26
Πεμ, Νοε

Κάνε κράτηση Parking στο αεροδρόμιο

«Η Αρχαία Κασσώπη της Ηπείρου: Αφετηρία του Βόρειου Δρόμου του Μεταξιού» (Μέρος Γ΄), γράφει ο Μιχάλης Μπατής

EXON-223


Η Αρχαία Ήπειρος. Αυτό το λησμονημένο, πτωχό και διηρημένο σήμερα Ελληνικού κομματιού της αρχαίας Ελλάδος. Την Ήπειρο του Μαντείου της Δωδώνης και του Νεκρομαντείου του Αχέροντα, όπου σύμφωνα με τον Όμηρο, από αυτό το σημείο κατέβηκε ο Οδυσσέας στον Κάτω Κόσμο για να συναντήσει τον μάντη Τειρεσία και να πάρει χρησμό για τον γυρισμό του στην Ιθάκη.

Η Ήπειρος των αρχαίων πόλεων που ήκμαζαν πολιτισμικά και οικονομικάόπως: η Αμβρακία, Αντιπάτρεια, Απολλωνία, Εχινού, Κασσώπης, Επιδάμνου, Πάνορμος, Ωρράο, Βουθροτόν, Φοινίκης. Η Ήπειρος της Ολυμπιάδος, του Θαρύπα, του Άδμητου, του Πύρου, του Νεοπτόλεμου του Α,΄Β΄ και του Νεοπτόλεμου Γ, του Αρύββα, του Αλκέτα, του Αλέξανδρου του Α΄, της Δηιδάμειας.

Η Ήπειρος των Φιλοσόφων Πρίσκου και του Αμμώνιου, επαναφέροντας στην μνήμη μας τον υψηλό πολιτισμό της πετραίας αυτής περιοχής και την Ελληνικότητα της Ηπείρου, από την αρχαία εποχή έως το Αλβανικό κατασκεύασμα των Ευρωπαίων «εταίρων» και πιο συγκεκριμένα της Ιταλίας και της Αυστρο-ουγγαρίας τον προηγούμενο αιώνα. Όχι πως σήμερα η Ελληνική πολιτεία διαχρονικά ενδιαφέρεται για αυτό το κομμάτι του Ελληνισμού.

Mιά Αρχαία Ελληνική Ήπειρος που μιλούσε, ζούσε, πίστευε και έγραφε Ελληνικά.

Μάλιστα οΚοσμάς ο Θεσπρωτός (1780-1852) έγραφε ιδίως για το βορειότερο κομμάτι της, ότι στην Ήπειρο βρίσκονταν πολλές αρχαιοελληνικές αποικίες, που είχαν βασιλείς και ελληνικούς νόμους και γι' αυτό οι Ηπειρώτες ήταν περισσότερο πολιτισμένοι παρά οι Ιλλυριοί.


Διαβάστε το Πρώτο Μέρος (εδώ): «Η Αρχαία Ήπειρος» και το Δεύτερο Μέρος: «Η Ελληνικότητα της Ηπείρου» (εδώ)

Το Αρχαίο Θέατρο της Δωδώνης


Τα ιστορικά φύλα της Ηπείρου


Τα σημαντικότερα ιστορικά ηπειρωτικά φύλα ήσαν οι Θεσπρωτοί, οι Μολοσσοί και οι Χάονες όπως αναφέρουν οι Πλούταρχος (παράλληλοι Βίοι - Πύρρος), ο Crew, P. Mack. (The Cambridge Ancient History) που επικράτησαν στη χώρα διαδοχικά, δίνοντας και τ' όνομά τους σε όλη την επικράτεια Ο Θεόπομπος, στα μέσα του 4ου π.Χ. αιώνα. αναφέρει δεκατέσσερα ηπειρωτικά φύλα, ένδεκα απ' τα οποία επαναλαμβάνει αργότερα ο Στράβωνας στα Γεωγραφικά:

1)Μολοσσοί

2)Αμφίλοχοι,

3)Αθαμάνες

4)Αίθικες

5)Τύμφαλοι

6)Ορέσται

7)Ατιντάνες

8)Παρωραίοι ή Παραυαίοι

9)Χάονες

10)Κασσωπαίοι

11) Θεσπρωτοί.

