fbpx

«Η Ανάμνηση ως Μύηση της Ανθρώπινης Ψυχής υπό των Μουσών», γράφει ο Μιχάλης Μπατής

 

 

Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

mixalis.mpatis@gmail.com

Το έργο της Διοτίμας: Η Ανάμνηση ως μύηση της ανθρώπινης ψυχής υπό των Μουσών, αποτελεί το δεύτερο άγνωστο μέχρι σήμερα έργο της Διοτίμιας, που δυστυχώς  διασώζεται και αυτό σε αποσπάσματα, στη βιβλιοθήκη της  μονής της Αγίας Αικατερίνης του Σινά.

Ως εκ τούτου ο γράφων είναι αναγκασμένος να ανατρέξει και στα έργα Φαίδρος, Κρατύλος, και Μένων του Πλάτωνα, όπου ο τελευταίος αναφέρεται ιστορώντας τη διδαχή της Διοτίμας προς τον Σωκράτη, αλλά και σε άλλους συγγραφείς οι οποίοι αναφέρονται στο εν λόγω έργο.

Αυτό κρίθηκε απαραίτητο για να δυνηθεί ο γράφων να συμπληρώσει όσο το δυνατόν τα ελλείποντα κενά για την καλύτερη κατανόηση του εν λόγω έργου, εις τρόπον ώστε να γίνει περισσότερο κατανοητό στον γράφοντα και έτσι να αποδοθούν οι έννοιες του έργου κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Η Διοτίμα αρχίζει την ιστόρισή της προς τον Σωκράτη, αναφέροντας ότι οι μελωδίες και οι ύμνοι των εννέα Μουσών ήσαν τόσο αρμονικοί, ώστε καταγοήτευσαν ένα ολόκληρο έθνος, πού κατοικούσε κοντά στο όρος ‘Ελικών της Βοιωτί­ας, δηλαδή κοντά στην κατοικία των Μουσών.

Οι  κάτοικοί του γοητεύθηκαν τόσο πολύ από αυτές, ώστε κατέληξαν να μην φροντίζουν πλέον καθόλου για την επιβίωση τους, αλλά μόνον να ακούνε, ακίνητοι και με άκρα προ­σοχή, τις Μούσες. Στο τέλος, αφυδατώθηκαν από την έλλειψη φαγητού και νερού και με­ταμορφώθηκαν σε τζίτζικες, οι όποιοι, έκτο­τε ψάλλουν ακατάπαυτα πάνω στα δένδρα, αμέριμνοι και χωρίς να φροντίζουν καθόλου για την τροφή τους.

H Διοτίμα, μας παραδίδει την ιστορία αυτή υπό τη μορφή μύθου και αναφέρεται με ποιητικό τρόπο, στη με­ταμόρφωση των ανθρώπων σε τέττιγες, δη­λαδή σε τζίτζικες, οι οποίοι αφιερωθήκαν στις Μούσες:

 

«Λέγεται δ’ ώς ποτ’ ήσαν ούτοι άνθρω­ποι τών πριν Μούσας γεγονέναι γενο­μένων δε Μουσών και φανείσης ώδης ούτως άρα τινές τών τότε έξεπλάγησαν ύφ’ ηδονής, ώστε άδοντες ήμέλησαν σίτων και ποτών, και έλαθον τελευτήσαντες αύτούς. Έξ ων τό τεττί γων γένος μετ’ έκεϊνο φύεται, γέρας τούτο παρά Μουσών λαβόν, μηδέν τροφής δεϊσθαι γενόμενον, αλλ’ άσιτόν τε και άποτον εύθύς άδειν, έως αν τελευτήση, κα\ μετά ταύτα έλθόν παρά Μούσας άπαγγέλλειν, τις τίνα αύτών τιμά τών ένθάδε».

(Λέγεται ότι κάποτε αυτοί δηλ. οι τέττιγες, ήσαν άνθρωποι, προτού γεν­νηθούν οι Μούσες- όταν, όμως, γεν­νήθηκαν οι Μούσες και εμφανίστηκε η ωδή, τόσο πολύ μερικοί από τους τότε ανθρώπους ζαλίστηκαν από την τέρψη, ώστε τραγουδώντας, αμέλη­σαν την τροφή και τα ποτά, και, χωρίς να το καταλάβουν, πέθαναν. Από αυτούς γεννήθηκε το γένος των τεττίγων, μετά από εκείνο το γένος των ανθρώπων, το όποιο έλαβε τούτο το βραβείο από τις Μούσες, να μη χρειάζεται, αφ’ ότου γεννηθεί τροφή, αλλά, δίχως να τρώει και να πίνει, να άδει αμέσως, έως ότου πεθάνει, και μετά από αυτά, αφού έλθει κοντά στις μούσες να τους ανακοινώνει ποιος από αυτούς  (τους ανθρώπους) στην εδώ ζωή, ποια (Μούσα) τιμά).

Ο μύθος αυτός αναδει­κνύει τις δύο προϋποθέσεις της αναγωγής της ανθρώπινης ψυχής στον νοητό κόσμο. Η πρώτη προϋπόθεση είναι η ξαφνική ανάμνηση του νοητού  κόσμου και η δεύτερη είναι η συνακόλουθη λήθη, δηλαδή η λησμονιά και η παραμέληση των γήινων απολαύσεων.

Σ’  αυτό το πλαίσιο, είναι η εμφάνιση της  ωδής των Μουσών, η οποία, μέσω της προκλήσεως τής τέρψεως στην ανθρώπινη ψυχή επιφέρει τη ζάλη και τη συνακόλουθη ξαφνική ανάδυση της διανοητικής ανάμνησης  του κάλλους του νοητού

Τι είναι, όμως η διανοητική ανάμνηση; 

Εδώ η Διοτίμα αναφέρεται στην αρπαγή της κόρης, δηλαδή της Περσεφόνης από τον Αίδη – Πλούτωνα, δίνοντας μας την απάντηση: Η αρπαγή αυτή είναι, σε συμβολικό επίπεδο. Είναι η κάθοδος και η επιστροφή της κόρης, της ανθρώπινης ψυχής, στον Αίδη-Πλούτωνα, δηλαδή στα βάθη του εαυτού της, μέσω των οποίων επέρχεται η λύση, η οριστική απελευθέρωσή της από τα δεσμά του γήινου κόσμου καθώς και η συνακόλουθη λήθη των γήινων ενασχολήσεων.

