16
Παρ, Απρ
Tο διάβασαν 214 άτομα (214 Views)

«Ο Άνθρωπος, Τό Σύμπαν και η Έκφρασίς τους: ο Λόγος» (Μέρος Δεύτερον «Ο Δελφικός Λόγος»), γράφει ο Ανδρέας Μπλαμούτσης ο Εύπάτωρ

1112-EXON-010


Κεφάλαιον Β΄:

Ο Άνθρωπος καί τό Σύμπαν Μία ἀπρόσμενη ἄποψις περιέργως δημιουργηθεῖσα:

«Ο Δελφικός Λόγος» 

 Καθώς καλῶς γνωρίζετε τό Μαντεῖον τῶν Δελφῶν ἦταν γνωστόν ὄχι μόνον γιά τούς χρησμούς του, ἀλλά καί γιά τόν μεγάλον ἀριθμόν παραγγελμάτων, πού ἦσαν χαραγμένα εἶτε στόν πρόσθιο τοῖχο τοῦ Προνάου, εἴτε ἐπί τῶν παραστατῶν τῆς πύλης τοῦ μεγάλου Ναοῦ, εἴτε ἐπί τοῦ ὑπερθύρου εἴτε ἐπί τῶν στηλῶν τοῦ ναοῦ περιμετρικῶς.

Στήν θέση «Λιανικά», λίγο ἔξω ἀπό τήν Ἑπτάλοφο, στόν δρόμο πρός τήν Λιλαία, εὑρίσκετο ὁ Πρόναος τοῦ Ναοῦ τοῦ Ἀπόλλωνος πού ἀνῆκε στό Μαντεῖον τῶν Δελφῶν. Παρ' ὅλον ὅτι ὁ ἀρχαιολογικός χῶρος τῶν Δελφῶν εἶναι ἀρκετά μεγάλος σέ ἔκτασι καί περιλαμβάνει πλῆθος κτισμάτων, ἱερῶν καί ἐγκαταστάσεων, ἐν τούτοις, ὁλόκληρος ἡ εὑρυτέρα περιοχή στούς πρόποδας τοῦ Παρνασσοῦ ἀνέπτυξε κατά τήν ἀρχαιότητα δράσεις σχετικάς μέ τήν λειτουργίαν τοῦ Μαντείου.

Διαβάστε (εδώ) το Πρώτον Μέρος του Άρθρου


Εἰς τόν δρόμον μεταξύ Δελφῶν καί Ἰτέας, ὑπάρχει σήμερον, ἕνα ὄμορφο χωριό, πού λέγεται «Χρισσός». Μέ –ι καί –σσ καί ὄχι μέ –υ. Ἀπό τό ἀρχαῖο ὄνομα «Κρίσσα», πού ἦτο, τρόπον τινά, τό τελωνεῖον τῶν Δελφῶν. Οἱ ἐπισκέπαι μέσῳ θαλάσσης, ἀνέβαιναν ἀπό τήν Ἰτέα μέ ζῶα πρός τούς Δελφούς καί στήν Κρίσσα, σταμοῦσαν, ἄφηναν τά ὅπλα τους, καί μετά προχωροῦσαν πρός τόν Πρόναον τοῦΜαντείου, τό ὁποῖον Μαντεῖον, προφανῶς ἦτο ἄσυλον. Στήν ἐπιστροφή τους, ἔπαιρναν τά ὅπλα τους καί ἔφευγαν.

