fbpx

banner αεροδρομίου

«Η Σιωπηλή Επανάσταση»

 

 

Γιώργος Noir Παπαϊωσήφ

Γιώργος Noir Παπαϊωσήφ

gpapaiossif@intownpost.com

(Das Schweigende Klassenzimmer / The Silent Revolution) 

 

  • Είδος: Κοινωνικό δράμα
  • Παραγωγή: Γερμανία (2018)
  • Σκηνοθεσία: Λαρς Κράουμε
  • Με τους: Λέοναρντ Σάιχερ, Τομ Γκράμενς Γιόνας Ντάσλερ, Μπούρχαρτ Κλάουσνερ, Λένα Κλένκε
  • Διάρκεια: 111’
  • Διανομή: Seven Films

Στην διαταραγμένη και κοινωνικό-πολιτικά και οικονομικά διαλυμένη χώρα, όπως ήταν η μεταπολεμική Γερμανία, μια ιστορία με έφηβους, Γερμανούς μαθητές έρχεται να δώσει πολύχρωμη πινελιά στο μουντό κινηματογραφικό τοπίο.

Να ξεκαθαρίσουμε, όμως, πως οτιδήποτε διαδραματίζεται στην υπόθεση αφορά την πέρα του «τείχους» ζωή, εκεί, στην πλευρά της λεγόμενης ανατολικής Γερμανίας, στο κομμάτι, που διαφέντευε το ίδιο τυραννικά όπως και οι ναζί, η σοβιετική ζώνη επικράτειας.

Ήταν τέτοιο το πλήγμα του διαμελισμού της χώρας το 1949, κατόπιν της απόφασης της Φολκσκάμερ, που ο λαός δεν ήξερε τελικά ποια τραύματα να θεραπεύσει. Το ό,τι έχασαν τον πόλεμο μέσα από τα χέρια τους και όλη η αίγλη και η εξουσία του Γ΄ Ράιχ αποκαλύφθηκε ως ύψιστου μεγέθους κτηνωδία ή το ό,τι αδέλφια και συγγενείς διαμοιράστηκαν από την ρωσική αρκούδα και τον αμερικανικό κογιότο πίσω και μπρός μιας αισχρής γραμμής;

Το χιτλερικό παρελθόν είναι ακόμα νωπό στην ιστορία, καθώς η χρονική περίοδος της ταινίας ορίζεται το 1956 με την εξέγερση της Ουγγαρίας ενάντια στην σοβιετική εισβολή, οι δε μνήμες του 2ου μεγάλου πολέμου ζωντανές και ο θυμός, η οργή, αλά και η υπερηφάνεια, ότι ο σοσιαλισμός είναι καλύτερος από τον καπιταλισμό (βλέπε Χίτλερ), ειδικά στις αντιλήψεις των νέων, ανεβάζουν το ενδιαφέρον στον κοίλο, πορφυρό λόφο των εκρήξεων.

Οι Σοβιετικοί εισβολείς στο δικό τους έδαφος συναγωνίζονται σε τρόμο και βαναυσότητα τους ναζί, επιβάλλοντας με σκληρότητα στους ανατολικογερμανούς την παύση της όποιας ελεύθερης έκφρασης και της όποιας σκέψης που αντιτίθεται στα σοβιετικά ιδεώδη της σκαλοβοποίησης. Και λογικό είναι, καθώς το κάθε τι που έχει σχέση με τους Ες Ες, τον Χίτλερ και την ναζιστική κυριαρχία είναι κολάσιμο έως προδοτικό.

Η αντίθεση όμως καταφθάνει από τους αλογάριαστους μαθητές ενός καλού γερμανικού σχολείου, που λειτουργεί στα πρότυπα του υπαρκτού σοσιαλισμού (διαβαστεροί έφηβοι με άποψη και δυναμισμό, τα ακατανίκητα αυριανά μυαλά), σε προνομιακή πόλη της Ανατολικής Γερμανίας, δημιουργώντας ρήγμα και αναστάτωση στο μεταλλικό σύστημα.

