Ο Τάκης Χρυσικάκος συνομιλεί με τη Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

smaragdamichalitsianou@gmail.com

«Συμβαίνουν πράγματα μέσα από μια εγωκεντρική αδιαφορία, που δεν κάνουν καλό στην κοινωνία. Αυτό σε ανθρώπινο επίπεδο. Σε κοινωνικό επίπεδο, πάντα, υπάρχει η δικαιολογία, να αλλάξει ο κόσμος και μετά θα αλλάξω εγώ.  Δεν είναι έτσι. Εμείς θα αλλάξουμε  τον κόσμο.»

Ο Τάκης Χρυσικάκος είναι γεννημένος για να σκορπάει μια ευεργετική επιρροή στο περιβάλλον με γενναιοδωρία, απαλλαγμένος από κάθε τι περιττό, κρατώντας ένα υπέροχο μέτρο στην κίνηση, στη σιωπή, στην ευγένεια της χειρονομίας. Μια ερωτική υποκριτική φύση.

 Μια φωτοβόλα λάμψη, που περιβάλει το ψηλόλιγνο σώμα του, και μέσα στο πρόσωπο προβάλουν δυο διεισδυτικά μάτια και μια φωνή που έδωσαν υλική, ποιητική υπόσταση σε έργα μεγάλων συγγραφέων, εναποθέτοντας την στα αυτιά των ανθρώπων.

Ως δημιουργός που πήρε το κλειδί του σκηνοθετικού κώδικα από τον δάσκαλό του, τον Κάρολο Κουν, θυσιάζει ώρες για να προβληθούν τα σημαντικά νοήματα των κειμένων που επιλέγει, όπως του Καζαντζάκη και του «Οιδίποδα επί Κολωνώ», παρότι εδώ δεν έχει την ευθύνη του ανεβάσματος. Κείμενα μέσα στο οποία βρίσκει την εικόνα της ψυχής του για να οικοδομήσει συγκλονιστικές παραστάσεις.

Οι ρόλοι που ενσαρκώνει τα τελευταία χρόνια αποτυπώνουν τη μοναχική πορεία του καλλιτέχνη, που αναζητά τη γνώση – κι αυτή επιθυμεί να μεταφέρει – για να βρει ένα τόπο καλύτερο η ζωή μας.

Τα πάντα έχει παίξει ο Τάκης Χρυσικάκος από το ξεκίνημά του ως σήμερα. Η τέχνη του λοιπόν, που τόσο αγάπησε και φιλοσόφησε πάνω στην ματαιότητά της, έφθασε να γίνει προϊόν μιας μεστής, ολοκληρωμένης προσωπικότητας του θεάτρου, που ωρίμασε με το πάθος και το πείσμα του δίχως να ευτελίσει το ταλέντο του, που ποτέ δεν στηρίχτηκε στο φευγαλέο των λέξεων.

Εκφράζω τις ευχαριστίες μου για αυτή την συνάντηση.

  

«Αναφορά στο Γκρέκο» στη Σκιά των Βράχων 2 Ιουλίου 2018 με ελεύθερη για το κοινό είσοδο, όπου έγινε το αδιαχώρητο. Μια  παράσταση πραγματικά εκπληκτική με την υπογραφή σας και τη μεγαλειώδη ερμηνεία σας. Μια παράσταση που ταξίδεψε και εκτός των τειχών, στις Βρυξέλλες και αποθεώθηκε και φυσικά δεν τελειώνει εδώ. Ένα διαχρονικό έργο στο οποίο ο Καζαντζάκης μας προτρέπει να ξανασκύψουμε στις αξίες που χάσαμε με δική μας υπαιτιότητα, να δουλέψουμε σωστά, να κερδίσουμε όσα χάσαμε και όχι μόνο. Πόσο επώδυνη είναι αυτή η διαδρομή;

Όσο είναι και από το δρόμο της τραγωδίας, διότι όσο επώδυνο κι αν είναι το μεγάλο κείμενο έχει το στοιχείο της κάθαρσης. Στη ζωή μας και ιδιαίτερα οι άνθρωποι του χώρου της τέχνης ψάχνουμε τη λύτρωση και νομίζω, ότι αυτή η λύτρωση έρχεται ακριβώς, όταν βρίσκεσαι  μαζί με αυτά τα μεγάλα κείμενα. Όταν μεταφέρεις τα μεγάλα νοήματα. Επομένως, όσο επώδυνο κι αν είναι, είναι συγχρόνως και λυτρωτικό. Έτσι το νιώθω.

