fbpx

«Στα χρόνια της υπομονής» μας άφησε ο Μάνος Ελευθερίου, γράφει η Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

smaragdamichalitsianou@gmail.com

«Εμένα, ο θάνατος δεν με ενδιαφέρει, εκεί ο πέλεκυς είναι μια και καλή…» (Μάνος Ελευθερίου)

Αυτό το Κυριακάτικο καλοκαιρινό πρωϊνό, ο μεγάλος ποιητής και στιχουργός Μάνος Ελευθερίου μας αποχαιρέτισε για πάντα, αφήνοντας φτωχότερο τον πολιτισμό μας και βυθίζοντάς μας στη θλίψη για τα χρόνια που πήγαν χαμένα.

Κανείς δεν το περίμενε, αφού είχε ξεπεράσει ένα πρόβλημα υγείας που αντιμετώπιζε, αλλά τον πρόδωσε η καρδιά του, που σταμάτησε να χτυπά.

Αυτή η μεγάλη καρδιά που χωρούσε μέσα της τον πόνο και το άδικο  όλου του κόσμου.

«Εισπράττω συχνά αγάπη από τον κόσμο. Με χαροποιεί ένα καλό βιβλίο, ωραίοι άνθρωποι που είναι γύρω μου και επικοινωνώ, μια καλή κουβέντα. Σου λέει η γειτόνισσα το βραδάκι για παράδειγμα «άντε, καλό ξημέρωμα». Τι ωραίο που είναι αυτό ε; Για σκέψου το. «Να έχεις καλό ξημέρωμα», τι ωραία ευχή!», είχε εκμυστηρευτεί ο ποιητής σε μια από τις τελευταίες συνεντεύξεις του, εκφράζοντας την απέραντη μοναξιά του.

Ο Μάνος Ελευθερίου έφυγε στα 80 του, σφραγίζοντας την πνευματική ζωή της Ελλάδας, από τη Μεταπολίτευση μέχρι σήμερα, άλλοτε με τα λόγια του στο ελληνικό τραγούδι και την ποίηση, την παρουσία του, τη σκέψη του και τις λέξεις.

«Τώρα τι να γράψω; Κάτι «περί αναπαύσεως» και «περί υγείας». Κοιτάζω τα βλέμματα των ανθρώπων, βλέπω το φόβο τους», είχε αναρωτηθεί δημόσια μέσα σε αυτή την κατάσταση κάνοντας το συναίσθημα σκέψη.

Ποιητής, συγγραφέας, διανοούμενος, αρθρογράφος ραδιοφωνικός παραγωγός, ο Μάνος Ελευθερίου δέσποζε στο νεότερο και σύγχρονο πολιτιστικό τοπίο της Ελλάδας.

Οι στίχοι του, τα λόγια του, τα ποιήματά του, όπως αυτά μελοποιήθηκαν από τους μεγαλύτερους συνθέτες μας (Θεοδωράκης, Χατζιδάκις, Ξαρχάκος, Λεοντής, Μαρκόπουλος, Κουγιουμτζής, Μούτσης, Σπανός, Ζαμπέτας, Κραουνάκης, Κηλαηδόνης, Χατζηνάσιος, Βαρδής) και τραγουδήθηκαν από τις ωραιότερες φωνές (Μοσχολιού, Νταλάρας, Αλεξίου, Γαλάνη, Βιτάλη, Κούτρας, Θηβαίος), σημάδεψαν την ιστορία του ελληνικού τραγουδιού για περισσότερο από μισό αιώνα.

Μας άφησε ένα πλούσιο καλλιτεχνικό έργο.  

Μάνος Ελευθερίου και Γιώργος Νταλάρας

Είχε γράψει ποιητικές συλλογές, διηγήματα, μία νουβέλα, δύο μυθιστορήματα και περισσότερα από 400 τραγούδια. Παράλληλα, είχε εργαστεί ως αρθρογράφος, επιμελητής εκδόσεων, εικονογράφος και ραδιοφωνικός παραγωγός.

«Υπάρχουν τόσες δουλειές που οι προϊστάμενοι θέλουν να είναι καλοί με τα αφεντικά και βγάζουν όλο το θυμό τους στους απλούς υπαλλήλους», είχε δηλώσει παίρνοντας το μέρος των εργαζομένων, που τραβάνε τα πάνδεινα αυτή την εποχή.