Ο Θεόπομπος αναφέρει επιπλέον τρία ακόμη φύλα: τους Κεστρινούς, τους Τριφύλες και τους Εθνέστες.. Πιθανότατα ο Θεόπομπος αναφερόταν στα πιο γνωστά την εποχή του φύλα, μιας και οι διάφορες πηγές οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ξεπερνούσαν τα δεκατέσσερα

Από τα δεκατέσσερα γνωστά Ηπειρωτικά φύλα που κατοίκησαν την Ήπειρο, τα σημαντικότερα ήσαν οι Θεσπρωτοί στον Νότο, οι Χάονες στον Βορά και οι Μολοσσοί στο Κέντρο. Οι Θεσπρωτοί και οι Χάονες υπήρξαν οι αρχαιότεροι κάτοικοι της Ηπείρου. Οι Μολοσσοί ή Πυρριάδες, προέρχονται από τον Μολοσσό, γιο του Πύρρου ή Νεοπτόλεμου και της Ανδρομάχης, που ήρθε και εγκαταστάθηκε κοντά στη Δωδώνη, στην περιοχή που την ονόμασαν οι ίδιοι Μολοσσία. Η Θεσπρωτία έλαβε το όνομά της από τον Θεσπρωτό υιού του Λυκάωνα, ήταν το κομμάτι μεταξύ των ποταμών Θύαμη (Καλαμά) και Αχέροντα και κατοικούνταν από Αρκάδες Πελασγούς, οι οποίοι στην Θεσπρωτία είχαν ιδρύσει πολλές πόλεις. Στη Θεσπρωτία βρισκόταν η Δωδώνη, η Φηγός (ιερή βελανιδιά), το Νεκρομαντείο, ο ποταμός Αχέροντας που οδηγούσε στην Αχερουσία λίμνη.

Ο Μιχάλης Στούκας αναφέρει στο άρθρο του (Τα αρχαία ελληνικά φύλα στην Ήπειρο) - περίφημη «ιλλυρική» επιγραφή που αποδείχθηκε… ελληνική -, ότι κατά τους ιστορικούς όμως, τα φύλα που κατοικούσαν στην Ήπειρο στην αρχαιότητα ήσαν περισσότερα καθώς αναφέρονται σε ψηφίσματα και νομίσματα αρκετά ακόμα. Με τις ανασκαφές στη Δωδώνη το 1953 βρέθηκε μια μαρμάρινη πλάκα που περιείχε δύο ψηφίσματα στα χρόνια του βασιλιά Νεοπτόλεμου (370-368 π.Χ.). Σ' αυτά αναφέρονται και άλλα ηπειρώτικα φύλα, τα οποία έζησαν απομονωμένα για πολλά χρόνια σε ορεινές περιοχές ή συγχωνεύτηκαν με τα μεγαλύτερα ηπειρωτικά φύλα, κυρίως των Μολοσσών. Αυτά ήσαν:

Οι Τάλαρες στην Πίνδο, οι Ονόπερνοι στη Θεσπρωτία, οι Όμφαλες στη Χαονία, οι Αμύμωνες στην Κασσωπία, οι Γενουαίοι στην Τύμφη (Γκαμήλα), οι Κέλαιθοι στην περιοχή της Θεσπρωτίας, οι Τριπολίτες επίσης στη Θεσπρωτία, οι Αρκτάνες στις ανατολικές περιοχές της Ηπείρου, οι Πείαλες στις ανατολικές περιοχές της Ηπείρου, οι Άβαντες στην περιοχή των εκβολών του Αώου, οι Αργυρίνοι στην περιοχή των Κεραυνίων, οι Δωδωναίοι, οι Ελεάτες, οι Έλινοι και οι Χειμέριοι φύλα της Θεσπρωτικής φυλής.

Τέλος αναφέρεται και η φυλή των Γραικών, το όνομα της οποίας δόθηκε από τους Ρωμαίους σε όλους τους Έλληνες αλλά είναι πανάρχαιο. Κατά τον Αριστοτέλη η φυλή των Γραικών είναι ελληνική από τους χρόνους του κατακλυσμού του Δευκαλίωνα. Η φυλή των Γραικών κατοικούσε κατά τους μυθικούς χρόνους στην Ήπειρο γύρω από τη Δωδώνη ως την περιοχή του Αχελώου.

