fbpx

banner αεροδρομίου

 

«Αριμάσπεια Έπη» του Αριστέα του Προκονήσιου (Μέρος 7ον: «Οι Σαρμάτες»), γράφει ο Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

mixalis.mpatis@gmail.com

Η πολυετής και ενδελεχής μελέτη-έρευνα στην χαμένη, ελληνική μυθιστορία και την προϊστορία αποκλειστικά στο InTownPost. Λαοί, χώρες και τόποι, εντέχνως, τοποθετημένοι στην σφαίρα του μύθου αποκαλύπτονται, αποδεικνύοντας την πραγματική τους υπόσταση, την προέλευσή τους αλλά και την άρρηκτη σχέση τους με τον πολιτισμό της Αιγηίδας φυλής, μέσα από τα αρχαία κείμενα και τις αναφορές προ-ομηρικών εποχών, καλά κρυμμένα για τους γνωστούς, ευνόητους λόγους, στα άβατα των μεγάλων βιβλιοθηκών του δυτικού κόσμου.

Σαρμάτες

Ένας άλλος λαός που αναφέρεται από τον Αριστέα τον Προκοννήσιο είναι οι Σαρμάτες. Οι Σαρμάτες. λεγόμενοι και ως Σαυρομάτες ήταν αρχαίος νομαδικός λαός της Ασίας. Με το όνομα Σαυρομάτες φέρονταν πρώιμα από τους αρχαίους Έλληνες, κατ΄ άλλους είτε από την άγρια μορφή των ματιών τους, που θύμιζαν τη σαύρα, είτε κατ΄ άλλους από την αλυσιδωτή κρικόδετη πανοπλία τους που θύμιζε επίσης το δέρμα της σαύρας.

Αρχαίοι ιστορικοί και γεωγράφοι που αναφέρονται στους Σαρμάτες ή Σαυρομάτες είναι οι Απολλώνιος ο Ρόδιος, Αμμιανός Μαρκελλίνος, Εύδοξος ο Κνίδιος, Ηρόδοτος, Ξενοφών, Παυσανίας, Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, Στράβων, Τάκιτος.

H καταγωγή των Σαρματών αποτελεί ακόμα αίνιγμα. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι ήταν μια φυλή πιθανός πελασγική, αφού δημιουργήθηκε από την συνεύρεση Σκυθών και Αμαζόνων του ποταμού Θερμόδοντα (νομάδες Κάσκα;). Πολλοί πιστεύουν ότι οι Σαυρομάτες του Ηροδότου είναι παραφθορά του Σαρμάτες  Το Ιερό βιβλίο των Περσών «Αβέστα» μιλά για μια περιοχή με το όνομα «Σαϊρίμα» και ο Ψευδοσκύλαξ αναφέρει ότι οι γείτονες των Σκυθών ονομάζονται «Συρμάται».

Ήταν χωρισμένοι σε φυλές γνωστές σαν Ιάζυγες1 και Ροξολάνοι2. Επίσης αναφέρονται από τους Κινέζους σαν Γιέν-Τσάι ή Αλαν-Λιάο και γι’ αυτό πολλοί πιστεύουν ότι οι Αλανοί είναι μια από τις Σαρματικές φυλές. Ανήκαν και αυτοί όπως οι Σκύθες στους «ιρανόφωνους» νομάδες οι οποίοι κατά τον 6ο – 4ο αι. π.Χ. μετανάστευσαν στην κεντρική Ασία και κατοίκησαν στην περιοχή των Ουραλίων ορέων, απ’ όπου εξαπλώθηκαν έως και τα ανατολικά Βαλκάνια, Άλλοι συγγραφείς τους περιγράφουν  ως «Σίνδους σκλάβους οδηγούμενους από μαστίγια», υπονοώντας ότι αρχικά ήταν υπόδουλοι στους Σκύθες.