Γιατί σταθήκατε τόσο στην φράση του Καζαντζάκη: «Φτάσε όπου δεν μπορείς»;

Γιατί νομίζω, ότι βάζει τα όρια του ανθρώπου. Ο άνθρωπος λέει: «Μπορώ μέχρις εκεί. Δεν μπορώ περισσότερο» και ψάχνει τα όριά του. Πέρα από τη δική του φιλοσοφική άποψη που εμπεριέχεται σε όλο το έργο του είναι και ο επηρεασμός από το ψάξιμό του σε όλες τις θρησκείες και που υπάρχει και στη χριστιανική θρησκεία. Ότι μπορούμε  να υπερβούμε τα όρια του ανθρώπου. Θα το εξηγήσω μέσα από τη δική μας παράδοση. Οι μύθοι στην ελληνική παράδοση ιδιαίτερα στην αρχαιότητα με τον Ηρακλή, τους ημίθεους, τον Θησέα είχανε τις δοκιμασίες, τους άθλους. Οι Θεοί τους περνάγανε από πολλές δοκιμασίες για να ξεπεράσουν τα ανθρώπινα όρια. Αυτό ακριβώς είναι που βάζει ο Καζαντζάκης, όταν λέει «φτάσε όπου δεν μπορείς». Ξεπέρασε τα όρια του ανθρώπου και μπορείς να το κάνεις. Ο καθένας μπορεί να το κάνει. Λίγο, νομίζω, ότι επαναπαυόμαστε. Έχουμε μια τάση: μέχρι εδώ μπορώ. Μπορούμε πολύ περισσότερα και αυτό έχει αποδειχθεί στην ανθρωπότητα. Ο άνθρωπος μπορεί να ξεπεράσει τα όριά του.

«Ν΄ αγαπάς την ευθύνη και να λες εγώ, εγώ μονάχος μου θα σώσω τον κόσμο. Αν χαθεί, εγώ θα φταίω». Πώς αντιλαμβάνεστε το παραπάνω επίγραμμα του μεγάλου Κρήτα διανοητή;

Είναι ξεκάθαρο και για μένα στο μέτρο του δυνατού. Το έχω πάντα στο μυαλό μου. Η  ευθύνη για το τι συμβαίνει γύρω μας είναι συλλογική, αλλά πιο πολύ είναι ατομική. Ζούμε μια εποχή αδιαφορίας. Διαβάζουμε κάθε μέρα, πως κάποιος χτύπησε στο δρόμο, κάποιος λιποθύμησε και κανείς δεν ενδιαφέρεται. Μια γριά γυναίκα εδώ στο Πόρτο Ράφτη πνίγηκε και δεν πήγαινε κανένας να την πλησιάσει. Συμβαίνουν πράγματα μέσα από μια εγωκεντρική αδιαφορία, που δεν κάνουν καλό στην κοινωνία. Αυτό σε ανθρώπινο επίπεδο. Σε κοινωνικό επίπεδο πάντα υπάρχει  η δικαιολογία, να αλλάξει ο κόσμος και μετά θα αλλάξω εγώ. Δεν είναι έτσι. Εμείς θα αλλάξουμε τον κόσμο. Ο καθένας από το μικρό μετερίζι που έχει. Αν κάνουμε καλά τη δουλειά μας, αν η συμπεριφορά είναι σωστή, έτσι αλλάζει ο κόσμος. Είδαμε μεγάλες κοινωνικές επαναστάσεις, ιδιαίτερα στα ανατολικά κράτη, που δεν καταφέρανε τίποτα, γιατί οι άνθρωποι δεν άλλαξαν. Είναι αναγκαίο να αλλάξει ο άνθρωπος. Ο ίδιος πρέπει να βρει το δρόμο του. Η Σοβιετική Ένωση θα είχε σωθεί, αν είχε πολλούς Μαγιακόφσκι, αν είχε πολλούς ανθρώπους με τη συνείδηση του αγώνα που είχανε ορισμένοι σαν τον ποιητή.