Ο συγγραφέας Μιχάλης Πέππας (Προϊστορική Ήπειρος), αναφέρει ότι σε αντίθεση με τα υπόλοιπα ελληνικά φύλα που διαμορφώθηκαν στα πρότυπα της πόλης-κράτους, όπως η Αθήνα, η Σπάρτη, η Κόρινθος, οι Ηπειρώτες ζούσαν σε μικρά χωριά. Η περιοχή βρισκόταν στο άκρο του ελληνικού κόσμου και συχνά οι ηπειρώτικες φυλές είχαν να αντιμετωπίσουν εισβολείς από τον βορρά. Η περιοχή πάντως ήταν ιδιαίτερης θρησκευτικής σημασίας για τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, λόγω της παρουσίας του Μαντείου της Δωδώνης, του 2ου σημαντικότερου μετά από αυτό των Δελφών.

Το περίφημο Μαντείο του Διός στην Δωδώνη


Θεσπρωτοί - Μολοσσοί – Χάονες


Οδιαδικτυακός τόπος του Ν. Θεσπρωτίας αναφέρει: Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς στην Νότιο Δυτική Ήπειρο κατοικούσε η φυλή των Θεσπρωτών. Οι Θεσπρωτοί απόγονοι των Πελασγών ή του Δευκαλίωνα και της Πύρρας από τους οποίους γεννήθηκε ο Έλλην ο γενάρχης των Ελλήνων. Στα κείμενα των αρχαίων συγγραφέων η ιστορική αλήθεια καλύπτεται από τον μύθο, ωστόσο ίσως είναι αλήθεια ότι η Θεπρωτεία αποτελεί την κοιτίδα του Ελληνισμού. Άλλωστε μία από τις σπουδαιότερες προϊστορικές πολιτείες της ήταν η Έλλα. Ο Ησύχιος ( λεξικό Ησύχιου σελίς 612 λήμματα Έλληνες Ελλοί) γράφει χαρακτηριστικά: «Ελλοί»: Έλληνες οι εν Δωδώνη και οι Ιερείο. Ο λαός αυτός των (Σ)Ελλών, επεκτάθηκε αργότερα μέσω της Πίνδου προς τη Θεσσαλία και την πεδιάδα του Σπερχειού και ίδρυσε το πρώτο ελληνικό κράτος, φθάνοντας ως την Εύβοια που ονομάστηκε Ελλοπία, όπως γράφει ο Στράβων.

Η Θεσπρωτία στα αρχαία χρόνια είχε περίπου την ίδια έκταση με την σημερινή, αλλά το όριό της στο νότο ήταν ο ποταμός Αχέροντας και τα Κασώπεια όρη. Κοντά στις εκβολές του Αχέροντα ήταν άλλη μια σπουδαία προϊστορική πόλη η Εφύρα, ιδρυμένη από τον Εφύρο απόγονο του Θεσπρωτού. Όταν στην Εφύρα που ονομαζόταν και Κίχυρος βασιλιάς ήταν ο Αηδονέας, ήλθαν εναντίον του ο Θησέας με τον φίλο του Περίθοο για να κλέψουν την γυναίκα του βασιλιά των Θεσπρωτών. Ο Αηδονέας όμως τους συνέλαβε και τους φυλάκισε για να ελευθερωθούν στην συνέχεια από τον Ηρακλή, που κατέβηκε στον Άδη για να πάρει τον Κέρβερο, το τρομερό σκυλί που φύλαγε τις πύλες του Άδη. Στους προϊστορικούς χρόνους ο Στράβων στα Γεωγραφικά αναφέρει ως μεγαλύτερες πόλεις εκτός από την Κίχυρο την Πανδοσία (στο σημερινό Καστρί του Φαναρίου) την Ελλάτρια και τις Βατίες.

Στην περιοχή αυτή ευρίσκεται και το περίφημο Νεκρομαντείο, (ανακαλύφθηκε από τους Σ. Δάκαρη και Σ Μουσελίμη το 1958) όπου οι ζωντανοί έρχονταν σε επαφή με τις ψυχές των νεκρών. Εκεί βρισκόταν και το βασίλειο του Άδη που είχε τις πόλεις του στην Αχερουσία λίμνη. Η λίμνη αυτή συνέλλεγε τα νερά του Αχέροντα, του Κωκυτού (ποταμός της Παραμυθιάς) και της Στύγγας (πηγής στο βουνό Ερημίτη απ΄ όπου έπιναν νερό οι αθάνατοι θεοί).