Ἀπό τόν Πρόναον τοῦ Ἀπόλλωνος, ἔπρεπε νά περάσουν ὑποχρεωτικῶς οἱ ἐπισκέπται τοῦ Μαντείου. Ἔμεναν ἐκεῖ γιά ἐννέα ἡμέρες, κατά τήν διάρκειαν τῶν ὁποίων ἀκολουθοῦσαν αὐστηρή νηστεία, ὥστε νά ἐξαγνισθοῦν καί νά ἐπιτύχουν τήν «κάθαρσιν». Ἐθεωρῆτο ἀπαραίτητον στάδιον ὥστε οἱ θεοπρόπαι, ὅπως ἐλέγοντο ὅσοι ζητοῦσαν χρησμόν, νά εἶναι «καθαροί», ἕτοιμοι νά ὑποβληθοῦν στήν θεία διαδικασία. Οἱ θεοπρόπαι ἀπεσύροντο ἀπό τόν Πρόναον τοῦ Ἀπόλλωνος γιά τό Μαντεῖον ἕτοιμοι νά θέσουν στόν Θεόν τοῦ Φωτός τήν ἐρώτησιν ἐκείνην πού τούς ἐνδιέφερε διά νά λάβουν μέσῳ τῆς Ἱερείας Πυθίας τήν ἀπάντησιν πού θά ἔδινε λύσιν στό πρόβλημά τους. Ἀπό αὐτά τά 148 παραγγέλματα ἀντλοῦσαν πνευματικήν βοήθειαν διά τόν ἐξαγνισμόν τους, διά τήν κάθαρσίν τους.

Κατά τόν Σωσιάδην (6ος π.Χ αι. (;)), Ἀρχαῖον συλλέκτην γνωμικῶν, («Τῶν Ἑπτά Σοφῶν Υποθῆκαι»), τά ἐπιγράμματα περιλαμβάνουν 148 παραγγέλματα, ἀλλά ὑπῆρχον καί πίνακες πού περιεῖχον χωριστά τά παραγγέλματα ἑνός ἑκάστου τῶν Ἑπτά Σοφῶν.

Κρίνω ὡς ἀπαραίτητον διά τήν γενικήν παιδείαν ἑνός πολίτου, ἑνός ἀνθρώπου καί δή ἑνός Ἕλληνος νά ἔχη τοὐλάχιστον μία φορά στήν ζωή του ἀκούσει ἤ διαβάσει καί τά 148 αυτά παραγγέλματα, δηλ. «συμβουλές» θά λέγαμε σήμερα, τρόπου ποιοτικῆς ζωῆς (κατά τόν μέγα Ἐπίκουρον: Εύ Ζην και Ζην Ηδέως).

Ὁ δέ Παυσανίας εἰς τά «Φωκικά» του γράφει: «'Εν δέ τῶ προνάῳ τά ἐν Δελφοῖς γεγραμμένα, ἐστίν ὠφελήματα ἀνθρώποις».


Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες ἱερεῖς δέν ἔδιναν οἱ ἴδιοι συμβουλές, οὔτε ἄκουγαν τίς ἐξομολογήσεις τῶν πιστῶν, ἀλλά ἠσχολοῦντο μόνον μέ τήν τέλεσιν τῶν θυσιῶν καί τῶν ἄλλων ἱεροτελεστιῶν. Ἡ ἡθική ἐκπαίδευσις καί καθοδήγησις τῶν πολιτῶν ξεκινοῦσε μέν ἀπό τούς παιδαγωγούς καί παιδοτρῖβες τῆς νεαρῆς ἡλικίας, ἀλλά συνεχίζετο ἀργότερον στά μαντεία, τά ὁποία, ἐκτός ἀπό τίς χρησμοδοτήσεις τους γιά τά μελλούμενα καί τίς θελήσεις τῶν θεῶν, ἔδιναν καί ἕνα πλῆθος ἠθικῶν παραγγελμάτων, «νουθεσιῶν», καί προτροπῶν συμβουλευτικοῦ χαρακτῆροςγιά τά προβλήματα τῆς καθημερινῆς ζωῆς. Περίoπτον θέσιν, βεβαίως, κατεῖχε εἰς ὅλα αὐτά τό διασημότερον εἰς ὅλον τόν κόσμον Μαντεῖον τῶν Δελφῶν.

Εἰς τό ἀέτωμα τοῦ ναοῦ δέσποζαν τά τρία σπουδαιότερα Δελφικά Παραγγέλματα, τά οποία εὔκολα μποροῦσε νά διακρίνη ὁ πλησιάζων επισκέπτης:

Κάτω αριστερά τό ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ( Γνώρισε τόν ἑαυτόν σου).

Κάτω δεξιά τό ΜΗΔΕΝ ΑΓΑΝ(κάνε τά πάντα μέ μέτρον, χωρίς υπερβολές).

