fbpx

banner αεροδρομίου

 

«Αριμάσπεια Έπη» του Αριστέα του Προκονήσιου (Μέρος 6ον: «Οι Ισσηδόνες»), γράφει ο Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

mixalis.mpatis@gmail.com

Η πολυετής και ενδελεχής μελέτη-έρευνα στην χαμένη, ελληνική μυθιστορία και την προϊστορία αποκλειστικά στο InTownPost. Λαοί, χώρες και τόποι, εντέχνως, τοποθετημένοι στην σφαίρα του μύθου αποκαλύπτονται, αποδεικνύοντας την πραγματική τους υπόσταση, την προέλευσή τους αλλά και την άρρηκτη σχέση τους με τον πολιτισμό της Αιγηίδας φυλής, μέσα από τα αρχαία κείμενα και τις αναφορές προ-ομηρικών εποχών, καλά κρυμμένα για τους γνωστούς, ευνόητους λόγους, στα άβατα των μεγάλων βιβλιοθηκών του δυτικού κόσμου.

Ισσηδόνες

Οι Ισσηδόνες ή (Ἰσσεδόνες) ήταν αρχαίος λαός της Κεντρικής Ασίας που κατοικούσε στο τέλος της εμπορικής διαδρομής που οδηγούσε βορειοανατολικά από τη Σκυθία, όπως περιγράφεται στο αρχαίο έπος Αριμάσπεια του Αριστέα του Προκονήσιου, από τον Ηρόδοτο στην Ιστορία του (IV.16-25) καθώς και από τον Πτολεμαίο στην Γεωγραφία του. Κατά τον Ηρόδοτο οι Ισσηδόνες αποτελούν διακριτό φύλλο από τους Σκύθες. 

Ο λυρικός ποιητής Ωλήνας  αναφέρει σε ένα σημείο στον ύμνο του Ειλείθυια  ότι γενάρχης των Ισσηδόνων ήτανε ο Ισσήδων (γιός του Πελασγού Αβράμιου), από τον οποίο και έλαβαν το όνομα οι δίκαιοι Ισσηδόνες.

Η χώρα των Ισσηδόνων τοποθετείται από τον Ηρόδοτο ανατολικά της Σκυθίας και νοτίως των Μασσαγετών, ενώ ο Πτολεμαίος τοποθετεί τους εμπορικούς σταθμούς, Σκυθική Ισσηδόνα και Σηβρική Ισσηδόνα στο λεκανοπέδιο του Tarim. Ο Ηρόδοτος μας πληροφορεί επίσης ότι οι Ισσηδόνες εκδιώχθηκαν από την χώρα τους από τους Αριμασπούς (= Ασπακάρες) και οι Σκύθες από τους Ισσηδόνες. Σύμφωνα όμως με τον Ed Phillips η χώρα των Ισσσηδόνων τοποθετείται στη Δυτική Σιβηρία και από άλλους στο κινεζικό Τουρκεστάν. Ο JDP Bolton την τοποθετεί πιο βορειοανατολικά, στις νοτιοδυτικές πλαγιές των βουνών Altay.

Μια άλλη θέση της γης των Ισσηδόνων μπορεί να συναχθεί και από τον Παυσανία. Σύμφωνα με όσα είπε ο Έλληνας ταξιδιώτης στη Δήλο τον 2ο αιώνα μ.Χ., οι Αριμασποί κατοικούσαν βόρεια των Ισσηδόνων και οι Σκύθες ήταν νότια από αυτούς. Η ακριβής όμως θέση της χώρας τους στην Κεντρική Ασία είναι άγνωστη μέχρι σήμερα.

