fbpx

«Περίπτωση Συνείδησης»

Γιώργος Noir Παπαϊωσήφ

Γιώργος Noir Παπαϊωσήφ

gpapaiossif@intownpost.com

(No Date, No Signature)

 

  • Είδος: Κοινωνικό δράμα
  • Παραγωγή: Ιράν (2017)
  • Σκηνοθεσία: Βαχίντ Τζαλιλβάντ
  • Με τους: Ναβίντ Μοχαμαντζάντεχ, Αμίρ Αγκάι, Χεντιγιέ Τεχρανί
  • Διάρκεια: 104’
  • Διανομή: Ama Films
  • Διακρίσεις: Βραβείο Καλύτερης Σκηνοθεσίας και Καλύτερης Ανδρικής Ερμηνείας (Ναβίντ Μοχαμαντζάντεχ) στο τμήμα «Ορίζοντες» του Φεστιβάλ Βενετίας – Αργυρός Αλέξανδρος και βραβείο Fipresci στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης

Επιστήμη και μουσουλμανική μαντήλα, ηθική και Κοράνι, συνδυάζονται έντεχνα από την σκηνοθετική μπαγκέτα του 42χρονου, βραβευμένου Πέρση Βαχίντ Τζαλιλβάντ. Είναι η δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία του (η πρώτη είναι «Wednesday, May 9», που δεν προβλήθηκε στην Ελλάδα), η οποία απέσπασε βραβεία και θετικά σχόλια. Σε ένα κράτος όπως είναι το Ιράν, που βασιλεύει η ισλαμική, αυστηρή θρησκευτικότητα, η μαντήλα στις γυναίκες και η σκιά του Κορανίου ως δαμόκλειος σπάθη στα ατοπήματα, ένας ιατρός αποστασιοποιείται από όλη αυτή την θρησκευτική χαρτογράφηση της ηθικής και θέτει εαυτόν στην προσωπική πλάστιγγα αυτογνωσίας και απόδοσης ευθυνών, έχοντας μπροστά του ως φανοστάτη την αρετή της αλήθειας και της δικαιοσύνης.  Εν πρώτοις φαντάζει κάπως απλοϊκό, αλλά δεν είναι έτσι, παρότι το σενάριο διαθέτει μικρά αγεφύρωτα χάσματα.

Ο Τζαλιλβάντ στην ταινία του σταθεροποιεί τα δυο φορτία, αυτό της ανθρωπιάς και αυτό της τυχαιότητας στο ακριβές σημείο, ώστε ο δείκτης να δείξει, πως δεν υπάρχει τυχαιότητα, αλλά πλημμελής έως αδιάφορη αντιμετώπιση πραγμάτων. Ο θάνατος ενός πάμφτωχου, ανήλικου παιδιού – πού ποιος θα δώσει σημασία στους αναλώσιμους ανθρώπους άνευ ελπίδας και ήλιου – στον οποίο θάνατο υπάρχει η μικρή ή η μεγαλύτερη πιθανότητα να ευθύνεται ο ιατρός, γίνεται η εσωτερική αρένα συνειδησιακών συγκρούσεων ανάμεσα στο να φανερωθεί η αλήθεια ή στο να συγκαλυφθεί δια παντός δίχως την παραμικρή συνέπεια. Βέβαια, πριν φτάσουμε στο φινάλε και στο δια ταύτα, οι οδοί που επιλέγει ο σκηνοθέτης να μας περάσει για να κατανοήσουμε το ζουμί της ιστορίας είναι το ίδιο το Ιράν σήμερα και οι άνθρωποι του. Το γνωστό, παγκόσμιο εικονίδιο εθνών με τους πληβείους και τους πατρικίους, τους μορφωμένους και τους αμόρφωτους, την κρατική εξουσία και την θρησκεία, την λαμογιά και αυθαιρεσία. Αυτό που παρατήρησα στην ταινία, είναι έντονο και προκάλεσε εντύπωση, έχει να κάνει, ότι οι απειλές ή οι αφορισμοί μεταξύ των πιστών ισλαμιστών Περσών  αφορούν όχι τον Αλλάχ ή τον Μωάμεθ, αλλά την ίδια την γραφή, το Κοράνι. Δηλαδή, παραδείγματος χάρη, λέει ο ένας στον άλλον: «Αυτό που έκανες είναι κακό και το Κοράνι τιμωρεί» ή «Δεν είναι έτσι όπως τα λες και το Κοράνι θα σε κάψει». Η θεία εντολή τιμωρεί τους πιστούς στο Ισλάμ, που έχει περαστεί στο ιερό βιβλίο και όχι η άφατη δύναμη ή οι απεσταλμένοι της. Το Κοράνι, ο λόγος, είναι η εξαγνιστική, αλλά και η τιμωρός οντότητα. Καταπληκτικό! Δεν υπάρχει καμία ευελιξία σκέψης πέρα από τα γραφόμενα του ιερού βιβλίου και νομίζω εκεί είναι και ο πυρήνας της ταινίας του Τζαλιλβάντ, που αναπτύσσει το σενάριο γραμμένο από τον ίδιο τον σκηνοθέτη. Η ανθρώπινη, αδογμάτιστη αρετή στον καθρέφτη της θρησκευτικής ηθικής, που τελικά συγκλίνουν. Καμιά θρησκεία παγκοσμίως δεν έχει αξιακό σύστημα προσαρμοσμένο στις αρετές, παρά μόνο άκαμπτη ηθική προερχόμενη εκ του Θείου. Μόνο, που ο ιατρός δεν είναι τόσο ενεργοποιημένος στα θρησκευτικά πράγματα, αλλά με την ένοχη συνείδηση πως μπορεί να είναι υπεύθυνος για τον θάνατο ενός μικρού, αθώου ανθρώπου το θέμα τσουλάει ως αδρανές υλικό στο δεύτερο, δηλαδή από την αρετή στην ηθική. Τέχνασμα για μας παγιδέψει ο σκηνοθέτης στην δογματική της θρησκείας;

