο κόστος και οικονομικό, αλλά και σε επίπεδο σωματικού και ψυχικού μόχθου. Μόνο η αντιμετώπιση της γραφειοκρατίας για την αδειοδότηση του θεάτρου, θα ήταν αρκετή για να απογοητεύσει έναν άνθρωπο. Φαίνεται όμως δεν πτοήθηκα, ίσως γιατί η ανάγκη μου, ήταν μεγαλύτερη από τις δυσκολίες που συνάντησα.

Μιλήστε μου για την συνεργασία σας με τη σπουδαία Μαρία Σκούντζου.

Στο «Radar» η συνεργασία μας ξεκίνησε με την «Παρεξήγηση» του Καμύ. Από πριν όμως υπήρχε αμοιβαία εκτίμηση, όταν ήμασταν και οι δυο δασκάλες σε Δραματική Σχολή. Τώρα πια μετά από τρεις συνεργασίες «Παρεξήγηση», «Φαινόμενο Ρασομόν», «Καληνύχτα Μητέρα» και πάρα πολλές πρόβες που συνόδευσαν αυτά τα έργα, μπορώ να πω ότι έχουμε αποκτήσει κοινή θεατρική γλώσσα. Μπορώ να καταλάβω το βλέμμα της, την σιωπή της, αν και αυτό που θέλει να πει η Μαρία το λέει με μια αλήθεια που σπάει κόκαλα.

Είναι μοναδική προσωπικότητα. Η ιστορία του θεάτρου μας προσωποποιημένη. Μεταφέρει πάνω στην σκηνή την αυθεντική στόφα του ηθοποιού που σχετίζεται με τις άφθαρτες αξίες του θεάτρου μας. Δίνεται σε αυτό που κάνει με μια σπάνια αφοσίωση και αγάπη. Αισθάνομαι τυχερή που με τιμά με την συνεργασία της και την φιλία της.

Ποια ερωτήματα σας απασχόλησαν δουλεύοντας το «Καληνύχτα μητέρα» της Μάρσα Νόρμαν; Πάνω σε ποιους βασικούς άξονες κινήθηκε η έρευνα και κατ’ επέκταση, η παράστασή σας;

Πρώτα απ’ όλα, με απασχόλησε το πως αυτό το έργο, τοποθετημένο από την συγγραφέα σε μια Αμερικάνικη επαρχία του νότου, θα μπορέσει να βρει αντιστοιχία με την Ελληνική πραγματικότητα. Προσπάθησα να ανακαλύψω τα στοιχεία που αφορούν στον σύγχρονο άνθρωπο ,τα διαχρονικά και πανανθρώπινα . Με αφορμή την σχέση μάνας-κόρης θέλησα να ερευνήσω τις ενδοοικογενειακές σχέσεις και γενικότερα τις ανθρώπινες σχέσεις. Πως δηλαδή σχετίζεται ο άνθρωπος και τι επιπτώσεις υπάρχουν από τον τρόπο με τον οποίο σχετίζεται, στον ίδιο και το περιβάλλον του.

Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις του ρόλου της κόρης που ερμηνεύετε;

Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να μπορέσω να προσεγγίσω ένα άτομο όπως η Τζέσυ που προετοιμάζει την αυτοκτονία της εδώ και δέκα χρόνια. Πως να ερμηνεύσεις έναν τέτοιο χαρακτήρα; Με τι στοιχεία και αναφορές να τον υποδυθείς; Προσπάθησα πολύ για αυτό τον ρόλο.

Δεν είχα κανένα κοινό σημείο μαζί του. Τα ανακάλυψα βήμα-βήμα. Όλα υπάρχουν μέσα μας, είναι θέμα δουλειάς του ηθοποιού να βγουν στο φως και να πάρουν σάρκα και οστά.

Το έργο της Μάρσα Νόρμαν απαλλαγμένο από θεατρικές φόρμες, όπως αναφέρετε,  μελετά τις σχέσεις των ανθρώπων με αλήθεια, τρυφερότητα, συγκίνηση και χιούμορ. Τι καθορίζει κα. Παπαστάθη σήμερα τις ανθρώπινες σχέσεις;

Είναι πολλοί οι παράγοντες που καθορίζουν τις ανθρώπινες σχέσεις.

