«Οι πρωταγωνιστές της πρώτης γραμμής στον πόλεμο του ΄40» της Σμαράγδας Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

smaragdamichalitsianou@gmail.com

Πέρασαν 78 χρόνια από το έπος του Σαράντα, «Ύμνο εις την Ελευθερίαν» της γενιάς του 30, όπως το χαρακτήρισε ο λογοτέχνης Ανδρέας Καραντώνης.

Από τότε που η μικρή Ελλάδα ύψωσε το ανάστημά της ενάντια στην παντοδύναμη φασιστική Ιταλία κάνοντας τον ξένο Τύπο να δημοσιεύει διθυράμβους για τον ηρωισμό των Ελλήνων. Ο λαός μας τίμησε το ΌΧΙ , που στα χρόνια μας οι πολιτικοί το αγνόησαν, και πολέμησε για την ελευθερία, την ειρήνη, την αξιοπρέπεια  και  τα ιδανικά του γράφοντας στα βουνά της Πίνδου μία από τις πιο λαμπρές σελίδες της ιστορίας μας. Στο κάλεσμα για το μέτωπο ενάντια στις δυνάμεις του άξονα έσπευσαν χιλιάδες ανώνυμοι, αλλά και επώνυμοι Έλληνες, που βρέθηκαν μάλιστα και στην πρώτη γραμμή του Ελληνοϊταλικού πολέμου.

Λόγιοι, άνθρωποι των γραμμάτων και της τέχνης, που πολέμησαν με γενναιότητα  κι ήταν αποφασισμένοι ακόμα και να πέσουν στο πεδίο της μάχης για την πολυπόθητη τη λευτεριά. Ανάμεσά τους οι Οδυσσέας Ελύτης.  Γιώργος Σαραντάρης, Γιώργος Θεοτοκάς, Νίκος Καββαδίας, Στρατής Δούκας, Στρατής Μυριβήλης, Άγγελος Τερζάκης, Λουκής Ακρίτας , Ανδρέας Καραντώνης,  οι ηθοποιοί Μάνος Κατράκης, Παντελής Ζερβός, Λυκούργος Καλλέργης,  Θάνος Κωτσόπουλος, Στέλιος Βόκοβιτς,  Λάμπρος Κωνσταντάρας, Διονύσης Παπαγιαννόπουλος , Γκίκας Μπινιάρης, Νάσος Χριστογιαννόπουλος,  Φροίξος Θεοφανίδης, Μάκης Τζίνης, Στέφανος Πήλιος, Νίκος Αυγείας, Νίκος Σταυρίδης,  ο σπουδαίος ποιητής και ζωγράφος Νίκος Εγγονόπουλος και οι ομότεχνοί του  Σπύρος Βασιλείου και ο Γιάννης Τσαρούχης.

Ο Οδυσσέας Ελύτης , και ο Γιώργος Σαραντάρης υπήρξαν συμπολεμιστές. Κατά την διάρκεια του πολέμου προσβλήθηκαν από τύφο. Ο Σαραντάρης όμως δεν τα κατάφερε κι έφυγε στις 25 Φεβρουαρίου του 1941. Λέγεται μάλιστα, ότι ο Ελύτης το έργο του «Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας»  το έγραψε για τον φίλο του Σαραντάρη, αλλά και για να τιμήσεις όλους τους ανθυπολοχαγούς που χάθηκαν στα βουνά της Αλβανίας και κατά την άποψη του ποιητή κράτησαν στους ώμους τους όλο το βάρος αυτού του πολέμου.

Ένα σφίξιμο στην καρδιά φέρνει η εικόνα θανάτου από την ελεγεία που συνέθεσε ο Νομπελίστας.

«…Εκεί που πρώτα εκατοικούσε ο ήλιος

Που με τα μάτια μιας παρθένας άνοιγε ο καιρός

Kαθώς εχιόνιζε απ’ το σκούντημα της μυγδαλιάς ο αγέρας

Kι άναβαν στις κορφές των χόρτων καβαλάρηδες

Τώρα κείτεται απάνω στην τσουρουφλισμένη χλαίνη

M’ ένα σταματημένο αγέρα στα ήσυχα μαλλιά

M’ ένα κλαδάκι λησμονιάς στ’ αριστερό του αυτί

Mοιάζει μπαξές που τού ’φυγαν άξαφνα τα πουλιά

Mοιάζει τραγούδι που το φίμωσαν μέσα στη σκοτεινιά

Mοιάζει ρολόι αγγέλου που εσταμάτησε

Mόλις είπανε «γεια παιδιά» τα ματοτσίνορα

Kι η απορία μαρμάρωσε…

Κείτεται απάνω στην τσουρουφλισμένη χλαίνη.

Αιώνες μαύροι γύρω του

Aλυχτούν με σκελετούς σκυλιών τη φοβερή σιωπή

Kι οι ώρες που ξανάγιναν πέτρινες περιστέρες

Aκούν με προσοχή·

Όμως το γέλιο κάηκε, όμως η γη κουφάθηκε

Όμως κανείς δεν άκουσε την πιο στερνή κραυγή

Όλος ο κόσμος άδειασε με τη στερνή κραυγή

Και η μία συγκίνηση διαδέχεται την άλλη».

Ο Οδυσσέας Ελύτης στο κέντρο της φωτογραφίας σε μια στιγμή ενώ επιστρέφουν από το μέτωπο
Ο ανθυπολοχαγός Οδυσσέας Αλεπουδέλης

Η συμμετοχή του κατά κόσμον Οδυσσέα Αλεπουδέλη  σε αυτό τον πόλεμο, τον βοήθησε να αποκτήσει πλήρη επίγνωση , του τι σημαίνει αγώνας: «Η Αλβανία για τη σωματική μου υπόσταση ήταν μια περιπέτεια αβάσταχτη. Για την ψυχική μου όμως ιστορία είναι μια βαθιά τομή. Λίγοι ξέρουν ότι το κύριο βάρος του πολέμου το σήκωσαν οι ανθυπολοχαγοί και συμβολικά αυτό θέλησα να δείξω, ηρωοποιώντας έναν από αυτούς με το « Άσμα» που έγραψα. Από το άλλο μέρος ο πόλεμος έγινε η αιτία να συνειδητοποιήσω τι είναι ο αγώνας. Ομαδικός πλέον και όχι προσωπικός. Κατάλαβα τι σημαίνει να μάχεσαι ενταγμένος σε μια ομάδα που έχει ορισμένα ιδανικά και μάχεσαι και συ γι’ αυτό» [2]ξημέρωνε το φως….»

Στις 28 Οκτωβρίου 1940 ο ποιητής του Αιγαίου  επιστρατεύεται με τον βαθμό του ανθυπολοχαγού στην Υπηρεσία του Στρατηγείου του Α’ Σώματος Στρατού. Τον Νοέμβριο το Στρατηγείο μετακινείται στην Καλαμπάκα και στο Μέτσοβο. Στις 11 Δεκεμβρίου ο ποιητής μετατίθεται στη ζώνη πυρός. Την επομένη των Χριστουγέννων προωθείται στη γραμμή Καλλαράτες – Μπολένα, όπου τραυματίστηκε και μόλις, ανάρρωσε, ζήτησε να επιστρέψει στη θέση του .

Σε συνέντευξή του λίγο καιρό μετά απαντώντας στην ερώτηση, τι ήταν αυτό που τον συγκίνησε το έπος του Σαράντα, συγκλονίζει: «…ήταν ό, τι διάβαζα στην πράξη, και μ’ ένα σφίξιμο στην καρδιά μην τύχει και δακρύσω, αυτά που με ανία και δυσφορία διάβαζα ως τότε στα βιβλία και για την ιστορία της χώρας μου. ‘Ηταν μια βίαιη φορά προς τα εμπρός του λαού που είχε κάποτε ηττηθεί, όχι εξ αιτίας του, στη Μικρασία, και που τώρα θα έπαιρνε την εκδίκησή του. ‘Ετσι το έβλεπα εγώ. Σαν άχτι μακροχρόνιο που έβγαινε και ξεθύμαινε. Δεν έπαιζε ρόλο που ο εχθρός ήταν διαφορετικός. Ο εχθρός ήτανε η Τυραννία, ήτανε η μορφή του Άδικου, που την είχαμε υποστεί κάτω από διαφορετικές μορφές επί αιώνες και είχε γίνει μοίρα μας. Αυτή η εξέγερση εναντίον της Μοίρας, χωρίς υπολογισμό, μες στα όλα, αυτή η «όμορφη αφροσύνη», όπως λέω κάπου αλλού, ήτανε που ανέβαζε το γεγονός σε μιαν άλλη σφαίρα, ποιητική. Μέσα μου έγινε μια αναπαρθένευση των τριμμένων εννοιών. Οι λέξεις ξεφουσκώνανε και ξαναγεμίζανε με καθαρή ουσία. Με τη βοήθεια της ουσίας αυτής βρήκα το θάρρος να ξαναπροφέρω λόγια που ώς τότε φοβόμουνα επειδή τα συναντούσα μόνο στα χείλη των κούφιων πολιτικών και των πατριδοκαπήλων».

Στο πλευρό του Οδυσσέα Ελύτη πολέμησε με τον βαθμό του έφεδρου αξιωματικού και ο Λάμπρος Κωνσταντάρας, που ήταν αδελφικός του φίλος. Ο γιός του αξέχαστου ηθοποιού ο Δημήτρης Κωνσταντάρας είχε δηλώσει σχετικά  στην κάμερα του Mega:  «Ήταν ήρωας. Όταν ήμουν μικρός 7-8 χρονών και μου διηγούταν με μεγάλη περηφάνια τη συμμετοχή του στο αλβανικό μέτωπο. Θυμάμαι μου έλεγε: «έλα εδώ να δεις τι έγινε. Βάλε το χέρι σου, πιάσε το πλευρό μου. Βλέπεις κάτι που πετάει από κάτω; Αυτό είναι από όλμο!»

Σύμφωνα με στοιχεία,  που αντλήσαμε  από την ιστοσελίδα της επιτυχημένης τηλεοπτικής εκπομπής η «Μηχανή του Χρόνου», ο Λάμπρος Κωνσταντάρας, είχε λάβει το μετάλλιο τραυματία πολέμου. Λέγεται ότι αφού τραυματίστηκε και έγινε καλά στα μετόπισθεν, ζήτησε να ξαναγυρίσει στην πρώτη γραμμή.

Ο Λάμπρος Κωνσταντάρας σώθηκε χάρη στον Οδυσσέα Ελύτη, που τον μετέφερε έγκαιρα στο νοσοκομείο.Ο ίδιος είχε εκμυστηρευτεί  σε συνέντευξή του: «Στον πόλεμο είχα τραυματιστεί στο κεφάλι και μου ζήτησαν την υπογραφή μου, για να μου κάνουν διάτρηση στο κρανίο. Δεν υπέγραψα και γλίτωσα!».

Ο Λάμπρος Κωνσταντάρας λίγο πριν τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο
Ο Λάμπρος Κωνσταντάρας στο μέτωπο

Με την κήρυξη του πολέμου, ο Μάνος Κατράκης κίνησε για το μέτωπο και σώθηκε από θαύμα. Το ατίθασο άλογο που ίππευε .όταν τον είχε στείλε ο  διοικητής του να βοηθήσει τον οδηγό μιας κλινάμαξας, δεν υπάκουσε στα κελεύσματά του, όταν πέρασε με μεγάλη ταχύτητα ένα στρατιωτικό αυτοκίνητο και τον έριξε στο χείλος του γκρεμού.

Ο Κατράκης καταπλακώθηκε από το άλογο που είχε τραυματιστεί βαριά. Πέρασαν πολλές ώρες και οι συμπολεμιστές του τον είχαν κηρύξει αγνοούμενο. Ευτυχώς όμως στάθηκε τυχερός. Τον βρήκαν κάποιοι διερχόμενοι φαντάροι και τον μετέφεραν στο Μέτσοβο ένα ράκος, γιατί σκότωσαν το άλογο για να το γλιτώσουν από τα όρνια που το περιτριγύριζαν να το κατασπαράξουν.

Έλληνας στρατιώτης το 1940
Έλληνες στρατιώτες στα χιονισμένα βουνά του πολέμου

Ζωντανός βγήκε από φωτιά του πολέμου και ο ηθοποιός Διονύσης Παπαγιαννόπουλος. Λίγα χρόνια μετά την απελευθέρωσή του είχε παραδεχτεί δημόσια: «Δεν ξεχνιούνται όσα χρόνια και αν περάσουν. Πώς να σβήσει από τη μνήμη μου η εξόρμησις στο ύψωμα του Αγ. Αθανασίου στη Χειμάρα; Ανεβήκαμε με χέρια και πόδια, πολεμώντας με πέτρες. Είχα, θυμάμαι, πέντε φυσίγγια επί 20 ώρες. Εκεί που είχαμε σκαρφαλώσει, δεν μπορούσαν να μας φτάσουν τα μεταγωγικά. Κι εμείς πολεμούσαμε με πέτρες».

Στον Γιώργο Θεοτοκά αρνήθηκαν την κατάταξη , όταν εμφανίστηκε ως εθελοντής στο Γουδί στις 22 Νοεμβρίου 1940. Ο λογοτέχνης έβαλε μέσον στο στρατηγό Σέργιο Γυαλίστρα, αλλά δεν κατάφερε κάτι. Στις 3 Δεκεμβρίου του 1940 κατατάχθηκε στο Έμπεδο (μονάδα με στόχο την αναπλήρωση αντίστοιχης οργανικής υπηρεσίας ή μονάδας που είχε απομακρυνθεί από την έδρα της) και στις 17 Ιανουαρίου 1941 αποστρατεύθηκε. Τον Φεβρουάριο του 1941 κατατάχθηκε εκ νέου στον 12ο λόχο του ΓΕΑ, όπου εκπαιδεύτηκε στους όλμους.

Ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος το 40
Ο Γιώργος Θεοτοκάς με τη στολή του εθελοντή και ο Γιώργος Σεφέρης το 1941

Ο Νίκος Καββαδίας υπηρέτησε στην Αλβανία αρχικά ως ημιονηγός τραυματιοφορέας και αργότερα, λόγω της ειδικότητάς ως ασυρματιστής, στο σταθμό υποκλοπής της Γ΄ Μεραρχίας.

Ο Στρατής Δούκας πήρε μέρος στον πόλεμο ως αξιωματικός , καθώς στην Εθνική Αντίσταση και αντιμετωπίστηκε με βιαιότητα  από τους Γερμανούς κατακτητές για τη δράση του.

Ο λογοτέχνης Άγγελος Τερζάκης
Ο Άγγελος Τερζάκη στο μέτωπο

Στο βιβλίο του  Άγγελου Τερζάκη «Ελληνική εποποιία 1940-1941», που παρέμεινε στη ζώνη του πυρός ως το τέλος του πολέμου, ο αναγνώστης συναντά συγκλονιστικές σελίδες από τον αγώνα των Ελλήνων στην Αλβανία. Παραθέτουμε ένα σχόλιο του συγγραφέα , που δείχνει το μεγαλείο της ελληνικής ψυχής: «…Δεν είχαμε απαντήσει «όχι» στους Ιταλούς, επειδή πιστεύαμε πως θα τους νικούσαμε. Είχαμε απαντήσει έτσι γιατί αυτή ήταν η επιταγή της ελληνικής ψυχής και της ελληνικής Ιστορίας. Πίστεψε άραγε κανένας, εκείνες τις στιγμές, στο ενδεχόμενο μιας νίκης; Λογικά, όχι βέβαια. Στιγμές τέτοιες δεν μοιάζουν με τίποτα. Όταν η Ιταλία τον περασμένο Οκτώβριο, είχε επιτεθεί, όλοι θαρρούσαν πως ο αγώνας θα γίνει για την τιμή των όπλων και μόνο. Η ομορφιά εκείνης της ώρας δεν ήταν η προσδοκία της νίκης, ήταν η απόφαση για τέλος ταιριαστό. Η νίκη είχε έρθει από τον αποχαιρετισμό ακριβώς στη ζωή, από την απόφαση να κοπούν όλες οι γέφυρες που φέρνουν πίσω. Τώρα που η Γερμανία βροντούσε με ατσαλόφραχτη γροθιά την πόρτα της χώρας, κανένας δεν γελιόταν, η ώρα ήταν πολύ δραματική για κομπασμούς. Κι όμως, ένας άνεμος τρελής ελπίδας φύσηξε για μια στιγμή: – Πού ξέρεις! Οι νίκες της Αλβανίας ήταν ολοζώντανες, το έθνος είχε αποκτήσει μια καινούργια επίγνωση γι’ αφανέρωτες δυνατότητές του, το θαύμα έμοιαζε χώρος οικείος… Ο επιπόλαιος παρατηρητής θα υποθέσει εδώ πως ήταν υπερτίμηση φαντασμένη κι άκριτη. Λάθος. Ήταν χαμογέλασμα φρεναπάτης. Η τραγική περηφάνεια έχει αντιδράσεις που μπορούν να ξεγελάσουν τον απρόσεκτο…»

Έλληνες στρατιώτες πριν την μάχη
Γυναίκες μεταφέρουν πυρομαχικά στα βουνά της Ηπείρου

Στον απελευθερωτικά αγώνα των Ελλήνων αφιέρωσε ο Νίκος Εγγονόπουλος το ποίημά του «Μπολιβάρ»:

 «Για τους μεγάλους, για τους ελεύθερους,

για τους γενναίους, τους δυνατούς,

Αρμόζουν τα λόγια τα μεγάλα, τα ελεύθερα,

 τα γενναία, τα δυνατά».