Μέσω αυτής της αρπαγής, δηλαδή της καθόδου και της επιστροφής  της κόρης, της ανθρώπινης ψυχής στον εαυτό της, καθώς και της συνακόλουθης λύσεως και της λήθης τού αισθητού κόσμου, η ανθρώπινη ψυχή θα καταστεί ικανή να μετουσιωθεί σε κόρη Φερέπαφα (η σοφή θεά ή αυτή που φέρνει σ’ επαφή του κινουμένου = Φερρέφαττα).

Πιο συγκεκριμένα, η ανθρώπινη θα λειτουργήσει καθ΄ ομοίωση της κόρης-Φερέπαφας, η οποία φέρνει σε επαφή τον ορατό με τον αόρατο κόσμο, μέσω της αέναης καθόδου της στον αόρατο Άδη και της συνακόλουθης αέναης αναγεννήσεώς της ως κεκαθαρμένης και σοφής πλέον ψυχής, στον ορατό κόσμο της γεννήσεως.

Με αυτή την έννοια, η ανθρώπινη ψυχή, ως κόρη – Φερέπαφα, θα φέρει σε επαφή τον ορατό, δηλαδή τον αισθητό κόσμο, με τον αόρατο, δηλαδή τον νοητό κόσμο, μέσω της διττής της οράσεως, της φυσικής και της νοητικής.

«άτε γαρ φερομένων των πραγμάτων τό έφαπτόμενον και έπαφών και δυνάμενον έπακολουθεϊν σοφία αν εϊη. «Φερέπαφα» ούν δια την σοφίαν και την έπαφην τού φερομένου ή θεός αν όρθώς καλοϊτο, η τοιούτον τι – δι’όπερ και σύνεστιν αύτη ό ‘Άιδης σοφός ών, διότι τοιαύτη εστίν – νυν δέ αύτης έκκλίνουσι τό όνομα εύστομίαν περι πλείονος ποιούμενοι της αληθείας, ώστε «Φερρέφατταν» αύτην καλεϊν».

(Επειδή τα πράγματα ευρίσκονται σε κίνηση, εκείνο τω όποιο εφάπτεται και έχει επαφή και μπορεί να ακολουθεί (τήν φορά τού περιφερομένου), θα ήταν σοφία. Ορθώς λοιπόν η θεά θα μπορούσε να ονομασθεί «Φερέπαφα» λόγω της σοφίας και της επαφής με αυτό το όποιο ευρίσκεται σε κίνη­ση, ή κάτι παρόμοιο – λόγω τού οποίου ο ‘Άδης, σοφός ών, ζει με αυτή, επειδή αυτή είναι τέτοιας ποιότητας (δηλ. είναι σοφή) – τώρα όμως παραλ­λάσσουν το όνομά της χάριν ευφωνίας, ενώ απέχουν τόσο μακριά από την αλήθεια, ώστε να την αποκαλούν «Φερρέφατταν».)

Υπό αυτό το πρίσμα, η ανθρώπινη ψυχή καθίσταται ικανή, μέσω των ορατών εικόνων, οι όποιες ενεργοποιούνται μέσω της μαθήσε­ως των τεσσάρων μέγιστων μαθημάτων, τής αριθμητικής, τής γεωμετρίας, τής μουσικής και τής αστρονομίας, να έρθει σέ επαφή με τον νοητό κόσμο και να γεννηθεί μέσα της η δι­ανοητική ανάμνηση τοϋ αοράτου και νοητού Κόσμου των ‘Ιδεών. Τα τέσσερα αυτά μαθή­ματα συγκροτούν τη βάση τού θριγκού των επιστημών, πού είναι, σύμφωνα με την Διοτίμα αλλά και με τον Πλάτω­να, η διαλεκτική επιστήμη.

 Σε αυτό το πλαίσιο, η σύζευξη της Κόρης-Φερέπαφας με τον Αιδη-Πλούτωνα, συμ­βολίζει την ανάδυση, μέσα στην ανθρώπι­νη ψυχή, της διανοητικής αναμνήσεως, μέσω της όποιας θα ενεργοποιηθεί η επαφή του λο­γιστικού μέρους της ψυχής με τον κύκλο τού ταυτού, δηλαδή με τον κύκλο των απλανών αστέρων τής συμπαντικής ψυχής. Μέσω της ενεργοποίησης αυτής της επαφής, η ανθρώ­πινη ψυχή θα ομοιωθεί με την συμπαντική ψυχή και θα αποκτήσει πλέον την αναγωγική δύναμη τής πορείας προς τα άνω, δηλαδή προς τον νοητό κόσμο.

Με άλλα λόγια, η ανθρώπινη ψυχή θα καταστεί αυτοκίνητη και ικανή για πτεροφυΐα, δηλαδή για νοητική δύναμη αναγωγής της στο νοητό κόσμο, προκειμένου να κα­ταστεί ερωτική ψυχή και να επιστρέψει στον πατέρα της, τον Νου και στη θεωρία τού νο­ητού Κόσμου των Ιδεών.

Πώς, όμως, θα ενεργοποιηθεί ή επαφή τού λογιστικού μέρους τής ψυχής με τον κύκλο τού ταυτού, δηλαδή με τον κύκλο των απλανών αστέρων τής συμπαντικής ψυχής;

Μέσω τής μαθήσεως και τής μελέτης, οι οποίες, σύμφωνα με την Διοτίμα, συνιστούν κινήσεις, που σώζουν και τελειοποιούν την ανθρώπινη ψυχή.