Για παράδειγμα στο «Καληνύχτα Μητέρα» το παρελθόν, είναι ένας καθοριστικός παράγοντας στην σχέση μάνας – κόρης.  Άλλος παράγοντας είναι η αλήθεια στην σχέση, πως δηλαδή τοποθετείται ο ένας άνθρωπος απέναντι στον άλλον. Είναι ειλικρινής, λέει ψέματα, ωραιοποιεί τις καταστάσεις; Επίσης σημαντικό ρόλο παίζει  η αποδοχή της διαφορετικότητας. Μπορούμε να αποδεχτούμε την διαφορετικότητα του άλλου ή προσπαθούμε να του επιβάλλουμε την δική μας θέση και στάση ζωής, θεωρώντας ότι αυτή είναι η σωστή; Άλλος παράγων είναι  η συνειδητότητα, κατά πόσο δηλαδή έχω συνείδηση αυτού που πράττω και πως επιδρούν οι πράξεις μου στον άλλον άνθρωπο. Μπαίνω στην θέση του άλλου ή παραμένω στο Εγώ μου αδυνατώντας να δω τον άλλον άνθρωπο; Και ένα σωρό άλλα δεν είναι απλό το θέμα.

«Δεν μου αρέσει να προαναγγέλλω το μέλλον, έτσι κι αλλιώς η ζωή, μάς εκπλήσσει»

Έντονο το θέμα μητέρας- κόρης στο έργο που παρουσιάζετε. Κάπου λέει ο Ελύτης: «Κι ένα τέταρτο μητέρας αρκεί για δέκα ζωές, και πάλι κάτι θα περισσέψει που να το ανακράξεις σε στιγμή μεγάλου κινδύνου». Τι σημαίνει αυτό για σας;

Η λογοτεχνία και η ποίηση πάντα είχαν μια εξωραϊσμένη εικόνα για την μητέρα. Ακόμα και οι μεγαλύτεροι ποιητές μας δεν ξέφυγαν από την ωραιοποίηση της μορφής της μητέρας. Ίσως μέσα από αυτή την όμορφη εικόνα να εμπνέονταν. Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά που συναντάμε στο βιβλίο του ψυχοθεραπευτή Ίρβιν Γιάλομ . «Η μάνα και το νόημα της ζωής». Διαβάστε ένα μικρό απόσπασμα:

[…] Η μάνα μου ήταν ματαιόδοξη, ελεγκτική, παρεμβατική, καχύποπτη, μοχθηρή, τρομερά ισχυρογνώμων και με μια αβυσσαλέα άγνοια (έξυπνη όμως -αυτό ακόμα κι εγώ το έβλεπα). Ποτέ, ούτε μια φορά δεν θυμά­μαι να ζήσαμε οι δυο μας μια στιγμή ζεστασιάςΟύτε μια φορά δεν ένιωσα περήφανος για κείνην και δεν σκέφτηκα, πόσο χαίρομαι που είναι μάνα μου […]  

Αυτό που θέλω να πω είναι ότι η προσωπική μου οπτική, από την στιγμή που εκφράζεται μέσω του θεάτρου, θα πρέπει να έχει μια σφαιρική εικόνα για τα πράγματα, να εμπεριέχει όλες τις πλευρές και τις θετικές και τις αρνητικές. Όπως συμβαίνει στη ζωή.

«Η μάνα μου με έμαθε να βαδίζω περήφανη σαν να μου ανήκει ο κόσμος όλος»,  έχει πει η  Σοφία Λόρεν. Εσείς το νιώσατε αυτό το συναίσθημα;

Είδατε πόσο δυνατά επιδρά  μια μάνα πάνω στο παιδί της; Ο λόγος της μπορεί να απογειώσει ένα παιδί ή να το πάει στον πάτο. Αυτό που μου έλεγε η δική μου μάνα ήταν: «να λες πάντα την αλήθεια», ήταν το μότο της. Με αυτό πορεύτηκα στη ζωή μου. Και δεν μου βγήκε σε κακό.