 Ο Εγγονόπουλος πολέμησε, συνελήφθη από τους Γερμανούς, μεταφέρθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, από όπου δραπέτευσε και επέστρεψε στην Αθήνα με τα πόδια.

Στο ελληνοαλβανικό μέτωπο έδωσε το παρόν και ο Γιάννης Τσαρούχης. Στη φωτογραφία που τον απεικονίζει με τη χλαίνη και κάνει τον γύρο του διαδικτύου κάθε εθνική επέτειο ο εικαστικός καλλιτέχνης κρατά την εικόνα της Παναγίας. Την ζωγράφισε μετά από διαταγή του διοικητή για να κοσμήσει το τέμπλο της εκκλησίας, που επρόκειτο να ανεγερθεί σε έναν γκρεμισμένο μύλο, εκεί που εμφανίστηκε η Μεγαλόχαρη και εμψύχωσε τους στρατιώτες.

Ο Νίκος Εγγονόπουλος
Ο Γιάννης Τσαρούχης και η Παναγιά που ζωγράφισε στον πόλεμο του 40

Όπως και νάχει…

«Σε μερικούς ανθρώπους έρχεται μια μέρα

που πρέπει το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο Όχι

να πούνε…

Ο αρνηθείς δεν μετανιώνει. Αν ρωτιούνταν πάλι,

«όχι» θα ξαναέλεγε.»

Κι εμείς κλείνουμε ευλαβικά το γόνυ αφιερώνοντάς τους  παραπάνω στίχους του Αλεξανδρινού Κ. Π. Καβάφη στους ήρωες Έλληνες αλλά και σε όλους τους λαούς της γης που δεν δείλιασαν, όταν χτύπησαν  τα τύμπανα του πολέμου να μπουν στη μάχη, για να διατηρήσουν την ανεξαρτησία τους.

Σημαντικά ευρήματα από το προϊστορικό Ακρωτήρι Θήρας

Ομάδα Σύνταξης InTown Post

Ομάδα Σύνταξης InTown Post

info@intownpost.com

Κατά την διάρκεια των συνεχιζόμενων ανασκαφικών εργασιών στο Ακρωτήρι Θήρας που τελούν υπό την αιγίδα της Εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας υπό την δ/νση του ομότιμου καθηγητή κ. Χρ. Ντούμα, με την χορηγία του Kaspesky Lab, έρχονται στο φως σημαντικά νέα στοιχεία.

εικόνα 2
εικόνα 3

Σε εσωτερικό χώρο σημαντικού κτηρίου, πιθανότατα δημόσιου χαρακτήρα, γνωστού με το συμβατικό όνομα «οικία των Θρανίων» όπου το 1999 είχε βρεθεί ο περίφημος χρυσός αίγαγρος – που εκτίθεται στο Μουσείο Προϊστορικής Θήρας, τοποθετημένος σε πήλινη λάρνακα,δίπλα σε σωρό κεράτων ζώων – , βρέθηκαν εφέτος, κάτω από τις επιχώσεις καταστροφής, με χρονολογική ακολουθία, αρχικά αμφορείς και στη συνέχεια μικρές ορθογώνιες πήλινες λάρνακες (εικ. 2-3).

εικόνα 4
εικόνα 7

 

Όπως αναφέρεται σε σημερινή ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού – Αθλητισμού, μετά την σταδιακή αποκάλυψη και τον καθαρισμό μικρής λάρνακας στην ΒΔ γωνία του χώρου βρέθηκε μαρμάρινο πρωτοκυκλαδικό γυναικείο ειδώλιο τοποθετημένο διαγώνια στον πυθμένα του σκεύους (εικ. 4).

Από την ομάδα λαρνάκων της ΝΑ γωνίας του χώρου αποκαλύφθηκαν τρεις (εικ. 5), από τις οποίες οι δύο μικρότερες περιείχαν μάζα πηλού σε ωοειδή διαμόρφωση (εικ. 6), ενώ στην μεγαλύτερη είχαν τοποθετηθεί ανεστραμμένοι δύο μαρμάρινοι πρωτοκυκλαδικοί κρατηρίσκοι, μια μαρμάρινη φιάλη και ένα αγγείο αλαβάστρινο (εικ. 7).

 Η εν εξελίξει έρευνα στο Ακρωτήρι αποκαλύπτει σταδιακά έναν χώρο τελετουργικών πράξεων, πολύ κοντά στην Ξεστή 3, ένα σημαντικό δημόσιο κτήριο με πλούσια τοιχογραφική διακόσμηση, στο νότιο όριο του οικισμού.

Τα ευρήματα αυτά αναμφισβήτητα σχετίζονται με τις αντιλήψεις και τις δοξασίες της Θηραϊκής κοινωνίας και προκαλούν ερεθίσματα για νέα ερμηνευτική ώθηση σε ουσιώδη ερωτήματα για την ιδεολογία και πιθανώς τη θρησκεία της κοινωνίας του προϊστορικού Αιγαίου.​

Κλειστοί όλοι οι Αρχαιολογικοί χώροι και τα Μουσεία στις 11 Οκτωβρίου 2018

Ομάδα Σύνταξης InTown Post

Ομάδα Σύνταξης InTown Post

info@intownpost.com

Μετά από ομόφωνη απόφαση του Γενικού Συμβουλίου της Πανελλήνιας Ένωσης Υπαλλήλων Φύλαξης Αρχαιοτήτων (ΠΕΥΦΑ) αποφασίστηκε η ενεργή συμμετοχή και η στήριξη των Αρχαιοφυλάκων στην 24ωρη προειδοποιητική απεργία που προκήρυξε η Ομοσπονδία του Υπουργείου Πολιτισμού (ΠΟΕ-ΥΠ.ΠΟ.) στις 11 Οκτωβρίου 2018.

Σε ανακοίνωσή της η διοίκηση της ΠΕΥΦΑ  καλεί την κυβέρνηση να καταργήσει τις σχετικές νομοθετικές ρυθμίσεις που θίγουν το καθεστώς ιδιοκτησίας των Μνημείων και των Μουσείων της χώρας μας.

Το intownpost.com, διαδικτυακή πύλη πολιτισμού θεωρεί υποχρέωσή του, να προβάλει το θέμα και δημοσιεύσει αυτούσια την ανακοίνωση των αρχαιοφυλάκων.

Το πλήρες κείμενο έχει ως εξής:

Παρά τις δηλώσεις κυβερνητικών αξιωματούχων ότι θα υπάρξουν διορθώσεις στην Υπουργική απόφαση Αριθμ.0004586 ΕΞ 2018 σύμφωνα με τον Νόμο 196 παρ.6 και 209 του ν.4389/2016, ακόμα δεν έχουμε δει καμία τέτοια πρωτοβουλία.

Καλούμε την κυβέρνηση και την πολιτική Ηγεσία του ΥΠ.ΠΟΑ.:

α)Να δώσει στην δημοσιότητα εδώ και τώρα τον πλήρη κατάλογο των παραχωρηθέντων μνημείων.

β)Να δημοσιοποιηθούν οι όροι παράδοσης στους δανειστές της πολιτιστικής μας κληρονομιάς καθώς και η σύνθεση της επιτροπής που έλαβε την σχετική απόφαση.

γ)Να κατοχυρωθεί θεσμικά η άρση της παράδοσης αλλά και η δημιουργία του κατάλληλου θεσμικού πλαισίου που θα κάνει αδύνατη στο μέλλον τη δυνατότητα παραχώρησης της κυριότητας αλλά και της διαχείρισης των μνημείων μας.

Κύριοι Υπουργοί,

Δεν έχετε κανένα δικαίωμα και καμία εξουσιοδότηση από τον Ελληνικό λαό να διαπραγματεύεστε και να εκχωρείτε την πολιτιστική μας κληρονομιά σε οποιονδήποτε και με οτιδήποτε αντάλλαγμα, διότι δεν σας ανήκουν, δεν είναι περιουσία σας.

Η ΠΕΥΦΑ θα κλιμακώσει  στον υπέρτατο βαθμό τον αγώνα για την προστασία της  πολιτιστικής μας κληρονομιάς γιατί όπως την προστάτευσαν και την διαφύλαξαν οι προηγούμενες γενεές έτσι έχουμε χρέος και ευθύνη να την παραδώσουμε και εμείς στις επόμενες .

Για αυτό σας καλούμε άμεσα να καταργήσετε τις σχετικές Νομοθετικές ρυθμίσεις, που θίγουν το καθεστώς ιδιοκτησίας των Μνημείων και των Μουσείων της Χώρας μας.

                                                                                         Το Γενικό Συμβούλιο της ΠΕΥΦΑ

Η Π.Ε.Υ.Φ.Α. καταγγέλλει ξεπούλημα Αρχαιολογικών Χώρων και Μουσείων

Ομάδα Σύνταξης InTown Post

Ομάδα Σύνταξης InTown Post

info@intownpost.com

Με πολύ μεγάλη ανησυχία και έντονο προβληματισμό ενημερωθήκαμε για την παραχώρηση στους δανειστές κομμάτι του πολιτισμού μας στο νομό Χανίων κάτι το οποίο ήταν κρυφό μέχρι σήμερα. Όπως όλα δείχνουν, ακόμα και η Ακρόπολη των Αθηνών μπορεί να υπαχθεί στο υπερταμείο. Κάτι που σημαίνει πως ανοίγει ο δρόμος όποια στιγμή το θελήσει μια κυβέρνηση να «εκχωρηθεί» στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Σε κάθε περίπτωση, αφαιρείται από το υπουργείο Πολιτισμού κάθε ακίνητο που του ανήκει, συμπεριλαμβανομένων  μουσείων, διατηρητέων κτιρίων αλλά και οικοπέδων όπου διεξάγονται ανασκαφές.

Προκαλεί μεγάλα ερωτηματικά σε εμάς και είναι σίγουρο ότι η σκόπιμη αποσιώπηση της συγκεκριμένης μεταβίβασης κρύβει πιθανότατα και αλλά πολύ μεγάλα αρχαιολογικά μουσεία και χώρους. Διαφορετικά γιατί να μην το έχουν δώσει στην δημοσιότητα; Τα λόγια που αναφέρονται σε πιθανές εξαιρέσεις ας τα πουν σε αφελείς να τα πιστέψουν.

Οι αρχαιοφύλακες είναι αυτοί, που μαζί με όλους τους εργαζόμενους του υπουργείου πολιτισμού διαφυλάττουν την πολιτιστική μας κληρονομία. Εμείς θα προσπαθήσουμε με όλες μας τις δυνάμεις να μην πουληθεί ούτε ένα πετραδάκι του αρχαίου πολιτισμού μας και επειδή μέχρι τώρα δεν είδαμε καμιά αντίδραση πέραν του ΣΕΑ καλούμε όλους όσους ‘εμπορεύονται’ τον πολιτισμό της χώρας μας και την ιστορία του να σταθούν δίπλα μας. Σας καλούμε όλους να προστατεύσουμε τα μνημεία μας (για τα οποια εντέχνως, δεν γίνεται πουθενά λόγος . Οι νόμοι αναφέρονται… όλως τυχαίως… σε αρχαιολογικούς χώρους, ενώ είναι γνωστό πως πολλά μνημεία δεν αποτελούν αρχαιολογικούς χώρους, αλλά έχουν κηρυχθεί αυτοτελώς). Επίσης τα μουσεία μας και κτίρια του σύγχρονου πολιτισμού (το Μουσείο Ακρόπολης δεν είναι καν κηρυγμένο. Η Εθνική Πινακοθήκη και το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης ) δεν έχουν εξαιρεθεί. Είναι πολλά τα παραδείγματα που θα μπορούσαμε να αναφέρουμε.

Η ΠΕΥΦΑ ζητά άμεση δημοσιοποίηση όλων των εκχωρούμενων δημοσίων ακινήτων και ιδιαίτερα αυτά που αφορούν αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία, και μουσεία, ακίνητα που έχουν απαλλοτριωθεί για αρχαιολογικούς σκοπούς και πολιτιστικά κτίρια. 

Η εκτελεστική γραμματεία της ΠΕΥΦΑ θα εισηγηθεί στο Γενικό Συμβούλιο άμεσα για πανελλαδικές απεργίες. Η απάντηση μας θα είναι πολύ σκληρή.

Η πολιτιστική μας κληρονομιά ανήκει σε όλους τους Έλληνες και δεν έχει δικαίωμα καμιά κυβέρνηση ούτε να την διαπραγματεύεται ούτε να την εκχωρεί.

                           Η εκτελεστική γραμματεία της ΠΕΥΦΑ

«Αύγουστος, ο μήνας της Παναγιάς, με την Μεγαλόχαρη να κυριαρχεί στην ελληνική ποίηση», γράφει η Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

smaragdamichalitsianou@gmail.com

Ο Αύγουστος για τoν Ελληνισμό είναι ο μήνας της Παναγιάς, που τιμάται η μνήμη της και η μετάστασή της από την γη στον ουρανό. Η γιορτή της Θεομήτορος θεωρείται από τις κορυφαίες γιορτές  της Χριστιανοσύνης και δεν είναι ένα πένθιμο γεγονός, επειδή η Θεοτόκος  «μετέστη προς την ζωήν».

Ολόκληρος ο όγδοος μήνας του χρόνου   είναι αφιερωμένος στην Πλατυτέρα των Ουρανών με τις παρακλήσεις, τη νηστεία, τη Κοίμησή της, τα Μεθεόρτια, τα Εννιάμερα και με την κατάθεση της Αγίας Ζώνης στις 31 Αυγούστου.

Σε ολόκληρη την Ελλάδα, η Κοίμηση της Θεοτόκου εορτάζεται με ιδιαίτερη λαμπρότητα, ονομάζεται δε και «Πάσχα του Καλοκαιριού». Σε πολλά Αιγαιοπελαγίτικα νησιά, όπως στην Τήνο, την Πάρο και την Πάτμο περιφέρουν επιτάφιο προς τιμήν της Παναγίας. Στις εκκλησίες και τα μοναστήρια της χώρας που είναι αφιερωμένες  στην Κοίμηση της Θεοτόκου διοργανώνονται παραδοσιακά πανηγύρια.

Μεγάλη γιορτή γίνεται στην Παναγία τη Σουμελά, η εικόνα της οποίας από το όρος Μελά βρέθηκε στο Βέρμιο Ημαθίας. Στην Τήνο η γιορτή της Παναγίας  συνδέθηκε με τον τορπιλισμό της «Έλλης» και μαζί με την Κοίμησή της οι Έλληνες τιμούν την μνήμη αυτών που χάθηκαν.

Πολλές οι ιδιότητες της Θεοτόκου, όπως Ελεούσα, Κυρία, Μεγαλόχαρη, Σωτήρα, Βοήθεια, Οδηγήτρια, Φανερωμένη, Βρεφοκρατούσα, Γλυκοφιλούσα, Γαλατούσα, Μεγαλομάτα, Θρηνούσα ,Μαχαιρωμένη, Γερόντισσα, κι ακόμα πολλά. Δεκάδες και τα προσωνύμια που αποδόθηκαν στη μητέρα του Κυρίου, που συνδέονται άμεσα  από τον τρόπο εύρεσης της εικόνας της ή από θαύμα της. Αλλά και από την εποχή των αγροτικών εργασιών με τις οποίες συμπίπτει η εορτή της, όπως  Φλεβαριανή, Μεσπορίτισσα, Πολυσπορίτισσα, Ακαθή  και τέλος από ιδιάζοντα χαρίσματά της, που είναι  Αμπελακιώτισσα, Δαμάσια, Παλατιανή, Ολυμπιώτισσα, Υψηλή.

Στη Λέρο δεσπόζει η Καστροβασίλισσα, στην Αστυπάλαια η Πορταΐτισσα, στη Ρόδο η Κρεμαστή και στην Πάρο η Εκατονταπυλιανή, στη Λέσβο η Αγία Σιών της Αγιάσου και στη Νίσυρο η Σπηλιανή Κυρά. Στην Κρήτη η Καλυβιανή και η Μεγάλη Παναγιά της Νεάπολης, στην Ίμβρο η Παναγιά η Ιμβριώτισσα και στη Χαλκιδική η Μεγάλη Παναγιά. Στη Γουμένισσα το Θεομητορικό Μοναστήρι, στην Ήπειρο η Μολυβδοσκέπαστη, στην Κεφαλονιά η Οφιούσα, στην Άνδρο η Φανερωμένη, στην Κάρπαθο η Παναγιά της Ολύμπου και η Χοζοβιώτισσα στην Αμοργό. Στη Σκιάθο η Βαγγελίστρα, στο Λεωνίδιο Κυνουρίας η Παναγιά της Έλωνας και η Επισκοπιώτισσα στη Μαντινεία. Η Παναγία αποτέλεσε ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης στη νεοελληνική ποίηση.

Αγγελος. Σικελιανός

Ο Άγγελος Σικελιανός έγραψε το Δεκαπενταύγουστο του σαράντα:

Ω, Εσύ των Ουρανών η πλατυτέρα,

που αγκάλιασες τα έθνη και τους λαούς,

των λαών και των εθνών η θεία Μητέρα,

π’ όλους της γης ξεχείλισες τους ναούς.