«…Ο Οιδίποδας είναι πραγματικά ένας ηγέτης μεγάλος, ο οποίος σώζει μία χώρα, τη Θήβα. Κι αν συμβαίνουν όλα αυτά είναι γιατί αυτός δεν ήξερε, δεν γνώριζε  την ευθύνη που είχε. «Πήγα εκεί χωρίς να ξέρω», «υπήρξα αθώος» ομολογεί, όταν δικάζεται στον Κολωνό. Κι έχει δίκιο. Εδώ καμώνονται, ότι δεν ξέρουν οι πολιτικοί»

Τάκης Χρυσικάκος, Ελευθερία Βιδάκη

Σύντομα θα σας δούμε και στο ρόλο του Οιδίποδα και του Τειρεσία στην παράσταση «Οιδίπους», μια σύνθεση των επτά τραγωδιών, που αναφέρονται στον μύθο του οίκου των Λαβδακιδών με το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Πάτρας σε σκηνοθεσία Σταύρου Τσακίρη. Η γενιά των Λαβδακιδών, που βασίλεψε στη Θήβα, έδωσε πλούσιο υλικό και στους τρεις μεγάλους τραγικούς ποιητές (Αισχύλο, Σοφοκλή, Ευριπίδη) για τη σύνθεση των τραγωδιών τους. Από την αρχαιότητα ως σήμερα είναι οι ίδιες μορφές βίας, που μεταχειρίζονται κάθε φορά οι κατέχοντες την εξουσία, για να καταστείλουν την ελευθερία του κοινωνικού συνόλου;

Νομίζω ναι, δεν έχουν αλλάξει πολύ, αν και θεωρώ, ότι εδώ δεν είναι η βία τόσο το ζητούμενο στον Θηβαϊκό κύκλο. Αν υπάρχει στους «Επτά επί Θήβας» είναι για να καταδείξει μια φιλοδοξία, γιατί περί αυτού πρόκειται, ανάμεσα στα αδέλφια και το τι προκύπτει μέσα από αυτή τη  σύγκρουση. Στο Θηβαϊκό κύκλο αυτό που αξίζει περισσότερο να δούμε, είναι η διαδρομή του Οιδίποδα όχι μόνο μέσα από τις δύο τραγωδίες: τον «Οιδίποδα Τύραννο» και τον «Οιδίποδα επί Κολωνώ», αλλά και μέσα από τις «Φοίνισσες» και την «Αντιγόνη». Στον «Οιδίποδα επί Κολωνώ», που αυτόν ερμηνεύω, τον ακολουθεί, είναι μαζί του, άρα είναι κλώνος του Οιδίποδα η Αντιγόνη. Και βεβαίως το σημαντικότερο από όλα, είναι που το λέει κι ο Σταύρος Τσακίρης στον τίτλο που έχει δώσει, είναι η ιστορία της ανθρωπότητας με τον τρόπο που την κατέγραψαν οι αρχαίοι Έλληνες, το πώς βλέπουν την ιστορία οι Έλληνες. Πώς ήρθε ο Κάδμος, πως έφτιαξε την πόλη της Θήβας, πώς ο Λάιος παντρεύτηκε την Ιοκάστη, έκανε ένα παιδί και του είπε ο Απόλλωνας, ότι θα συμβούν αυτά. Δηλαδή το κτίσιμο του μύθου της ιστορίας της ανθρωπότητας στη φιλοσοφία των αρχαίων Ελλήνων. Αυτό έχει το ενδιαφέρον. Το πως εμείς γράφουμε την ιστορία μας.

Χάρη στον Φρόυντ, ο Οιδίπους, έγινε μια από τις πιο γνωστές μορφές της ελληνικής μυθολογίας. Ποιος δεν έχει ακούσει για το περίφημο οιδιπόδειο σύμπλεγμα; Το όνομα Οιδίπους σημαίνει «με πρησμένα πόδια», αλλά μπορεί να ακούσει κανείς και το ρήμα οίδα: «γνωρίζω» και την λέξη «δίπους», που παραπέμπει στη λύση του αινίγματος της Σφίγγας. Για εσάς κ. Χρυσικάκο, που έχετε εγκύψει πάνω στον τραγικό ήρωα, τι σημαίνει;