Η βορειότερη περιοχή της Ηπείρου ήταν η Χαονία. Μιλώντας για την «Ηπειρώτιδα» λέει ο Στράβων πως κυριάρχησαν «πρότερον μεν Χάονας, ύστερον δε Μολοττούς». Σύμφωνα με τον Βιργίλιο (Αινιάδα 3.295), οι Χάονες υπήρξαν απόγονοι του επώνυμου γενάρχη τους Χάονα (Αρχ.: Χάων). Η περίοδος της επέκτασης των Χαόνων στην Ηπειρο είναι αρχαιότερη του 6ου π.Χ. αιώνος και ακολούθησε αναμφισβήτητα τις μεγάλες διεισδύσεις στις ελληνικές περιοχές, δηλ. την περίοδο 1000-900 π.Χ..

Γεωγραφικά, η Χαονία εκτεινόταν στη σημερινή νοτιοδυτική Αλβανία, φραγμένη από τα βόρεια και βορειοανατολικά από τα Κεραύνια όρη, και επίσης περιελάμβανε το βόρειο κομμάτι του νομού Θεσπρωτίας (με νότιο σύνορο τον ποταμό Καλαμά/Θυάμη). Κατά το διάστημα 650-500 π.Χ. οι Χάονες επεκτάθηκαν στην ευρύτερη περιοχή, καθώς η δύναμή τους εκτείνονταν στην παραθαλάσσια περιοχή από τον ποταμό Καλαμά ως τον κόλπο του Αυλώνα και στην ενδοχώρα μέχρι τις πεδιάδες της περιοχής της Κορυτσάς.

Η επέκτασή τους εις βάρος των Θεσπρωτών στην ακτή, και η περιοχή βόρεια του ποταμού Θύαμη, η Κεστρίνη, συνδέεται απ' την παράδοση με την κατάκτησή της από τον Κεστρίνο, γιο του Έλενου και εγγονό του Πρίαμου, που υπήρξε και ο δημιουργός του Χαονικού βασιλικού οίκου. Πρωτεύουσα δε της Χαονίας ήταν η Φοινίκη, πρωτεύουσα αργότερα του Κοινού των Ηπειρωτών.

Στα χρόνια του Θουκυδίδη η Κεστρίνη ήταν Χαονική, φημισμένη για τα κοπάδια της, τους «κεστρινούς βόες». Η περιοχή αυτή εκτεινόταν πιθανότατα βόρεια του ρου του Θύαμη ποταμού και καταλάμβανε την βαλτώδη πεδιάδα μεταξύ Κονίσπολης και Τζάρας, τόπο ιδανικό για τη βοσκή. Ταυτόχρονα με την Χαονική επέκταση συμβαίνει και η απόσπαση της Κασσωπαίας απ' τη Θεσπρωτία. Είναι πιθανό η ιλλυρική εισβολή (που έφτασε μέχρι τη Βύλλιδα, στα νοτιοανατολικά της Απολλωνίας -πόλη Χαονική κατά τον Εκαταίο) γύρω στο 900 π.Χ., να εξασθένισε τη δύναμη των Χαόνων.

Απεικόνιση του Νεκρομαντείου του Αχέροντα στην Ήπειρο των αρχαίων χρόνων


Η επόμενη μεγάλη δύναμη που κυριάρχησε στην Ήπειρο ήταν οι Μολοσσοί, μέχρι το πρώτο τέταρτο του 5ου π.Χ. αιώνα. Σύμφωνα με την Ελληνική μυθολογία οι Μολοσσοί ήταν απόγονοι του επώνυμου ήρωά τους, του Μολοσσού, ενός από τους τρεις γιούς του Νεοπτόλεμου, γιου του Αχιλλέα και της Δειδάμειας. Μετά την πτώση της Τροίας, ο Νεοπτόλεμος μαζί με τον στρατό του εγκαταστάθηκαν στα Φάρσαλα της Θεσσαλίας (Ανδρομάχη Ευριπίδη). Ο γιος του Μολλοσός εγκαταστάθηκε στην Ήπειρο, όπου συνενώθηκαν με τον τοπικό πληθυσμό. Ο Μολοσσός κληρονόμησε το βασίλειο της Ηπείρου μετά τον θάνατο του Έλενου, γιου του Πριάμου και της Εκάβης, που είχε παντρευτεί την πρώην νύφη του Ανδρομάχης μετά το θάνατο του Νεοπτόλεμου. Ο Πλούταρχος αναφέρει, ότι ο πρώτος τους βασιλιάς ήταν ο Φαίδων, ένας από αυτούς που εγκαταστάθηκαν στην Ήπειρο με τον Πελασγό. Ο Πλούταρχος, επισημαίνει κιόλας, ότι ο Δευκαλίωνας και η Πύρρα, εγκαινίασαν στην περιοχή των Μολοσσών την λατρεία του Δωδωναίου Δία.