Ανάμεσά τους, στήν κορυφή, τό περίφημο «ΕΝ ΔΕΛΦΟΙΣ Ε (ἤ ΕΙ)», γιά τό ὁποῖον ὁ Ἱερεύς τῶν Δελφῶν Πλούταρχος ἔγραψε ὁλόκληρον πραγματεία («Περί τοῦ ἐν Δελφοῖς Ε»), προσπαθῶν νά ἑρμηνεύσει τήν ἀπωλεσθεῖσα σημασία του. Στό βιβλίο του αὐτό προτείνει διάφορες πιθανές ἑρμηνεῖες, μέσα ἀπό τίς ἀπόψεις τῶν συνομιλητῶν στούς διαλόγους του. Μερικοί ἀπ' αὐτούς τό συνδέουν ἑρμηνευτικῶς ἤ ἀριθμολογικῶς μέ τόν ἴδιον τόν θεό Ἀπόλλωνα ἤ εὑρύτερα μέ τόν Πυθαγόρειο Ἀριθμό, τήν πρώτη καί ἀπόλυτο αἰτίαν τῶν πάντων, κατά τόν μύστην Πυθαγόρα. Μία ἄλλη ἄποψις εἶναι ὅτι τό «ΕΙ» ἔχει τήν ἔννοια τοῦ «ἐάν» ἤυ εὐχολογικά/παρακλητικά τοῦ «εἶθε».

Ἕνας ἄλλος συνομιλητής τοῦ Πλουτάρχου ὑποστηρίζει, μέ τήν ἰδίαν ἔννοιαν τοῦ «ἐάν», ὅτι τό «ΕΙ» προτείνεται ἀπό τόν θεό Ἀπόλλωνα στούς φιλοσοφούντας, διότι «κανένα πρᾶγμα δέν ὑπάρχει χωρίς αἰτία καί κανένας συλλογισμός χωρίς μία λογική ὑπόθεση». Μία τελευταία ἄποψις, τοῦ Ἀμμωνίου, ὑποστηρίζει, ὅτι τό Δελφικόν «Ε» δέν δηλώνει κανέναν ἀριθμό, καμμίαν τάξιν, σύνδεσμον ἤ ἐλλεῖπον μόριον μιᾶς λέξεως, ἀλλά εἶναι μία προσαγόρευσις καί προσφώνησις τοῦ θεοῦ πρός τόν πλησιάζοντα ἐπισκέπτην. Ὁ θεός χαιρετᾶ τόν ἐπισκέπτην ἀποτεινόμενος πρός αὐτόν μέ τό «Γνώθι σαὐτόν» καί ὁ ἐπισκέπτης ἀπαντᾶ μέ τό «ΕΙ» (Εἶσαι, «Ὑπάρχεις»), ἀναγνωρίζοντας τήν ὕπαρξίν του καί «Εἶσαι Ἕνας» (ΕΙ ΕΝ), διότι εἶναι ὁ Α-ΠΟΛΛΙΝ, αὐτός δηλαδή πού δέν εἶναι γιά τούς πολλούς. 


Κατά μίαν ἄποψιν, ὅλες αὐτές οἱ ἑρμηνεῖες εἶναι ἐλλειμματικές καί τό «Ε» ἤ «ΕΙ» θά πρέπη νά ἀποτελῆ καί αὐτό ἕνα ἡθικό Παράγγελμα, ὅπως καί τά δύο ἄλλα ἑκατέρωθέν του, ἤ τοὐλάχιστον νά τά συνοψίζη καί ὁλοκληρώνη σέ μία ἁρμονική ἰσορροπούσα τριάδα. Μέ τήν ἁπλῆ, ἄμεσο ἑρμηνεία του ὡς «Εἶσαι» ἤ «Ὑπάρχεις» θά μποροῦσε νά σημαίνη ὅτι «Εἶσαι» ἤ «Ὑπάρχεις» μόνον ὅταν ἔχης γνωρίσει πλήρως τόν ἑαυτόν σου καί δρᾶς ἀκολουθῶν τήν «Μέσην Οδόν» τοῦ μέτρου καί τῆς ἁρμονίας.