Σημαίνει και τα τρία. Σημαίνει όλα αυτά. Ο Οιδίποδας, καταρχήν, είναι τόσο προικισμένος ως άνθρωπος, που ξεπερνάει τα όρια με τη λύση των αινιγμάτων  της Σφίγγας. Αυτό το μυθικό πρόσωπο έχει το στοιχείο του μυστηρίου, που κάποιος μπορεί να το αναλύσει μέχρις ενός σημείου, κι αυτό το βλέπουμε καθαρά στον Κολωνό. Ο τρόπος που εξαφανίζεται στο τέλος. Κατέβηκαν κάποιοι άγγελοι και τον πήραν; Όχι. Άνοιξε η γη και τον κατάπιε; Τίποτα από όλα αυτά. Πώς χάθηκε; Κι όμως χάθηκε. Έχει πολύ ενδιαφέρον. Στον Τύραννο υπάρχει η φράση που μου αρέσει μέσα από τη μετάφραση του Βολανάκη – ο Σταύρος Τσακίρης έκανε δική του δουλειά –  που λέει: «θράσος γεννά τους τυράννους». Νέος ο Οιδίποδας έχει πολύ θράσος και κάνει πράγματα, ενώ στον Κολωνό βλέπουμε εντελώς άλλη διαδρομή. Βέβαια πάντα είναι Οιδίποδας. Πάντα είναι έτοιμος να εκδικηθεί, είναι έτοιμος να καταραστεί τα παιδιά του. Φοβερή η φράση που λέει: «…αφήνω  διαθήκη στα παιδιά μου μόνο μια χούφτα χώμα για τον τάφο τους.» Είναι έτοιμος να πράξει τα μεγαλύτερα και τα χειρότερα.  Όμως κουβαλάει μια σοφία. Έχουμε εδώ ένα ερώτημα: Πού πήγε ο Οιδίποδας όλα αυτά τα χρόνια μέχρι να τον συναντήσουμε στον Κολωνό στην Αθήνα; Είναι κάτι που το βλέπουμε μέσα σε πολλούς μύθους και σε πολλές θρησκείες. Βλέπουμε τους ήρωες ή τους Θεούς να εξαφανίζονται ένα μεγάλο διάστημα μέχρι να έρθει η σοφία. Δεν γνωρίζουμε τι συμβαίνει εκεί. Νομίζω, ότι αυτό συμβαίνει και στον Οιδίποδα. Πολλές φορές το μυστήριο πρέπει να το παίρνουμε πολύ σοβαρά. Να αναλύεται μέχρι το σημείο που να μην επιδέχεται άλλη ανάλυση. Θα αναφέρω εδώ δύο θέματα: Το ένα προέρχεται από την ενασχόληση μου με τον Σαίξπηρ. Τελειώνει με την ίδια φράση ο Ιάγος και ο Άμλετ, που θεωρούνται οι δύο πιο δύσκολοι ρόλοι στο Σαίξπηρ: «Και τώρα σιωπή». Το «και τώρα σιωπή», είναι όπως στον Οιδίποδα που τους χαιρετάει και λέει: «όταν πεθάνω θα είμαι μαζί σας, αν με θυμάστε, όταν θα είσαστε ευτυχισμένοι» και εξαφανίζεται… αυτό είναι το μυστήριο. Και το μυστήριο αναλύεται μέχρις ενός ορισμένου σημείου, μετά πρέπει να ψάξουμε άλλα μονοπάτια για να το βρούμε. Η τέχνη, πιστεύω και η φιλοσοφία, αλλά η τέχνη ιδιαίτερα , όπως έλεγε ο  δάσκαλός μου ο Κουν, πάνω από όλα είναι μαγεία και ποτέ δεν πρέπει να το ξεχνάμε αυτό.

Ο Οιδίποδας αρνούταν πεισματικά και σχεδόν αυτοκαταστροφικά να δει την αλήθεια για τον υπεύθυνο του λοιμού που ήταν ο ίδιος. Μήπως σήμερα είμαστε θεατές της ίδιας τραγωδίας, όταν έχουμε ένα πολιτικό σύστημα που προσπαθεί να μας βγάλει από μια καταστροφική δίνη, την οποία δημιούργησε το ίδιο; Βρίσκετε ομοιότητες και διαφορές;

Θεωρητικά μόνο. Ο Οιδίποδας είναι πραγματικά ένας ηγέτης μεγάλος, ο οποίος σώζει μία χώρα, τη Θήβα. Κι αν συμβαίνουν όλα αυτά είναι γιατί αυτός δεν ήξερε, δεν γνώριζε  την ευθύνη που είχε. «Πήγα εκεί χωρίς να ξέρω», «υπήρξα αθώος» ομολογεί, όταν δικάζεται στον Κολωνό. Κι έχει δίκιο. Εδώ καμώνονται, ότι δεν ξέρουν οι πολιτικοί. Το σύστημα  μάλλον. Δεν είναι η ευθύνη των πολιτικών στην Ελλάδα. Η ευθύνη είναι, με το λίγο που ασχολήθηκα με την πολιτική, μπορώ τελικά να το εκφράσω, πως δεν είναι τα πρόσωπα, το σύστημα είναι, κι όσο δεν αλλάζει το σύστημα δεν πρόκειται να αλλάξει τίποτα. Θα καμώνονται συνέχεια, ότι δεν γνώριζαν, δεν  ήξεραν. Εάν δεν αλλάξει το σύστημα θα συνεχίσουμε να ζούμε την ίδια ιστορία και θα παρακαλάμε, να βρεθεί κάποιος ηγέτης. Μα ο ηγέτης για να βρεθεί πρέπει να αλλάξει  το σύστημα, αλλιώς θα τον πετάει έξω. Είναι φτιαγμένο έτσι, που αν βρεθεί ένας άξιος άνθρωπος θα τον απορρίψει και θα του πει: «Φύγε, δεν χρειάζεσαι. Μας κάνεις κακό. Εμείς έχουμε μάθει αλλιώς. Είναι άλλες οι συνθήκες εδώ.»