Για να μην ξεχνιόμαστε και γλυκαίνουμε χάπια που δεν καταπίνονται και να θυμόμαστε καλά, πως ακόμα και σήμερα η φανερή αλλά και η αθέατη νεαρή, ώριμη και ηλικιωμένη κοινωνία της ενωμένης πια Γερμανίας κοιμάται και ξυπνάει ενθουσιαστικά με το παρελθόν του Γ΄ Ράιχ. Ουδείς Γερμανός ξεχνά το πρόσφατο, «ένδοξο» παρελθόν του και μάλιστα θα ήθελε να το ξαναζήσει τα μάλα, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων. Ε, εδώ που λέμε μεταξύ μας δεν είναι και λίγο από αυτοκράτωρ και δυνάστης του κόσμου να καταλήξεις δούλος και τσανακογλύφτης των Άγγλων και των Αμερικανών…

Εν ολίγοις, βρισκόμαστε στο 1956 στην Ανατολική Γερμανία. Κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης σε κινηματογράφο του Δυτικού Βερολίνου (ακόμα τα πήγαινε έλα είχαν μια ελαστικότητα), ο Τέο (ο νεαρός Λέοναρντ Σάιχερ πολύ καλός) και ο Κουρτ (επίσης πολύ καλός και ο νεαρός Τομ Γκράμενς), μαθητές λυκείου και φίλοι, παρακολουθούν με κομμένη την ανάσα εικόνες από τα τραγικά γεγονότα, που ακολούθησαν μετά την ουγγρική εξέγερση στη Βουδαπέστη (στις 22 Οκτωβρίου του 1956, φοιτητές του Πολυτεχνείου της Βουδαπέστης συνέγραψαν μια ανοιχτή επιστολή μέσω της οποίας απαιτούσαν ελευθερία του τύπου, ελευθερία της έκφρασης, εθνική ανεξαρτησία, ελεύθερες εκλογές και απομάκρυνση της ρωσικής παρουσίας από τη χώρα).

Επιστρέφοντας στη γενέτειρά τους, την πόλη πρότυπο Στάλινσταντ, στην Ανατολική Γερμανία, αποφασίζουν όλοι οι μαθητές να κρατήσουν δύο λεπτών σιγή κατά τη διάρκεια του μαθήματος της ιστορίας, ως ένδειξη αλληλεγγύης προς τα θύματα της εξέγερσης. Η ενέργειά τους αυτή, όμως, προκαλεί πολύ μεγαλύτερη αναταραχή από την αναμενόμενη.

Αρχικά, ο διευθυντής προσπαθεί να κατευνάσει τα πνεύματα και να δικαιολογήσει τη συμπεριφορά των μαθητών ως καπρίτσιο της ηλικίας τους. Οι μαθητές, όμως, τελικά δεν αργούν να γίνουν αντικείμενα εκμετάλλευσης των πολιτικών μηχανισμών της νεοσύστατης χώρας. Αν και έξυπνα σκεπτόμενα οι έφηβοι, για να μην δημιουργήσουν πρόβλημα στο μέλλον τους και στο σχολείο, αποφάσισαν να δηλώσουν, ότι η δίλεπτη σιωπή τους ήταν αθλητικού ενδιαφέροντος και αφορούσε την απώλεια του μεγάλου Ούγγρου ποδοσφαιριστή Φέρεντς Πούσκας (μετέπειτα προπονητή του Παναθηναϊκού). Ο ορφανός συμμαθητής τους, ο Έρικ (Γιόνας Ντάσλερ, κ-α-τ α-π-λ-η-κ-τ-ι-κ-ό-ς !!!), με πατέρα αντιναζί ήρωα, ταγμένο στο σοβιετικό όραμα της εργατικής κυριαρχίας που εκτελέστηκε από συμπατριώτες του στον πόλεμο, διαφωνεί με την όλη στάση των συμμαθητών του και γίνεται ο καταλύτης για να δημιουργηθούν οι ανατροπές.

Ο υπουργός παιδείας της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας (Μπούρχαρτ Κλάουσνερ – πολύ καλός) αναλαμβάνει προσωπικώς το θέμα και καταδικάζει την κίνηση των μαθητών ως ξεκάθαρα αντεπαναστατική. Απαιτεί δε να βρεθεί και να κατονομαστεί ο υποκινητής, εκείνος που ηγήθηκε της ενέργειας μέσα σε μια βδομάδα, αλλιώς θα αποβάλει όλη την τάξη και θα στερήσει το δικαίωμα στους καλούς μαθητές να δώσουν εξετάσεις στις ανώτατες σχολές της χώρας.