Μάνα, π’ αγνάντια μου είσαι ως θερισμένη

απ’ αστάχυα χλωμότατη πλαγιά,

κ’ είσαι κ’ η Ελλάδα, κ’ είσαι η Κοιμωμένη

με σταυρωτά τα χέρια Παναγιά·

Μάνα, που ο νους Σου μοναχά το ξέρει

αν, αντίκρυ στην αγία Σου εντολή,

η καρδιά μου δεν είναι ως περιστέρι

αθώα, δοκιμασμένη και καλή.

δώσε την ώρα τούτη (κ’ είναι τώρα

π’ αγγίζουμε τον ύστερο βυθό

κι αργοσημαίνει η προαιώνια ώρα)

στην άγια εντολή Σου να σταθώ

ανύσταχτος, στην άκρη γινώμενος

αγρύπνια μιαν απέραντη ματιά,

σαν ο Ιησούς Χριστός Εσταυρωμένος,

σαν οι Άγιοι Παίδες μέσα στη φωτιά!

 

 

Ο Νίκος Καζαντζάκης σε ένα απόσπασμα από το  κείμενό  του με τον τίτλο Τυπικάρης αποδίδει τιμές στην Θεοτόκο:

Παρθένα Μάνα, που σαν πνεύμα ο σπόρος έπεσε στο ανέγγιχτο κορμί σου και σαρκώθη ο Λόγος, το απάρθενο τρυγώντας σπλάχνο σου, σα βρέφος! Ω, Δέσποινά μου Υποταγή, τον πόνο δέξου τον και Συ, σαν το σταυρό, και γείρε το κεφάλι με υπομονή, κατά γης, χαμογελώντας να μην πνιγεί, Κυρά, στα κλάματά Σου ο κόσμος! Εσύ ’σαι η κιβωτός, που σαν αυγό στην άβυσσο λαμποκοπάς και πλες στου Θεού τα σκοτεινά νερά, τα σπέρματα όλα μέσα σου φρουρώντας. Το πράσινο δρεπανωτό πατάς φεγγάρι κι όλες στα χέρια σου κρατώντας τις ελπίδες μας, στον άγριο ουρανό τρεμάμενη ανεβαίνεις κι αχνογελώντας στέκεσαι πλάι στο γυιό Σου.Εσύ ’σαι το ανθισμένο το κλαρί στην άβυσσο της δύναμής Του· εσύ ’σαι ο στοχασμός ο πράος μέσ’ στο φλεγόμενο καμίνι της οργής Του.

Νίκος Κζαντζάκης
Κωστής.Παλαμάς

Ο Κωστής Παλαμάς στην Η φλογέρα του βασιλιά  VIII

Κλίνει ευλαβικά το γόνυ στην αειπάρθενο:

Η ζωγραφιά επιστήμη του και η σκέψη του η Παρθένο.

Και τίποτε άλλο. Βουβαμός και ανηξεριά. Και πάντα

κατάχνια του έζωνε το νου, του σφράγιζε το στόμα,

και μοναχά στα χείλια του τρεμόφεγγε και σβούσε

και σάλευε νυχτοημέρα το δίλογο τραγούδι

σ’ όλους τους ήχους του ψαλμού: Χαίρε, Χαριτωμένη,

Κι άστραφτε κι από τη χαρά κι από την περηφάνια

του λόγου και δε χαιρόταν και καύκημα δεν του ήταν.

το πλαστουργό κοντύλι του που κράταε κυβερνώντας,

νύχτες και μέρες και γιορτές κι αργατινές, μιλούσε

με κεία τα δυο ιερολόγα: Χαίρε, Χαριτωμένη!

Κ’ ήρθε καιρός που ανήμπορος και το κοντύλι ακόμα

να περπατά στον πάπυρο, της Παναγιάς ζωγράφος,

μια μπόρεση του απόμεινε: γονατιστός να πέφτει

στην άγια εικόνα της Κυράς, όπου την ξάνοιγε, όπου

με το σιγομουρμούρισμα: Χαριτωμένη, Χαίρε!

Όλα του κόσμου ανόητα κι αλλότρια όλα του ήταν,

ώσπου ήρθε η ώρα η φοβερή κι η αφεύγατη με κεί-

να τα λόγια τα μοσκόβολα κι απάνου στα φτερά του.

πάει λυτρωμένη απ’ το κορμί μακάρια κι η ψυχή της.

Το λείψανό του ευωδίασε τη γη που τόνε πήρε

κι απάνου από το μνήμα του πλήθαινε ο μόσκος και ήρθε,

πλημμύρισε η μοσχοβολιά στο μοναστήρι και ήταν

τριγύρω σα μιαν άνοιξη, πλούσια κι αλόγιστη ήταν

Κ’ έναν καιρό κάποιον Απριλίου φανταχτερού και κάποιον  σπάταλον Μάη, στα νιάμερα, γίνηκε μέγα θάμα.

Στο μνήμα το μοσκόβολο ξεφύτρωσε άσπρος κρίνος.

Απάνου στα κρινόφυλλα χρυσογραμμένα λόγια

διαβάζονταν ολόλαμπρα: Χαίρε, Χαριτωμένη!

Κ’ ήτανε κάτι αφάνταστο και η μυρουδιά του κρίνου

Τρέχει, φωνάζει ο Γούμενος: – Σκάφτε, παιδιά μου, ανοίχτε το μνήμα, Θάμα! Κύριε, μεγάλη η δύναμή Σου!

Τάχα κι από πού να ’ρχεται, τάχα και πού να πάει

τάχα και πού η χρυσοπηγή της χάρης που ανάβει

απ’ την Κυρά Αειπάρθενο; – Και σκάψανε κι ανοίξαν·

από το στόμα του νεκρού να ο κρίνος, φουντωμένος!

Και σα ν’ αργοψιθύριζε το στόμα του και μέσα

στο μνήμα το τραγούδι του! -Χαίρε, Χαριτωμένη!-

Το πήραν ευλαβικά το λείψανο, το ψάχνουν

και βρίσκουν την κρινόριζα μέσ’ στην καρδιά του αγίου…

Και στην καρδιά καταμεσής, απίστευτα γραμμένη,

της Παναγιάς η ζωγραφιά. Χαριτωμένη, Χαίρε!

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης αφιερώνει στη θαυματουργή Παναγία την Κουνίστρα τους παρακάτω στίχους :

Εις όλην την χριστιανοσύνη

μία είναι μόνη Παναγία αγνή,

Κόρη παιδίσκη, Άσμα Ασμάτων

χωρίς Χριστόν, Θείο παιδί στα χέρια,

και τρεφομένη με Αγγέλων άρτον.

Εσύ ’σαι η μόνη Παναγία Κουνίστρα,

που εφανερώθεις στης Σκιάθου το νησί

εις δένδρον πεύκου επάνω καθημένη

κι αιωρουμένη εις τερπνήν αιώραν,

όπως αι κορασίδες συνηθίζουν.

Εφανερώθεις κι όλος ο λαός

μετά θυμιαμάτων και λαμπάδων

εν θεία λιτανεία σε παρέπεμψε

κι εσήκωσεν ωραίον λευκόν ναόν,

που με πιατάκια ελληνικά σού στόλισε.

Κι όλος ο ήλιος έλαμπε εις τον ναόν σου

και φως το πλημμυρούσε μαργαρώδες

όλα τ’ αστέρια εφεγγοβολούσαν

και η σελήνη εχάιδευε γλυκά

τα απλά της εκκλησίας σου καντηλάκια.

Κι είδες η Κόρη του λαού την πίστιν

είδες την πτώχειαν κι ευσπλαγχνίσθης,

όπως το πάλαι είχε σπλαγχνισθή ο Υιός σου

τους προγόνους του ίδιου του λαού,

ως πρόβατα μη έχοντα ποιμένα.

Κι άρχισες να γιατρεύεις τους αρρώστους

και να γιατρεύεις τους δαιμονισμένους,

που ήρχετο ώρα κι εις τους τοίχους εκτυπώντο

με φοβερόν συγκλονισμόν,

κι άρχισες, θεία, να θαυματουργείς.

Κι η χάρη σου ξαπλώθηκε ως τα πέρατα

του ειρηνικού νησιού της Σκιάθου,

ω, Παναγιά μου, κόρη πάναγνη, καλή.

Κι ίσως να φτάσει κι ως εμένα και ν’ απλώσει

γαλήνη στην ψυχή μου την αμαρτωλή.

Αριστοτέλης Βαλαωρίτης

 

Ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης στο ποίημά του η Φανερωμένη  παρουσιάζει μια απελπισμένη μητέρα, που προσφεύγει στην εικόνα της Παναγίας Φανερωμένης εκλιπαρώντας για την σωτηρία του παιδιού της.

 

Κυρά Φανερωμένη μου, παρηγοριά του κόσμου, βόηθα με την πανόρφανη!

Τ’ άγιο σου χέρι δος μου για ν’ ανεβώ στο βράχο σου!

Δεν ήλθες ψες το βράδυ ωσάν αχτίδ’ ανέλπιστη στο μαύρο μου τον Άδη, κι εσφόγγισες το δάκρυ μου και μούπες συ,

Κυρά μου, να πάρω το παιδάκι μου στην έρημη αγκαλιά μου και να το φέρω να το ιδείς;

Παρθένε, βοήθησέ με… Τα γόνατά μου εδείλιασαν…κατέβα, πρόφθασέ με…

 

 

Ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος στο Παγωμένο Φεγγάρι αναζητά την Παναγία:

… Το πέλαγος ασπρίζει κάτου από τ’ άσπρο φεγγάρι,

ασπρίζει ζουμπούλι και γιασεμί.

Κ’ είναι η ώρα η μέγιστη που τραγουδούν και στενάζουν οι εκκλησιές που τραγουδούν και στενάζουν τα ρημοκλήσια, που τραγουδεί και στενάζει η Μεγαλόχαρη,

η Παναγιά του πελάγου, η Τηνιακή,

η θαλασσόχαρη Παναγίτσα…

Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος
Κωνσταντίνος Π. Καβάφης

 

Ο Κωνσταντίνος Π. Καβάφης σχολιάζει στο ποίημά του

Το Νιχώρι:

… «Εάν στης Κουμαριώτισσας της Παναγιάς θελήσεις

την εκκλησιά να μπεις μ’ εμέ, φανατικός συγχώρει

αν είμ’ εκεί. Άλλην θαρρώ χάριν οι παρακλήσεις

έχουνε στο πιστό Νιχώρι…

Ο Οδυσσέας Ελύτης στη συλλογή του Προσανατολισμοί  μας ταξιδεύει με την Κεχαριτωμένη Μαρία στην πλώρη

Με το καίκι και με τα πανιά της Παναγίας

Έφυγαν με το κατευόδιο των ανέμων.

Στα πρώτα σπλάχνα του ο καιρός. Μπορείς να δεις ακόμη

Πριν απ’ την αρχική φωτιά την ομορφιά της άμμου

Όπου έπαιζες τον όρκο σου κι όπου είχες την ευχή

Εκατόφυλλη, ανοιχτή στον άνεμο της Παναγίας.

Οδυσσέας Ελύτης
Γιάννης Ρίτσος

Ο Γιάννης Ρίτσος  στο «Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού» οραματίζεται:

Όταν περνούσε η Παναγία σιωπηλή κάτου απ’ τα δέντρα κανένας δεν την άκουσε

Τα σκυλιά δε γαυγίσαν στις αυλόπορτες.

Μονάχα τα τριζόνια τη χαιρέτισαν,

κι ένα μεγάλο αστέρι χτύπησε

σε μια χορδή κάποιο άγνωστο τραγούδι

που τ’ ακούσαν μόνο τα παιδιά στον ύπνο τους

και γύρισαν απ’ τα’ άλλο τους πλευρό χαμογελώντας.

Η Ζωή Καρέλλη διαβαίνει τη «Στενή Πύλη», που την οδηγεί στην εκκλησία της Παναγιάς.

Μακριά δεν είναι η εκκλησία, όπου η θεοσεβής μητέρα μου πήγαινε τακτικά, στη Γοργοεπήκοο ή την ελπιδοφόρο Δεξιά. Παλιά κι άλλη εκκλησία, γλυκειά η Γρηγορήτρα «η Παναγούδα» ως την αποκαλούσαν η μάμμη, η προμάμμη, όλες γυναίκες φιλόθρησκες, σεμνές και σοβαρές, στέκονταν στα στασίδια και προσεύχονταν τις κατανυκτικές τους επικλήσεις, αγνές, συνεσταλμένες έψαλλαν παρακλήσεις μικρές και τις μεγάλες δεήσεις, αγιασμούς και ωραία τροπάρια, στις αγρυπνίες ολονύκτιες κι άνοιγαν τα κλεισμένα παρεκκλήσια για ευχαριστίες, υπέρ υγείας αγαπημένων προσώπων, όταν ασθενούσαν, και διάβαζαν ευχές. Κι όταν υπέφεραν, προσέτρεχαν, επιμελώς, εκοίταζαν και μάθαιναν τη σοβαρότητα της μορφής Σου, Υπεραγία, «των θλιβόμενων η χαρά», διδάσκονταν την εγκαρτέρηση της έκφρασής Σου, την οδυνηρή χαρά. Τώρα, Σεπτή, είναι μεγάλη η επιβουλή και η ευλάβεια μικρή κι η πίστη παίρνει άλλη δύναμη.

Ζωή Καρέλλη
Νικηφόρος Βρεττάκος

 

Ο Νικηφόρος Βρεττάκος συμμετέχει στη Χαρά της Παναγίας:

Η Παναγία χτενίζει

τα χρυσά της μαλλιά στο μικρό της παράθυρο

μια θαλασσιά πεταλούδα πετά γύρω απ’ τη μία της

πλεξούδα που κρέμεται.

Βασιλεύει ο ήλιος.

Ο Ιωσήφ ανεβαίνει πιο ψηλά, να της κόψει

ένα κόκκινο άνθος.

 

Ο Νίκος Καρούζος στο «Χρονικό της αταραξίας» μας δίνει μία άλλη εικόνα:

πικράθηκεν ο χάρος ο χαραμοφάης

καθώς η Παναγία κυλιότανε στα κιτρολέμονα

κι είχε δέσει το δαίμονα

στα θεόρατα γιασεμιά της χαρμολύπης…

Νίκος Γκάτσος

Περνάμε σ’ έναν άλλο σημαντικό ποιητή και στιχουργό, ο οποίος έχει γράψει μερικά από τα λατρεμένα τραγούδια του στενού συνεργάτη του Μάνου Χατζιδάκι, αλλά και του Μίκη Θεοδωράκη, του Σταύρου Ξαρχάκου, και άλλων συνθετών. Ο Νίκος Γκάτσος μας αφήνει «Μια Παναγιά» χιλιοτραγουδισμένη….

Μια Παναγιά

μιαν αγάπη μου έχω κλείσει

σε ερημοκλήσι αλαργινό.

Κάθε βραδιά

Της καρδιάς την πόρτα ανοίγω

κοιτάζω λίγο

και προσκυνώ.

Μια Παναγιά

μιαν αγάπη μου έχω κλείσει

σε ερημοκλήσι αλαργινό.

Κάθε βραδιά

Της καρδιάς την πόρτα ανοίγω

δακρύζω λίγο και προσκυνώ

 

Ο Ματθαίος Μουντές στα οθόνια κείμενά  μας γνωστοποιεί:

…Διαδόθηκε πως είδαν την Παναγιά να υφαίνει

μικρά ράσα για τα παιδιά των σκλάβων.

Κάθεται, λένε, παράμερα, κάτω από ένα σκίνο,

υφαίνει και κλαίει. Ποιος ξέρει, ίσως ν’ άκουσε

για την προδοσία.

Η Παναγιά δεν είναι μια ξένη σε τούτο τον τόπο…

…κάτι παιδιά είπαν πως την είδαν να κοιμάται

πολλές βραδιές σε κείνα τα χαλάσματα στο ρέμα.

Άραγε πληροφορήθηκε για τη λόγχη;

Τα πηγάδια –ευτυχώς– φέτος γέμισαν.

Λένε πως βοήθησαν σ’ αυτό πολύ τα δάκρυά Της…

Ματθαίος Μουντές
Κική Δημουλά

Και η Κική Δημουλά συναντά την Παναγία σε ένα φθινοπωρινό περίπατο:

 Το τοπίο ομαλά κυλάει απ’ τις γύρω κορφές

κι εκβάλλει στο παράθυρό μου.

Οι πιο ψηλές κορφές ων πεύκων εξέχουν

κι είναι σαν τα παιδιά που παίρνουνε στον ώμο

στις παρελάσεις για να βλέπουν:

Η Παναγιά η Ελευθερώτρια

τραβάει κουπί μέσα στην πάχνη,

κι η καμπάνα ξεχνάει να πει άφες αυτοίς.