«Η θέση μου για το Θεοδωράκη είναι καταρχήν, ότι έχουμε να κάνουμε με τη μεγαλύτερη προσωπικότητα στο χώρο της τέχνης η οποία είναι εν ζωή. Κι από τη στιγμή που στέκομαι μπροστά σε ένα μύθο , στέκομαι εκστατικός για τη ζωή και το έργο του!»

Εν τέλει κ. Χρυσικάκο, δίχως τον πολιτισμό θα καταφέρουμε να αντιπαλέψουμε τις συμφορές που μας βρήκαν;

Όχι. Νομίζω η μόνη απάντηση στη βαρβαρότητα είναι ο πολιτισμός. Κι όταν λέμε πολιτισμός δεν εννοούμε να πηγαίνουμε στο θέατρο, στην όπερα ή σε εκθέσεις γλυπτικής και ζωγραφικής, εννοούμε στην καθημερινή μας συμπεριφορά. Αυτό που πρέπει να σκεφτούμε περισσότερο και να δούμε, τι συμβαίνει γύρω μας – πέρα από την αδιαφορία που αναφέραμε – είναι ο τρόπος που φερόμαστε καθημερινά. Το πως οδηγούμε το αυτοκίνητο μας, το πως αντιμετωπίζουμε τον συνοδοιπόρο μας στο δρόμο, το πως μιλάμε στους υφισταμένους μας. Αυτό είναι ο πολιτισμός. Κυκλοφόρησε μια φωτογραφία, δεν ξέρω ποια παράσταση, κι ούτε με ενδιαφέρει, στο  αρχαίο θέατρο Άργους το οποίο θέατρο ήταν γεμάτο από σκουπίδια. Είχανε πετάξει κι εγώ δεν ξέρω τι … Πολιτισμός είναι η συμπεριφορά των Ιαπώνων στο Μουντιάλ, που ενώ έχασαν τον αγώνα και αποκλείστηκαν, όσοι Ιάπωνες φίλαθλοι βρέθηκαν στη Ρωσία, μάζεψαν όλα τα σκουπίδια από τις κερκίδες. Αυτό θεωρώ πολιτισμό! Ο παρανομαστής σε όλα αυτά, γιατί δεν γίνονται θαύματα, είναι η παιδεία. Έχουμε παιδεία στην Ελλάδα; Κατηγορηματικά μπορούμε να πούμε, πως όχι δεν έχουμε. Και δεν είναι τα πόσα βιβλία διαβάζουμε. Υπάρχει ένας αγώνας στον δυτικό κόσμο της ειδίκευσης. Είναι πολύ καλός ένας γιατρός σε αυτόν τον τομέα, είναι πολύ καλός ένας μηχανολόγος σε έναν συγκεκριμένο τομέα, είναι πολύ καλός ο άλλος αποκλειστικά σε κάτι. Εξιδανίκευση! Τι λείπει από όλα αυτά; Η γνώση. Κοινωνική παιδεία ίσον γνώση. Το πέρασμά μου από αυτή τη ζωή γνωρίζω άραγε, ότι είναι σύντομο; Αναρωτιέμαι μία φορά στο τόσο, εάν  η παρουσία μου σε αυτό το σύντομο πέρασμα θα είναι χρήσιμη;  Αυτό είναι παιδεία. Εκεί είναι που χρειάζεται η γνώση.

Σε παλιότερη συνέντευξή σας έχετε πει: «Στη χώρα μας πρώτα ήρθε η κρίση των αξιών και έπειτα η οικονομική κρίση» κι έτσι είναι. Ο Μπ. Μπρεχτ όμως λέει «Χόρτασε πρώτα, μετά οι ηθικοί κανόνες». Εσείς  πώς το καταλαβαίνετε αυτό;