Μία ἄλλη «ἀριθμητική» ἑρμηνεία τοῦ «Ε» θά μποροῦσε νά προέρχεται ἀπό τήν ἰδίαν τήν μορφήν του, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπό τρία ὁριζόντια (ὅμοια) εὐθύγραμμα τμήματα κι ἕνα τέταρτο κάθετο πού τά ἑνοποιεῖ, δημιουργῶντας έτσι, μαζί, τήν Ἱεράν Πυθαγόρειον Τετρακτύν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἐπίσης μέ αὐτόν τόν τρόπο τήν σύνθεσιν καί ὁλοκλήρωσιν τοῦ «Γνώθι σαὐτόν» καί τοῦ «Μηδέν Ἄγαν», ἕκαστον παράγγελμα τῶν ὁποίων, ὑποκρύπτει ἐπίσης μέσα του τήν μεσότητα ἤ ἰσορροπίαν μιᾶς δυάδος ἄκρων: Τῆς ἀγνοίας και τῆςδοκησισοφίας ἀπό τήν μιά καί τῆς ἐλλείψεως καί ὑπερβολῆς ἀπό τήν ἄλλη.

Τά Δελφικά Παραγγέλματα, πού ἐθεωροῦντο ἀρχικῶς ὡς προτροπές καί «λόγοι» τοῦ ἰδίου τοῦ θεοῦ Ἀπόλλωνος, ἀπεδόθησαν ἀργότερα στούς περιφήμους ἑπτά σοφούς τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος.

Αὐτοί ἦσαν οἱ:

Θαλῆς ὁ Μιλήσιος

Πιττακός ὁ Λέσβιος

Βίας ὁ Πριηνεύς

Κλεόβουλος ὁῬόδιος

Σόλων ὁ Ἀθηναῖος

Περίανδρος ὁ Κορίνθιος

Χίλων ὁ Λακεδαιμόνιος 

Τό Δελφικόν «ΕΙ» (ἐάν εἶσαι) 


Το Μαντείο τών Δελφών έπαιξε γενικά έναν περισπούδαστο ρόλο στήν ηθική εκπαίδευση τού Ελληνικού Γένους μέ βάσι τά πρότυπα τού Λόγου (Σοφίας ή Αυτογνωσίας), τού Μέτρου καί τού Ρυθμού, μέ άλλα λόγια τού Κάλλους τής Απολλωνείου Διδασκαλίας, η οποία συνοψίζεται στά τρία προαναφερθέντα μέγιστα αποφθέγματα-παραγγέλματα τού ΕΝ ΔΕΛΦΟΙΣ ΕΙ, τού ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ καί τού ΜΗΔΕΝ ΑΓΑΝ.

Γενικότερον, τά Δελφικά Παραγγέλματα είναι λιτές αποφθεγματικές εκφράσεις, δύο έως πέντε λέξεων, μεστές σοφίας, μέ συμβουλευτικό καί προτρεπτικό χαρακτήρα πού επιτάσσουν τήν αρετήν καί δημιουργούν από μόνα τους, συνολικά, μία πλήρη ηθική διδασκαλία.

Πάντως, εκτός τών ανωτέρω, υπάρχουν καί άλλες αρχαιοελληνικές ηθικές ρήσεις καί γνωμικά, μεστότατα σοφίας, όπως π.χ. τα εξής:


Καλώς πένεσθαι μάλλον, η πλουτεΐν κακώς

(Καλύτερα νά είσαι φτωχός καί δίκαιος παρά πλούσιος καί άδικος -Αντιφάνης)

Ζημίαν αίρείσθαι μάλλον η κέρδος αίσχρόν

(Νά προτιμάς τήν ζημία σου παρά τό αισχρόν κέρδος - Χίλων)

Ύπέρ σεαυτού μη φράσης εγκώμιον

(Μήν επαινείς τόν εαυτόν σου -Μένανδρος)

Ευτυχών μή ϊσθι υπερήφανος, απορήσας μή ταπεινού

(Όταν ευτυχής μήν είσαι υπερήφανος καί όταν βρίσκεσαι σέ δυσκολίαμήν ταπεινώνεσαι - Κλεόβουλος καί Περίανδρος)