Τίδέ; ή τών σωμάτων έξις ούχ ύπό ήσυχίας μέν και αργίας διόλλυται, ύπό γυ­μνασίων δέ και κινήσεως έπί πολύ σώ­ζεται;  Ή δ’ έν ψυχή έξις ούχ ύπό μαθήσεως μέν και μελέτης, κινήσεων όντων, κτάται τε κα\ σώζεται καί γίγνεται βελτίων, ύπό δ’ησυχίας, άμελετησιας τέκαί άμαθίας ούσης, ούτε τίμανθά/ει α τε άν μάθη έπιλανθάνεται;

Τό μέν άρα άγαθόν κίνησις κατά τέ ψυχήν και κατά σώμα, τό δέ τούναντίον;

(Τι λοιπόν; η ευεξία των σωμάτων δεν καταστρέφεται από την ακινησία και την αδράνεια, ενώ δεν διατηρείται για πολύ (χρόνο) από τα γυμνάσια και την κίνηση;

 Ή δε ευεξία τής ψυχής δεν αποκτάται και δεν διατηρείται και γίνεται καλύτερη, με τη μάθηση και τη μελέτη, οι όποιες είναι κινήσεις, ενώ με την ακινησία, πού είναι αμελετησία και αμάθεια, ούτε μαθαίνει τίπο­τε και όσα τυχόν μάθει, τα λησμονεί; Άρα, το μεν αγαθόν είναι κίνησης ως προς τη ψυχή και το σώμα, ενώ το (κακόν) είναι το αντίθετο;)

Τι είναι, όμως η μάθηση;

Η μάθηση προέρχεται από το ρήμα «μυώ» το όποιο σημαίνει μανθάνω και έχει κοινή ρίζα με τη λέξη μύηση η οποία προέρχεται από το απαρέμφατο τού ρήματος μυώ. δηλαδή από  το μεμυηκέναι.

Υπό αυτή την έννοα η μάθηση είναι το έργο τής μουσικής μυήσεως της ψυχής από τις εννέα μούσες, εφ’ όσον η πρώτη ετυμολο­γία τής λέξεως μούσα ανιχνεύεται στην  μυούσαν μέσω της μουσικής.

Σε τι συνίσταται όμως αυτή η μάθηση τής ψυχής υπό των εννέα μουσών είναι το προϊόν τής ζητησεως τής ψυχής: Η ζήτηση προέρχεται απο το απαρέμφατο μύσθαι τού ρήματος μώ στο οποίο ανι­χνεύεται η δεύτερη ετυμολογία τής λέξεως μούσα.

Ο Πλάτων, στον Κρατύλο, μας παραδίδει σχετικά ότι:

«τας δέ «Μούσας» τε καί όλως τήν μου­σικήν άπό του μώσθαι, ώς έοικεν, και της ζητήσεώς τε και φιλοσοφίας τό όνομα τούτο έπωνόμασεν. (Πλάτων Κρατύλος, 406a4-6)

Ερμν: «Στις «Μούσες» και γενικότερα, στη μου­σική, καθώς φαίνεται, έδωσε (ο ονοματοθέτης), αυτό το όνομα από το «μώσθαι» (ζήτησις), και από την ανα­ζήτηση και τον έρωτα προς τη σοφία».

Με άλλα λόγια, οι εννέα μούσες, μέσω της μουσικής μυήσεως, προκαλούν εντός της ψυχής τον έρωτα της ζητήσεως και της συνακολούθου ευρέσεως της μαθήσεως. Η ζήτηση και η μάθηση όμως, σύμ­φωνα με τον Πλάτωνα, είναι αναμνήσεις. Με αυτήν την έννοια, οι εννέα μούσες καθιστούν ικανή τη ψυχή, μέσω της μουσικής μυήσεως, να γεννήσει μέσα της τη διανοητική ανάμνη­ση.

Η Διοτίμα συνεχίζει:

«άτε γap της φύσεως άπάσης συγ­γενούς ούσης, και μεμαθηκυίας της ψυχής άπαντα, ουδέν κωλύει εν μό­νον άναμνησθέντα -ό δη μάθησιν καλούσιν άνθρωποι- τάλλα πάντα αύτό ν άνευρεϊν, έάν τις άνδρεϊος ή και μή άποκάμνη ζητών τό γάρ ζητεϊν άρα και τό μανθάνειν άνάμνησις όλον έστίν».

(Εφ’ όσον, λοιπόν, ολόκληρη η φύσις διέπεται από εσωτερική συγγένεια, και η ψυχή έχει ήδη μάθει τα πάντα, δεν εμποδίζει τίποτε, από την στιγμή που θα θυμηθεί ένα μόνον πράγμα -αυτό το όποιο αποκαλούν οι άνθρωποι μά­θηση- να ξαναβρεί όλα τα άλλα κατά τον ίδιο τρόπο, εφ’ όσον βέβαια κά­ποιος είναι ανδρείος και δεν κουρα­στεί να αναζητεί γιατί η αναζήτηση και η μάθηση είναι, στο σύνολο τους, ανάμνηση).

Ποιες, όμως, είναι οι εννέα μούσες; Σύμφωνα με ένα ορφικό απόσπασμα, το οποίο διέσωσε ο νεοπλατωνικός φιλόσοφος Πρόκλος στο υπόμνημα του στον Κρατύλο του Πλάτωνος, η Κόρη – Περσεφόνη γεννά με τον Αίδη – Πλούτωνα τις εννέα μούσες: «όθεν δή και ή Κόρη κατά μέν τήν Άρτεμιν τήν έν έαυτή και τήν Άθηνάν παρ­θένος λέγεται μένειν, κατά δέ τήν τής Περσεφόνης γόνιμον δύναμιν και προσιέναι καί συνάπτεσθαι τω τρίτω δημι­ουργώ και τίκτειν, ώς φησιν Όρφεύς έννέα θυγατέρας γλαυκώπιδας άνθεσιουργούς· έηείήγε ‘Άρτεμις ή έν αύτη και ή Αθηνά τήν παρθενίαν άεϊ τήν αύτήν διασώζουσι» (Όρφικόν Άπόσπασμα, άριθ. 197 στό Πρόκλος Εκ τών τού φιλοσόφου Πρό­κλου σχολίων εις τόν Κρατύλον Πλά­τωνος έκλογαί χρήσιμοι, 179118-23). Ερμν: «Γι’ αυτό λοιπόν και η Κόρη, ως προς την Άρτεμη και την Αθηνά πού βρίσκονται μέσα της, λέγεται ότι παραμένει παρ­θένος, ενώ ως προς τη γόνιμη δύ­ναμη τής Περσεφόνης και έρχεται σε επαφή και συνευρίσκεται με τον τρίτο δημιουργό (δηλ. τον Αίδη-Πλούτωνα) και, όπως λέγει ο Ορφέας, γεννά ένθεα γαλανομάτες θυγατέρες, οι όποιες δημιουργούν τα άνθη γιατί η Άρτεμης και η Αθηνά πού ευρί­σκονται μέσα της, διατηρούν πάντοτε την ίδια παρθενία).