Παραπομπές:

  1. (Ἰάζυγες ή Ἰάζυξ ), ήταν μια αρχαία φυλή των Σαρματών που ταξίδεψε προς τα δυτικά το 200 π.Χ. από την Κεντρική Ασία μέχρι τις  στέπες της Ουκρανίας. Το 44 π.Χ., μεταφέρθηκαν στη σύγχρονη Ουγγαρία και τη Σερβία κοντά στη στέπα της Δακίας μεταξύ των ποταμών Δούναβη και Τίσα , όπου υιοθέτησαν έναν ημι- καθιστικό τρόπο ζωής. Στην αρχική τους σχέση με τη Ρώμη, οι Ιεζύγοι χρησιμοποιήθηκαν ως ρυθμιστικό κράτος μεταξύ των Ρωμαίων και των Δακών.
  2. Οι Ροξολάνοι ήταν Σαρματικό φύλο και πιστεύεται ότι αποτελούν μια παραλλαγή των Άλανς . Ωστόσο, σύμφωνα με τον Στράβωνα, ήταν οι πιο απομακρυσμένοι από τους Σκυθικούς λαούς. Η ετυμολογία του Roxolani μπορεί να είναι ruxh ή rukhs Αλάνικ “λαμπερό φως” + Alani , δηλαδή ένα ενδονύμιο που μπορεί να μεταφραστεί ως “φωτεινό Alans.

Ο Πλίνιος ο πρεσβύτερος αλλά και ο Ηρόδοτος αντικρούοντας την ιρανική καταγωγή των Σαρματών, αναφέρουν τον πελασγό Άργοτο ως πρώτο βασιλέα των Σαρματών, τον οποίο διαδέχθηκε ο γιός του Παλακός, ιερέας του Απόλλωνος. Ο Παλακός μάλιστα είχε κόψει νομίσματα που έφεραν την κεφαλή του Ερμή.

Οι Σαρμάτες ήταν γνωστοί στην Ευρώπη από το 2ο αι. π.Χ.. Ο Πολύβιος αναφέρει ως σύμμαχο του βασιλιά του Πόντου Φαρνάκη έναν Ευρωπαίο ηγεμόνα, τον Γάταλο τον Σαρμάτη. Η παρουσία νέων εθνοτικών ονομάτων στο χάρτη της περιοχής βόρεια του Ευξείνου ερμηνεύεται συχνά ως αποτέλεσμα μετακίνησης ασιατικών φύλων από τα βόρεια σύνορα της Ελληνοβακτριανής, φύλων που αρκετές φορές θεωρούνται σαρματικά. Έτσι, ο Στράβων αναφέρει τους Ρωξολανούς και τους Ιάζυγες ως τους πιο σημαντικούς λαούς που ζούσαν στις στέπες ανάμεσα στον Τάναϊ και το Βορυσθένη (το σημερινό Δνείπερο).

Σύμφωνα με μερικούς μελετητές, η γένεση του Αρθούριου θρύλου οφείλεται στους Σαρμάτες μισθοφόρους. Οι πολεμιστές του Αρθούρου περιγράφονται ως «ιππότες». Τέτοιοι ήταν οι σιδηρόφρακτοι Σαρμάτες ιππείς, οι «θεμελιωτές» της ευρωπαϊκής Ιπποσύνης, σύμφωνα με την επικρατέστερη άποψη. Το βαρύ σαρματικό ιππικό περιελάμβανε κατάφρακτους ιππείς, προστατευμένους, όπως και τα άλογα τους, με σχεδόν ολόσωμη μεταλλική θωράκιση (συνήθως φολιδωτή). Επίσης πολεμούσαν με βασικό επιθετικό όπλο τη μακριά λόγχη, όπως οι μεταγενέστεροι ιππότες.

Η γνωστή μορφή του Ευρωπαίου ιππότη του Ύστερου Μεσαίωνα δημιουργήθηκε όταν οι Ανατολικοί Γερμανοί (Γότθοι, Βουργουνδοί και Βάνδαλοι), οι Σουήβοι Γερμανοί (Μαρκομάννοι, Λογγοβάρδοι και Κουάδοι) και οι Ρωμαίοι, υιοθέτησαν συνολικά τον σαρματικό ιππικό εξοπλισμό.

Ο Παυσανίας αναφέρει ότι κατασκεύαζαν θωρακίσεις εξ οπλών ίππων, λόγω δυσκολίας στην ανεύρεση μετάλλων και ο Οβίδιος έγραψε ότι χρησιμοποιούσαν δηλητηριασμένα βέλη.

Το λάβαρο του δράκου που χρησιμοποιούσε ο στρατός του Αρθούρου, αποτελούσε σακικό-σαρματικό σύμβολο, που υιοθετήθηκε από την Κίνα έως τη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία και τη Βαρβαρική Ευρώπη. Οι Σαρμάτες ιππείς έφεραν ως «εθνικό» τους λάβαρο τον Δράκο, κατασκευασμένο ως ανεμόσακος προσαρμοσμένος σε ξύλινο στέλεχος. Ο δράκος είχε μεταλλική κεφαλή και κόκκινο υφασμάτινο σώμα, το οποίο διογκωνόταν όταν ο άνεμος εισερχόταν σε αυτό μέσα από τα σαγόνια του (το οποίο συνέβαινε κατά τον καλπασμό).