Μή προπετώς τούς άνθρώπους, μήτε μέμφεσθαι μήτε επαινείν

(Μήν βιάζεσαι νά κατηγορήσης ή νά επαινέσης τούς ανθρώπους - Πλάτων)

Ό μέλλεις πράττειν, μή πρόλεγε, άποτυχών γάρ γελάσθηση

(Μήν προλέγεις ότι πρόκειται νά κάνης, διότι άν αποτύχης θα γελοιοποιηθής -Πιττακός)

Δόλιον άνδρα φεύγε παρ' όλου τού βίου

(Απόφευγε τούς δολίους ανθρώπους σέ όλη σου τήν ζωή - Μένανδρος)

Πρός κέντρα μή λάκτιζε, μή πταίσας μόγης

(Μήν κλωτσάς τά αγκάθια, γιατί μέ τά κτυπήματα μπορεί να πληγωθής -Αισχύλος)

Βία μηδέ πράττειν

(Μήν κάνης τίποτα μέ τήν βία - Κλεόβουλος)

Τό ξίφος αμφιβάλου πρός μή φόνον άλλά ες άμυναν

(Μήν σύρεις τό ξίφος διά νά φονεύσης, αλλά διά νά αμυνθής - Φωκυλίδης)

Ίσχυρόν όντα, πράον είναι, όπως οί πλησίον αιδώνται μάλλον ή φοβώνται.

(Όταν είσαι ισχυρός έσο πράος, ώστε νά σέ σέβονται οι άλλοι καί όχι νά σέφοβούνται - Χίλων)


Διαβάζοντας τά Δελφικά Παραγγέλματα, έκανα κάτι τό κατ' εμέ φυσιολογικό: Επειδή δύσκολα συγκρατεί κανείς 148 αποφθέγματα, απομόνωσα 20 από τίς συνεπτυγμένες αυτές σοφές ρήσεις τών αρχαίων ημών σοφών προγόνων:

ΦΡΟΝΗΣΙΝ ΑΣΚΕΙ .Νά καλλιεργής τήν σκέψιν, τόν νού, τό μυαλό

ΜΕΛΕΤΕΙ ΤΟ ΠΑΝ. Νά μελετάς τα πάντα.

ΒΟΥΛΕΥΟΥ ΧΡΟΝΩ. Νά βουλεύεσαι, νά σκέπτεσαι, αξοποιών τόνχρόνον σου.

ΚΑΛΟΝ ΤΟ ΛΕΓΕ. Νά λές τό ορθόν, τό δίκαιον, τήν αλήθεια.

ΝΕΩΤΕΡΟΝ ΔΙΔΑΣΚΕ. Νά διδάσκης τούς νεωτέρους.

ΥΙΟΥΣ ΠΑΙΔΕΥΕ. Νά εκπαιδεύης τά παιδιά (σου).

ΣΟΦΙΑΝ ΖΗΤΕΙ. Νά αναζητής τήν σοφίαν.

ΜΑΝΘΑΝΩΝ ΜΗ ΚΑΜΝΕ. Νά μήν κάνης κάτι όταν έχης μάθει ότι δέν πρέπει.

ΓΝΩΘΙ ΜΑΘΩΝ. Νά μάθης γιά νά γνωρίζης.

ΣΟΦΟΙΣ ΧΡΩ. Νά συναναστρέφεσαι μέ σοφούς καί νά χρησιμοποιής τήν σοφία τους.

ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΓΙΝΟΥ. Νά γίνης φιλόσοφος

ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ. Μάθε τόν εαυτόν σου.

ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΝΤΕΧΟΥ. Νά ύυπομένης τίς δυσκολίες τήςπαιδείας.

ΘΝΗΣΚΕ ΥΠΕΡ ΠΑΤΡΙΔΟΣ. Έσο πρόθυμος να πεθάνης γιά τήν πατρίδα.

ΛΑΒΩΝ ΑΠΟΔΟΣ. Όταν λαμβάνης νά δίδης.

ΕΥΓΝΩΜΩΝ ΓΙΝΟΥ. Νά είσαι ευγνώμων.