 Με άλλα λόγια, η σύζευξη της Περ­σεφόνης, ως Κόρης-Φερέπαφας με τον Αί­δη-Πλούτωνα προκαλεί, μέσα στην ανθρώπινη ψυχή, τη γένεση των εννέα μουσών, δηλαδή των εννέα μυήσεων, μέσω των όποιων η διάνοια, δηλαδή το λογιστικό μέρος τής ψυχής, θα κοσμηθεί με τα άνθη των εννέα επι­στημών. Αυτές, με τη σειρά τους, θα καταστή­σουν τη ψυχή, μουσική ψυχή, δηλαδή διαλε­κτική ψυχή.

Οι εννέα μυήσεις τής ψυχής, μέσω των εννέα επιστημών, συνιστούν τη προϋπόθεση τής λήθης της ένσαρκης κατάστασης τής ψυχής και τής συνακόλουθης αιφνίδιας ανάμνησης τού εαυτού της, προτού ενσαρκω­θεί, όταν δηλαδή ακόμη ήταν άσαρκη και βρι­σκόταν στον νοητό κόσμο.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, η κάθαρση τής ψυχής μέσω των εννέα μυήσεων, είναι η ανταμοιβή που αυτή η ψυχή αποδίδει στην Περσε­φόνη, προκειμένου να ξεπληρώσει το παλαιό χρέος της, πού το οφείλει εξ αίτιας τής επιθυ­μίας της να επανέρχεται συνεχώς στον κόσμο τής γεννέσεως, ως ανθρώπινη ψυχή, σε έναν αέναο κύκλο ενσαρκώσεων. Aυτές οι αέναες επανενσαρκώσεις τής ανθρώπινης ψυχής συ­νιστούν την αίτια τής προκλήσεως τού παλαι­ού πένθους τής Περσεφόνης.

Η Διοτίμια συνεχίζοντας αναφέρει:

«Φερσεφόνα ποινάν παλαιού πένθεος δέξεται, εις τόν ϋπερθεν άλιον κείνων ένάτω έτεϊ άνόιδοϊ ψυχάς πάλιν,  έκ τα ν βασιλήες άγαυοί  και σθένει κραιπνοί σοφία τε μέγιστοι άνδρες αϋξοντ’· ές δε τόν λοιπόν χρόνον ήρω­ες αγνοί προς ανθρώπων καλεύνται».

(Από όποιους θα λάβει η Περσεφό­νη την ανταμοιβή για το παλαιό της πένθος, ξανά στον ήλιο, πού είναι στον επάνω κόσμο, θα στείλει πάλι τις ψυχές, στον ένατο χρόνο. Και γεννώνται από αυτές βασιλείς ένδο­ξοι και άνδρες με σθένος ισχυρό και μέγιστοι στην σοφία τους αποκαλούν στην αιωνιότητα, ήρωες αγνούς, οι άνθρωποι).

Η Μνημοσύνη

Δηλαδή, οι εννέα μούσες συγκροτούν τις εννέα μικρές μνήμες-μυήσεις, μέσω των όποιων η ψυχή, ως άλλη Περσεφό­νη, απαλλάσσεται πλέον από το παλαιό πέν­θος της, και συνεπώς από την επιθυμία τής επανενσαρκώσεώς της, έως ανθρώπινη ψυχή, για να αναγεννηθεί πλέον ως νέα Κόρη, δηλαδή ως ηρωική ψυχή, όχι στον υλικό κόσμο τής γε­νέσεως, αλλά στον άυλο κόσμο των Ηλυσίων Πεδίων- έτσι, η ψυχή, καθ’ ομοίωση τής άσαρκης ψυχής, θα οδηγηθεί πλέον στη μητέρα των εννέα μουσών μυήσεων-μνημών και, ως εκ τούτου, θα έρθει σε επαφή με τη μεγά­λη μνήμη τής συμπαντικής ψυχής, την Μνημο­σύνη.

Η επαφή αυτή συμβολίζει τη μετου­σίωση τής Περσεφόνης, συζύγου τού Άϊδου- Πλούτωνος σε Μνημοσύνη, η οποία είναι η σύ­ζυγος τού Διός-Νου . Αυτή η μετουσίωση, με τη σειρά της, συμβολίζει την ανάδυση στο φως, τής αόρατης σοφίας τού Άιδου-Πλούτωνος, ο οποίος είναι η αόρατη πλευρά τού ορατού Διός-Νου.

Με αυτήν την έννοια, η μετουσίω­ση αυτή αναδεικνύει τη πλήρη ενεργοποίηση τής διανοητικής ανάμνησης μέσα στην άνθρώπινη ψυχή, η όποια, όπως προαναφέρθηκε, ως Κόρη-Φερέπαφα, φέρει σε επαφή το αό­ρατο και νοητό πεδίο τού Αϊδου-Πλούτωνος, με το ορατό και αισθητό πεδίο τού Διός-Νου, μέσω τής διττής οράσεως, δηλαδή των διττών δυνάμεων τής κεκαθαρμένης διανοίας της.

Έτσι, η αόρατη σοφία τού Αίδου- Πλούτωνος, αναγεννάτε, τώρα, ως ορατή διάνοια τού Διός-Νου, ο όποιος λαμβάνει ως σύζυγο την Μνημοσύνη.

Η σύζευξη τού Διός- Νου με την Μνημοσύνη συμβολίζει την μετου­σίωση τής αόρατης διανοητικής ανάμνησης, σε ορατή διαλεκτική δύναμη, η οποία, με τη σειρά της, εκδιπλώνεται μέσω τής ορατής μουσικής μυήσεως των εννέα μουσών.