Οι Ισσηδόνες ήταν γνωστοί στους Έλληνες ήδη από τον όγδοο αιώνα π.Χ., Ο Στέφανος Βυζάντιος αναφέρει, ότι ο ποιητής Αλκμάνας αναφερότανε για την παράξενη αυτή φυλή των Ισσηδόνων όπως και ο Ηρόδοτος ότι ένας θρυλικός Έλληνας της ίδιας εποχής, ο Αριστέας γιος του Καυστρόβου του Προκοννήσιου, είχε κατορθώσει να διεισδύσει στη χώρα των Ισσηδόννων και να παρακολουθήσει τα τελετουργικά τους από πρώτο χέρι. Ο Πτολεμαίος αναφέρει μια παρόμοια ιστορία για από έναν Σύριο έμπορο.

Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, μεταξύ των γυναικών και των ανδρών των Ισσηδόνων. υπήρχε καθεστώς απόλυτης ισότητας και δικαιοσύνης, ενώ ο λαός αυτός ακολουθούσε το έθιμο της νεκροφαγίας. Όταν πέθαινε ο πατέρας μιας οικογένειας της φυλής οι συγγενείς προσέφεραν στον γιο του πρόβατα, τα οποία, αφού θυσίαζαν, στη συνέχεια τα τεμάχιζαν και τα έτρωγαν αναμειγνύοντάς τα με τις σάρκες του νεκρού. Αξίζει να σημειωθεί ότι παρόμοια έθιμα νεκροφαγίας επιβίωσαν και στους νεότερους χρόνους σε ορισμένες φυλές του Θιβέτ, οι οποίες θεωρούνται απόγονοι των Ισσηδόνων.

Οι αρχαιολόγοι EM Murphy και JP Mallory του Βασσιλικού Πανεπιστημίου του Μπέλφαστ έχουν υποστηρίξει (Antiquity , 74 (2000): 388-94), ότι ο Ηρόδοτος έσφαλε στην ερμηνεία του για αυτό που φαντάζεται να είναι κανιβαλισμός. Οι πρόσφατα ανασκαμμένοι τόποι στη νότια Σιβηρία , όπως το μεγάλο νεκροταφείο στο Aymyryg στην Tuva περιέχει πάνω από 1.000 ταφές της Σκυθικής περιόδου, έχουν αποκαλύψει συσσωρεύσεις οστών που είναι διατεταγμένες ανατομικά. Αυτό δηλώνει την ταφή των ημι-αποσυντιθέμενων πτωμάτων ή των σκελετών που ξεφλούδισαν, που μερικές φορές συνδέονται με δερμάτινες σακούλες ή σάκους υφασμάτων. Τα σημάδια σε μερικά οστά δείχνουν αποκόμματα μιας φύσης ενδεικτικά του deflesing , αλλά τα περισσότερα φαίνεται να υποδεικνύουν την αποκρυπτογράφηση (1) των σκελετών ενηλίκων. 

Οι Murphy και Mallory υποδεικνύουν ότι, δεδομένου ότι οι Iσσηδόνες ήταν νομάδες που ζούσαν με κοπάδια βοοειδών, ανέβαιναν τα βουνά το καλοκαίρι, αλλά ήθελαν τούς νεκρούς τους να θαφτούν στο χειμερινό τους στρατόπεδο. Η αποφόρτιση και η αποσυναρμολόγηση των ανθρώπων που πέθαναν το καλοκαίρι θα ήταν πιο υγιεινής από το να επιτρέψουν τα πτώματα να αποσυντεθούν φυσιολογικά στη ζέστη του καλοκαιριού. Η ταφή των διάσπαρτων υπολειμμάτων θα ελάμβανε χώρα το φθινόπωρο μετά την επιστροφή στο χειμερινό στρατόπεδο, αλλά πριν το έδαφος να έχει καταψυχθεί εντελώς. Τέτοιες διαδικασίες αποφλοίωσης και διαμελισμού μπορεί να έχουν εκληφθεί λανθασμένα ως αποδεικτικά στοιχεία του κανιβαλισμού από ξένους θεατές. Ο προμηρικός ποιητής Ωλήν (στην ειλειθυία στ 15,1) δεν αναφέρει τίποτα για κανιβαλισμό.