Τα πουλιά ωραία σκορπίζονται

στην απλή των φτερών τους θρησκεία,

κι ο Υμηττός στο μισομπλέ μυστικισμό του

απωθεί την χωμένη στα πόδια του

Ευχόμαστε Χρόνια Πολλά…

Eκδήλωση για τον αρχιτέκτονα Θουκυδίδη Βαλεντή

Ομάδα Σύνταξης InTown Post

Ομάδα Σύνταξης InTown Post

info@intownpost.com

Το ιστορικό Α' Δημοτικό Σχολείο Ληξουρίου σχεδιασμένο από τον Θουκκιδίδη Βαλεντή
Δημοτικό Σχολείο Σύρου 1930 - 31 σχεδιασμένο από τον Θοθκκιδίδη Βαλεντή

Με αφορμή το Ευρωπαικό  έτος Πολιτιστικής Κληρονομιάς το Ίδρυμα Κεφαλλονιάς και Ιθάκης (ΙΚΙ) σε συνεργασία με το πολιτιστικό σωματείο «Ο  Πάλιος» προγραμματίζει την διεξαγωγή εσπερίδας για να τιμήσει το Κεφαλλονίτη αρχιτέκτονα Θουκυδίδη Βαλεντή ,για την συνεισφορά του στην αρχιτεκτονική δημιουργίας της χώρας μας ,με αξιόλογα  έργα ,μνημεία της μοντέρνας αρχιτεκτονικής κληρονομιάς ,μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και το ιστορικό Α΄  Δημοτικό Σχολείο Ληξουρίου, αντιπροσωπευτικό δείγμα του μεσοπολεμικού μοντερνισμού ,το οποίο κρίθηκε διατηρητέο το 1999 από το ΥΠΕΧΩΔΕ.

Στο Αργοστόλι το Σάββατο  1η Σεπτεμβρίου 2018 στις 19:00 στην Κοργιαλένιο Βιβλιοθήκη

Ο Θουκυδίδης Βαλεντής τέκνο της κεφαλλλονίτικης διασποράς με καταγωγή από τα Φαρακλάτα. Γεννήθηκε στο Κάιρο την 1η Νοεμβρίου του 1908.και ήταν το μικρότερο από τα έξι παιδιά της Αικατερίνης και του Παναγή Βαλεντή. Ο Θ. Βαλεντής έρχεται στην Αθήνα το 1925 και γράφεται στην Ανώτατη σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, από την οποία αποφοιτά τον Ιούλιο του 1930. Καθηγητές του στη σχολή ήταν μεταξύ άλλων ο Γάλλος Ε. Hebrard, o Α.Ορλάνδος, ο Δ. Πικιώνης και ο Ε. Κριεζής.

Αμέσως μετά την αποφοίτησή του προσλαμβάνεται ως έκτακτος αρχιτέκτονας από το διευθυντή του αρχιτεκτονικού τμήματος του Υπουργείου Παιδείας καθηγητή Ε. Hebrard, όπου θα εργαστεί εκεί για δυόμιση περίπου χρόνια. Μεταξύ άλλων συμμετέχει στο πρόγραμμα κατασκευής σχολικών κτιρίων, έχοντας την ευκαιρία να μελετήσει πάνω από 10 σχολικά κτίρια σε διάφορα μέρη της Ελλάδας.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’30 συνεργάζεται με τον αρχιτέκτονα και συμφοιτητή του Π. Μιχαηλίδη, ο οποίος είχε εργαστεί στο γραφείο του Λε Κορμπυζιέ. Συγχρόνως, ο Βαλεντής ασχολείται και με το σχεδιασμό αντικειμένων εσωτερικού χώρου. Αν και δε συμμετέχει στην ελληνική ομάδα του 4ου συνεδρίου των CIAM στην Αθήνα το 1933, παίρνει μέρος στην πρώτη Πανελλήνια Έκθεση Αρχιτεκτονικής το 1934. Στις 17 Μαρτίου του 1943 διορίζεται επιμελητής στην έδρα της Οικοδομικής, όπου καθηγητής ήταν ο Ε. Κριεζής και από το 1944 έως το 1950 στην έδρα Ειδικής Κτιριολογίας και Αρχιτεκτονικών Συνθέσεων.

Το 1944 παντρεύεται την Ελένη Χριστοδούλου, με την οποία αποκτούν 2 παιδιά,τον Παναγιώτη και τη Μαρία. Το 1946 πηγαίνει στην Αγγλία μετά από πρόσκληση του Βρετανικού Συμβουλίου και με ειδική εντολή του Υπουργείου Αεροπορίας. Το 1950, αφού έχει επιστρέψει, υποβάλει υποψηφιότητα για την έδρα των Αρχιτεκτονικών Συνθέσεων, αλλά δεν εκλέγεται και διακόπτει τη συνεργασία με το Πολυτεχνείο για μια δεκαετία. Το 1961 εκλέγεται μόνιμος καθηγητής στην Έδρα της Κτιριολογίας της Πολυτεχνικής Σχολής του ΑΠΘ ενώ το 1965 επιστρέφει στην Αθήνα και εκλέγεται καθηγητής στον ίδιο τομέα του ΕΜΠ. Στις 3 Οκτωβρίου του 1980 συνταξιοδοτείται και πεθαίνει στην Αθήνα στις 4 Απριλίου του 1982.

Το Πολεμικό Μουσείο σχεδιασμένο από τον Θ. Βαλεντή
Π. Μηχαιλίδης - Θ. Βαλεντής Πολυκατοικία στην οδό Ζαϊμη και Στουρνάρη
Εσωτερικό κλιμακοστάσιο
Σχολείο

Έπιπλα του Θουκκιδίδη Βαλεντή σχεδιασμένα το 1930 

Αρχιτεκτονικό ύφος

Ο Θ.Βαλεντής είναι ένας ένθερμος ευρωπαϊστής και βασικός εκπρόσωπος του μοντερνισμού στην Ελλάδα. Στα πολυώροφα κτίρια του είναι έκδηλη η πρόθεση του για τη συνέχεια του προπολεμικού μοντερνισμού με διεθνιστικές τάσεις, ενώ αντίθετα στα κτίρια των περιαστικών περιοχών ανάμεσα στα οποία και μονοκατοικίες, το μοντέρνο οικειοποιείται το τοπικό. Στις όψεις των κτιρίων του χρησιμοποιεί αφαιρετική γλώσσα. Παρατηρούμε ότι για να επιτύχει τον έλεγχο του φωτός στη διαμόρφωση των όψεων χρησιμοποιεί δύο τεχνικές, την αφαίρεση ή την προσθήκη μάζας. Ο Βαλεντής αναγνωρίζει το ρόλο και τη σημασία της τοπικότητας στην ελληνική αρχιτεκτονική, ενώ δε στέκεται άκριτα απέναντι στο διεθνισμό του μοντέρνου (εκφράζει μάλιστα ιδιαίτερη εκτίμηση στον Πικιώνη, τον οποίο αποκαλεί Παλαμά της αρχιτεκτονικής).

Έργα

Τα έργα του Θ.Βαλεντή χωρίζονται σε τρεις περιόδους:

  • Πρώτη περίοδος (1930-1939)

Το αρχιτεκτονικό του έργο περιέχει: σχολικά κτίρια (δημοτικό σχολείο Ληξουρίου 1930, εξατάξιο δημοτικό σχολείο στα Πυργιέλια Μυτιλήνης 1932), πολυκατοικίες (Αδελφών Μιχαηλίδη στη Ζαΐμη και Στουρνάρη 1933), επαύλεις (του Ν. Χατζηαντωνίου στην Κηφισιά), βιομηχανικά κτίρια (υφαντουργεία Μουταλάσκη στη Νέα Ιωνία) και κτίρια αεροπορίας.

  • Δεύτερη περίοδος (1940-1961)

Το αρχιτεκτονικό του έργο περιλαμβάνει κτίρια αεροπορίας, κτίρια γραφείων (Σταδίου 1956), πολυκατοικίες (Ζαΐμη και Τοσίτσα 1962), επαύλεις (Γ.Δούκα στο Παλαιό Φάληρο το 1954)

  • Τρίτη περίοδος (1961-1980)

Μερικά από τα έργα του στα οποία συμμετέχει κυρίως ως σύμβουλος είναι το κτίριο ΟΤΕ στη Θεσσαλονίκη το 1971 και το Πολεμικό Μουσείο στην Αθήνα το 1972.

«Στα χρόνια της υπομονής» μας άφησε ο Μάνος Ελευθερίου, γράφει η Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

smaragdamichalitsianou@gmail.com

«Εμένα, ο θάνατος δεν με ενδιαφέρει, εκεί ο πέλεκυς είναι μια και καλή…» (Μάνος Ελευθερίου)

Αυτό το Κυριακάτικο καλοκαιρινό πρωϊνό, ο μεγάλος ποιητής και στιχουργός Μάνος Ελευθερίου μας αποχαιρέτισε για πάντα, αφήνοντας φτωχότερο τον πολιτισμό μας και βυθίζοντάς μας στη θλίψη για τα χρόνια που πήγαν χαμένα.

Κανείς δεν το περίμενε, αφού είχε ξεπεράσει ένα πρόβλημα υγείας που αντιμετώπιζε, αλλά τον πρόδωσε η καρδιά του, που σταμάτησε να χτυπά.

Αυτή η μεγάλη καρδιά που χωρούσε μέσα της τον πόνο και το άδικο  όλου του κόσμου.

«Εισπράττω συχνά αγάπη από τον κόσμο. Με χαροποιεί ένα καλό βιβλίο, ωραίοι άνθρωποι που είναι γύρω μου και επικοινωνώ, μια καλή κουβέντα. Σου λέει η γειτόνισσα το βραδάκι για παράδειγμα «άντε, καλό ξημέρωμα». Τι ωραίο που είναι αυτό ε; Για σκέψου το. «Να έχεις καλό ξημέρωμα», τι ωραία ευχή!», είχε εκμυστηρευτεί ο ποιητής σε μια από τις τελευταίες συνεντεύξεις του, εκφράζοντας την απέραντη μοναξιά του.

Ο Μάνος Ελευθερίου έφυγε στα 80 του, σφραγίζοντας την πνευματική ζωή της Ελλάδας, από τη Μεταπολίτευση μέχρι σήμερα, άλλοτε με τα λόγια του στο ελληνικό τραγούδι και την ποίηση, την παρουσία του, τη σκέψη του και τις λέξεις.

«Τώρα τι να γράψω; Κάτι «περί αναπαύσεως» και «περί υγείας». Κοιτάζω τα βλέμματα των ανθρώπων, βλέπω το φόβο τους», είχε αναρωτηθεί δημόσια μέσα σε αυτή την κατάσταση κάνοντας το συναίσθημα σκέψη.

Ποιητής, συγγραφέας, διανοούμενος, αρθρογράφος ραδιοφωνικός παραγωγός, ο Μάνος Ελευθερίου δέσποζε στο νεότερο και σύγχρονο πολιτιστικό τοπίο της Ελλάδας.

Οι στίχοι του, τα λόγια του, τα ποιήματά του, όπως αυτά μελοποιήθηκαν από τους μεγαλύτερους συνθέτες μας (Θεοδωράκης, Χατζιδάκις, Ξαρχάκος, Λεοντής, Μαρκόπουλος, Κουγιουμτζής, Μούτσης, Σπανός, Ζαμπέτας, Κραουνάκης, Κηλαηδόνης, Χατζηνάσιος, Βαρδής) και τραγουδήθηκαν από τις ωραιότερες φωνές (Μοσχολιού, Νταλάρας, Αλεξίου, Γαλάνη, Βιτάλη, Κούτρας, Θηβαίος), σημάδεψαν την ιστορία του ελληνικού τραγουδιού για περισσότερο από μισό αιώνα.

Μας άφησε ένα πλούσιο καλλιτεχνικό έργο.  

Μάνος Ελευθερίου και Γιώργος Νταλάρας

Είχε γράψει ποιητικές συλλογές, διηγήματα, μία νουβέλα, δύο μυθιστορήματα και περισσότερα από 400 τραγούδια. Παράλληλα, είχε εργαστεί ως αρθρογράφος, επιμελητής εκδόσεων, εικονογράφος και ραδιοφωνικός παραγωγός.

«Υπάρχουν τόσες δουλειές που οι προϊστάμενοι θέλουν να είναι καλοί με τα αφεντικά και βγάζουν όλο το θυμό τους στους απλούς υπαλλήλους», είχε δηλώσει παίρνοντας το μέρος των εργαζομένων, που τραβάνε τα πάνδεινα αυτή την εποχή.

Ο Μάνος Ελευθερίου γεννήθηκε τον Μάρτιο του 1938 και μεγάλωσε στην Ερμούπολη της Σύρου. Με πατέρα ναυτικό, ήρθε οικογενειακώς στην Αθήνα σε ηλικία 14 χρόνων. Το 1955 γνωρίστηκε με τον Άγγελο Τερζάκη, γνωριμία που αποδείχτηκε καθοριστική για τη ζωή του, αφού εκείνος ήταν που τον ώθησε για να παρακολουθήσει μαθήματα στη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου.

«Δεν ήθελα να γίνω ηθοποιός. Με ενδιέφερε όμως να μάθω κάποια πράγματα για το θέατρο, κυρίως να δω πώς γράφεται ένα θεατρικό έργο. Βεβαίως, αυτό το έμαθα διαβάζοντας έργα και παρατηρώντας τις κομπίνες που κάνουν οι συγγραφείς από τον Σαίξπηρ έως τους αρχαίους και τους σύγχρονους Έλληνες. Πώς δηλαδή φτάνει η στιγμή όπου μια μοιραία λέξη γίνεται πρωταγωνίστρια», είχε αναφέρει ο ποιητής.

Το 1964 εμφανίστηκε στην ελληνική δισκογραφία. Συνεργάστηκε με τους μεγαλύτερους Έλληνες συνθέτες και ερμηνευτές: μεταξύ όσων μελοποίησαν ποιήματά του. Είχε εκδώσει μυθιστορήματα, ποιητικές συλλογές, βιβλία με πεζά, λευκώματα και τέσσερις τόμους για το «Θέατρο στην Ερμούπολη τον 20ό αιώνα, 1901-1921», καθώς και την ανθολογία «Ερμούπολη, Μια Πόλη στη Λογοτεχνία». Τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος το 2005 για το βιβλίο του «O καιρός των χρυσανθέμων». Άλλα μυθιστορήματά του που αγαπήθηκαν, «Η Γυναίκα που Πέθανε δύο Φορές» (2006), «Άνθρωπος στο Πηγάδι» (2008), «Πριν απ’ το Ηλιοβασίλεμα» (2011), καθώς και η συλλογή διηγημάτων του «Η Μελαγχολία της Πατρίδας Μετά τις Ειδήσεις των Οκτώ» (2007). Επίσης, το φθινόπωρο του 2010 κυκλοφόρησαν η ποιητική του συλλογή «Ο Νοητός Λύκος» καθώς και ο θεατρικός μονόλογος «Ο Γέρος Χορευτής». Το 2013 εκδόθηκαν η συγκεντρωτική έκδοση των στίχων του «Τα Λόγια και τα Χρόνια», καθώς και το χρονικό «Μαύρα Μάτια: Ο Μάρκος Βαμβακάρης και η συριανή κοινωνία στα χρόνια 1905-1920». Την ίδια χρονιά βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών για το σύνολο του έργου του. Οι μελέτες του για τη Σύρο των αρχών του περασμένου αιώνα, τον Μάρκο Βαμβακάρη, την Ελένη Παπαδάκη, τα διηγήματα, τα μυθιστορήματα, καθρεφτίζουν το πολύπλευρο ταλέντο του.

Στο Μάνο Ελευθερίου οφείλουμε πάρα πολύ μεγάλα λαϊκά τραγούδια, όπως: τα «Παραπονεμένα λόγια», «Σ’αυτή τη γειτονιά», η «Ατέλειωτη εκδρομή» και ο «Άμλετ της Σελήνης»,  «Η Μαρκίζα»,  «Η Δίκοπη ζωή»,  «Τα Λόγια και τα Χρόνια», «Το Τραίνο Φεύγει στις Οκτώ»,  «Του Κάτω Κόσμου τα Πουλιά», «Η Ατέλειωτη Εκδρομή», «Ποιος τη ζωή μου, ποιος την κυνηγά», «Σ’ αυτή τη γειτονιά», «Η Σούστα Πήγαινε Μπροστά», «Οι Ελεύθεροι κι Ωραίοι», «Στων Αγγέλων τα Μπουζούκια», «Έρημοι Σταθμοί», «Στα χρόνια της Υπομονής», υπέροχα τραγούδια που πάντα θα μας συντροφεύουν στα γλέντια μας , στις χαρές μας, αλλά και στις λύπες μας.

Καλό σου ταξίδι Μάνο Ελευθερίου. Σε ευχαριστούμε για ό, τι έκανες για μας τους απλούς ανθρώπους.

«Πως είναι δυνατόν να λησμονήσουμε τον ρομαντικό επαναστάτη Ναζίμ Κιχμέτ», της Σμαράγδας Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

smaragdamichalitsianou@gmail.com

 

 

«Η πιο όμορφη θάλασσα

είναι αυτή που δεν έχουμε ακόμα ταξιδέψει

Τα πιο όμορφα παιδιά δεν έχουν μεγαλώσει ακόμα

Τις πιο όμορφες μέρες μας

δεν τις έχουμε ζήσει ακόμα

Κι αυτό που θέλω να σου πω

το πιο όμορφο απ’ όλα, δεν στο΄χω πει ακόμα…»

(Ναζίμ Κιχμέτ)

Στις 3 Ιουνίου 1963 φεύγει  από τη ζωή ένας από τους σημαντικότερους ποιητές της παγκόσμιας λογοτεχνίας του 20ου αιώνα: ο Ναζίμ Χικμέτ, που αν και συμπληρώθηκαν 55  χρόνια από τον θάνατό του, οι στίχοι του βρίσκονται σε όλα τα χείλη: «Έχω αρκετό κουράγιο για να δίνω στ’ όνειρο τη θέση μονάχα του ονείρου».