Ο Μάνος Ελευθερίου γεννήθηκε τον Μάρτιο του 1938 και μεγάλωσε στην Ερμούπολη της Σύρου. Με πατέρα ναυτικό, ήρθε οικογενειακώς στην Αθήνα σε ηλικία 14 χρόνων. Το 1955 γνωρίστηκε με τον Άγγελο Τερζάκη, γνωριμία που αποδείχτηκε καθοριστική για τη ζωή του, αφού εκείνος ήταν που τον ώθησε για να παρακολουθήσει μαθήματα στη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου.

«Δεν ήθελα να γίνω ηθοποιός. Με ενδιέφερε όμως να μάθω κάποια πράγματα για το θέατρο, κυρίως να δω πώς γράφεται ένα θεατρικό έργο. Βεβαίως, αυτό το έμαθα διαβάζοντας έργα και παρατηρώντας τις κομπίνες που κάνουν οι συγγραφείς από τον Σαίξπηρ έως τους αρχαίους και τους σύγχρονους Έλληνες. Πώς δηλαδή φτάνει η στιγμή όπου μια μοιραία λέξη γίνεται πρωταγωνίστρια», είχε αναφέρει ο ποιητής.

Το 1964 εμφανίστηκε στην ελληνική δισκογραφία. Συνεργάστηκε με τους μεγαλύτερους Έλληνες συνθέτες και ερμηνευτές: μεταξύ όσων μελοποίησαν ποιήματά του. Είχε εκδώσει μυθιστορήματα, ποιητικές συλλογές, βιβλία με πεζά, λευκώματα και τέσσερις τόμους για το «Θέατρο στην Ερμούπολη τον 20ό αιώνα, 1901-1921», καθώς και την ανθολογία «Ερμούπολη, Μια Πόλη στη Λογοτεχνία». Τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος το 2005 για το βιβλίο του «O καιρός των χρυσανθέμων». Άλλα μυθιστορήματά του που αγαπήθηκαν, «Η Γυναίκα που Πέθανε δύο Φορές» (2006), «Άνθρωπος στο Πηγάδι» (2008), «Πριν απ’ το Ηλιοβασίλεμα» (2011), καθώς και η συλλογή διηγημάτων του «Η Μελαγχολία της Πατρίδας Μετά τις Ειδήσεις των Οκτώ» (2007). Επίσης, το φθινόπωρο του 2010 κυκλοφόρησαν η ποιητική του συλλογή «Ο Νοητός Λύκος» καθώς και ο θεατρικός μονόλογος «Ο Γέρος Χορευτής». Το 2013 εκδόθηκαν η συγκεντρωτική έκδοση των στίχων του «Τα Λόγια και τα Χρόνια», καθώς και το χρονικό «Μαύρα Μάτια: Ο Μάρκος Βαμβακάρης και η συριανή κοινωνία στα χρόνια 1905-1920». Την ίδια χρονιά βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών για το σύνολο του έργου του. Οι μελέτες του για τη Σύρο των αρχών του περασμένου αιώνα, τον Μάρκο Βαμβακάρη, την Ελένη Παπαδάκη, τα διηγήματα, τα μυθιστορήματα, καθρεφτίζουν το πολύπλευρο ταλέντο του.

Στο Μάνο Ελευθερίου οφείλουμε πάρα πολύ μεγάλα λαϊκά τραγούδια, όπως: τα «Παραπονεμένα λόγια», «Σ’αυτή τη γειτονιά», η «Ατέλειωτη εκδρομή» και ο «Άμλετ της Σελήνης»,  «Η Μαρκίζα»,  «Η Δίκοπη ζωή»,  «Τα Λόγια και τα Χρόνια», «Το Τραίνο Φεύγει στις Οκτώ»,  «Του Κάτω Κόσμου τα Πουλιά», «Η Ατέλειωτη Εκδρομή», «Ποιος τη ζωή μου, ποιος την κυνηγά», «Σ’ αυτή τη γειτονιά», «Η Σούστα Πήγαινε Μπροστά», «Οι Ελεύθεροι κι Ωραίοι», «Στων Αγγέλων τα Μπουζούκια», «Έρημοι Σταθμοί», «Στα χρόνια της Υπομονής», υπέροχα τραγούδια που πάντα θα μας συντροφεύουν στα γλέντια μας , στις χαρές μας, αλλά και στις λύπες μας.

Καλό σου ταξίδι Μάνο Ελευθερίου. Σε ευχαριστούμε για ό, τι έκανες για μας τους απλούς ανθρώπους.