Παραπομπή:

(1) Στην ιατρική ορολογία , η αποκρυπτογράφηση είναι ο διαχωρισμός δύο οστών στην άρθρωσή τους , είτε τραυματικά μέσω τραυματισμού είτε από έναν χειρούργο κατά την αρθροπλαστική ή ακρωτηριασμό.

Ο Δημήτρης Σαραντάκος διατυπώνει μια αντίθετη άποψη από τους Murphy και Mallory, ισχυρίζοντας ότι οι Ισσηδόνες ήταν σκυθικός λαός, δεν ήταν νομάδες κτηνοτρόφοι σαν τους Σαυρομάτες και  τους Θυσσαγέτες αλλά μονίμως εγκατεστημένοι γεωργοί και κτηνοτρόφοι οι οποίοι ενταφίαζαν κανονικά τους νεκρούς τους. Επίσης αναφέρει ότι οι Ισσηδόνες κατοικούν σε μεγάλα μακρόστενα σπίτια, στο κέντρο των οποίων βρίσκεται η αίθουσα με την εστία και από τις δυο μεριές της δωμάτια όπου διαμένει η γυναίκα με τα παιδιά της. Οι άντρες μένουν σε χωριστό τμήμα του μεγάλου σπιτιού και σε άλλα οι έφηβοι και οι παρθένες κοπέλες.

Αναφέρει επίσης, ο εν λόγω συγγραφέας, ότι πολλές γενιές πιο πριν, στα αρχαία χρόνια, οι ευγενικοί Ισσηδόνες ζούσαν ανατολικότερα, αλλά εκεδιώχθησαν από την πρώτη τους πατρίδα οι ατρόμητοι Αριμασποί, όταν εκείνους τους κυνήγησαν οι χρυσοφύλακες Γρύπες, οι φρουροί του χρυσού, που αφθονεί στον Βορρά. Τότε οι Ισσηδόνες ήρθανε σ΄αυτή τη χώρα, εκτοπίζοντας τους παλαιότερους κατοίκους τους, τους θείους Θυσσαγέτες και αυτοί με τη σειρά τους μετακινήθηκαν στη χώρα των Σαυροματών και των Σκυθών. Σήμερα όμως η ειρήνη βασιλεύει στις αχανείς αυτές εκτάσεις και μόνο οι ατρόμητοι Αριμασποί συνεχίζουν τον ασταμάτητο πόλεμό τους με τους φοβερούς Γρύπες,

Οι λίγοι στίχοι των Αριμασπείων Επών που αναφέρει ο Τζέτζης στις Χιλιάδες του ακριβώς για τους Ισσηδόνες, που τους κατονομάζει ως Πελασγικούς Ισσηδούς, αλλά και ο Πτολεμαίος τους αναφέρει, ως μέγα πελασγικό έθνος εν χώρα Σηρική, δηλαδή κοντά στην Κίνα. Η χώρα τους μάλιστα χωρίζόταν σε Ισσηδόνα Σκυθική και Ισσηδόνα Σηρική και ήταν ορμητήριον των εις Σήραν εμπορευομένων. Συγγενείς με τους Ισσηδόνες ήταν οι γείτονες τους Μασσαγέτες, που σύμφωνα με τον Πτολεμαίο κατοικούσαν: «πέραν του Αράξεω ποταμού, αντίον Ισσηδόνων ανδρών» 

Οι Πέρσες τους ταύτιζαν με τους Σάκες και τους Μασσαγέτες. Η πρώτη ονομασία φαίνεται ότι αφορούσε το τμήμα των Ισσηδόνων, που είχαν υποτάξει και η δεύτερη τους ανυπότακτους, οι οποίοι κάποτε, όταν ο Κύρος ο Μέγας εξεστράτευσε εναντίων των Μασαγετών και Ισσηδόνων, αντιστάθηκαν ηρωικά έχοντας επικεφαλής τη βασίλισσά τους Τόμυρη, νίκησαν τους Πέρσες και σκότωσαν τον Κύρο. Οι Σάκες εξ άλλου αναγκάστηκαν να πάρουν μέρος στις εκστρατείες του Δαρείου κι του Ξέρξη κατά της Ελλάδας. Ο Αισχύλος, στους Πέρσες, τους ονομάζει προβατοβοσκούς οι οποίοι κατοικούσαν στα βουνά του Παμίρ και του Σιν Κιάγκ, ανάμεσα στη σημερινή Σοβιετική Ένωση και στην Κίνα.

