fbpx

«Εἰρεσιώνη: Ο Ἑλληνικός πρόγονος τοῦ Χριστουγεννιάτικου Δένδρου», γράφει ο Ανδρέας Μπλαμούτσης, ο Ευπάτωρ

 

 

Ανδρέας Αθαν. Μπλαμούτσης,  ο Εύπάτωρ

Ανδρέας Αθαν. Μπλαμούτσης, ο Εύπάτωρ

andblam@gmail.com

Ἄς κόψουμε ὅλοι ἕνα κλαδί ἐληᾶς (ἀπό τό έλαίας) καί νά τό στολίσουμε γιά τό καλό τοῦ καινούργιου χρόνου, γιά γονιμότητα καί εὐφορία (καί ὄχι ἐφορία!!)  

Ἄς φτιάξουμε μία Εἰρεσιώνη πού εἶναι καθαρά ¨Ελληνικό ἔθιμο.

Ἡ Εἰρεσιώνη (ἀπό τό εἶρος = ἔριον, μαλλί) εἶναι κλᾶδος ἀγριελιᾶς (κότινος) στολισμένος μέ γιρλᾶντες ἀπό μαλλί λευκό καί κόκκινο καί τούς πρώτους φθινοπωρινούς καρπούς (σῦκα, καρύδια, ἀμύγδαλα, κάστανα, δημητριακά, κ.λ.π., ἐκτός τοῦ μήλου καί τοῦ ἀχλαδιοῦ). Ἦταν ἔκφρασις εὐχαριστιῶν γιά τήν γονιμότητα τοῦ λήξαντος ἔτους καί παράκλησις συνεχίσεως τῆς γονιμότητος καί εὐφορίας καί κατά τό ἑπόμενον ἔτος καί ἦταν ἀφιερωμένη στήν θεά Ἀθηνά, τὀν θεό Ἀπόλλωνα καί τίς Ὦρες (Εὐνομία, Δίκη, Εἰρήνη).

Τήν ἑβδόμη ἡμέρα τοῦ μηνός Πυανεψιῶνος (22 Σεπτεμβρίου – 20 Ὀκτωβρίου), παιδιά τῶν ὁποίων καί οἱ δύο γονεῖς ζοῦσαν, περιέφεραν τήν Εἰρεσιώνην στούς δρόμους τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν τραγουδῶντας τίς καλένδες (κάλαντα) ἀπό σπίτι σέ σπίτι, παίρνοντας τό φιλοδώρημά τους ἀπό τόν νοικοκύρη ἤ τήν κυρά τοῦ σπιτιοῦ καί ὅταν ἔφθαναν στό σπίτι τους κρεμοῦσαν τήν Εἰρεσιώνη πάνω ἀπό τήν ἐξώπορτά τους, ὅπου ἔμενε ἐκεῖ μέχρι τῆς ἰδίας ἡμέρας τοῦ νέου ἔτους, ὁπότε, ἀφοῦ τοποθετοῦσαν τήν νέα, κατέβαζαν τήν παλαιά καί τήν ἔκαιγαν. Ἅλλα παιδιά κρεμοῦσαν τήν Εἰρεσιώνη πάνω ἀπό τήν θῦρα τοῦ Ἱεροῦ τοῦ Ἀπόλλωνος.

Ἰδοῦ ἕνα ἀπόσπασμα ἀπό τά κάλαντα:

«Ἡ Εἰρεσιώνη φέρνει κάθε τι καλό, σύκα καί ἀφράτα ψωμάκια πού μᾶς τρέφουν καί μέλι γλυκό καί λάδι ἁπαλό καί ξέχειλους κύλικες μέ καλό κρασί γιά νά μεθύση καί νά κοιμηθῆ».

Τά κλαδιά τών δέντρων τά στόλιζαν μέ ἄνθη, ταινίες (κορδέλες), ἔρια (μαλλιά) καί μικρές σφαίρες ἀπό μέταλλο, πού παρίσταναν τούς πλανῆτες, τόν Ἤλιον καί τήν Σελήνη.  (Ἱστορία τῆς λατρείας τοῦ Βάκχου –  Χ. Ζανμέρ)

Ἐκτός ἀπό τά κλαδιά τῆς ἐληᾶς, περιέφεραν έπίσης καί κλαδιά Δάφνης πρός τιμήν τοῦ Ἀπόλλωνος στά Θαργήλια, ἑορτή πού ἐτελεῖτο τήν Ἄνοιξι (27 Ἀπριλίου – 26 Μαΐου), ὅπου πάλι ἔκαιγαν τήν παλαιά Εἰρεσιώνη καί κρεμοῦσαν τήν νέα ἔξω ἀπό τίς πόρτες τους.