Ο Ναζίμ Χικμέτ Ραν (Nazim Hikmet Ran), όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, γεννήθηκε στην τουρκοκρατούμενη Θεσσαλονίκη στις 15 Ιανουαρίου 1902.  Ο πατέρας του Χικμέτ Μπέης ήταν ανώτερος αξιωματούχος του Σουλτάνου και η μητέρα του Τζελίλ Χανίμ, εγγονή του γερμανικής καταγωγής οθωμανού στρατάρχη Μεχμέτ Αλή Πασά (Λούντβιχ Ντιτρόιτ, το γερμανικό του όνομα). Πολλά από τα παιδικά του χρόνια πέρασε κοντά στο παππού του στις διάφορες περιπλανήσεις του ως ανώτερος κρατικός αξιωματούχος στη Μικρά Ασία, λόγω της διάστασης των γονέων του.

Ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στην Κωνσταντινούπολη και το 1918 αποφοίτησε από την Οθωμανική Ναυτική Σχολή. Ακολούθησε καριέρα αξιωματικού στο πολεμικό ναυτικό και εντάχθηκε στο πλήρωμα του καταδρομικού Χαμηδιέ. Ένα χρόνο αργότερα αρρώστησε σοβαρά και το 1920, μεσούσης της Μικρασιατικής Εκστρατείας, απαλλάχθηκε από τα στρατιωτικά του καθήκοντα για λόγους υγείας.

Τον Σεπτέμβριο του 1921 εγκατέλειψε την Τουρκία και εγκαταστάθηκε τελικά στη Μόσχα, με σκοπό να μελετήσει από κοντά τα επιτεύγματα της Οκτωβριανής Επανάστασης. Από το 1922 έως το 1925 σπούδασε οικονομικές και πολιτικές επιστήμες στη Μόσχα, ενώ επηρεάστηκε καλλιτεχνικά από το κίνημα του ρωσικού φουτουρισμού, το οποίο εκπροσωπούσαν προσωπικότητες, όπως ο ποιητής Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι και ο σκηνοθέτης Βσέβολοντ Μέγερχολντ.

Το 1924, μετά την εγκαθίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας από τον Κεμάλ Ατατούρκ, επέστρεψε στην πατρίδα του, όπου εργάστηκε ως δημοσιογράφος σε διάφορα έντυπα, ενώ ανέπτυξε κομμουνιστική δράση, για την οποίο συνελήφθη  και παρέμεινε στη φυλακή για πολλά χρόνια.

Ο φυλακισμός του ενέπνευσε πολλές διαμαρτυρίες στην Τουρκία αλλά και σε χώρες του εξωτερικού. Διαπρεπείς προσωπικότητες της τέχνης, όπως ο Ζαν Πολ Σαρτρ, ο Πάμπλο Πικάσο και ο Πολ Ρόμπεσον ζήτησαν την απελευθέρωσή του.

Το 1951 αποφυλακίστηκε μετά την αμνηστία που χορήγησε στους πολιτικούς κρατούμενους η νέα κυβέρνηση του Αντνάν Μεντερές. Τον ίδιο χρόνο, εγκατέλειψε την Τουρκία και εγκαταστάθηκε εκ νέου στη Μόσχα. Το 1956, λίγο μετά την έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ στην Κύπρο, ζήτησε από τους Τουρκοκυπρίους να ζήσουν ειρηνικά με τους Ελληνοκυπρίους και να υποστηρίξουν τον αγώνα τους για την αποτίναξη της Βρετανικής Κατοχής στο νησί.

Ο Ναζίμ Χικμέτ Ραν πέθανε στη Μόσχα στις 3 Ιουνίου 1963 από καρδιακή προσβολή και τάφηκε στο ονομαστό κοιμητήριο της ρωσικής πρωτεύουσας Νοβοντονίτσκι. Άφησε παρακαταθήκη το σπουδαίο έργο του, που υμνεί την ελευθερία, την αγάπη προς τον συνάνθρωπο και τον διαρκή αγώνα κατά της αδικίας.

Το 2009 η κυβέρνηση Ερντογκάν τού απέδωσε μετά θάνατον και πάλι την τουρκική ιθαγένεια, η οποία του είχε αφαιρεθεί το 1959. Η επιθυμία του να ταφεί κάτω από ένα πλάτανο σ’ ένα οποιοδήποτε νεκροταφείο της Μικράς Ασίας δεν έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα.

 

 

Ο Χικμέτ υπήρξε έξοχος χειριστής της γλώσσας και σπουδαίος λυρικός ποιητής. Εισήγαγε τον ελεύθερο στίχο κι ένα ευρύ φάσμα νέων θεμάτων στην ποίηση, επηρεάζοντας σημαντικά την τουρκική λογοτεχνία της δεκαετίας του ’30. Στην αρχή έγραφε πατριωτικά ποιήματα, αλλά στη συνέχεια, όταν γνώρισε στη Μόσχα τον ρωσικό φουτουρισμό, εγκατέλειψε τις παραδοσιακές ποιητικές φόρμες, χρησιμοποιώντας εξαιρετικά πληθωρικές ποιητικές εικόνες, σε εντυπωσιακούς και απρόσμενους συσχετισμούς. Αργότερα, πάντως, ο τόνος αυτός μετριάστηκε. Η κριτική τον έχει χαρακτηρίσει ως «ρομαντικό κομουνιστή» και «ρομαντικό επαναστάτη».

Εκτός από ποίηση, ο Χικμέτ έγραψε το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα Οι «Ρομαντικοί» και ορισμένα θεατρικά έργα, το πιο γνωστό από τα οποία έχει τον τίτλο: «Άραγε υπήρξε ο Ιβάν Ιβάνοβιτς;» Μετά τον θάνατό του όλα του έργα, που ήταν προηγουμένως απαγορευμένα από τη λογοκρισία, εκδόθηκαν και γνώρισαν μεγάλη επιτυχία στην Τουρκία και στο εξωτερικό.

Στα ελληνικά, ποιήματα του Ναζίμ Χικμέτ μετέφρασε ο Γιάννης Ρίτσος και ορισμένα από αυτά μελοποίησαν ο Μάνος Λοΐζος και ο Θάνος Μικρούτσικος.

 

Το ποίημά του «Kız Çocuğu» (Το μικρό κορίτσι) είναι μια έκκληση για την ειρήνη από ένα επτάχρονο κοριτσάκι, δέκα χρόνια μετά το θάνατό του στη Χιροσίμα. Είναι ένα από τα πιο σημαντικά αντιπολεμικά τραγούδια και το έχουν ερμηνεύσει σπουδαίοι καλλιτέχνες και συγκροτήματα, όπως η Τζόαν Μπαέζ, οι The Byrds, ο Πολ Ρόμπσον, οι This Mortal Coil, και The Fall. Στον αγγλόφωνο κόσμο είναι γνωστό με τους τίτλους «I Come and Stand At Every Door» και «Hiroshima Girl». Την προσαρμογή των στίχων έκανε ο Πιτ Σίγκερ και η μουσική του είναι βασισμένη σε λαϊκό σκοπό της Σκωτίας.

Ποιητικά θραύσματα του Ναζίμμ Κιχμέτ

 

«Πραγματική ευτυχία είναι όταν το πρωί με όρεξη πας στη δουλειά σου, και το βράδυ με όρεξη πας στο σπίτι σου.»

 

«Για μένα το λοιπόν,

πιο εκπληκτικό και πιο επιβλητικό

και πιο μυστηριακό και πιο μεγάλο

είναι ένας άνθρωπος που τον μποδίζουν να βαδίζει

είναι ένας άνθρωπος που τον αλυσοδένουν.»

 

«Αν δεν καώ εγώ Αν δεν καείς εσύ Αν δεν καούμε εμείς Πώς θα γενούν τα σκοτάδια λάμψη»

«Είχε δίκιο ο Thanos;», γράφει ο Αλέξανδρος Μουτζουρίδης

Αλέξανδρος Μουτζουρίδης

Αλέξανδρος Μουτζουρίδης

alex1.mz@gmail.com

Πέρασαν τρία χρόνια από την τελευταία αναμέτρηση στη μεγάλη οθόνη, των Εκδικητών με μια περίπλοκη οντότητα που ήθελε να αφανίσει τον κόσμο. O Ultron, μια μορφή τεχνητής νοημοσύνης, ενσάρκωσε με επιτυχία τον «κακό» στην ταινία Avengers: Age of Ultron (2015). Ήταν η δεύτερη ταινία του Marvel Cinematic Universe, μετά το Guardians of the Galaxy (2014) που αποκάλυπτε στο κινηματογραφικό κοινό λεπτομέρειες για τα Πετράδια της Αιωνιότητας, αυτά που αναζητά και χρησιμοποιεί ο Thanos, στο Avengers: Infinity War. Τότε, όμως, δύσκολα θα βρισκόταν θεατής που να πάρει το μέρος του Ultron και να πει: «Καλά τα λέει». Παρόλο που και αυτός, όπως ο Thanos, θεωρούσε ότι έχει ευγενές κίνητρο… να σώσει τον πλανήτη.

Όμως ο Thanos δεν είναι το ίδιο – λένε κάποιοι. Δεν κάνει λάθος. Η ιδέα του, να αφανίσει τα μισά έμβια όντα για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα του υπερπληθυσμού σε ένα σύμπαν που διαθέτει πεπερασμένους πόρους, φαίνεται ότι έχει μεγάλη απήχηση. Μεγαλύτερη από όσο θα έπρεπε. Τόσο, που πυροδότησε μια συζήτηση η οποία μεταφέρει στον πραγματικό κόσμο και τον πλανήτη Γη το ψυχολογικό άλλοθι ενός ημίθεου χαρακτήρα μιας ταινίας επιστημονικής φαντασίας.

#ThanosDidNothingWrong

Δεν είναι αστείο – η συζητήση υπάρχει. Μια ματιά στο διαδίκτυο παράγει εντυπωσιακά και ανησυχητικά αποτελέσματα. Οι fans της ταινίας «αναρωτιούνται αν ο Thanos είχε δίκιο» (από το Maxim[1]) και μάλιστα σε πρόχειρη ηλεκτρονική ψηφοφορία[2] υπερτερούν εκείνοι που θεωρούν ότι, πράγματι, είχε δίκιο. Και «έχει ένα δίκιο», απαντά αρθρογράφος στο πολύ γνωστό Slate[3], ενώ μάλλον συναινεί άλλος από το βρετανικό Gizmodo[4]. Τα πράγματα στη θέση τους βάζουν κείμενα από το αμερικάνικο Vice[5] αλλά και το Forbes[6], θυμίζοντας πολύ απλά ότι ο Thanos είναι… δολοφόνος.

[1] https://www.maxim.com/entertainment/was-thanos-right-2018-5 – [1] https://strawpoll.com/zwy424wa – [1] https://slate.com/culture/2018/04/avengers-infinity-war-reviewed.html – [1] http://www.gizmodo.co.uk/2018/04/is-thanos-right/ – [1] https://www.vice.com/en_us/article/d35nm7/an-economist-explains-why-thanos-is-wrong – [1] https://www.forbes.com/sites/jvchamary/2018/04/30/avengers-infinity-war-overpopulation

Στα social media, οι απόψεις είναι λιγότερο προσγειωμένες. Δοκιμάσαμε δύο hashtags στο εργαλείο analytics του Brand24:

  • #ThanosDidNothingWrong. Το hashtag που θέλει τον Thanos να μην έκανε κάτι κακό, δηλαδή που αφάνισε τα μισά ανθρωποειδή όντα του σύμπαντος, μετρά ήδη, καθόσο γράφονται αυτές οι γραμμές, γύρω στις 800 αναφορές, οι οποίες έφτασαν στις οθόνες 180.600 χρηστών του twitter, του instagram και του facebook. Μάλιστα, πάνω από 31.500 από αυτούς πάτησαν και like…
  • #ThanosIsRight. Το hashtag που συμφωνεί κανονικά με τον Thanos είχε αρκετά λιγότερες αναφορές, περίπου 100-120, οι οποίες έφτασαν σε καμιά 20αριά χιλιάδες χρήστες και απέσπασαν περίπου 1.500 likes.

Σημειωτέον ότι οι αριθμοί αυτοί αυξάνονται κατακόρυφα κάθε μέρα που περνά, ενώ πολύ συχνά, στα ίδια posts συμπεριλαμβάνεται και το hashtag #overpopulation, ο περίφημος υπερπληθυσμός.

Στα διαδικτυακά fora, εν τω μεταξύ, από το Reddit ως το Quora, οπαδοί και μη της ταινίας αναπαράγουν μια εκτενή απολογητική, δικαιολογώντας όλους όσοι έλκονται από το αφήγημα του Thanos. Ανακαλύπτουν σχεδόν βιωματικά το φοβερό πρόβλημα του υπερπληθυσμού της Γης και των περιορισμένων πόρων της, διαπιστώνοντας πόσο απλή, γρήγορη, δίκαιη -γιατί δεν κάνει διακρίσεις μεταξύ πλούσιων και φτωχών – και ανώδυνη είναι (ή μάλλον μοιάζει) η «λύση» που προτείνει. Κι αν κάποιοι βρίσκουν τον αφανισμό των μισών ανθρώπων μάλλον υπερβολικό, συνεχίζουν να απενοχοποιούν τον Thanos. Γιατί, τέλος πάντων, βλέπει τη δυστυχία και τον κίνδυνο που έρχεται και έχει τα κότσια να κάνει κάτι γι’ αυτό.

[1] http://www.vulture.com/2018/04/why-thanos-doesnt-woo-death-in-avengers-infinity-war.html – [1] Malthus, T. R., ‘An Essay on the Principle of Population”, London: J. Johnson, 1803, σελ. 350.

Το spoiler

Δυστυχώς για τους θεατές που πίστεψαν ότι είναι cool επειδή συμφωνούν με τον «κακό» της ιστορίας, θα πρέπει να αποκαλύψουμε ότι ο πραγματικός Thanos – εννοώντας αυτόν του Τζιμ Στάρλιν στο κόμικ – δεν έχει καμία πρεμούρα να σώσει το γαλαξία από τον υπερπληθυσμό. Αντίθετα, θέλει να σκοτώσει τα μισά έμβια όντα για να εντυπωσιάσει το μεγάλο του έρωτα, το Θάνατο, ο οποίος είναι γυναίκα και ακούει στο όνομα Mistress Death. Διαβάζουμε, λοιπόν, για τη δεσποινίδα, ότι «εδώ και καιρό πίστευε ότι υπάρχουν πολλοί ζωντανοί από ό,τι νεκροί κι αυτό ήταν ένα είδος κοσμικής ανισορροπίας. Αυτή την παρατυπία θέλησε να διορθώσει χρησιμοποιώντας τις σκοτεινές δυνάμεις στη διάθεσή της»[1]. Το παραδέχεται ανοικτά, άλλωστε, μόνος του ο Thanos:  «Κάθε στιγμή μου την περνώ είτε σκορπίζοντας το θάνατο είτε λατρεύοντάς τον» και «αν χρειάζεται να αποδείξω την εξαχρείωσή μου, ας είναι»[2].

Και τότε, για ποιο λόγο στην ταινία βλέπουμε μια αρκούντως εξωραϊσμένη, παρεξηγημένη και σχεδόν πατρική φιγούρα; Η αλήθεια είναι ότι ο Thanos, που πολύ επιτυχημένα ενσαρκώνει ο  Τζος Μπρόλιν στο Infinity War, είναι επί τούτου ένας άλλος Thanos, γιατί έτσι τον έπλασαν οι αδελφοί Άντονι και Τζο Ρούσο. Όπως αποκάλυψαν σε συνέντευξή τους οι δύο σκηνοθέτες, παραμέρισαν επιμελώς το καπρίτσιο του Τιτάνα για τη Mistress Death κυρίως για πρακτικούς λόγους: «”Δαπανάς δυόμιση ώρες με τόσους χαρακτήρες, οπότε το να προσθέσεις έναν ακόμα που το κοινό δεν γνωρίζει, το να εξηγήσεις το υπόβαθρό του, να προκαλέσεις ενδιαφέρον για  αυτό το χαρακτήρα, να κάνεις τον Thanos να ενδιαφερθεί γι’ αυτό το χαρακτήρα, να κάνεις το χαρακτήρα ενδιαφέροντα για τους άλλους χαρακτήρες…”»[1], θα περιέπλεκε τα πράγματα.

Με δυο λόγια – για να είμαστε και δίκαιοι – οι αδελφοί Ρούσο ήθελαν στην πραγματικότητα να καταστήσουν λιγότερο μονόχνωτο και πιο ενδιαφέροντα το βασικό χαρακτήρα της ταινίας τους. Ούτε φιλοδοξούσαν να περάσουν κάποιο ιδιαίτερο μήνυμα για το θέμα του υπερπληθυσμού και μάλλον ούτε μπορούσαν να φανταστούν ότι μια μερίδα του κοινού θα έπαιρνε τόσο τοις μετρητοίς τους προβληματισμούς του Thanos.

[1] Marvel Comics, Infinity Gauntlet #1, 1991, σελ. 9. [1] Marvel Comics, σελ. 27.