Οι Μολοσσοί, πλέγμα οργανωμένων ορεινών γενών και φύλων, αναγνώριζαν την κυριαρχία του Μολοσσικού βασιλικού οίκου των Αιακιδών. Κατείχαν και τις δύο πλαγιές της Πίνδου και επεκτείνονταν βαθειά προς βορράν. Οι Μολοσσοί είχαν ισόβιους βασιλείς, ενώ άλλες φυλές εξέλεγαν ετήσιους αρχηγούς. Οι πληροφορίες μας για τη ζωή των φυλών αυτών μέχρι το 800 π.χ. είναι λιγοστές.

Το 800 - 600 π.χ. οι Κορίνθιοι ιδρύουν στα παράλια της Ηπείρου αποικίες (όπως την Αμβρακία, την Απολλωνία και την Επίδαμνο), ενώ το 500 π.X. ιδρύεται η ομοσπονδία των Ηπειρωτικών φυλών από το βασιλιά των Μολοσσών Θαρύπα, ο οποίος υπήρξε θεμελιωτής της πολιτικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ανάπτυξης του Βασιλείου, καθώς ένωσε τα διάφορα Ηπειρωτικά Φύλα στον πολιτικό συνασπισμό το «Κοινό των Μολοσσών το 370 π.Χ.». Τον Θαρύπα διαδέχονται ο Αλκέτας και ο Αρύββας που δίνει την ανεψιά του στον βασιλιά της Μακεδονίας Φίλιππο τον Β', πατέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Μετά τον Αρύβα βασιλεύει ο αδελφός της Ολυμπιάδος Αλέξανδρος, ο οποίος σκοτώθηκε σε εκστρατεία στην Ιταλία.

Η Ολυμπιάδα των Μολοσσών, σύζυγος του Μακεδόνα βασιλιά Φίλιππου του Β’ και μητέρα του στρατηλάτη Μεγάλου Αλεξάνδρου


Ο Στράβων χρησιμοποιεί τη λέξη «Ηπειρώτις» για να δηλώσει τις ευρείες περιοχές της Χαονικής και Μολοσσικής επικράτειας. Ο όρος φαίνεται πως περιλάμβανε και περιοχές βορειότερα των σημαινόμενων με τη λέξη Ήπειρος κατά τον 4ο π.Χ. αιώνα. Οι κορινθιακές και κερκυραϊκές κυρίως αποικίες της ακτής, η Επίδαμνος, ο Ωρικός και η Απολλωνία, συνδέουν την αποικία των αρχαϊκών χρόνων με την κατοπινή εξελιγμένη μορφή των οικιστικών πυρήνων της Ηπείρου, που οδηγεί συχνά μέσα από τον συνοικισμό των «κωμών», στην ηπειρωτική «πόλη» και μέσα απ' τη βασιλική πολιτική οργάνωση στην έννοια της ομοσπονδίας, του ηπειρωτικού κοινού.

Στον Ψευδό - Σκύλακα που αναφέρεται κυρίως στο 338-335 και τα 4 ηπειρωτικά φύλα που αναφέρει (Χάονες, Θεσπρωτοί, Κασσωπαίοι και Μολοσσοί) κατοικούν σε χωριά («κώμαι»). Αρχαίες πόλεις, οικιστικές θέσεις ή οχυρά της Χαονίας είναι, μεταξύ άλλων (εκτός των κύριων αποικιών), με κυριότερες τη Φοινίκη, τον Βουθρωτό, τον Αετό, την Αντιγόνεια, η Μαλαθρέα, Μάλτσανη, Τσιφλίκι, Μουρσί, Παύλα, Κάλυβο, Δέμα, Μεσοπόταμος, Ογχεσμός, Νιβίτσα, Πάνορμος, Βούνος, Treport, Ducat, Avlona, Kanina. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του αρχαίου Βουθρωτού. Στην περιγραφή του Εκαταίου από Βουθρωτό προς Ωρικό (πόλις της Ηπείρου αναφέρεται ο Βουθρωτός, λιμάνι της ο Ωρικός) δεν γίνεται μνεία άλλης πόλης στην ακτή. Φαίνεται πως σημαντικοί οικισμοί στην ακτή κατά τον 6ο π.Χ. αι. δεν υπήρχαν. Ο Ογχεσμός -σημερινοί Αγιοι Σαράντα- που αναφέρει ο Στράβων, ήταν νεώτερος. Η μαγευτική πόλη του Βουθρωτού, ανάμεσα στη λίμνη και το Ιόνιο, στην καρδιά ενός δαφνοδάσους βρίσκεται στην άκρη μιας μικρής σχετικά χερσονήσου και στα βόρεια ενός καναλιού που ενώνει το Ιόνιο και το στενό της Κέρκυρας με τον επιβλητικό «Πηλώδη λιμένα».