Τι είναι, όμως, η Μνημοσύνη, Σύμφωνα με το Μέγα Ετυμολογικό Λεξικό, η λέξις Μνήμη ετυμολογείται ως ακο­λούθως: «παρά το μένω, μνήμη- και συγκοπή, μνήμη όθεν μνημοσύνη, η ύπόμνησις και μνήμα, το μνημόσυνον».

Με αυτή την έννοια, η Μνημοσύνη συμβολίζει την δύναμη τής παραμονής τής ανθρώπινης ψυχής στο νοητό πεδίο και τη συνακόλουθη ικανότητα τής επαφής της μέ τη Μεγάλη Μνήμη τής συμπαντικής ψυχής και, περαιτέρω, με τον Δία-Νου.

Έτσι, μέσω τής Μεγίστης Μουσικής τής φιλοσοφίας, η οποία θα ενοποιήσει τις εννέα Μούσες, δηλαδή, όπως προαναφέρθηκε, τις εννέα μικρές μνήμες-μυήσεις σε μία, ο Μουσηγέτης Απόλλων καθιστά ικανή την ψυχή να αναχθεί στην πρώτη βαθμίδα τής διαλεκτικής επιστήμης και να καταστεί Μουσική ψυχή.

Ό νεοπλατωνικός φιλόσοφος Πρόκλος, στο υπόμνημα του στον Κρατύλο τού Πλάτωνος, μάς παραδίδει σχετικά ότι:

«Ότι τό ετυμον τού ονόματος τών Μουσών τοιούτον έπειδή τήν φιλοσοφίαν καλεί ό Πλάτων μεγίστην μουσι κήν, άτε δή τάς ψυχικός ήμών δυνά­μεις έναρμονίως κινεϊσθαι ποιούσαν καί προς τά όντα συμφώνως και τάς κινή­σεις των έν αύτη κύκλων τεταγμένος, προς δε ταύτην ήμάς άγει ή ζήτησις της εαυτών τε ούσίας και της τοϋ παντός διό την προς εαυτούς τε και τά κρείττω έπιστροφης και γινώμεθα σύμφω­νοι τω παντΐ τάς έν ήμϊν περιόδους ταϊς τοϋ παντός έξομοιοϋντες, διό τοϋτο και τάς Μούσας άπό της ζητήσεως όνομάζομεν. αύτός γάρ ό Μουσηγέτης την άλήθειαν έκφαίνει ταϊς ψυχαϊς κατά μίαν απλότητα νοεράν, αϊ δέ Μοϋσαι τάς ποικίλας ημών ένεργείας τάς εις τό έν τό νοερόν άναγούσας τελειοϋσιν». (Πρόκλος ‘Εκ τών τοϋ φιλοσόφου Πρό­κλου σχολίων εις τόν Κρατύλον Πλά­τωνος έκλογαί χρήσιμοι, 177).

Ερμν: «Γιατί η ετυμολογία του ονόματος των Μουσών είναι η άκόλουθη: Επειδή ο Πλάτων αποκαλεί την φιλοσοφία μέγιστη μουσική, εφ’ όσον (αυτή) κάνει έτσι ώστε οι ψυχικές μας δυνάμεις να κινούνται εναρμονίως και σύμφωνα με τα όντα (του νοητού πεδίου) και με τις κινήσεις οι όποιες είναι συντεταγμένες προς τούς εσωτερικούς της κύκλους, προς δε αυτή (τη φιλοσοφία ως μέγιστη μουσική), οδηγεί η αναζήτηση της ουσίας τού εαυτού μας και του σύ­μπαντος, εξ αίτιας της στροφής τόσο προς τούς εαυτούς μας όσο και προς τις ανώτερες (υποστάσεις), και εναρμονιζόμαστε προς τό σύμπαν, μέσω της ομοιώσεως των εσωτερικών μας περι­φορών προς αυτές τού σύμπαντος, γ’  αυτό το λόγο και τις Μούσες αποκαλούμε έτσι, από την αναζήτηση. Γιατί ο ίδιος ο Μουσηγέτης φέρνει στο φως την αλήθεια μέσα στις ψυχές, σύμφω­να με μία νοητική απλότητα, οι Μούσες, όμως, τελειοποιούν τις ποικίλες (νοητικές) ενέργειες μας, οι όποιες ανυψώνουν στο νοητικό ένα «δηλαδή. στην νοη­τική απλότητα τού (Απόλλωνος)».

 

Εδώ ο Μουσηγέτης Απόλλων συνδέει την ανθρώπινη ψυχή με την Μνημοσύνη, δηλαδή με τη Μεγάλη Μνή­μη της συμπαντικής ψυχής και, περαιτέρω, με τον Δία-Νου. Με άλλα λόγια, ο Απόλλων, ως ανεπτυγμένος λόγος της συμπυκνωμένης ορατής διανοίας τού Διός-Νου, ξεδιπλώνει και φέρνει στο φως τις εννέα μουσες μυήσεις-μνήμες. Συνεπώς, συμβάλλει στη πλήρη ενεργοποίηση, μέσα στήν ανθρώπινη ψυχή, της αόρατης διανοητικής ανάμνησης, η όποια μετουσιώνεται πλέον σε ορατή διαλεκτική δύναμη, η εκδίπλωση των ποικίλων ενεργειών τής όποιας πραγματώνεται, όπως προαναφέρθηκε, μέσω τής ορατής μυητικής μουσικής των εννέα μουσών.

Γ’ αυτό ακριβώς, ο Απόλλων, με την ιδιότητα του ως Μουσηγέτης, θεωρείται ότι συμ­βάλλει, μαζί με την Μνημοσύνη και τον Δία, στην γέννηση των εννέα μουσών.

Απόλλων και οι Μούσες στον Ελικώνα - Κλωντ Λορέν (1680)

Συνεχίζοντας η Διοτίμα, μας παραδίδει σχετικά ότι (τελευταίο απόσπασμα):

«τό δέ τής μουσικής παρίστησιν ότι (ό) θεός ούτος αϊτιός έστι πάσης άρμονίας αφανούς τε και έμφανούς διά τών ηγεμονικών αύτοΰ δυνάμεων, καθ’ ας άπογεννά σύν τη Μνημοσύνη καί τω Δίι τάς Μούσας».