Mistress Death

Thanos, όπως λέμε Thomas

Η εμμονή του κινηματογραφικού κακού της Marvel, να σώσει το μισό πληθυσμό του σύμπαντος από… τον άλλο μισό, θυμίζει τρομακτικά μια πολιτικοοικονομική θεωρία του 18ου αιώνα, κατά την οποία ο πληθυσμός της Γης αυξάνεται με γεωμετρική πρόοδο, έναντι των πόρων της, που αυξάνονται με αριθμητική πρόοδο. Θιασώτης της θεωρίας ήταν ο Άγγλος ιερέας Τόμας Μάλθους, με το δοκίμιο που έγραψε το 1798 περί των Αρχών του Πληθυσμού. Μεταξύ άλλων, υποστήριζε ότι: «Η δύναμη του πληθυσμού είναι τόσο ανώτερη της δύναμης της γης να παράξει τη συντήρηση των ανθρώπων,  που αν δεν εμποδιστεί από προληπτικό περιορισμό, πρόωρος θάνατος θα πρέπει, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, να επισκεφθεί την ανθρώπινη φυλή»[1]. Και ποιος είναι αυτός ο περιορισμός κατά τον Μάλθους; «Είναι η ηθική αναστολή, η αχρειότητα και η μιζέρια». Για τον Μάλθους και τους οπαδούς του ανά τους αιώνες, η καταστροφή της ανθρωπότητας από τον υπερπληθυσμό είναι μια φυσική νομοτέλεια. Η θέση αυτή πήρε έντονα πολιτικό χρώμα γιατί παρέκαμπτε το ζήτημα της κοινωνικής διαστρωμάτωσης – οι τάξεις δεν αλλάζουν – και των παραγωγικών σχέσεων, σε μια κοινωνία που είχε αρχίσει να γνωρίζει τη βιομηχανική ανάπτυξη. Επίσης, ο Μάλθους δεν παρέθεσε συγκεκριμένα στοιχεία για να τεκμηριώσει πώς η διαθέσιμη τροφή σε μια κοινωνία παραμένει στάσιμη για πολλά χρόνια, και κυρίως γιατί το να προσφερθεί μέρος της τροφής αυτής στους φτωχούς σημαίνει απαραίτητα – όπως έλεγε – ότι θα τη στερηθούν άλλοι άνθρωποι.

Δεν έχει νόημα και ούτε έχουμε την οικονομία του χώρου εδώ να αναλύσουμε από την αρχή τη μαλθουσιανή θεωρία. Αυτό, άλλωστε, το έχουν κάνει άλλοι, πολύ παλιά και πολύ αποτελεσματικά.

 Όπως ο ίδιος ο Καρλ Μαρξ, ο οποίος αντέτεινε το πολύ λογικό, ότι δηλαδή η αύξηση του πληθυσμού εξαρτάται από τους κοινωνικούς όρους παραγωγής και όχι από κάποιο φυσικό νόμο. Γράφει λοιπόν, απηυδισμένος: «Η θεωρία του Μάλθους, που άλλωστε δεν είναι δική του εφεύρεση αλλά ιδιοποιήθηκε τη φήμη γι’ αυτήν με τον παπαδίστικο ζήλο που την προπαγάνδισε, είναι σημαντική από δύο απόψεις: 1) Γιατί έδωσε κτηνώδη έκφραση στην κτηνώδη σκοπιά του κεφαλαίου. 2) Γιατί ισχυρίστηκε το γεγονός του υπερπληθυσμού σε όλες τις κοινωνικές μορφές. Δεν το απέδειξε – γιατί δεν υπάρχει τίποτα πιο άκριτο από τις παρδαλές του ανάκατες συλλογές από ιστοριογράφους και ταξιδιωτικές περιγραφές. Η αντίληψή του είναι ολότελα λαθεμένη και παιδιάστικη, 1) γιατί θεωρεί τον υπερπληθυσμό στις διάφορες ιστορικές φάσεις της οικονομικής εξέλιξης σαν της ίδιας λογής. Δεν καταλαβαίνει την ειδοποιό διαφορά, και άρα ανάγει με ηλίθιο τρόπο αυτές τις εξαιρετικά πολύπλοκες και μεταβαλλόμενες σχέσεις σε μια μοναδική σχέση, που αντιπαραθέτει από τη μια τη φυσική αναπαραγωγή του ανθρώπου, από την άλλη το φυσικό πολλαπλασιασμό των φυτικών τροφών (ή μέσων συντήρησης) σαν δυο φυσικές σειρές, που η μια προχωρεί γεωμετρικά και η άλλη αριθμητικά. Έτσι μετατρέπει τις ιστορικά διαφορετικές σχέσεις σε μια αφηρημένη αριθμητική αναλογία, που την έβγαλε καθαρά από το μυαλό του και δεν στηρίζεται ούτε σε φυσικούς ούτε σε ιστορικούς νόμους»[2].

Και συνεχίζει ο Μαρξ, χωρίς να μασάει τα λόγια του: «Το ζώον, ο Μάλθους (…) συσχετίζει ανόητα μια καθορισμένη ποσότητα ανθρώπων με μια καθορισμένη ποσότητα μέσων διαβίωσης. Ο Ρικάρντο (σ.σ.: Βρετανός οικονομολόγος του 19ου αιώνα) του αντέταξε αμέσως, σωστά, ότι η ποσότητα διαθέσιμων σιτηρών είναι ολότελα αδιάφορη για τον εργάτη όταν δεν έχει δουλειά. Ότι λοιπόν τα μέσα απασχόλησης και όχι τα μέσα συντήρησης είναι αυτά που τον τοποθετούν ή όχι στην κατηγορία του υπερπληθυσμού».

Με άλλα λόγια, ο υπερπληθυσμός αναφέρεται στους ανθρώπους που δεν έχουν πρόσβαση στους παραγόμενους και διανεμόμενους πόρους, χωρίς αυτό να αποδεικνύει ότι οι τελευταίοι δεν φτάνουν.

Τόμας Μαλθους
Καρλ Μάρξ

[1] Μαρξ, Κ., ‘Βασικές γραμμές της κριτικής της Πολιτικής Οικονομίας 1857-1858’, τόμος Β’, Εκδ. Στοχαστής, 1990, σελ. 461-462 – [1] United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division (2017). World Population Prospects: The 2017 Revision, Key Findings and Advance Tables. ESA/P/WP/248, σελ. 4. – [1] Food and Agriculture Organization of the United Nations (2015). Statistical Pocketbook – World food and agriculture, διάγραμμα 24, σελ. 16. – [1] Food and Agriculture Organization of the United Nations (2017).SOFI 2017: Questions & Answers (2).

Ένας συνωστισμένος πλανήτης

Πάντα υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα. Αυτό, όμως, προϋποθέτει ότι υπάρχει σκοπός. Κι αν ο σκοπός είναι η επίλυση ενός προβλήματος, τότε αυτό προϋποθέτει να υπάρχει το πρόβλημα. Έχει πράγματι ο πλανήτης μας υπερβολικά πολλούς ανθρώπους για να τους ταΐσει, στο εγγύς ή το απώτερο μέλλον;

Αξίζει μια ματιά στις μελέτες του πλέον αρμόδιου οργανισμού:

  • Σύμφωνα με τα στοιχεία του Τμήματος Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων του ΟΗΕ, ο πληθυσμός της Γης έφτασε το 2017 τα 7,6 δισ. ανθρώπους και εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 9,8 το 2050 και τα 11,2 δισ. το 2100. Όμως, ο ρυθμός αυτής της αύξησης δεν μοιάζει επ’ ουδενί γεωμετρικός. Για την ακρίβεια, σήμερα βρίσκεται γύρω στο 1,25% ετησίως και μειώνεται κάθε χρόνο. Το 2050 εκτιμάται ότι θα είναι περίπου 0,7% ετησίως και το 2100 θα έχει πέσει στο 0,3%[1].
  • Η Διεθνής Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ επισημαίνει συστηματικά ότι η ανθρωπότητα παράγει υπεραρκετή τροφή για να μπορεί να συντηρήσει τον εαυτό της. Για την ακρίβεια, η μέση διατροφική επάρκεια στον κόσμο αυξήθηκε από το 113% το 1990 στο 124% το 2015 (κατά μέσο όρο τριετίας)[2]. Ο υποσιτισμός, ωστόσο, εξακολουθεί να μαστίζει περίπου 815 εκατομμύρια ανθρώπους. Γιατί; Γιατί πολύ απλά «δεν έχουν επαρκή πρόσβαση στην αφθονία της τροφής που παράγεται»[3].
  • Κάθε χρόνο, 1,3 δισεκατομμύρια τόνοι τροφής που παράγεται για ανθρώπινη κατανάλωση χάνονται ή καταστρέφονται, καθ’ όλη τη διαδικασία της παραγωγής, μεταποίησης, αποθήκευσης, μεταφοράς, διανομής και κατανάλωσης[4].

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο πλανήτης μπορεί να παράξει αρκετό φαγητό για όλους και μάλιστα με μεθόδους που να σέβονται το περιβαλλοντικό οικοσύστημα. Παρόλα αυτά, ο υποσιτισμός μαστίζει ήδη – σήμερα – περίπου 820 εκατομμύρια ανθρώπους[5].

Και ποιες είναι οι κύριες αιτίες της έλλειψης τροφής ή της διατροφικής κρίσης σε μια χώρα ή περιοχή; Το 2017, το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Σίτισης του ΟΗΕ κατέγραψε διατροφικές κρίσεις σε 61 χώρες του κόσμου, από την Υεμένη και τη Συρία μέχρι το Κονγκό και την Ερυθραία. Αυτές οφείλονται κυρίως σε ένοπλες συρράξεις (πόλεμος), «χρόνια φτώχεια», χαμηλή αγροτική ανάπτυξη, φυσικές καταστροφές και κλιματικές αλλαγές[6].

Και φτάσαμε ήδη στο σημείο να μιλάμε για το ζήτημα της διατροφικής ασφάλειας ανά χώρα – και όχι γενικά στον πλανήτη. Γιατί – όπως μας θύμισε ο Μαρξ παραπάνω – οι όροι παραγωγής διαφέρουν σε κάθε κράτος.

Αλλά όχι. Οι νεο-μαλθουσιανοί οικολόγοι επιμένουν ότι ο πληθυσμός πρέπει να περιοριστεί. Και μάλιστα με σκληρό τρόπο, όπως εννοούσε ο Αμερικανός οικολόγος και συγγραφέας Γκάρετ Χάρντιν, στο δοκίμιό του «Η ηθική της σωσίβιας λέμβου: μια υπόθεση ενάντια στους φτωχούς»[7]. Μια υποθετική χώρα-σωσίβια λέμβος μάλλον θα πρέπει – κατά τον Χάρντιν – να αφήσει όλους τους άλλους να πνιγούν και κατ’ επέκταση να μην αναπαραχθούν, προκειμένου να επιβιώσουν οι επιβάτες της…

[1] Food and Agriculture Organization of the United Nations (2011). Global Food Losses and Food Waste, σελ. 4-5. – [1] http://www.fao.org/state-of-food-security-nutrition/en/ – [1] Food Security Information Network (2018). Global Report on Food Crises, σελ. 31-35. – [1] Hardin, Garrett, ‘Lifeboat Ethics: the Case Against Helping the Poor’, Psychology Today, 1974. – [1] Άρθρο ΙΙ, Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας (1948) – [1] https://treaties.un.org/doc/Publication/MTDSG/Volume%20I/Chapter%20IV/IV-1.en.pdf

Το αφάνταστο αυτονόητο

Είναι μάλλον θλιβερό, 70 και κάτι χρόνια από το τέλος του πιο αιματηρού πολέμου, να πρέπει να θυμίζουμε τους αγώνες και τις θυσίες κατά του ολοκληρωτισμού και του εξευτελισμού της ανθρώπινης ζωής. Να πρέπει να θυμίζουμε ότι η μαζική δολοφονία είναι έγκλημα όσο και η δολοφονία ενός ανθρώπου, και δη η γενοκτονία, είτε σε καιρό ειρήνης είτε σε καιρό πολέμου. Από το 1948 μέχρι σήμερα, 149 χώρες του κόσμου συναινούν στο ότι αποτελεί έγκλημα διεθνούς δικαίου οποιαδήποτε πράξη που έχει την «πρόθεση ολικής ή μερικής καταστροφής εθνικής, εθνοτικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας»[1]. Το φτωχό Μπενίν δεν σκέφτηκε το πρόβλημα του «υπερπληθυσμού» όταν έγινε μέλος της σχετικής Σύμβασης, το 2017. Ούτε το Τατζικιστάν το 2015, ούτε η Μάλτα και η Παλαιστίνη το 2014, ούτε το Σαν Μαρίνο ή η Γουινέα-Μπισσάου το 2013[2].

Βέβαια, ο αφανισμός της μισής ανθρωπότητας, στοχοποιώντας γενικά το ανθρώπινο είδος, δεν αφορά στην καταστροφή μόνο μίας ομάδας, αλλά πολλαπλών εθνικών, εθνοτικών, φυλετικών και θρησκευτικών ομάδων. Σε αυτή του τη γενικότητα και βασανιστική απλότητα, εμπίπτει με άνεση στα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Όπως αναφέρεται στο Καταστατικό του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου στο άρθρο 7, έγκλημα κατά της ανθρωπότητας ορίζεται, μεταξύ άλλων, η «α) ανθρωποκτονία από πρόθεση» και η «β) εξόντωση (..)», όταν αυτές οι πράξεις διαπράττονται «ως μέρος ευρείας και συστηματικής επίθεσης που κατευθύνεται κατά οποιουδήποτε άμαχου πληθυσμού». Να ξαναπούμε εδώ ότι τα εγκλήματα αυτά παραμένουν εγκλήματα είτε λάβουν χώρα σε καιρό ειρήνης είτε σε περίπτωση ένοπλης σύρραξης.

Αυτά είναι τα βασικά. Τα αυτονόητα.

Ή μήπως όχι; Μήπως πρέπει να επικαλεστούμε τα ακόμα πιο θεμελιώδη; Όπως για παράδειγμα το θεμελιώδες δικαίωμα κάθε ανθρώπου «στη ζωή, την ελευθερία και την προσωπική ασφάλεια»[3]; Ή και αυτό μπορεί να παρακαμφθεί χάριν της χρησιμοθηρικής λογικής ενός διεστραμμένου ισχυρού ανδρός (ή ημίθεου);

 

 

 

[1] Άρθρο ΙΙ, Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας (1948) – [1] https://treaties.un.org/doc/Publication/MTDSG/Volume%20I/Chapter%20IV/IV-1.en.pdf –  [1] Άρθρο 3, Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (1948)

Από τη χρησιμοθηρία… 
Μάρτιν Μπόρμαν
Άνταμ Τζόουνς

«Μια και πρέπει να τους ταΐζουμε έτσι κι αλλιώς, θα ήταν ανόητο να τους έχουμε να χασομερούν (…) σαν άχρηστοι φαγάδες”». Ποιος μιλάει για άχρηστους φαγάδες και σε ποιους αναφέρεται; Με μια γρήγορη σκέψη, θα μπορούσε να αναφέρεται σε αρκετούς… τεμπέληδες του Πρώτου Κόσμου, που υπερκαταναλώνουν, ξοδεύοντας τα χρήματα της οικογένειάς τους, ή του κράτους, δηλαδή άλλων φορολογούμενων. Θα μπορούσαν να είναι πρόσφυγες ή μετανάστες, ή πολίτες μιας αφρικανικής χώρας που τρέφεται χάρη στην ξένη ανθρωπιστική βοήθεια…

Σε κάθε περίπτωση, είναι μια αποθέωση της χρησιμοθηρικής αντιμετώπισης της ανθρώπινης ζωής – αξίζει να ζει, και άρα να τρώει, αυτός που είναι χρήσιμος, που μπορεί να δουλεύει. Που μπορεί να συμβάλλει. Η δήλωση είναι αποκομμένη από το πλαίσιο στο οποίο ειπώθηκε, θα διαμαρτυρηθούν κάποιοι αναγνώστες. Προφανώς και είναι. Πόσο αλλάζει όμως το νόημά της, όταν τη δούμε ολόκληρη;

«”Είναι απαραίτητο, είπε, να βάλουμε αυτή τη φθηνή εργατική δύναμη να δουλέψει, όσο το δυνατό συντομότερο. Μια και πρέπει να τους ταΐζουμε έτσι κι αλλιώς, θα ήταν ανόητο να τους έχουμε να χασομερούν στα στρατόπεδα σαν άχρηστοι φαγάδες”».

Τα λόγια αυτά, λοιπόν, αποδίδονται στον ίδιο τον Αδόλφο Χίτλερ, από το δεξί του χέρι και Ράιχσλαϊτερ (έναν εκ των «καθοδηγητών του Ράιχ») Μάρτιν Μπόρμαν. Σύμφωνα με καταγραφή που σώζεται στο Ομοσπονδιακό Αρχείο του Βερολίνου[1], ο Μπόρμαν ενημέρωνε, στις 15 Οκτωβρίου 1941, τον υπουργό Χανς Λάμερς για το πώς ο Φύρερ ήθελε να γίνει η διαχείριση των αιχμαλώτων πολέμου, στην προκειμένη περίπτωση των σοβιετικών.