Το λάβαρο, ο οπλισμός και η θωράκιση των Σαρματών και των αλόγων τους ομοιάζουν εκπληκτικά με μερικά από τα χαρακτηριστικότερα στοιχεία των αναφορών για τον Αρθούρο και τους ιππότες του.

Οι Ρωμαιο-βρετανοί υιοθέτησαν τα προαναφερόμενα σαρματικά πολεμικά αντικείμενα από τον Υστερο Ρωμαϊκό Στρατό, ο οποίος όμως, τα είχε παραλάβει επίσης από τους Σαρμάτες.

Η άγρια και άγονη χώρα τους, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο ο οποίος τους αναφέρει ως Σαυρομάτες (Ιστορία, Δ’, 21), άρχιζε από το εσωτερικό άκρο της Μαιώτιδας λίμνης (σημερινή Αζοφική θάλασσα) και εκτεινόταν σε απόσταση δεκαπέντε ημερών πορείας Β. Τον 4ο αι. π.Χ. πέρασαν τον ποταμό Τάναϊ (σημερινό Ντον), υπέταξαν τους Σκύθες και πήραν τη θέση τους ως κυρίαρχοι των εδαφών της σημερινής νότιας Ρωσίας, έως και τον 2ο αι. π.Χ. Στη συνέχεια εισέβαλαν στην περιοχή της Κάτω Μοισίας και αποτέλεσαν απειλή για τη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία.

Η κυριαρχία τους έληξε κατά τον 3ο αι. μ.Χ., όταν συνετρίβησαν από τους Γότθους. Στη συνέχεια, άλλοι συμμετείχαν στις εκστρατείες των κατακτητών τους στη δυτική Ευρώπη και άλλοι υπέκυψαν στις ορδές των Ούννων που κατήλθαν, τον επόμενο αιώνα, στη νότια Ρωσία. Έως τον 6ο αι. τα ίχνη τους είχαν πλέον χαθεί.

Από τις διάφορες ιστορικές αναφορές, τα αρχαιολογικά ευρήματα, (οικισμοί, τάφοι), κατέστη δυνατή σε αρκετό βαθμό η γνώση περί της κοινωνικής δομής των Σαρματών που αν και έμοιαζε αρχικά με εκείνη των Σκυθών στη συνέχεια διαφοροποιήθηκε. Από την αρχαιολογική έρευνα των τάφων των Σαρματών διαπιστώνεται ότι τα ταφικά τους έθιμα ακολουθούν την ανάπτυξη του πολιτισμού τους. Οι μεν πρώιμοι τάφοι περιέχουν μόνο τα κατάλοιπα των νεκρών ενώ με το χρόνο αρχίζουν να πλουτίζονται με κτερίσματα με κατάληξη πλούσιων και σπουδαίων χρυσών κοσμημάτων που αποδεικνύουν μια συνθετότερη κοινωνία και περισσότερο εύπορη.

Από την σπουδή αυτών οι Σαρμάτες φέρονται να χρησιμοποιούσαν πολυτελή ενδύματα, δείγμα ανάπτυξης σπουδαίας υφαντουργίας, αλλά και πλούσιο οπλισμό σε μεγαλύτερη ποικιλία από εκείνη των Σκυθών, λιγότερο όμως περίτεχνο. Η Σαρματική τέχνη ακολουθούσε περισσότερο γεωμετρικά μοτίβα με θέματα από τη φύση των φυτών με έντονα όμως χρώματα. Η μεταλλοτεχνία και η κοσμηματοτεχνία των Σαρματιστών ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένες όπως αποδεικνύουν τα διάφορα ταφικά ευρήματα που περιλαμβάνουν δακτυλίδια, πόρπες, ψέλια, διαδήματα, ακόντια, ξίφη, εγχειρίδια κ.ά, καθώς και πλήθος από αγγεία τα οποία φέρουν παραστάσεις παρόμοιες με παραστάσεις που φέρου αγγεία της Μινωικής εποχής.