Για να έχουμε πάντα μια σωστή αντίληψη για τα κείμενα και ιδιαίτερα για τους μεγάλους συγγραφείς πρέπει να τους τοποθετούμε στην εποχή τους.  Όταν, ας πούμε, λέει ο Μπρεχτ για τον Άμλετ, ότι «για μένα είναι ένα παλιόπαιδό που πήγε έξω, σπούδασε, επέστρεψε στη Δανία και με τα καμώματά του το μόνο που καταφέρνει είναι να ανοίξει τις πύλες στη χώρα του και να ΄ρθει ο Φόρτινμπρας από μια άλλη χώρα να την καταλάβει. Δεν μπορώ να διαβάσω διαφορετικά, μέσα από την εποχή μου το έργο του Σαίξπηρ». Ο Μπρεχτ μιλάει για το Β΄ παγκόσμιο πόλεμο.  Μιλάει για την άνοδο και τον πόλεμο που διεξάγει ο φασισμός ώστε να καταλάβει την ανθρωπότητα και δεν μπορεί να έχει άλλη αντίληψη για τα πράγματα.  Εμείς πρέπει να δούμε και να διαβάσουμε τον Μπρεχτ μέσα από την εποχή μας. Μέσα από τη δική μας αντίληψη. Δηλαδή, αν δεν έχω να φάω, πώς θα δημιουργήσω, τι θα κάνω; Όμως, από την άλλη έχουμε δει και μεγάλα πράγματα να κτίζονται μέσα από την ανέχεια. Επίσης είδαμε, ότι όταν υπάρχει μεγάλη άνεση δεν δημιουργούνται μεγάλες στιγμές. Κι ακόμα είδαμε, ότι στην εποχή μας έχουν δημιουργηθεί περίεργα παιχνίδια στο χώρο της τέχνης από διάφορους οργανισμούς. Προσπαθούν να επιβάλουν πρόσωπα και να πλασάρουν νοοτροπίες με αισθητικές που ακυρώνουν εντελώς τη μεγάλη ιστορία του τόπου. Δεν ξέρω τι είναι σωστό ή τι δεν είναι, αλλά το αναφέρω με ένα τρόπο τέτοιο, που πρέπει να μας προβληματίζει και η μόδα η οποία κυριαρχεί σήμερα. Σε όλη την ανθρωπότητα η επιστήμη, η τέχνη, η τεχνολογία είναι μια αλυσίδα. Όταν κόψεις ένα κομμάτι κόπηκε αυτή η αλυσίδα. Αυτό συνέβη στην Ελλάδα, ιδιαίτερα στη χώρα της τέχνης. Κάποιοι  άνθρωποι ήρθανε εδώ απέξω και κόψανε αυτή την αλυσίδα. Δημιούργησαν μεγάλο κακό.

Σε αυτό το ερώτημα έχετε απαντήσει εν μέρει, αλλά θα τολμήσω να το εκφωνήσω μη τυχόν έχετε κάτι να συμπληρώσετε. «Όλοι σκέφτονται πως ν’ αλλάξουν τον κόσμο, αλλά κανείς πως ν’ αλλάξει τον εαυτό του.» υποστηρίζει ο Τολστόι. Εσείς ένας σημαντικός καλλιτέχνης, στο μεταίχμιο της παλιότερης και της νεότερης γενιάς, που δημιουργεί σημαντικές παραστάσεις, πιστεύετε, πως πριν αλλάξουμε τον κόσμο, θα ήταν καλό ν’ αναρωτηθούμε, τι θα μπορούσαμε ν’ αλλάξουμε στον εαυτό μας; Την προσέγγιση μας στα πράγματα; Τον τρόπο που μπορούμε να βελτιωθούμε για να βελτιώσουμε τη ζωή μας και τη ζωή των γύρω μας;