Βέβαια, όταν οι αιχμάλωτοι άρχισαν να πληθαίνουν, οι Ναζί δεν έμπαιναν στον κόπο να τους συντηρήσουν. Έπρεπε να βρουν λύση στο πρόβλημα του… υπερπληθυσμού τους. Αναφερόμενος στο ανατολικό μέτωπο, ο Καναδός ακαδημαϊκός και δημοσιογράφος Άνταμ Τζόουνς, γράφει χαρακτηριστικά στο βιβλίο του ‘Genocide’ (Γενοκτονία): «Όλοι οι άνδρες μεταξύ 15 και 65 ετών θεωρούνταν αιχμάλωτοι πολέμου και υποκείμενοι να “σταλούν στα μετόπισθεν”. Δεδομένου ότι οι Γερμανοί (…) απέφευγαν επί τούτου να φροντίζουν για τη στέγαση και σίτιση εκατομμυρίων αιχμαλώτων, η “αποστολή στα μετόπισθεν” είχε εξελιχθεί σε ευφημισμό για τη μαζική δολοφονία»[2]. Με δυο λόγια, αντί να σπαταλούν σφαίρες για να εκτελέσουν τους αιχμαλώτους, τους άφηναν – συνειδητά – να πεθαίνουν από ασιτία. Παρεμπιπτόντως, σε μια κυνική απόπειρα να δικαιολογηθούν, «ορισμένοι (Ναζί) στρατηγοί στις δίκες της Νυρεμβέργης προσπάθησαν να υποστηρίξουν πως ήταν δύσκολο, σε ανύποπτο χρόνο, να πρέπει να ταΐσουν τόσους πολλούς αιχμαλώτους πολέμου»[3]

 

[1] Την καταγραφή παραθέτει ο Γερμανός ιστορικός Ρίντιγκερ Όβερμανς στο συλλογικό έργο ‘Prisoners of War’ (επιμ. Sibylle Scheipers, Oxford University Press, New York 2010, σελ. 136).

[2]Jones, Adam, ‘Genocide: A Comprehensive Introduction’, Routledge, New York, Second Edition, 2011, σελ. 272.

[3] Werth, Alexander, ‘Russia at War: 1941-1945’, Carrol & Graf Publishers, New York, 1964, σελ. 706.

...στον επιστημονικό ρατσισμό

Η χρησιμοθηρική λογική, πάντα συνδεόμενη με το ζήτημα των διαθέσιμων πόρων, υπήρξε παρόμοια και σε πιο πρόσφατα αυταρχικά καθεστώτα. Το 1994, η Βόρεια Κορέα βίωσε «έναν από τους χειρότερους λιμούς της σύγχρονης ιστορίας, ο οποίος σκότωσε δύο με τρία εκατομμύρια Βορειοκορεάτες. Καθώς κατέφτανε εξωτερική βοήθεια, το καθεστώς διεξήγαγε μια βίαιη διαλογή, αρνούμενο να παράσχει τροφή σε “όσους δεν θεωρούνταν σημαντικοί για την επιβίωση του κράτους”»[1].

Όμως οι Ναζί, στο πλαίσιο της διατύπωσης και εμπέδωσης της ιδεολογίας τους, είχαν πραγματικά φτάσει ένα βήμα παραπέρα τη συστηματοποίηση του κοινωνικού δαρβινισμού, χρησιμοποιώντας τα εργαλεία της επιστήμης. Η ιατρική ήταν μάλιστα ένα από τα πιο πρόσφορα πεδία εφαρμογής αυτού του επιστημονικού ρατσισμού, ο οποίος διείσδυσε σιγά-σιγά στην άσκησή της. Η αντιμετώπιση των ασθενών, και κατ’ επέκταση των ανθρώπων, έπρεπε να γίνεται πάντα με γνώμονα μια λογική κόστους-οφέλους για την… κοινωνία. Τούτο περιέγραψε με πολύ ενδιαφέρον τρόπο ο δρ. Λίο Αλεξάντερ, επικεφαλής ιατρικός σύμβουλος των Αμερικανών κατά τις δίκες της Νυρεμβέργης: «(Τα εγκλήματα) ξεκίνησαν από μικρά πράγματα. Αρχικά ήταν μόνο μια υφέρπουσα αλλαγή στα σημεία που έδιναν έμφαση οι γιατροί. Αυτή ήταν η αποδοχή της, βασικής στο κίνημα της ευθανασίας, άποψης, ότι υπάρχει ανθρώπινη ζωή που δεν αξίζει να υπάρχει. Στα πρώτα της στάδια, η στάση αυτή αφορούσε βασικά στους βαριά και χρόνια αρρώστους. Σταδιακά στην ίδια κατηγορία εντάχθηκαν οι κοινωνικά μη παραγωγικοί, οι ιδεολογικά ανεπιθύμητοι, οι φυλετικά ανεπιθύμητοι και τελικά όλοι οι μη Γερμανοί»[2].

Έτσι, περίπου 275.000 άνθρωποι θανατώθηκαν, ως τα τέλη του 1939 (πριν καν αρχίσει ο πόλεμος), στο πλαίσιο προγραμμάτων ευθανασίας: άνθρωποι και παιδιά με διανοητικά και ψυχολογικά προβλήματα, επιληπτικοί, ανάπηροι, παράλυτοι, άτομα με χρόνιες ή/και ανίατες ασθένειες. Αλλά και κομμουνιστές, ομοφυλόφιλοι, εγκληματίες και άλλοι, που καμία σχέση δεν είχαν με θανατοποινίτες. Απλώς, για το καθεστώς τους, ήταν «ζωές που δεν άξιζαν να υπάρχουν».

Η καταπληκτική ταινία του Κάι Βέσελ, βασισμένη σε ππραγματικά γεγονότα για το ναζιστικό πρόγραμμα ευγονικής και ευθανασίας με τις μαζικές εξοντώσεις μη Άριων Γερμανών

[1] Jones, A., ό.π. σελ. 215. – [2] Alexander, Leo, ‘Medical science under dictatorship’. New England Journal of Medicine, New York, 14 Ιουλίου 1949, σελ. 6. – 

#ThanosIsWrong

Προφανώς, τίποτε από όλα αυτά δεν έχει ουσιαστικά σχέση με το κινηματογραφικό ντεμπούτο του Thanos, ενός φανταστικού χαρακτήρα πλασμένου σε ένα φανταστικό σύμπαν ηρώων και κακών. Έχει σχέση όμως με το πόσο εύκολα και ανόητα μια απλοϊκή σκέψη μπορεί να διασκεδαστεί μαζικά, και κυρίως πόσο επίπονη είναι η αποδόμησή της, στο πραγματικό σύμπαν. Τουλάχιστον, στη μεγάλη οθόνη τα πράγματα είναι πιο απλά: Απέναντι στη μεγαλειώδη μοβ φιγούρα, που τόσο κόσμο μάγεψε, στάθηκε τουλάχιστον κάποιος που δεν δέχεται την απώλεια της ανθρώπινης ζωής. Ο ταπεινός Κάπτεν Στιβ Ρότζερς, (*spoiler*), που θυμίζει ότι έστω μία «θα έπρεπε να μετράει».

«Καλό ταξίδι αγαπημένε μας Χάρρυ», της Σμαράγδας Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

smaragdamichalitsianou@gmail.com

«Εκατοντάδες πρόσωπα, χίλιες φωνές, σάτιρα αμέτρητων καρατίων, ένα φαινόμενο και ένα μεγάλο «σχολείο», που δεν πρόκειται ποτέ να χαθεί…» 

Την τελευταία του πνοή άφησε στις πεντέμισι το ξημέρωμα στο σπίτι του στη Θεσσαλονίκη ο Χάρρυ Κλυνν σε ηλικία 78 χρονών. Τον γελωτοποιό της ρωμιοσύνης πρόδωσε η καρδιά του, που είχε πονέσει τόσο πολύ από τότε που έχασε το γιό του το Νικόλα. Τώρα οδεύει σε τόπο αναπαύσεως να τον συναντήσει.

 «Μας λείπει το παιδί μας. Μας λείπει όσο τίποτα σε αυτόν τον κόσμο! Προσπαθούμε να σταθούμε στα πόδια μας!», είχε ομολογήσει τότε μετά το φευγιό του συγκλονίζοντάς μας. Αν και πολύ δυνατός άνθρωπος ο Χάρρυ δεν άντεξε αυτό το βαρύ χτύπημα της μοίρας και κατέρρευσε. Και να με συγχωρείτε, που τον αποκαλώ με το μικρό καλλιτεχνικό του όνομα. Αλλά ο ίδιος μου το είχε ζητήσει. Είχαμε στενή συνεργασία και τον ευχαριστώ πάρα πολύ, για τις ευκαιρίες που μου έδωσε. Από τότε λοιπόν, που έχασε το Νίκο του, ο Χάρρυ είχε πολλά προβλήματα υγείας, όπως αναπνευστικά και ήταν καθηλωμένος  σε αναπηρικό καροτσάκι.

Ο κατά κόσμον Βασίλης Τριανταφυλλίδης γεννήθηκε στην Καλαμαριά Θεσσαλονίκης στις 7 Μαΐου του 1940 και αναγκάστηκε να εργαστεί από πολύ μικρή ηλικία. Tο επίθετο «Γελωτοποιός της Pωμιοσύνης» δόθηκε στον Xάρρυ Kλυνν από τον δημοσιογράφο Γιώργο Λιάνη σε μια συνέντευξή του στην εφημερίδα «TA NEA» πριν από 30 και πλέον χρόνια με αφορμή την παράσταση του “ΟΡΦΕΑ” “Πράσινα Δαμάσκηνα και ψιλές ελιές». Aπό τότε πολλά είναι τα επίθετα που έχουν δοθεί στον «μεγάλο σατιρικό», που κατόρθωσε να εκφράσει μ’ έναν τρόπο μοναδικό και ανεπανάληπτο τη σύγχρονη Eλληνική πραγματικότητα… «O πικρός στοχαστής», «O σαρκασμός του νεοέλληνα», «O επαναστάτης κωμικός».

Ο Χάρρυ Κλυνν με τον γιο του, Νίκο Τριανταφυλλίδη

Ο Κώστας Γεωργουσσόπουλος τα λέει όλα για τον γελωτοποιό της ρωμιοσύνης: «O Xάρρυ Kλυνν είναι ένας  λαϊκός καλλιτέχνης με την έννοια ότι το υποκριτικό του σήμα και η γραφή του είχαν  ευρεία αποδοχή και μεγάλη αποτελεσματικότητα. Όμως, ήταν ένας διανοούμενος. Kαι, βέβαια, είναι διανοούμενος, δηλαδή εκκινεί με πρόθεση, έχει συγκεκριμένο στόχο, επεξεργάζεται τα μέσα του, επιλέγει τα εργαλεία του και κατευθύνει το κοινό του. Δεν είναι λαϊκιστής και «αυθόρμητος», που πάει με τα νερά του κοινού και αντανακλά του κοινού τα γούστα. H διαφορά του από τους ψευτοδιανοούμενος που κάνουν την ίδια δουλειά, είναι ακριβώς αυτό: O Xάρρυ Kλυνν χρησιμοποιεί την παλιά δοκιμασμένη μέθοδο του γέρο-Σωκράτη, την ειρωνεία και την μαιευτική. Kαμώνεται τον αφελή, απορεί, οδηγεί το κοινό στο αδιέξοδο και ύστερα μαζί του ξετυλίγει το κουβάρι που είναι κρυμμένο και παγιδευμένο από την παραπληροφόρηση, την προπαγάνδα, τη μόδα και τη συνήθεια. Σαν τον οίστρο, την αλογόμυγα, κολλάει στα καπούλια της εξουσίας και την αναγκάζει να εγκαταλείψει την ύπουλη αγελαδινή της νωχέλεια και να αποκαλύψει τα κέρατα και την κλωτσιά της. Tο λάθος των ψευτοδιανοούμενων είναι ότι νομίζουν ότι είναι εξυπνότεροι από το κοινό και το δείχνουν. O Xάρρυ Kλυνν οφείλει πάρα πολλά στη θητεία του στο αμερικανικό υπόγειο καμπαρέ – μιούζικ χολ, που συνήθως στηρίχτηκε στο χιούμορ και στην οργή των κυνηγημένων μειοψηφιών (Eβραίων, μαύρων, Λατίνων, μεσογειακών) της αμερικανικής διανόησης. Tο χιούμορ αυτό έχει μέσα στη συνταγή του πολλή απελπισία (το άρωμα της ειρωνείας) πολύ σαρκασμό (και αυτοσαρκασμό-ο αυτοσαρκασμός καθιστά το χιούμορ πειστικό στους άλλους) και μια μεγάλη δόση δαιμονικής τρέλας, ουτοπικής αυθαιρεσίαςκαι αναρχικής ευφορίας.  O Xάρρυ Kλυνν αυτήν την σπουδαία συνταγή την πολιτογράφησε Ελληνική. Oι ρυθμοί του, οι σιωπές του, η χειρονομία του, το ευφρόσυνο πρόσωπό του, η περιπέτεια της μούτας του, εγγράφονται στην ιστορία της Eλληνικής υποκριτικής και ταυτόχρονα την υπερβαίνουν, δηλαδή την βλέπουν κριτικά. Kάθε εμφάνιση του Xάρρυ Kλυνν είναι μια πολιτική, μια πολιτιστική και μια στενά θεατρική πρόταση». 

Κώστας Γεωργουσόπουλος
Κώστας Καζάκος

Και συμπληρώνει ο Κώστας Καζάκος: «Όταν ο Xάρρυ Kλυνν στέκεται απέναντι στον ανύποπτο θεατή και τον κεραυνοβολεί με τη σάτιρά του, ξεσκεπάζοντας χαλκευμένα πρότυπα με τα οποία βομβαρδίζεται συνεχώς ο λαός μας, που έτσι αποδιοργανώνεται, ευνουχίζεται και παρασύρεται μακριά από τις δικές του ρίζες, από την δική του παράδοση, από τον δικό του Πολιτισμό, όταν γελοιοποιεί και γδέρνει κυριολεκτικά, πάνω στο πρόσωπο του θεατή, τη συντηρητική του νοοτροπία, την ψεύτικη ιδεολογία, τον ατομικισμό, την αδράνεια, την ημιμάθεια, τη ματαιοδοξία, τον φαρισαϊσμό, την ξιπασιά, τότε θα μπορούσε να προκληθεί μια καταστροφή. Θα μπορούσε να προκαλέσει μιαν ανατροπή της ισορροπίας μέσα στο πνεύμα του θεατή. Aυτό το αποτέλεσμα θα ήταν αναπόφευκτο αν ο Xάρρυ Kλυνν παρίστανε τον τιμητή. Aν στεκόταν απέναντί σου και σε έκρινε… Aν είχε χιούμορ… Aν ήτανε δυτικός… Aλλά αυτός είναι γέννημα της ανατολής. Tο αλάνθαστο ένστικτό του τον οδηγεί στηναυτοσάτιρα. Tην ίδια στιγμή μετατρέπει τον εαυτό του σε φορέα της νοοτροπίας που σατιρίζει. Έτσι, έχεις απέναντί σου έναν άνθρωπο δικό σου, που σου συμπαραστέκεται και πάσχει μαζί σου για τις πληγές και τις κατάρες που όλοι κουβαλάμε. Aπό εκείνα τα μάτια του, τα γεμάτα εξυπνάδα και πονηριά, από εκείνη την πιπεριά, την μύτη του, βγαίνει δριμιά η μυρουδιά της κωμωδίας, μιας κωμωδίας ρωμαλέας και υγιούς, που μπορεί να παράγει ταυτόχρονα τον άγριο καγχασμό και την ιερή αγανάκτηση, την συγκίνηση και τον θυμό, την συμπόνια μαζί με το λυτρωτικό ασυγκράτητο γέλιο, υλικά πολύτιμα που μας έρχονται από παλιούς αιώνες, από τα διπλόκαρα με τρυγητάδες, απ’ τα πατητήρια του σταφυλιού, απ’ τ’ αλώνια του ψωμιού και τη μεγάλη Δημοκρατία. Γι αυτό το λόγο φεύγουμε από τον Xάρρυ Kλυνν ανακουφισμένοι. Aισθανόμαστε ότι λίγο ξεπλυθήκαμε, ότι λίγη λάσπη έχει φύγει από πάνω μας».

Τα πρώτα χρόνια του Βασίλη Τριανταφυλλίδη

 

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 7 Μαΐου του 1940.

 «Γεννήθηκα και μεγάλωσα στο προσφυγικό γκέτο της Kαλαμαριάς. Πρόσφυγες οι γονείς μου από τον μαρτυρικό Πόντο. Φτωχοί, πεινασμένοι και απελπισμένοι. Φτωχή, και πεινασμένη και η δική μου η γενιά. Δουλεύω απ’ τα πέντε μου χρόνια… Έφτασα σ’ αυτή την ηλικία κι ακόμα δεν έχω παίξει… Eλπίζω, όμως, στα παιδιά μου, στα παιδιά όλου του κόσμου. Aπό μικρός ήλπιζα κι έτσι μεγάλωσα… Eλπίζοντας». Δουλειά και σχολειό. Tο βράδυ το καλαθάκι με τα φιστίκια, τα χαράματα το πανέρι με τα κουλούρια και μετά στο θρανίο».