Ευυπόληπτος ιατροδικαστής εμπλέκεται σε ένα τροχαίο, όπου τραυματίζεται ελαφρά ένα εννιάχρονο αγοράκι, που επέβαινε στο μηχανάκι μαζί με τον πατέρα του. Το αγόρι δείχνει να είναι καλά, αλλά ο ιατρός θέλει να το μεταφέρει στο νοσοκομείο για να γίνουν οι απαραίτητες εξετάσεις. Δεν επιθυμεί να εμπλακούν οι Αρχές γιατί η ασφάλεια του αυτοκινήτου έχει λήξει και φοβάται την σύλληψη. Ο πατέρας του πιτσιρικά πείθει τον τρομοκρατημένο ιατρό (δεν ήθελε και πολύ) πως είναι όλα καλά, ενώ ο ιατρός προτίθεται να πληρώσει αποζημίωση στον πατέρα του παιδιού. Το άλλο πρωί, βρίσκει στον θάλαμο του νεκροτομείου μαζί με άλλα πτώματα το νεκρό σώμα του αγοριού που έχει μεταφερθεί εκεί για αυτοψία. Η πρώτη γνωμάτευση, που την διεξήγαγε το δεξί χέρι του ιατροδικαστή, η επιμελής και καταφερτζού γιατρίνα Μπεχμπαχανί (Χεντιγιέ Τεχρανί – πολύ καλή) – ο ίδιος είναι πολύ ταραγμένος για να ασχοληθεί – δείχνει θάνατο από δηλητηρίαση χαλασμένου κρέατος, κοινώς τροφική αλλαντίαση, η οποία εάν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα οδηγεί στον θάνατο. Ο πατέρας του μικρού που νομίζει ότι ο γιός του πέθανε εξ αιτίας του ατυχήματος, όταν πληροφορείται πως φταίει το δηλητηριασμένο κρέας που έφαγε σκοτώνει, κατά λάθος, εν βρασμό ψυχής τον προμηθευτή. Ο ιατρός βασανίζεται για το εάν έγινε σωστή και λεπτομερής ιατροδικαστική εξέταση στον άτυχο νεαρό. Η γιατρίνα τον καθησυχάζει πως όλα έγιναν κανονικότητα και τότε εκμυστηρεύεται στην συνάδελφό του τι έχει συμβεί και πως ενδέχεται ο θάνατος του μικρού να προήλθε από το ατύχημα.

Εάν δεν ήταν ο πατέρας του άτυχου πιτσιρικά (Ναβίντ Μοχαμαντζάντεχ – βραβείο καλύτερης Ερμηνείας), αυτός ο φτωχοδιάβολος που παράτησε την οικογένεια του και η ενασχόληση του είναι οι μικροαπατεωνιές για να τα φέρει βόλτα, θα έλεγα, πως ο Τζαλιλβάντ μας δουλεύει ψιλό γαζί και σε λίγο θα διαβάζουμε στίχους από το Κοράνι. Αλλά αυτός ο απόκληρος, σχεδόν άπιστος, είναι ο καταλύτης της ιστορίας. Διάολε, είναι ευγενικός συναισθηματικός, το βλέπουμε όταν ο φοβισμένος ιατρός του προσφέρει ελεύθερα χρήματα για να καλύψει την ζημιά στο μηχανάκι και ο αυτός ο απόκληρος αντί να βουτήξει όσα τραβάει η ψυχή του, παίρνει μόνο όσα χρειάζεται ή όταν ξεσπάει μόνος του σε θρήνους για την απώλεια του παιδιού του. Έπειτα λέει αλήθειες και δεν αποποιείται, δεν το παίζει τρελός για τον εξ αμελείας φόνο  –  πάνω στην οργή του – του καθάρματος που τροφοδοτούσε τον κόσμο με σάπιο, μολυσμένο κρέας. Ο ιατρός τον ακολουθεί κατά πόδας, βλέποντας τις αντιδράσεις του. Έπειτα είναι η θρήσκα γιατρίνα, που προσπαθεί να πείσει τον ιατρό να μην προβεί σε εκταφή και δεύτερη ιατροδικαστική εξέταση του μικρού, αφού όλο το γεγονός επιστημονικά και νομικά έχει κλείσει.

Έχοντας ως σημαία το απόσπασμα από βιβλίο του νεοφιλόσοφου, Ελβετού συγγραφέα Ρολφ Ντοπέλι: «Αυτοί που είναι τολμηροί και γενναίοι σκοτώθηκαν πριν να μεταφέρουν το γονίδιό τους στις επόμενες γενιές. Οι άλλοι, δηλαδή οι δειλοί και οι ευσεβείς, επέζησαν. Είμαστε οι απόγονοί τους», ο Πέρσης σκηνοθέτης Βαχίντ Τζαλιλβάντ διεισδύει στις χαμένες ανθρώπινες αρετές με πυξίδα ό,τι έχει απομείνει από ανθρωπιά. Η σκηνοθετική άποψη έχει ροή και καλή αφήγηση, οικοδομώντας ένα βατό σενάριο δίχως διδακτισμό, μια, ας πούμε, old fashion ηθογραφία περί αλήθειας εκφραζόμενη ελεύθερα και άφοβα με όποιο κόστος.