Ο Παυσανίας στα Ηλιακά Α 11 αναφέρεται στην πάλη του Διός με τον Κρόνο στη χώρα των Ισσηδόνων για την βασιλεία του, καθώς επίσης και για τη νίκη του Απόλλωνος επί του Ερμή σε αγώνα δρόμου. Σχετικά δε με τον λαό των Ισίδων όπως τους αναφέρει, γνωρίζουμε ότι στη Σκυθία η λέξη  Ισσηδόνας σημαίνει «εκείνοι των οποίων ο θεός είναι παγετός» ή «εκείνοι που φορούν ζεστά ρούχα».

Γνωρίζουμε επίσης από τον Ηρόδοτο (Ηρόδοτος IV.26), ότι οι άνθρωποι αυτοί είχαν σύστημα μητριαρχικό και ότι οι γυναίκες είχαν τα ίδια δικαιώματα με τους άνδρες. καθώς δε και ότι ελάμβαναν μέρος στις διάφορες μάχες, πολεμώντας ως οι άνδρες. Και αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι πληροφοριών επειδή δεν υπήρχαν πολλοί λαοί της εποχής μας που έχουν μια τέτοια κοινωνική άποψη.

Διαβάστε εδώ το 1ο Μέρος

“Ο Άριστέας ο Προκοννήσιος”

Διαβάστε εδώ το 2ο Μέρος

“Αριμάσπεια Έπη”

Διαβάστε εδώ το 3ο Μέρος

“Οι Αριμασποί”

 

Διαβάστε εδώ το 4ο Μέρος

“Οι Αρμένιοι”

Διαβάστε εδώ το 5ο Μέρος

“Οι Σκύθες”

Στο επόμενο 7ον Μέρος: «Οι Σαρμάτες»

Πηγές:

  • Ηρ. 4.13.
  • Ηρ. 4.27.
  • Ηρ. 3.116.
  • Διόδ. Σ. 2.43.5.
  • Σχόλ. στον Πίνδ., Ολ. 3.24.137.
  • Ευστ., Σχόλ. στο Διον. Περ. 31.
  • Αισχ., Πρ. 802-806· Παυσ. 1.24.5· Πλίν., ΦΙ. 7.2.10· Solin. 15.20-22.
  • Ντορέτα Πέππα : Αριμάσπεια έπη – Αριστλεας ο Προκονήσιος
  • Δοκίμιο του Alberto Bernabé, “Un extraño viajero: Aristeas de Proconeso”, στο βιβλίο, Viajes en el Mediterráneo, Madrid, Editorial Universitaria, Ramón Areces
    Ηρόδοτος, Μελπομένη 
  • Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Εύξεινος Πόντος
  • Ερευνα -συλλογή πληροφοριών Γιώβη Βασιλική
  • West, S., “Herodotus on Aristeas
  • Δημήτριος Σαραντάκος : Οι πρώτες Αρχαίες Ελληνικές Εξερευνήσεις
  • Phillips, E.D., “The Legend of Aristeas
  • Huxley, G., “Aristeas and the Cyzicene
  • J.D.P. Bolton [Aristeas of Proconnesus (Oxford 1962)],    
  • Σ. Δωρικου & Κ. Χατζηγιαννάκη. Ελληνοππελασγικά γλωσσικά στοιχεία στις Υπερβόρειες Ευρωπαικές Γλώσσες
  • Τσαβέλλα-Evjen, Χ., Τα πτερωτά όντα της προϊστορικής εποχής του Αιγαίου (Αθήνα 1970),
  • Αισχ., Πρ. 802-806· Παυσ. 1.24.5· Πλίν., ΦΙ. 7.2.10· Solin. 15.20-22.
  • Παναγιώτης Λέντζος. Η κυριαρχία των Κιμμερίων στον Β Εύξινο πόντο και η υπο των Σκυθών διώξεις τους.
  • Richard Μπρεζίνσκι, Mariusz Mielczarek, Gerry Embleton, Οι Σαρμάτες 600 π.Χ.-450 μ.Χ. (με σειρά Men-at-Arms 373), Oxford: Osprey Publishing , 2002. ISBN 9781841764856 .
  • Davis-Kimball, Jeannine. 2002. “Πολεμιστές Γυναίκες: Αναζήτηση ενός αρχαιολόγου για κρυφές Ηρωίδες της Ιστορίας . Warner Books, Νέα Υόρκη. πρώτη έκδοση, 2003. ISBN 0-446-67983-6 (PBK).
  • Tadeusz Sulimirski , “Οι Σαρμάτες” (vol. 73 στην σειρά “Αρχαίοι λαοί και τόποι») London: Thames & Hudson / Νέα Υόρκη: Praeger, 1970.
  • Αλέξανδρος Guagnini (1538-1614), “Sarmatiae Europeae
  • Ηρόδοτος «Ιστορίαι»  4. 110-116 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914
  • Πολύβιος «Ιστορία»  20.4-6 38.1 Τύμφη. Evelyn S. Shuckburgh London: Macmillan, 1889
  • Πλίνιος «Φυσική Ιστορία» 4.80 J. M. Dent & Sons, Ltd., London, 1905
  • Βαλέριος Φλάκος Αργοναυτικά 6 Loeb Κλασσική Βιβλιοθήκη έκδοση 1914
  • Ηροδότου Ιστοριών πρώτη επιγραφομένη Κλειώ Ι, 215-216
  • Emmy Patsi-Garin: Επίτομο λεξικό Ελληνικής Μυθολογίας, εκδ. οίκος «Χάρη Πάτση», Αθήνα 1969
  • Παυσανίας, Ἀττικά 24.6.5. Εκδώσεις Κάκτος
  • Διονύσιος ο Περιηγητής. Οἰκουμένης Περιήγησις,. Εκδώσεις Κάκτος
  • Ηρoδώτου Ιστορια  3.116 Εκδώσεις Κάκτος
  • Wells. Academik Greek Dictionaries and Encyclopedias
  • Νόννος, Διονυσιακά 48. 395 ff, 48. 449 ff
  • Ηρόδοτος, Ιστοριών 3. 116. 1, 4. 13. 1, 4. 27. 1, 4. 79. 1, 4. 152. 4 
    Invisible Lucans team. Περιοδικό Μυστήρια
  • Στράβων, Γεωγραφικά 8. 3. 12 
    Παυσανίας, Ελλάδος περιήγησις 1. 24. 6, 8. 2. 7, 1. 31. 2 
    Φιλόστρατος, «Τὰ ἐς τὸν Τυανέα Ἀπολλώνιον» 3. 48, 6. 1 
  • Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, Στρωματείς, 6.12.7.
  • Αριστοφάνου Ερήνης στ.1270
  • Ηροδότου Ιστορια 4,6
  • Στράβων , Γεωγραφία , 11.8.1
  • Γεωργιάδης, Θανάσης (2002). Περίπλους Ευξείνου, Σύγχρονοι Ορίζοντες, Αθήνα
  • Τ. Sulimirski. Οι Σμαρτιανοί στη σειρά Αρχαίοι λαοί και μέρη (Θάμς & Hudson, 1970).
  • ED Phillips, “Ο μύθος του Αριστέα: Γεγονός και φαντασία στις πρώιμες ελληνικές έννοιες της Ανατολικής Ρωσίας, της Σιβηρίας και της εσωτερικής Ασίας” Artibus Asiae 18,2 (1955), σελ. 161-177
  • Λεξικό των Αρχαίων Ελληνικών και Περι-ελλαδικών φύλων, Δημητρίου Δ. Ευαγγελίδη