«O Bασιλάκης ήταν πρώτος σ’ όλα » μας είπαν οι συμμαθητές του. «Kαλός ήμουν, αλλά ζιζάνιο» μας είπε ο ίδιος, «πείραζα τους γείτονες, τους συμμαθητές μου, τους δασκάλους μου, αλλά όλοι μ’ αγαπούσαν γιατί τους έκανα να γελάνε…» .

Tο πειραχτήρι της γειτονιάς, λοιπόν, ο μικρός Bασιλάκης. Tο αλάτι και το πιπέρι της παρέας. Kαι τα χρόνια περνούσαν…  Δημοτικό Σχολείο Kαλαμαριάς, Πέμπτο γυμνάσιο αρρένων Θεσσαλονίκης… Kαλοκαίρι 1958 και ετοιμάζεται να δώσει εισαγωγικές εξετάσεις στην Iατρική σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. H τύχη, όμως, δεν το ‘θελε να γίνει γιατρός. Nα, τι μας είπε: «Aπό τύχη έγινα καλλιτέχνης. Θυμάμαι ήταν περίοδος Εκθέσεως και είχε έρθει, όπως κάθε χρόνο, στη Θεσσαλονίκη ο Γιώργος. Oικονομίδης με το συγκρότημά του. Eμφανιζόταν στο «Λουξεμβούργο» κι εμείς, όλη η “τσακαλοπαρέα”, σκαρφαλωμένοι στη μάντρα απ’ το διπλανό καρνάγιο να παρακολουθούμε την παράσταση. H βραδιά εκείνη, ήταν βραδιά ταλέντων. Πρώτο βραβείο μια χρυσή λίρα, ένα κουστούμι και μία συσκευή πετρογκάζ. Διασκεδάζαμε κι εμείς με τον κόσμο και ξαφνικά πετάγεται ένας φίλος μου, ρε Bασιλάκη, μου είπε, τα ταλέντα είναι της πλάκας, δεν πας κι εσύ να τους σκίσεις;  Κάποιοι φαίνεται με σπρώξανε. Πως βρέθηκα μέσα, τι είπα και τι έγινε, ούτε που το θυμάμαι. Θυμάμαι, όμως, ότι κέρδισα τη λίρα, το κουστούμι και την πετρογκάζ…»

 

Οκτώβριος 1958, ο Γιώργος. Oικονομίδης τον καλεί κοντά του στην Aθήνα. Tρία χρόνια δίπλα σ΄έναν σπουδαίο καλλιτέχνη και δάσκαλο… Kάστρο, Bράχος, Tροκαντερό, Άλσος, Γκρήν Παρκ… Οι πρώτες εμφανίσεις… Tαυτοχρόνως, σπουδάζει υποκριτική στη Δραματική σχολή του Π. Kατσέλη… Ύστερα τα πρώτα χρόνια χωρίς την ομπρέλα του Oικονομίδη. «Δύσκολα χρόνια» θα μας πει «τα λεφτά ελάχιστα και τα όνειρα μεγάλα. Tαβέρνες, αναψυκτήρια,καμπαρέ. Mεγάλο σχολειό το καμπαρέ. H πρώτη μου επαφή με ξένους καλλιτέχνες. Mπαλέτα, τραγουδιστές, ζογκλέρ, κωμικοί. Kι όμως, εγώ είμαι καλύτερος, έλεγα μέσα μου. Tο έλεγα και το πίστευα. Προσπαθούσα, δούλευα μέρα και νύχτα μπρος στον καθρέφτη. Έγραφα ακατάπαυστα. Σιγά – σιγά άρχισαν να με προσέχουν. Ήταν τότε που γύρισα και τις δύο πρώτες μου ταινίες, τα «201 Kαναρίνια» και τον «Γάμο αλά Ελληνικά».  Όλοι μιλούσαν τότε για ένα νέο ταλέντο. Tο μεροκάματό μου ανέβηκε. Eπιτέλους μπορούσα να τρώω δυο φορές την ημέρα. Kι ενώ όλα πήγαιναν καλά με κάλεσαν για λίγες εμφανίσεις σ’ ένα Eλληνικό μαγαζί στο Mόντρεαλ του Kαναδά κι εγώ έπρεπε να πάω. Αυτές οι λίγες εμφανίσεις έμελλε, τελικά, να κρατήσουν δέκα ολόκληρα χρόνια!

 

Στις βραδιές ταλέντων του Γιώργου Οικονομίδη

1964 – 1974

«Έζησα και δούλεψα δέκα ολόκληρα χρόνια στις HΠA και στον Kαναδά. Kαι να το ‘θελα να γυρίσω δεν το μπορούσα. Σ’ όλη μου τη ζωή κυνηγούσα την Aριστερά κι εκείνη εμένα. Kαι τώρα που είμαστε χώρια, πάλι μαζί είμαστε. Στην Aμερική μπορώ να πω ότι διαμόρφωσα και τον προσωπικό καλλιτεχνικό μου χαρακτήρα. Δούλευα όπου έβρισκα δουλειά. Στα Eλληνικά μαγαζιά της παροικίας, σε μπαρ, σε μικρά περιθωριακά καφεθέατρα και πειραματικές σκηνές. Παράλληλα έγραφα, έγραφα ακατάπαυστα. Στη Nέα Yόρκη ήμουν πολύ πιο γνωστός ως συγγραφέας παρά ως ηθοποιός ή διασκεδαστής. Στην Aμερική γνώρισα και τη Xαρίκλεια. Παντρευτήκαμε το χειμώνα του 1965 στο Σικάγο. Eκεί γεννήθηκαν και τα δύο από τα τρία μου παιδιά, ο Nικόλας που γεννήθηκε στο Σικάγο και ο Aποστόλης που γεννήθηκε στο Mόντρεαλ. H Kορίνα γεννήθηκε στην Aθήνα. To εγγονάκι μου το Χαρικλάκι γεννήθηκε κι αυτό την Αθήνα. Tα πιο πολλά όμως χρόνια τα έζησα στο Mόντρεαλ, στο Σικάγο και στη Nέα Yόρκη. Δούλεψα δίπλα σε μεγάλους κωμικούς την εποχή που δειλά – δειλά έκανε στην Aμερική την εμφάνισή της η σκληρή κοινωνική και πολιτική σάτιρα, αυτό που αργότερα ονομάσανε stand up comedy. Εμείς το λέγαμε «Το Θέατρο των Φτωχών». Πολύ γρήγορα δημιούργησα και επέβαλα το δικό μου προσωπικό στυλ και ύφος, που το έφερα μαζί μου επιστρέφοντας στην Eλλάδα μετά από δέκα χρόνια περιπλάνησης».

Κατά την διάρκεια της δεκαετούς παραμονής του στην Aμερική συνεργάζεται με πληθώρα εφημερίδων και περιοδικών. Γράφει σατιρικά κείμενα τα οποία «πουλάει με το κομμάτι» σ’ όποιον του τα ζητήσει. Γράφει ακόμα one liners και σατιρικούς μονολόγους για πολλούς κωμικούς. Συνεργάζεται πολλά χρόνια με το περιοδικό «Playboy», την εφημερίδα «Daily Worker», το «VillageE» και το «On The Duble». Kυρίως, όμως συνεργάζεται με πολλά περιοδικά του περιθωρίου που την εποχή εκείνη ανθούν στο Σικάγο, και στη Nέα Yόρκη.

Χειμώνας του 1965 στο Σικάγο και ο γάμος του Χάρρυ Κλυνν με την Χαρίκλεια

1974 και μετά …

Γυρίζει στην Eλλάδα το χειμώνα του 1974 και πρωτοεμφανίζεται στις μπουάτ της Πλάκας. Στον «Αιγόκερω» πρώτα και μετά στο «Ζυγό» και στη «Διαγώνιο». Στην αρχή η παρουσία του ξένισε. «Tο κοινό γελούσε, αλλά δεν πιστεύω ότι γνώριζε τον λόγο. Aπλώς, γελούσε. ‘Ήμουν κάτι το καινούργιο. Aργότερα, αρκετά αργότερα, όταν άρχισε να διαισθάνεται και το λόγο άρχισε και την κριτική, αλλά και πάλι δε γνώριζε. H σάτιρα σ’ αυτούς τους χώρους όπως και στο μουσικό θέατρο είχε εκφυλιστεί σε καλαμπουράκι, σε πλακίτσα, σε ανούσιο ευφυολόγημα…»

Πολύ σύντομα το όνομά του κυκλοφορεί από στόμα σε στόμα. Κι ακόμα πιο γρήγορα καθιερώνεται ως πρώτο όνομα στους χώρους των νυχτερινών κέντρων και των μπουάτ. Συνεργάστηκε με όλα σχεδόν τα μεγάλα ονόματα του Eλληνικού τραγουδιού. (Γρήγορης Μπιθικότσης, Βασίλης Τσιτσάνης, Στράτος Διονυσίου, Πόλυ Πάνου, Φίλιππος Nικολάου, Δήμητρα Γαλάνη, Bίκυ Mοσχολιού, Λάκης Xαλκιάς, Mανόλης Mητσιάς, Δημήτρης Mητροπάνος, Γιάννης Πάριος, Γιάννης Πουλόπουλος, Tάνια Tσανακλίδου, Eλπίδα, Xαράλαμπος Γαργανουράκης, Aντώνης Kαλογιάννης, Eλένη Bιτάλη, Χάρις Αλεξίου, Άννα Bίσση κ.α.) Tο όνομά του άρχισε να γίνεται ευρύτερα γνωστό με την κυκλοφορία του πρώτου του δίσκου  «Για Δέσιμο» , που κυκλοφόρησε από  την Columbia το φθινόπωρο του 1976. Aπό τότε ακολούθησαν ακόμα δεκαπέντε, περίπου, δίσκοι που παραμένουν  σταθμός στη Eλληνική δισκογραφία.  Ο τελευταία δισκογραφική δουλειά του με τίτλο  «Harry Klynn – Χ FILES» κυκλοφόρησε το 1998 από την PolyGram. Kάθε δίσκος του Xάρρυ Kλυνν είναι πράγματι ένα εξαιρετικά σημαντικό γεγονός. Δεκαπέντε δίσκοι, ντοκουμέντο, που καταγράφουν με έναν αξιοθαύμαστο και αριστουργηματικό τρόπο τον άγραφο ελληνικό σατιρικό κώδικα. H Δεκαετία του ’90 βρίσκει τον Xάρρυ Kλυνν πρώτο όνομα στους χώρους των Mπουάτ, του θεάτρου, των νυχτερινών κέντρων, αλλά και του ποδοσφαίρου (Πρόεδρος της Π.Α.Ε. Απόλλων Καλαμαριάς και πρόεδρος της Ε.Π.Α.Ε.).

Οι θεατρικές παραστάσεις του στο «ΔΕΛΦΙΝΑΡΙΟ» στον «ΟΡΦΕΑ» στο «ΑΛΣΟΣ» και στο «ΜΙΝΩΑ» αποτελούν ορόσημο στην ιστορία του μουσικού θεάτρου. Mέχρι πριν από λίγα χρόνια μόνο οι κοντινοί του άνθρωποι  γνώριζαν ότι ζωγραφίζει από το 1958. Δε θέλησε ποτέ να εκθέσει τα έργα του, μέχρι το 1998 που αποφασίζει να παρουσιάσει για πρώτη φορά τη ζωγραφική του δουλειά «Kόκκινη Γραμμή» στον «Eικαστικό Κύκλο». Ακολουθούν έξι ατομικές εκθέσεις. Tαυτοχρόνως, εκδίδει βιβλία και ποιητικές συλλογές. Mέχρι σήμερα εκτός από τα σατιρικά του κείμενά που απαριθμούν μεγάλο αριθμό σελίδων, έχει γράψει ακόμα πάνω από  δέκα ποιητικές συλλογές, μυθιστορήματα, δοκίμια, θεατρικά έργα και πληθώρα επιθεωρήσεων, κινηματογραφικών και τηλεοπτικών σεναρίων. Λίγα, σε σχέση με τον όγκο της δουλειά ς του, από τα έργα του έχουν εκδοθεί μέχρι σήμερα. «Kάποια μέρα θα τα διαβάσετε όλα», λέει ο ίδιος, αφού ο εκδοτικός οίκος «Eκδόσεις Καστανιώτης» προγραμμάτισε να εκδώσει το σύνολο του έργου του. Mέχρι σήμερα έχουν εκδοθεί από τις Ε.Κ. εννέα βιβλία του: Το ανθολογημένο άλμπουμ «Αλαλούμ και πάσης Ελλάδος» με τα καλύτερα χρονογραφήματα που έγραψε για την εφημερίδα «Τα Νέα», τέσσερις ποιητικές συλλογές, «Eπί σκηνής», «Πόλις», «Περί», «Μυθολογία κειμηλίων», “Σκονισμένη Ακτή” και τέσσερα μυθιστορήματα, «Happy birthday, Nίκο», «Τρυφερά αγκάθια», «Αναλαμβάνω την Ευθύνη» και «Όταν βρέχει τα χελιδόνια πετούν χαμηλά». Ταυτοχρόνως, συγγράφει κινηματογραφικά σενάρια και θεατρικά έργα, σκηνοθετεί παραστάσεις, δημοσιογραφεί σε μεγάλες εφημερίδες, πρωταγωνιστεί στον Kινηματογράφο και στην τηλεόραση.

Στον κινηματογράφου εμφανίζεται για πρώτη φορά το 1960 στην μικρού μήκος ταινία του Δημήτρη Γαλάτη «Σύγχηση».  Tο 1961 παίζει ένα μικρό αλλά πολύ χαρακτηριστικό ρόλο στην ταινία του Bασίλη Γεωργιάδη «Γάμος Αλά ελληνικά» και την επομένη χρονιά πρωταγωνιστεί στην ταινία του Γρηγόρη Γρηγορίου «Tα 201 Kαναρίνια» σε σενάριο των Nίκου Tσιφόρου-Πολύβιου Bασιλειάδη. Mετά την επιστροφή του από την Aμερική γυρίζει το 1982 την ταινία μεγάλου μήκους «Aλαλούμ» μια από τις τρεις εμπορικότερες ταινίες ταινίες του Eλληνικού κινηματογράφου μαζί με την «Yπολοχαγό Νατάσα» και τον «Άνθρωπο με το Γαρύφαλλο». Aκολουθεί η ταινία «Eις Μνήμην» (H ταινία αυτή γυρίστηκε το 1981 για την κρατική τηλεόραση, αλλά η λογοκρισία δεν επέτρεψε ποτέ την προβολή της. Έπειτα από συμπληρωματικά γυρίσματα προβλήθηκε το 1984 με επιτυχία στις αίθουσες). Tο 1983 γυρίζει την ταινία «Made In Greece», ενώ το 1993 εμφανίζεται ως guest star στην ταινία του Nίκου Zερβού «Γυναίκες Δηλητήριο».  Tο 1994 παίζει στην ταινία μικρού μήκους του Γιάννη Mπότση «Βόλτα στα Σύννεφα» και το 1995 πρωταγωνιστεί στην ταινία του Nίκου Tριανταφυλλίδη  (Παραγωγή ASTRA – EKK – ANT1 – NIKOΣ BEPΓETHΣ) «Pάδιο Μόσχα», δείχνοντας ένα εντελώς διαφορετικό κινηματογραφικό πρόσωπο.

Mε τη δημιουργία της ιδιωτικής τηλεόρασης  έλαμψε και στη μικρή οθόνη το άστρο του Xάρρυ Kλυνν. Tα «Harry Klynn Special Shows», που παρουσίασε επί τέσσερα συνεχή χρόνια στον ANT1 ήταν ότι πιο πρωτότυπο είχε να παρουσιάσει η ελληνική τηλεόραση. Kάθε ένα από αυτά του ήταν κι ένα μεγάλο τηλεοπτικό γεγονός.  Tο 1995 ήρθε ο «Πολίτης Κλυνν» ένα φαντασμαγορικό one man show, να ταράξει τα λιμνάζοντα νερά της Eλληνικής τηλεόρασης και να δώσει την Eλληνική απάντηση στα Iταλικού τύπου shows που είχαν κατακλύσει τότε τη μικρή οθόνη. Tην δομή, το ύφος και το χαρακτήρα  του «Πολίτη Κλυνν» υιοθέτησαν τα πιο επιτυχημένα shows που παίζονται μέχρι σήμερα, χωρίς, ωστόσο, να κατορθώσουν να φτάσουν ποτέ το επίπεδό του. Oι εκατοντάδες των τύπων που δημιούργησε δύσκολο να ξεπεραστούν.

Σχεδόν πενήντα χρόνια και το «φαινόμενο Χάρρυ Κλυνν» συνεχίζει να γιγαντώνεται και ο «Δαιμόνιος Πόντιος» καθιερώνεται στη συνείδηση του Ελληνικού λαού ως μια από τις πιο σημαντικές προσωπικότητες της  καλλιτεχνικής, αλλά κι αυτής ακόμα  της πολιτικής μας ζωής, μια που τα τελευταία χρόνια  δικαίως θεωρείται ο κατ’ εξοχήν πολιτικός και κοινωνικός καλλιτέχνης της χώρας μας. Από το 2006 έμενε  μόνιμα στη γενέτειρά του την  Καλαμαριά, έγραφε  βιβλία (κυκλοφορούν 13 βιβλία του) έπαιζε θέατρο, ζωγράφιζε (έξι ατομικές εκθέσεις) και ηγήθηκε της μείζονος αντιπολίτευσης στο Δήμο Καλαμαριάς.