Μπορεί ένα θεατρικό έργο να δώσει τέτοια μηνύματα στον κόσμο και να τον αφυπνίσει, ώστε σιγά- σιγά να γίνει συνειδητός πολίτης. Εν τέλει είναι το θέατρο ένα σχολείο που ευφραίνει τη ψυχή μας και συγχρόνως μας κάνει καλύτερους ανθρώπους;

Δεν ξέρω αν έχει τέτοια δύναμη ένα θεατρικό έργο. Η συνειδητότητα χρειάζεται πολύ δουλειά σε προσωπικό επίπεδο, δεν κατακτάται με την θέαση μιας παράστασης. Κάποιες φορές το θέατρο μπορεί να λειτουργήσει ως αφυπνιστική εμπειρία, εξαρτάται από το πως επιδρά στον θεατή. Τώρα αν αυτός ο θεατής θα γίνει συνειδητός πολίτης ή καλύτερος άνθρωπος, δεν το γνωρίζω.

Είναι γεγονός, ότι θέλει πολλή σχολαστικότητα και επιμέλεια για να καταφέρεις να ανεβάσεις μια παράσταση, κι αυτό το ξέρετε πολύ καλά εσείς κα. Παπαστάθη. Το θέατρο αποτελεί την υψηλότερη τέχνη που υπάρχει, γιατί το θέατρο μέσα του εμπεριέχει όλες τις υπόλοιπες τέχνες. Ποια είναι η άποψή σας επ΄ αυτού;

Έχω νοιώσει στο πετσί μου πόσο δύσκολη και απαιτητική είναι η τέχνη του θεάτρου. Προσωπικά χρειάζομαι πολύ χρόνο για να κάνω μια παράσταση. Μου είναι αδύνατον όμως να συγκρίνω τις τέχνες μεταξύ τους. Ένα μέτρο θα μπορούσε να είναι ο τρόπος ή ο βαθμός που μια τέχνη επιδρά στον άνθρωπο. Άλλον τον συνεπαίρνει ένας πίνακας ζωγραφικής, άλλον το άκουσμα μιας μουσικής, άλλον η θέαση μιας παράστασης. Πως να προσδιορίσει κανείς την αξία μιας τέχνης;

Από όταν ξεκινήσατε να σκηνοθετείτε, άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζετε τον εαυτό σας ως ηθοποιό;

Ο τρόπος που σκηνοθετώ έχει επίκεντρο τον ηθοποιό. Ερευνώ μαζί του τον ρόλο του, την ανάπτυξη της σχέσης του με τους άλλους χαρακτήρες του έργου, επομένως  η λειτουργία μου ως σκηνοθέτης συμπορεύεται με αυτήν της λειτουργίας της ηθοποιού δεν συγκρούεται.

Ως άνθρωπο η ενασχόληση με την τέχνη σας αναζωογονεί;

Ναι με αναζωογονεί. Το θέατρο είναι η τέχνη που αγαπώ, που εκφράζομαι μέσα από αυτή. Μου δίνει μεγάλη χαρά.

Αν δεν είχατε γίνει σκηνοθέτης – ηθοποιός, με τι θα θέλατε να είχατε ασχοληθεί;

Θα είχα ασχοληθεί με την αστρονομία. Ήταν το κατ’ επιλογήν μου μάθημα όταν σπούδαζα Μαθηματικά στο Καποδιστριακό στην Αθήνα. Πάντα με γοήτευαν οι πλανήτες, και η νομοτέλεια του σύμπαντος. Θα χρειαζόμουν όμως άλλη μια ζωή κι έτσι επέλεξα το θέατρο.

Κλείνοντας, θα ήθελα να μου πείτε τι σκέφτεστε για το μέλλον του «Radar»; Κάνετε όνειρα;

Δεν μου αρέσει να προαναγγέλλω το μέλλον, έτσι κι αλλιώς η ζωή, μάς εκπλήσσει. Προτιμώ να ζω σε παρόντα χρόνο. Αυτό που επιθυμώ για το Radar είναι να παραμείνει ένας ζωντανός οργανισμός, σε επαφή με τον σύγχρονο άνθρωπο, με ποιότητα στο ρεπερτόριό του και σεβασμό στον θεατή.  Ένας οργανισμός  που  θα συνεχίσει να εκπέμπει και να δέχεται ενεργά στην κοινωνία μας.