ΔΙΑΒΟΛΗΝ ΜΙΣEI. Νά μισής τήν διαβολήν.

ΜΕΤΡΟΝ ΑΡΙΣΤΟΝ. Τό μέτρον (δηλ. η μή υπερβολή), νά είναι τό κριτήριό σου.

ΜΗΔΕΝ ΑΓΑΝ. Τίποτα νά μήν είναι υπερβολικό.

ΠΡΟΓΟΝΟΥΣ ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Νά τιμάς τούς προγόνους. 


Όσοι προσπάθησαν νά εντρυφήσουν εις τήν αρχαία ελληνική γραμματεία διεπίστωσαν ότι οι απίθανοι αυτοί άνθρωποιείχαν καταφέρει κάτι πού εμείς οι «πολυμορφωμένοι» επίγονοι δέν τό έχουμε πετύχει.

Μέ λίγα λόγια νά λένε πολλά. Αυτήν τήν σοφία δέν έχουμε ακόμη καταφέρει νά τήν κερδίσουμε.

Έπειδή η όντότης μας δέν είναι τυχαία, αλλά είμαστε άπόγονοι γονέων καί προ-γονέων οι όποίοι μας έδωσαν τά φώτα τής ζωής καί τής γνώσεως, αμέσως ή εμμέσως, όφείλουμε στοιχειωδώς έναν σεβασμό. Καί επειδή γεννηθήκαμε είς τόπον ίερόν, έχουμε καί ίεράν υποχρέωσιν νά τόν ύπερασπιζόμαστε άπό κάθε διαβολή καί έχθρικήν ενέργειαν. Καί μάλιστα νά είμαστε πρόθυμοι νά προσφέρουμε ώς καί τήν ζωήν μας υπέρ πατρίδος.

Εδώ κρίνω χρήσιμο νά προσθέσω μία σύγχρονο ρήση τού Γάλλου συγγραφέως καί διανοητού: Jaques-François Thibault(Ζακ-Φρανσουά Τιμπώ), γνωστού ως Anatole France (Άνατόλ Φρανς). Τό γεγονός ότι ό Άνατόλ Φρανς έγραφε άρθρα καί άλλα κείμενα με ψευδώνυμο, τού έδωσε έναν τίτλο πούεχρησιμοποιείτο τίς δεκαετίες τού 1860-1870 στό Παρίσι, τό όνομα «Νέγρος» (Nègre). Είπε λοιπόν ο σπουδαίος αυτός Γάλλος διανοητής:

«νομίζουμε ότι πεθαίνουμε γιά τήν πατρίδα καί πεθαίνουμε γιά τούς βιομηχάνους»

Γι αύτό είναι άπαραίτητο να χρησιμοποιούμε τόν νού μας όταν καλούμεθα νά έκλέξουμε τούς ήγέτες μας, τούς εκπροσώπους μας, τούς φροντιστάς τής πατρίδος μας. Κατ' έπέκτασιν καί κάθε ύπεύθυνο διοικούντα ομάδα ανθρώπων.

Σέ εμάς παραμένει ο ρόλος τού « αντικειμενικού κριτού. Μήν τόν απεμπολούμε. Έφ' όσον ζούμε μέσα στήν κοινωνία έχουμε την ύποχρέωσι νά προσφέρουμε τά καλλίτερα στούς συνανθρώπους μας. Τούτο επιτυγχάνεται όταν:

ΛΑΒΩΝ ΑΠΟΔΟΣ. Όταν/ Άφούλαμβάνης δίδε/πρόσφερε. (σήμερα λέμε: ό,τι δίνεις παίρνεις). 

Στο έπόμενον άρθρον το Τρίτον και τελευταίο μέρος.
 

«Ο Άνθρωπος, Τό Σύμπαν και η Έκφρασίς τους: ο Λόγο...
«Ο Άνθρωπος, Τό Σύμπαν και η Έκφρασίς τους: ο Λόγο...

Σχετικές Δημοσιεύσεις

Με την αποδοχή θα έχετε πρόσβαση σε μια υπηρεσία που παρέχεται από τρίτο μέρος εκτός του https://intownpost.com/