(Η δε μουσική ιδιότητα του (Άπόλλωνος) δηλώνει ότι ό θεός αυτός είναι ο αίτιος κάθε αρμονίας, αφανούς και εμφανούς, μέσω των ηγεμονικών του δυνάμεων, σύμφωνα με τις όποιες συμ­βάλλει, μαζί με την Μνημοσύνη και τον Δία, στην γέννηση των Μουσών )

Ποιες, όμως, είναι οι εννέα μούσες μυήσεις – μνήμες, τις όποιες, όπως προαναφέρθηκε, ο Μουσηγέτης Απόλλων ξεδιπλώνει και φέρ­νει στο φώς.

O νεοπλατωνικός φιλόσοφος Πρόκλος στο υπόμνημά του στον Κρατύλο του Πλάτωνα μας παραδίδει σχετικά ότι:

Η πρώτη μούσα, η Κλειώ, συμβολίζει το κλέος, το οποίο λαμβάνει η ανθρώπινη ψυχή από την καλλιέργεια των αρετών δηλαδή, η Κλειώ δίδει το γέρας τού κλέους (φήμη-δόξα) στην ενάρετη ψυχή.

Η δεύτερη μούσα, η Ευτέρπη συμβολί­ζει τη τέρψη, την οποίαν, αφ’ ενός λαμβάνει η ανθρώπινη ψυχή, εξ αίτιας τής ενασχολήσεως της με την καλλιέργεια τής παιδείας και, αφ’ ετέρου, αποπνέει ο λόγος αυτής τής πεπαι­δευμένης ψυχής στους ανθρώπους· Δηλαδή, η Ευτέρπη δίνει το γέρας τής τέρ­ψεως στη ψυχή πού έχει καταστεί κοινωνός τής παιδείας.

Η τρίτη μούσα, η Θάλεια, υποδηλώνει ότι η μνήμη των ανθρωπίνων ψυχών που κατα­κτούν τον ποιητικό λόγο, θάλλει (ανθεί) για πολλούς αιώνες. Δηλαδή, η Θάλεια δίδει στο γέρας (γήρας) τής διαιωνίας (αιώνειας) και βάλλουσας μνήμης στην ψυχή εκείνη, που ο λόγος της έχει κατα­στεί ποιητικός.

Η τέταρτη μούσα, η Μελπομένη, υποδηλώνει, ότι ο ποιητικός λόγος της ψυχής που έχει λάβει μουσική παιδεία καθίσταται μελωδικός· Δηλαδή, η Μελπομένη δίδει το γέρας τής μολπής (μελωδίας τραγουδιού), αλλά και τη τέρψη στη ψυχή εκείνη, που ο λόγος της έχει καταστεί μελωδικός.

Η πέμπτη μούσα, η Τερψιχόρη, υποδηλώνει το ότι η ψυχή χορεύει, δηλαδή ότι το λογιστικό μέρος της καθίσταται πλέον αυτοκίνητος. Με άλλα λόγια, η Τερψιχόρη δίδει το γέ­ρας τής τέρψης τού χορού στη ψυχή εκεί­νη, που ο λόγος της, δηλαδή το λογιστικό μέ­ρος της, έχει καταστεί αυτοκινούμενο.

Η έκτη μούσα, η Ερατώ, συμβολίζει τον έρωτα από τον οποίον εμφορείται εκεί­νη η ψυχή, η οποία έχει καταστεί πτερωτή: Με αυτή την έννοια η Ερατώ δίδει το γέρας τής πτεροφυίας (έκφυσει πτερών- δίνει φτερά), άλλα και τη διαλεκτική επιστήμη, όπως προαναφέρθηκε, είναι, σύμφω­να με τον Πλάτωνα, ο θριγκός (η μετόπη-προμετοπήδα) των επιστημών, στην ερωτική ψυχή.

Η έβδομη μούσα, η Πολυμνία, συμβο­λίζει το πλήθος και την ποικιλία των δυνάμε­ων τού όμματος της ψυχής, η οποία έχει κατα­στεί φιλόσοφος ψυχή- δηλαδή, η Πολυμνία δίδει το γέρας τής μεθέξεως (επικοινωνία ανάμεσα στον αισθητό κόσμο και τον κόσμο των ιδεών) το πλήθος των αγαθών τού νοητού κόσμου, στη ψυχή εκείνη πού δίδει προτεραιότητα στην ενασχόληση με τα όντα τού νοητού κό­σμου, ενώ ταυτόχρονα εγκαταλείπει τις γήι­νες ενασχολήσεις.

Η όγδοη μούσα, η Ουρανία, συμβολίζει τη στροφή τού όμματος τής ψυχής εκ τών κάτω, δηλαδή εκ τού αισθητού κόσμου, προς τα άνω, δηλαδή προς τον νοητό κόσμο. Επομένως, η Ουρανία δίδει το γέρας της δυνάμεως τού άνω οράν και τής θεωρί­ας στο όμμα τής νοερώς ενεργούσες ψυχής.

Τέλος, η ένατη μούσα, η Καλλιόπη, η οποία είναι ή πρεσβύτερη όλων των προηγου­μένων μουσών, συμβολίζει το νοητό κάλλος τής ψυχής, η οποία διακατέχεται από τη δύ­ναμη τής παραμονής στον νοητό κόσμο, που σημαίνει ότι: Η Καλλιόπη δίδει το γέρας τής πειθούς, αλλά και του κάλλους της όπας και την ηρεμία) στην ψυχή εκείνη που διακατέχεται από τον έρωτα της παραμονής στον νοητό κόσμο.