Οι μαθητές, που ο καθένας έχει την προσωπική, οικογενειακή του ιστορία, αποφασίζουν να μείνουν ενωμένοι, να μην γίνουν «καρφιά» και να υποστηρίξουν την επιλογή τους. Αυτή τους η απόφαση θα αλλάξει τη ζωή τους για πάντα…

Ο 45χρονος, Γερμανός σκηνοθέτης Λαρς Κράουμε, γεννημένος στην Ιταλία και μεγαλωμένος στην Φρανκφούρτη, γνωστός στο ελληνικό κοινό από την προ τριετίας ταινίας του «Υπόθεση Φριτς Μπάουερ: Μυστική ατζέντα», στήριξε το σενάριο της ταινίας, γραμμένο από τον ίδιο, στο βιβλίο του Ντίτριχ Γκάρστκα. Όλα τα γεγονότα που πραγματεύεται η πλοκή συνέβησαν, είναι αληθινά και στο τέλος, μάλιστα, οι φωτογραφίες των πραγματικών, έφηβων πρωταγωνιστών της εποχής εκείνης φιγουράρουν στο μεγάλο πανί.

Πέρα από αυτό, ο Κράουμε συνδιαλέγεται με τραύματα και ανοιχτές πληγές ης χώρας του, έχοντας ως ήρωες νέους, όπου η οπτική τους είναι σαφώς πιο ξεκάθαρη και ανιδιοτελής από αυτή των ενηλίκων. Υπ΄ όψιν, οι μαθητές δεν είναι εχθροί του συστήματος. Και εδώ είναι το πασπαρτού για να ανοίξει όλες τις θύρες των μυστικών ενός λαού που τραμπαλίζεται στην ύβρη, στην ανάγκη να προχωρήσει παρακάτω και στην επιθυμία για ελευθερία.

Ο σκηνοθετικός του άξονας είναι καλά στερεωμένος στην νεανική ορμή, που σαφώς εκπορεύεται από το γνωσιακό επίπεδο και την μόρφωση των εφήβων. Το ναζιστικό παρελθόν των αποδώ κατοίκων είναι απαγορευτικό, κάτι που στερεί την επαφή στους νεαρούς Γερμανούς με την ιστορία τους.  Ήρωες και προδότες  του πολέμου λαμβάνουν τοτεμική αξία, οπότε η λατρεία και η απέχθεια στήνουν τους στρατούς τους στις νεανικές συνειδήσεις. Αν και πολίτες της ανατολικής πλευράς δεν παύει να είναι Γερμανοί και σκεπτόμενοι. Άλλωστε η πόλη που διαμένουν οι νέοι μαθητές είναι το Στάλινσταντ του 1956, που σημαίνει πως το τείχος δεν είχε χτιστεί ακόμα. Για πολύ κόσμο υπήρχε η πίστη και η ελπίδα πως ο σοσιαλισμός ήταν μια ανώτερη μορφή κοινωνίας σε σχέση με τον καπιταλισμό μετά το τείχος.

Στιβαρή σκηνοθεσία, ενδιαφέρουσα η μυθοπλασία της με δραματικές στιγμές έντεχνα πλασαρισμένες, άριστα αποτυπωμένη η ιστορική περίοδος με υπέροχη ατμόσφαιρα, εκπληκτικές ερμηνείες, και ένα φινάλε που σε πολλούς θα θυμίσει, vice versa, την ταινία του Πίτερ Γουίαρ «Ο Κύκλος των Χαμένων Ποιητών».

Κλείνω τον διάδρομο της κρίσης ως προς την αντικειμενικότητα της καταγραφής των δυο πλευρών η οποία είναι ελλιπής: Του τρομερού και φοβικού σοβιετικού καθεστώτος και αυτού του ναζιστικού με την πλάστιγγα να γέρνει φανερά υπέρ των Γερμανών. Μόνο ο σύντροφος υπουργός παιδείας εκφράζει ένα μίσος για τους ναζί, λόγω των βασανιστηρίων του ίδιου και της οικογένειας του από τα Ες Ες… oh, captain my captain!