Ναι, μερικώς έχει απαντηθεί, αλλά πραγματικά είναι πολύ ενδιαφέρον. Ένας καθημερινός αγώνας είναι η βελτίωση. Αυτό που λέει το υπουργείο δια βίου μάθησης, αυτό πρέπει να είναι ο γνώμονας του ανθρώπου και δεν εννοώ μόνο μέσα από βιβλία, αλλά μέσα από τη γνώση της ζωής, από αυτό που μας δίδει η καθημερινότητα. Να ανατρέξουμε στους τεχνίτες της επαρχίας που υπήρξαν κάποτε, στα σπίτια τους, στις πόρτες τους, τα κάγκελα, το τι κάνανε πριν έρθει η φορμάικα, το πλαστικό και αλλάξουν τα πάντα. Ας ανατρέξουμε σε κάποιους βοσκούς στον Ψηλορείτη, οι οποίοι, ας πούμε, φιλοσοφούνε και μιλάνε για το φεγγάρι. Ας ανατρέξουμε σε τέτοια πράγματα, εκεί που το απλό συναντάει το μεγάλο. Στη ζωή μου είχα την τύχη να γνωρίσω σπουδαίους ανθρώπους, όχι μόνο στο χώρο της τέχνης – σχεδόν τους γνώρισα όλους τους μεγάλους που πέρασαν από την Ελλάδα – και όλοι τους είχαν ένα γνώρισμα. Όσο κι αν ήταν σύνθετη η σκέψη τους και η τέχνη τους ήταν απλοί άνθρωποι και εξηγούσαν τα σύνθετα πράγματα απλά, κατανοητά. Άρα το μεγάλο είναι συγχρόνως και απλό. Εδώ μη γίνει παρεξήγηση, όχι απλοϊκό, απλό. Η διαφορά είναι τεράστια του ενός από του άλλου, γιατί η εποχή μας κατακλύζεται από τον λαϊκισμό.  Ούτε το ένα, ούτε το άλλο. Αυτό που έχει πει ο Χατζιδάκις: «ούτε ελιτισμός, ούτε λαϊκισμός». Αυτά τα δύο είναι η κατάρα της τέχνης. Κι αυτά τα δύο πρέπει να τα προσέξουμε.

Πολλές φορές έχετε εκφράσει την εκτίμησή σας στο πρόσωπο του Μίκη Θεοδωράκη. Πως θα σχολιάζατε την ξεκάθαρη θέση του παγκόσμια αναγνωρισμένου Έλληνα μουσικοσυνθέτη και όχι μόνο για το θέμα της ονομασίας των Σκοπίων, που εξέφρασε  δημόσια, ότι παραμένει πιστός στις ιερές αξίες των προγόνων μας που μας δίδαξαν την αγάπη και τη θυσία για την πατρίδα. «Μια πατρίδα που σέβεται και αγαπά όλες τις πατρίδες του κόσμου»;

Η θέση μου για το Θεοδωράκη είναι καταρχήν, ότι έχουμε να κάνουμε με τη μεγαλύτερη προσωπικότητα στο χώρο της τέχνης η οποία είναι εν ζωή. Ο καθένας, που σέβεται τον εαυτό του, οφείλουμε να στεκόμαστε με απόλυτο σεβασμό απέναντι σε αυτή την προσωπικότητα. Από εκεί ξεκινάει η δική μου αντίληψη για τον Θεοδωράκη. Στέκομαι μπροστά σε ένα μύθο. Κι από τη στιγμή που στέκομαι μπροστά σε ένα μύθο, στέκομαι εκστατικός για τη ζωή και το έργο του! Ακόμη κι αν διαφωνούσα μαζί του πολιτικά, θα το έκανα με άλλο τρόπο. Δεν διαφωνώ μαζί του, απλά το αναφέρω γιατί κατά καιρούς ο Θεοδωράκης έχει δεχθεί επίθεση από όλες τις πλευρές. Από την αριστερά, από τη δεξιά, από παντού. Εάν δεν τους συμφέρουν αυτά που λέει, αμέσως είναι έτοιμοι να απαξιώσουν αυτόν τον γίγαντα. Το μόνο που μπορώ να πω πάνω στο συγκεκριμένο θέμα είναι, ότι αυτό που πράττουν είναι θλιβερό. Δεν μπορούν να σταθούνε δίπλα σε ένα γίγαντα, γιατί αμέσως φαίνονται νάνοι μπροστά του. Εάν διαφωνούν, να διαφωνήσουνε με πολιτικούς όρους, όχι με απαξίωση. Απαξίωση σημαίνει, ότι δεν έχω επιχειρήματα για να αντιπαραθέσω στις σκέψεις του άλλου, επομένως απαξιώνω. Έλα μωρέ, τι είναι αυτός και τι έχει γράψει και ποιος νομίζει ότι είναι και τι κάνει και τι δείχνει. Είναι θλιβερό από τη μια οι φασίστες που υπάρχουν στην Ελλάδα να πηγαίνουν να γράφουν συνθήματα έξω από το σπίτι του, κι από την άλλη η αριστερά να αρθρογραφεί εναντίον του, για τον μεγαλύτερο εν ζωή άνθρωπο της τέχνης που υπάρχει. Και όλοι αυτοί, κι αυτό είναι το πιο θλιβερό από όλα, όταν θα φύγει, θα τρέχουν από πίσω και θα λυπούνται και θα γράφουν. Αυτό είναι το πιο θλιβερό από όλα. Δυστυχώς. Κι αυτό έχει να κάνει με το σύστημα. Όταν κάποτε ασχολήθηκα με την πολιτική στις τοπικές οργανώσεις δεν ήξερα από ποια πόρτα να φύγω. Κάτι κοράκια ήταν εκεί μέσα, ροκανίζοντας οτιδήποτε έβρισκαν. Αυτό το πολιτικό σύστημα τέτοιους ανθρώπους θέλει, διότι  αυτοί τρέχουν και μαζεύουν τα ψηφαλάκια. Δεν θέλει σκεπτόμενους ανθρώπους. Αυτή είναι η γνώμη μου για το Μέγα Μίκη Θεοδωράκη.