Οι Σαρμάτες μιλούσαν μια ιδιαίτερη Σκυθο-Σαρματική διάλεκτο, σε αντίθεση όμως με τους Σκύθες που πίστευαν σε θεούς της φύσης, αυτοί λάτρευαν κυρίως έναν θεό, της φωτιάς, προς τον οποίον και θυσίαζαν άλογα. Επίσης η κοινωνία τους, στην αρχή της ιστορίας τους, φέρεται με μία πρώιμη μητριαρχική μορφή που με την εξέλιξη της ιππικής τέχνης κατέληξε σε πατριαρχική κοινωνία. Παρά ταύτα σε αντίθεση με τις γυναίκες των Σκυθών που περιορίζονταν στο οικιακό πλαίσιο δραστηριοτήτων, οι ανύπανδρες γυναίκες των Σαρματών έφεραν όπλα και συμμετείχαν σε πολεμικές συγκρούσεις και μάλιστα συγκροτώντας εμπροσθοφυλακές, θυμίζοντας τις θρυλικές Αμαζόνες της,  Ελληνικής Μυθιστορίας.

Από αυτό προέρχεται πιθανόν η πληροφορία που μας δίδει ο Ηρόδοτος (Ιστορία, Δ’, 110), σύμφωνα με τον οποίο οι Σαρμάτες. προήλθαν από γάμους ανάμεσα σε Αμαζόνες που δραπέτευσαν από τα πλοία των Ελλήνων, από τους οποίους είχαν αιχμαλωτιστεί, και σε νεαρούς Σκύθες, τους οποίους έπεισαν να εγκαταλείψουν τις οικογένειές τους και να ζήσουν μαζί τους, πέρα από τον Τάναϊ ποταμό.

Οι γυναίκες απόγονοι αυτών των ζευγαριών, κατά τον Ηρόδοτο και τον Πλίνιο, εξακολούθησαν να είναι πολεμίστριες και να φορούν ανδρικά ρούχα, τηρώντας μάλιστα ένα παράξενο έθιμο: δεν παντρεύονταν αν δεν είχαν σκοτώσει τουλάχιστον έναν εχθρό. Ωστόσο, αργότερα, η πρώιμη αυτή μορφή μητριαρχικής κοινωνίας αντικαταστάθηκε από την πατριαρχική, που δημιούργησε τον πολεμικό λαό των Σαρματών. Έτσι οι καινοτομίες αυτές στη πολεμική τακτική συνέβαλαν κατά πολύ στις διάφορες στρατιωτικές τους επιτυχίες με επακόλουθο την εξάπλωσή τους επηρεάζοντας ακόμα και την στρατιωτική τακτική των Ρωμαίων

Στο επόμενο 8ον Μέρος: «Οι Μασσαγέτες»

Διαβάστε εδώ το 1ο Μέρος

“Ο Άριστέας ο Προκοννήσιος”

Διαβάστε εδώ το 2ο Μέρος

“Αριμάσπεια Έπη”

Διαβάστε εδώ το 3ο Μέρος

“Οι Αριμασποί”

 

Διαβάστε εδώ το 4ο Μέρος

“Οι Αρμένιοι”

Διαβάστε εδώ το 5ο Μέρος

“Οι Σκύθες”

Διαβάστε εδώ το 6ο Μέρος

“Οι Ισσηδόνες”

Πηγές:

  • Ηρ. 4.13.
  • Ηρ. 4.27.
  • Ηρ. 3.116.
  • Διόδ. Σ. 2.43.5.
  • Σχόλ. στον Πίνδ., Ολ. 3.24.137.
  • Ευστ., Σχόλ. στο Διον. Περ. 31.
  • Αισχ., Πρ. 802-806· Παυσ. 1.24.5· Πλίν., ΦΙ. 7.2.10· Solin. 15.20-22.
  • Ντορέτα Πέππα : Αριμάσπεια έπη – Αριστλεας ο Προκονήσιος
  • Δοκίμιο του Alberto Bernabé, “Un extraño viajero: Aristeas de Proconeso”, στο βιβλίο, Viajes en el Mediterráneo, Madrid, Editorial Universitaria, Ramón Areces
    Ηρόδοτος, Μελπομένη 
  • Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Εύξεινος Πόντος
  • Ερευνα -συλλογή πληροφοριών Γιώβη Βασιλική
  • West, S., “Herodotus on Aristeas
  • Δημήτριος Σαραντάκος : Οι πρώτες Αρχαίες Ελληνικές Εξερευνήσεις
  • Phillips, E.D., “The Legend of Aristeas
  • Huxley, G., “Aristeas and the Cyzicene
  • J.D.P. Bolton [Aristeas of Proconnesus (Oxford 1962)],    
  • Σ. Δωρικου & Κ. Χατζηγιαννάκη. Ελληνοππελασγικά γλωσσικά στοιχεία στις Υπερβόρειες Ευρωπαικές Γλώσσες
  • Τσαβέλλα-Evjen, Χ., Τα πτερωτά όντα της προϊστορικής εποχής του Αιγαίου (Αθήνα 1970),
  • Αισχ., Πρ. 802-806· Παυσ. 1.24.5· Πλίν., ΦΙ. 7.2.10· Solin. 15.20-22.
  • Παναγιώτης Λέντζος. Η κυριαρχία των Κιμμερίων στον Β Εύξινο πόντο και η υπο των Σκυθών διώξεις τους.
  • Richard Μπρεζίνσκι, Mariusz Mielczarek, Gerry Embleton, Οι Σαρμάτες 600 π.Χ.-450 μ.Χ. (με σειρά Men-at-Arms 373), Oxford: Osprey Publishing , 2002. ISBN 9781841764856 .
  • Davis-Kimball, Jeannine. 2002. “Πολεμιστές Γυναίκες: Αναζήτηση ενός αρχαιολόγου για κρυφές Ηρωίδες της Ιστορίας . Warner Books, Νέα Υόρκη. πρώτη έκδοση, 2003. ISBN 0-446-67983-6 (PBK).
  • Tadeusz Sulimirski , “Οι Σαρμάτες” (vol. 73 στην σειρά “Αρχαίοι λαοί και τόποι») London: Thames & Hudson / Νέα Υόρκη: Praeger, 1970.
  • Αλέξανδρος Guagnini (1538-1614), “Sarmatiae Europeae
  • Ηρόδοτος «Ιστορίαι»  4. 110-116 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914
  • Πολύβιος «Ιστορία»  20.4-6 38.1 Τύμφη. Evelyn S. Shuckburgh London: Macmillan, 1889
  • Πλίνιος «Φυσική Ιστορία» 4.80 J. M. Dent & Sons, Ltd., London, 1905
  • Βαλέριος Φλάκος Αργοναυτικά 6 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914
  • Ηροδότου Ιστοριών πρώτη επιγραφομένη Κλειώ Ι, 215-216
  • Emmy Patsi-Garin: Επίτομο λεξικό Ελληνικής Μυθολογίας, εκδ. οίκος «Χάρη Πάτση», Αθήνα 1969
  • Παυσανίας, Ἀττικά 24.6.5. Εκδώσεις Κάκτος
  • Διονύσιος ο Περιηγητής. Οἰκουμένης Περιήγησις,. Εκδώσεις Κάκτος
  • Ηρoδώτου Ιστορια  3.116 Εκδώσεις Κάκτος
  • Wells. Academik Greek Dictionaries and Encyclopedias
  • Νόννος, Διονυσιακά 48. 395 ff, 48. 449 ff
  • Ηρόδοτος, Ιστοριών 3. 116. 1, 4. 13. 1, 4. 27. 1, 4. 79. 1, 4. 152. 4 
    Invisible Lucans team. Περιοδικό Μυστήρια
  • Στράβων, Γεωγραφικά 8. 3. 12 
    Παυσανίας, Ελλάδος περιήγησις 1. 24. 6, 8. 2. 7, 1. 31. 2 
    Φιλόστρατος, «Τὰ ἐς τὸν Τυανέα Ἀπολλώνιον» 3. 48, 6. 1 
  • Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, Στρωματείς, 6.12.7.
  • Αριστοφάνου Ερήνης στ.1270
  • Ηροδότου Ιστορια 4,6
  • Στράβων , Γεωγραφία , 11.8.1
  • Γεωργιάδης, Θανάσης (2002). Περίπλους Ευξείνου, Σύγχρονοι Ορίζοντες, Αθήνα
  • Τ. Sulimirski. Οι Σμαρτιανοί στη σειρά Αρχαίοι λαοί και μέρη (Θάμς & Hudson, 1970).
  • ED Phillips, “Ο μύθος του Αριστέα: Γεγονός και φαντασία στις πρώιμες ελληνικές έννοιες της Ανατολικής Ρωσίας, της Σιβηρίας και της εσωτερικής Ασίας” Artibus Asiae 18,2 (1955), σελ. 161-177
  • Λεξικό των Αρχαίων Ελληνικών και Περι-ελλαδικών φύλων, Δημητρίου Δ. Ευαγγελίδη