Βιβλιογραφία:

  • Βιβλιοθήκη Μονής Αικατερίνης του Σινά
  • Ιωάννης Σίσκος Φιλοσοφια Μυστικισμού
  • Γιώργος Μαμώλης, Φ.Π.Ψ. Αθήνα
  • David B. Claus, Toward the Soul-An inguiry in the meaning of Ψυχή before Plato-
  • Yale University 1981.
  • G.S. Kirk, J.F. Raven and M. Schofied, The Presocratic Philosophers, Cambridge U.P.
  • Γρηγ. Φιλ. Κωσταρά, Ψυχολογία του ανθρώπου, Αθήναι 1990.
  • Γρηγ. Φιλ. Κωσταρά Φιλοσοφική Προπαιδεία, Αθήνα 2000 .
  • Μιχ. Φ. Δημητρακόπουλου, Στοιχείωση Ευρωπαϊκής Φιλοσοφίας-Από τους Προσωκρατικούς ως τον Wittgenstein και τον Heidegger-, Αθήναι 2003.
  • Κωνσταντίνου Γ. Νιάρχου, ΦΙΛΟΣΟΦΕΙΝ-εισαγωγική προσέγγιση-, Αθήναι 2003, Εκδόσεις Συμμετρία.
  • Σειρά Αρχαίοι Έλληνες Κλασσικοί, Πλάτωνα-Απολογία Σωκράτους, Συμπόσιο-, Deagostini 2005.
  • Θεοδόσιος Πελεγρίνης, Λεξικό της Φιλοσοφίας-οι έννοιες, οι θεωρίες, οι σχολές, τα ρεύματα και τα πρόσωπα-, Αθήνα 2004, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα.
  • Κωνσταντίνος Δημ. Μαρίτσας, Πολιτισμός και Φυσική επιλογή, Εκδόσεις Αρσενίδη 2003.
  • James H. Jeans, Φυσική και Φιλοσοφία 2005
  • Κωνσταντίνου Ιω. Βουδούρη, Πλατωνική Φιλοσοφία, Αθήνα 1990.
    Ζαν Πωλ Σαρτρ, Το είναι και το μηδέν-Δοκίμιο στην Φαινομενολογική οντολογία-, μεταφ. Κωστής Παπαγιώργης, Εκδόσεις Παπαζήση.
    Suzanne Said, Monique Trede, Alain Le Boulluec, Ιστορία της Ελληνικής Λογοτεχνίας (Τόμος 2ος), Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 2004 σε επιστ. επιμ. Γ. Ξανθάκη-Καραμάνου.
    . Μ. Ροζενταλ, Π. Γιουντιν, Φιλοσοφικό Λεξικό, Εκδόσεις Νέος Σταθμός
    Ιωάννου Ν. Παρασκευόπουλου, Εξελικτική Ψυχολογία-Η ψυχική ζωή από τη σύλληψη ως την ενηλικίωση (Τόμος 1)-, Αθήνα.
    Ιωάννου Ν. Παρασκευόπουλου , Κλινική Ψυχολογία-Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία των ψυχικών διαταραχών, Αθήνα 1988.
    Σειρά Υγειά-οδηγός υγιεινής-, Νευρικό σύστημα, Ψυχιατρική, Ψυχανάλυση (Τόμος 4ος).
  • Gustave Le Bon, Ψυχολογία των Όχλων,.
    Βασίλης Γκέκας, Κοσμική Τάξη και Χάος, 1995.
  • Johann Georg Hamann (1730 -1788) Γερμανός ειδικός στη Φιλοσοφία της Θρησκείας, πολέμιος του Διαφωτισμού και του Καντ.
  • Burnet Ιστορία της αρχαίας Ελλάδας 1985
  • Κεφάλας Ευστάθιος – Φιλοσοφούμεν γνησίως τε και ικανώς
  • Βασίλειος Χλέτσος – Αρχαία Ελληνική Ιστορία και Φιλοσοφία των Μυστηρίων.
  • Russell Ιστορία της αρχαίας Ελλάδας 1971
  • Σατελέ Φρ., Η φιλοσοφία, Τόμος Α΄, από τον Πλάτωνα ως τον Θωμά Ακινάτη
  • Werner Jäger (¡888 – 1961).
  • Σοφία Κανάκη – Η επιστημονική σκέψη στη φιλοσοφία της παιδείας των αρχαίων Ελλήνων
  • Mossé, Επίτομη ιστορία της αρχαίας Ελλάδας (2000-31 π.Χ.), μετάφρ. Λ. Στεφάνου, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα 2006.
  • Lesky, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, μετάφρ. Α. Τσοπανάκη, Θεσσαλονίκη 1972, 2η έκδ.
  • Saïd, M. Trédé, A. le Boulluec, Ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας, μετάφρ. Γ. Ξανθάκη-Καραμάνου, Δ. Τσιλιβέρδης, Β. Πόθου, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 2001.
  • .E. Easterling – B.M.W. Knox, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, μετάφρ. Ν. Κονομής, Χ. Γρίμπα, Μ. Κονομή, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα 1994.
  • Θ.Ν. Πελεγρίνης, Οι πέντε εποχές της φιλοσοφίας, εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1995.
  • Hägg, Το αρχαίο μυθιστόρημα, μετάφρ. Τζ. Μαστοράκη, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1992.
  • Burkert Walter, Ελληνική Μυθολογία και Τελετουργία Μ.Ι.Ε.Τ., (Αθήνα, 1993).
  • Kerenyi, Karl, The Heroes of the Greeks
  • Κερενυϊ, Κάρολος, Η μυθολογία των Ελλήνων
  • Ελληνική Μυθολογία P. Decherme
  • Σπύρος I. Ράγκος — Ο ποιητικός λόγος
  • Vegetti Μ., (2000), Ιστορία της Αρχαίας Φιλοσοφίας, Αθήνα: Π. Τραυλός
  • Πλάτωνος Φαίδρος, μτφ Ν. Αχείμαστος, Βιβλιοθήκη Αρχαίων Συγγραφέων «Ι. Ζαχαρόπουλος», Αθήνα.
  • Αριστοτέλους Άπαντα, Τόμος 4 (Μεγάλα Ηθικά, Οικονομικός, Περί Αρετών και Κακιών), μτφ Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, Κάκτος, Αθήνα 1993.
  • Αριστοτέλους Περί Ψυχής, μτφ Ι. Σ. Χριστοδούλου, Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 1998.
  • Πλάτων, «Τίμαιος». Πρόκλος «Στοιχείωσις Φυσική»
  • Ευκλείδης «Φαινόμενα»