Από τα ανωτέρω διαπιστώνουμε ότι η Ήπειρος κατοικήθηκε από αρχαιοτάτων ετών. Υπήρξε πέρασμα πολλών φύλων, κάποια από τα οποία μετακινή­θηκαν προς άλλες κατευθύνσεις. Η συνεχής όμως παρουσία του ανθρώπου σε αρκετές περιοχές της, είναι πλέον επιβεβαιωμένη από τα ευρήματα των ανασκαφών. Οι Ηπειρώ­τες αγάπησαν αυτή τη γη, μόχθησαν για την επιβίωση, πάλεψαν με τα στοιχεία της φύσεως, τα δάμασαν πολλές φορές, συγκράτησαν επιθέσεις εχθρικών λαών, προστατεύοντας έτσι μαζί με τους Μακεδόνες τη Νότια Ελλάδα, ανέπτυξαν πολιτισμό και, όταν ο τόπος τους δεν επαρκούσε, μετανάστευαν σε μέρη μακρινά, όπου δούλευαν σκληρά με ένα ό­νειρο: το «νόστιμον ήμαρ», τη λαχτάρα της επιστροφής στον μοναδικό αγαπημένο προο­ρισμό, την Ήπειρο!

Στο επόμενο άρθρο και αφού γνωρίσαμε την γη της Ηπείρου ανοίγουμε το κεφαλαίο:  «Η Αρχαία Κασσώπη της Ηπείρου: Αφετηρία του Βόρειου Δρόμου του Μεταξιού»


Βιβλιογραφία:

Ισίδωρος Σκληρός: Η Άγνωστη αρχαία ιστορία της Βορείου Ηπείρου και των εκεί Ελλήνων

Νίκος Υφαντής: Η γέννηση της Ηπείρου

Γιάννης Πέππας: Η Ήπειρος στην Προϊστορική Εποχή

Κοσμάς ο Θεσπρωτός: Γεωγραφία Αλβανίας και Ηπείρου

Εκαταίος ο Μιλήσιος: Εγκυκλοπαίδεια "Πάπυρος - Λαρούς", Αθήνα, 1964

Θουκυδίδης: Ιστορίες Αττικά 2.80,5

Καίτη Αργυροκαστρίτη: Αρχαία Χώρα Ηπειρώτις

Κλαύδιος Πτολεμαίος: Γεωγραφικά Βιβλ. Γ Κεφ 13

Στράβων: Ιστορίαι ΙΘ

Φλαβιος Εύτροπος: Breviarium historiae Romanae,

Eκδοτική Αθηνών: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους

'Hπειρος: Eκδόσεις Δωδώνη:

Ηρόδοτος: Ιστορία Η 45

Προκόπιος: Περί πολέμων 5.15.25

Ηρόδοτος: Ιστορία Β 54-57Έ

Πλούταρχος: Βίοι Παράλληλοι

Διαδικτυακός τόπος του Ν. Θεσπρωτίας

Βιργίλιος: Αινιάδα 3.295

Στράβων: Περί Ηπειρώτιδως

Ησύχιος: Αθήναιος Σύνοψις 8.350α

Ηγήσανδρου Υπόμνημα

Στρατόνικος

Λεξικό Ησύχιου: σελ. 612 λήμματα Έλληνες - Ελλοί

Ήπειρος: 4000 χρόνια Ελληνικής Ιστορίας και Πολιτισμού», Εκδοτική Αθηνών Α.Ε., Αθήνα

1997.

Ήπειρος 4000 χρόνια Ελληνικής Ιστορίας και Πολιτισμού: Εκδοτική Αθηνών

«Η Αρχαία Κασσώπη της Ηπείρου: Αφετηρία του Βόρειο...

By accepting you will be accessing a service provided by a third-party external to https://intownpost.com/

→ Όροι Χρήσης ←
→ Πολιτική Cookies ←

Υλοποίηση: Infinite - Colors
2020 © InTownPost.com
0
Shares