Πρόγονος, λοιπόν, τοῦ Χριστουγεννιάτικου δέντρου εἶναι ἡ Εἰρεσιώνη, ὅπου μέσῳ αὐτῆς μετεδόθη τό ἔθιμον τοῦ στολισμένου δέντρου στούς βορείους λαούς άπό τούς Ἕλληνες ταξιδευτές, οἱ ὁποῖοι ἐλλείψει ἐλαιοδένδρων, στόλιζαν κλαδιά ἀπό τά δέντρα πού ἐφύοντο στόν κάθε τόπο.

Τό ἔθιμο τῆς Εἰρεσιώνης κατεδικάσθη ὡς εἰδωλολατρικό ἔθιμο ἀπό τό θεοκρατικό καθεστώς τοῦ Βυζαντίου καί ἀπαγορεύθηκε ἡ τέλεσίς του. Αἰῶνες ἀργότερα, τό ἴδιο ἔθιμο ἐπανῆλθε μέ τήν μορφή Χριστουγεννιάτικου καί Πρωτοχρονιάτικου δένδρου άπό τούς Βαυαρούς πού συνόδευσαν τόν Βασιλέα Ὄθωνα στήν Ἑλλάδα, ὡς δικό τους Χριστουγεννιάτικο ἔθιμο.

Παρ’ όλα αὐτά, τό ἔιμο τῆς Εἰρεσιώνης ὑπῆρχε πάντοτε στήν ἱστορική μνήμη τῶν Ἑλλήνων, γι αυτόν τόν λόγο, τό Χριστουγεννιάτικο δένδρο υἱοθετήθη ἀμέσως.

Ειρεσιώνη (Κότινος) πρόγονος του Χριστουγεννιάτικοου δένδου
Δαίμων Ἀμμίτ

 

Ἀνάγκη  μεγάλη, νά διευκρινίσω μερικά πράγματα:

Δέν ὑπάρχει μεγαλύτερο ἱστορικό ψεύδος καί εἰρωνεία ἀπό τήν ὀνομασία τῶν προγόνων μας ὡς εἰδωλολατρῶν.  Καί τοῦτο διότι οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες οὐδέποτε ἐλάτρευσαν τά ἀγάλματα τά ὁποῖα συμβόλιζαν μία συγκεκριμένη ἑκάστοτε θεότητα. 

Ἐν πάσει δέ περιπτώσει καθόλου δέν ἔμοιαζαν πρός τούς συγχρόνους συνέλληνες, οἱ ὁποῖοι, έν εἴδη ποιμνίου, κοπαδιοῦ δηλαδή, ὅπως θέλει ἡ Ἐκκλησία νά ἀποκαλῆ ἐξαιρετικῶς ὑποτιμητικά τούς πιστούς της, ἔχει δέ καί σχετικόν ἱερατικόν βαθμόν τόν τοῦ Ἀρχιμανδρίτου, τοῦ πρώτου μέσα στό μαντρί, ἐκεῖ πού θέλει νά βρίσκονται τά ἀρνιά, τά ἀνθρωπάκια, πού δέν τά θεωρεῖ κατάλληλα καί ἄξια νά ἔχουν δική τους προσωπικότητα, ἀξιοπρέπεια καί πνευματικότητα, ἀλλά κρίνει ὅτι πρέπει νά τούς προσφέρη ἕνα μή ἐπιβεβαιωμένο παραμυθάκι πάντα γιά τάν μετά θάνατον ζωή και ουδέποτε λύσεις γιά τήν τωρινή.

Παρεμπιπτόντως, ἀδυνατῶ νά κατανοήσω γιατί ὡς Ἕλλην πρέπει νά ἀποδέχομαι ὡς παγκόσμιο θρησκευτική ἱστορία τήν προϊστορία τῶν ἑβραίων (ὅπου Ἑβραῖοι ἀποκαλοῦνται οἱ ἀκολουθοῦντες την Ἑβραϊκήν θρησκεία παγκοσμίως).

Ἑπανερχόμενος εἰς την εἰδωλολατρείαν νά θυμίσω, ὅτι εἰδωλολάτρες θά μποροῦσαν νά ἀποκληθούν πιθανόν καί ένδεχομένως κάποιοι ἀρχαῖοι λαοί πού φαίνεται (χωρίς ἱστορική βεβαιότητα) ὅτι ἐπίστευαν στήν ἱερότητα   τοῦ ἀγάλματος τό οποῖον συμβόλιζε κάποια θεότητα. 

Παραδείγματος χάριν οἱ Αἰγύπτιοι μέ τόν κυνόμορφο δαίμονα Ἀμμίτ ἤ οἱ ἴδιοι οἱ Ἐβραῖοι οἱ ὁποῖοι ὅταν ὁ Μωϋσῆς ἀνέβηκε στό ὅρος Σινᾶ γιά νά λάβη τίς ἐντολές τοῦ θεοῦ Ιεχωβᾶ (Γιαχβέ) καί ἄργησε νά κατέβη ἀπό τό βουνό οἱ Ἑβραῖοι ξέχασαν καί τόν θεούλη καί ἀδιαφόρησαν γιά τόν Ἀαρών πού ἦταν ἡ φωνή τοῦ βραδυγλώσσου Μωϋσέως καί ἐχύτευσαν ένα χρυσό ἄγαλμα, ἕνα μόσχο καί ἄρχισαν νά τό λατρεύουν.