  • Γαληνός, «Περί των καθ’ Ιπποκράτη στοιχείων»
  • . Σεξτος Εμπειρικός, «Προς λογικούς»
  • Σέξτος Εμπειρικός, «Πυρρωνείων Υποτυπώσεων»
  • Jean Brun, Ηράκλειτος, μτφ Σαπφώ Διαμαντή, Μτφ αυθ. κειμένων Πόλυ Γκέκα, Πλέθρον Αθήνα 1987.
  • Καραβίας Α., Ηρακλείτος, Τα Αποσπάσματα, μτφ Ευαγγ. Ρούσσου, Α. Καραβία, Αθήνα 1971.
  • Παρμενίδης ο Ελεάτης, Περί Φύσιος, μτφ Γεώργιος Καραγιάννης, Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 2003.
  • Αρχαίες και Σύγχρονεε Αντιλήψεις περι κοσμων — Δανέζης, Ε. Θεοδοσίου, Θ. Γραμμένος, Μ. Σταθοπούλου 
  • Μ. Καλόπουλος, Λευκυπος ο μεγάλος θεωρητικος πΕρι κοσμου1995.
  • Ευσέβιος Ευαγγελική προπαρασκευή 15.32.1-5.t
  • Philo I-V, Loeb Classical Library, London 1968
  • Emile Brehier, Les Ιdees Philosophiques et religieuses de Philon d’ Alexandrie, Librairie Alphonse Picard & Fils, Paris 1908.
  • Diogenes Laertius II, Loeb Classical Library, London 1958, Books VI-X.
  • Ioannes Ab Arnim, Stoicorum Veterum Fragmenta, Ιn Aedibus B.G. Teubneri, Lipsiae MCMIII. (3 Volumen).
  • K. Anhalt, Solon the singer: politics and poetics, Rowman & Littlefield: Lanham, Md. 1993.
  • Μ.Β. Σακελλαρίου, Η αθηναϊκή δημοκρατία, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης: Ηράκλειο 2000.
  • Ε Εγκυκλοπαίδεια “Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια” (Πυρσού)γκυκλοπαίδεια “Ηλίου”
  • «Εις Πολιτείαν» και «Εις Τίμαιον», του Πρόκλου
    Εννεάδες, του Πλωτίνου, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Πελεγρίνης Θεοδόσιος, Λεξικό της Φιλοσοφίας, Οι Έννοιες, Οι Θεωρίες, τα Ρεύματα και τα Πρόσωπα Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2004.
  • Ηλία Γιαννακόπουλου :Η Αξία του Μέτρου στην Αρχαία Ελλάδα
  • Πλάτωνος Φαίδρος, μτφ Ν. Αχείμαστος, Βιβλιοθήκη Αρχαίων Συγγραφέων «Ι. Ζαχαρόπουλος», Αθήνα.
  • Έρως – Αντέρωσ – Ίμερος — Ιουλία Πιτσύλη
  • Historia Deorum Fatidicorum_ Geneva_1675
  • Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου, τόμ. 12ος, σελ. 314.
  • Emmy Patsi-Garin: Επίτομο λεξικό Ελληνικής Μυθολογίας, εκδ. οίκος «Χάρη Πάτση», Αθήνα 1969
  • Περί Αριθμητικής, Νικόμαχου Γερασηνού
  • Κ. Τσιλιμαντού Το κάλλος στους αρχαίους Έλληνες
  • Παρμενίδης, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
    Η Δονητική των Γραμμάτων, Ε.Ο.Α.Μ, Δίον
    Η Γένεση κατά τους Αρχαίους Έλληνες, Α. Γονιδέλλης, Πύρινος Κόσμος
  • Πιέρ Βερνάντ: «Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα», εκδόσεις ΣΜΙΛΗ, 2000]
  • Αποκεκαλυμμένη Ίσιδα, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις ΙάμβλιχοςΗ Μυστική Διδασκαλία, Ε.Π. Μπλαβάτσκυ, Εκδόσεις Ιάμβλιχος
    Εγκυκλοπαίδεια Ηλίου.
  • R. Dodds:   Οι Έλληνες και το παράλογο
  • Κρατύλος, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Σταύρος Οικονομίδης : Γνώση θανάτου
    Φίληβος, του Πλάτωνα, Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος
  • Ερμής Τρισμέγιστος – Λόγοι.
  • Πυθαγόρειος Αριθμοσοφία.
  • Μάρω Κιουλάφα : Γυναικες και Ιερά στην Ελληνική Αρχαιότητα
  • Πλάτωνος Φαίδρος Εκδόσεις Κάκτος
  • Παρμενίδου περί Φυσεως . Εκδόσεις Κάκτος 
  • Gournot Ιστορία της αρχαίας Ελλάδας 1979
  • Sharples R.W., (2002), Στωικοί, Επικούρειοι και Σκεπτικοί
  • Ελληνική Μυθολογία L. Bernard
  • Νεότερον Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό ΗΛΙΟΥ
  • Αρχαία Ελληνική Λογοτεχνία – Βαρθολομαίος Χ. Λάζαρης
  • Μ.Ι.Ε.Τ. (Αθήνα 2001 δ΄),
  • Καλογεράκος Ι. – Θανασάς Π. «Οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι», στο Ελληνική Φιλοσοφία και Επιστήμη από την Αρχαιότητα έως τον 20ο αιώνα, Ε.Α.Π., (Πάτρα, 2000)
  • Πλάτωνος Κρατύλος, μτφ Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, Κάκτος, Αθήνα 1994
  • A. Almeida, Justice as an aspect of the polis idea in Solon’s political poems: a reading of the fragments in light of the researches of new classical archaeology, Mnemosyne Supplementum 243, Brill: Leiden κ.α. 2003.
  • Πελεγρίνης Θεοδόσιος, Λεξικό της Φιλοσοφίας, Οι Έννοιες, Οι Θεωρίες, τα Ρεύματα και τα Πρόσωπα (εξάγλωσση ορολογία), Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2004.
  • Πλάτωνος Πολιτεία, μτφ Ν. Μ. Σκουτερόπουλου, Πόλις, Αθήνα 2002.
  • Πλάτωνος Κρατύλος, μτφ Φιλολογική Ομάδα Κάκτου, Κάκτος, Αθήνα 1994