Έχετε πει, ότι το θέατρο είναι ιερή υπόθεση για σας. Και αυτό το βλέπουμε στην πράξη, αφού ενώ θα μπορούσατε να είσθε πρώτο όνομα σε όλα τα εμπορικά σχήματα επιλέξατε να τραβήξετε την ανηφόρα. Πόσο σας στοιχίζει αυτή η επιλογή σας;

Θα απαντήσω ως εξής: Δεν μπορώ να κάνω αλλιώς. Κατόπιν μιας πολύ μεγάλης διαδρομής, περνώντας από πολλά είδη θεάτρου, σχεδόν όλα – νομίζω επιθεώρηση δεν έχω παίξει, αλλά όταν κάναμε με τον Τριβιζά το «Ρωμέϊκο Πανόραμα» είχε και στοιχεία επιθεώρησης -, είδα, ότι αυτός είναι ο δρόμος που μου ταιριάζει  περισσότερο. Βέβαια, δεν θα έπαιζα σε ένα έργο που δεν έχει ενδιαφέρον. Ακόμα κι ένα ανάλαφρο έργο, αν μου προτείνουν αύριο, θα το έκανα με έναν άλλο τρόπο, με ένα δικό μου τρόπο. Δεν θα ήτανε δηλαδή, για τέρψη των θεατών και να φύγουν χωρίς να έχουν πάρει τίποτα. Ο Κουν μας έδειξε, ότι έργα τα οποία δεν έχουν τόσο μεγάλο περιεχόμενο, μπορούμε να τους δώσουμε εμείς το περιεχόμενο με τον τρόπο που τα ανεβάζουμε. Είναι συνειδητή η επιλογή και δεν θα έλεγα, ότι έχει κόστος. Κόστος θα είχε να κάνω πράγματα που δεν αγαπάω. Τότε θα το πλήρωνα  πολύ ακριβά αυτό με νευρώσεις, ψυχιάτρους, φάρμακα. Εκείνο θα είχε κόστος, ενώ αυτό που κάνω, αν υπονοούμε με ολίγα γιατί τώρα πια σε αυτή την ηλικία δεν χρειάζομαι πολλά χρήματα. Χρειάζομαι ίσα – ίσα για να συντηρηθώ. Βρίσκομαι σε μια στιγμή που θέλω να μπορώ να καλύπτω τις υποχρεώσεις μου μέχρις εκεί. Κι ένα σουβλάκι να φάω είμαι ευχαριστημένος, αν κάνω αυτό που αγαπάω. Δεν χρειάζομαι τίποτα περισσότερο. Έζησα και πλούσια ζωή και πάρα πολλά πράγματα. Στόχος μου από δω και πέρα είναι να μπορώ να είμαι υγιής, όσο μπορώ, και να κάνω αυτά που αγαπάω. Αυτός είναι ο πλούτος μου.

Τάκης Χρυσικάκος, Γιάννης Δεγαΐτης, Περικλής Καρακωνσταντόγλου, Τρύφων Παπουτσής
Τάκης Χρυσικάκος, Αλεξάνδρα Παντελάκη

Ποια έκπληξη μας επιφυλάσσετε θεατρικά στο εγγύς μέλλον;

Σκέφτομαι να κάνω κάποιες λίγες παραστάσεις το χειμώνα πάλι με τον Καζαντζάκη στην Αθήνα, γιατί δεν παίχτηκε όσο χρειάζεται και συγχρόνως είμαι σε αναζήτηση και σε σκέψη για το τι θα ετοιμάσω ως επόμενο βήμα. Τώρα, αν μου προτείνουνε κάτι το οποίο θα έχει ενδιαφέρον θα το δω, αλλά σε αυτή τη μοναχική πορεία που βαδίζω αυτά θα είναι τα επόμενα σχέδια μου. Η «Αναφορά στο Γκρέκο» και δύο τρία πράγματα που ακόμα δεν έχω καταλήξει.

1 thought on “Ο Τάκης Χρυσικάκος συνομιλεί με τη Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Τα σχόλια είναι κλειστά.