Μήπως αὐτά δέν εἶναι εἰδωλολατρεία;

Ἡ ἀπίθανη αὐτή ὑστερία τῶν ἀνθρώπων μέ τίς θαυματουργές εἰκόνες, τί εἶναι;

 Ἡ ὁ ἀγιασμός ἀπό ἱερέα στό Ναύπλιο τῶν «αὐτοκινήτων» δέν εἶναι ἐπιεικῶς πράξις βλακώδης τήν ὀποίαν ἔχει ἀποδεχθῆ καί ἡ ἐκκλησιαστική διοίκησις ἐδῶ και χρόνια.

Ὡς Ἕλλην αἰσθάνομαι βαθύτατα προσβαλλόμενος ἀπό αὐτοῦ τοῦ εἴδους τίς ἀπόλυτες ἀνοησίες πού ἐπί αἰῶνες τώρα μᾶς ἔχουν «πλασάρει» καί τό «χριστεπώνυμον πλήρωμα» τίς ἔχει χάψει σέ σημεῖο πού νά θεωρῆ ὅτι ὁ ψευδεπίγραφος χριστιανισμός εἶναι ἡ θρησκεία τῶν Ἑλλήνων.

Νά σημείωσετε παρακαλῶ θερμῶς ὅτι καμμία ἀπό τίς κύριες θρησκείες δεν εἶναι καλὐτερη ἤ χειρότερη. Ἡ ἑρμηνεία τῶν δῆθεν ἱερῶν βιβλίων διαφέρει (ἀπό ποῦ κι ὡς ποῦ εἶναι ἱερά βιβλία πού εγράφησαν ἀπό ἀνθρώπους; ) καί γίνεται αἰσθητή  ἡ διαφοροποίησις.

Σέ ἄλλη στιγμή θά επιχειρήσω νά σᾶς προβληματίσω ἀκόμη περισσότερο, με περισσότερα ἐπιχειρήματα και βαθύτερες σκέψεις, πρᾶγμα πού εἶναι ὁ οὐσιαστικός λόγος τῆς συγγραφῆς τῶν πονημάτων μου. Κανείς δέν ὑποχρεοῦται νά υἱοθετήση τίς ἀπόψεις ἤ θέσεις ἑνός συγγραφέως. Στόχος, σκοπός καί τέλος εἶναι ἡ πρόκλησις καί πρόσκλησις πρός τό πνεῦμα νά ἀφυπνισθῆ καί δραστηριοποιηθῆ.

Φτιάξτε μια Εἰρεσιώνη:

Πᾶρτε διάφανη κόλα, κόψτε την σέ κομμάτια, βάλτε σέ κάθε κομμάτι λίγες φακές, φασόλια, ρεβύθια, φάβα, κάστανα, ἀμύγδαλα καί καρύδια, δέστε το σἄν πουγκάκι μέ κόκκινη κορδέλα ἤ ὅ,τι ἄλλο χρῶμα θέλετε, στολῖστε τήν ἐληά μέ ἄσπρο καί κόκκινο μαλλί σἄν γιρλάντα, βᾶλτε μπαλίτσες καί λίγα λουλούδια, στηρῖξτε τό κλαδί μέ λίγο σύρμα καί ἔτοιμη ἡ Εἰρεσιώνη. Ἄς διδάξουμε τά παιδιά μας νά τήν κατασκευάζουν. (Ρένα Μ.)

Καλή Ἐπιτυχία! Καί τοῦ Χρόνου! 

Σημείωσις :    

Κότινος = αγριελαία – κοτινάς είναι ο καρπός του κοτίνου.

Κότινος ή Ειρεσιώνη – Κλάδος ελαίας στολισμένος με τούφες λευκού ερίου (μαλλιού) που έδιναν ακριβώς την εντύπωση του «βάμβακος».

«Είρια από ξύλου», «δενδρόμαλλον»

Cotton ή coton διεθνώς σημαίνει το βαμβάκι, βαμβακερόν κ.λ.π

Στην Γερμανική είναι Baum-Wolle .  Δηλαδή «έριον δένδρου«. Ο συνειρμός είναι εκ του Κοτίνου : «είρια από ξύλου».

Βιβλιογραφία:

  • Λεξικό Liddel & Scott, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους της Εκδοτικής Αθηνών
  • Φινέα Γιορτές Αρχαίων Ελλήνων (περιοδικό ΙΧΩΡ, Γ. Λεκάκης)
  • Έλλην Λόγος – Πως η Ελληνική Γονιμοποίησε τον Παγκόσμιο Λόγο:  Άννα Τζιροπόυλου – Ευσταθίου