fbpx

Ο Θάνατος του Στάλιν

Γιώργος Noir Παπαϊωσήφ

Γιώργος Noir Παπαϊωσήφ

gpapaiossif@intownpost.com

 

 

«Ο Θάνατος του Στάλιν»   

(The Death of Stalin)

  • Είδος: Πολιτική Σάτιρα
  • Σκηνοθεσία: Αρμάντο Ιανούτσι
  • Με τους: Τζέφρι Τάμπορ, Στιβ Μπουσέμι, Πάντι Κόνσινταϊν, Σάιμον Ράσελ Μπιλ, Τζέσιον Άιζακς, Όλγα Κιριλένκο
  • Διάρκεια: 107’
  • Διανομή: Odeon

Καμιά σχέση με κωμωδία δεν έχει η ταινία. Είναι σάτιρα και μάλιστα κατάμαυρη. Διαφορά τεράστια! Οι παλαιότεροι, μάλιστα, έλεγαν, πως «οι πολύ κακοί άνθρωποι είναι και αστείοι» και κάλλιστα μπορείς να αφηγηθείς τις πικρές ιστορίες τους δημιουργώντας κλαυσίγελο. Θα συμφωνήσω μαζί τους. Με το μυαλό ξεκάθαρο και την σκέψη απαλλαγμένη από φανατισμό, στερεότυπα και πεποιθήσεις θα δεις όλους αυτούς τους δυνάστες, συνήθως της παγκόσμιας πολιτικής σκηνής που πέρασαν από την Γη, μαζί και τα επιτελεία τους, ως θλιβερούς κλόουν σε νοσηρή ατραξιόν τσίρκου. Βέβαια, αυτές οι τρομακτικές οντότητες που καθιέρωσαν την πολιτική τους φήμη και διαμόρφωσαν μια παγιωμένη κατάσταση πραγμάτων με τα έργα τους, κατά την διάρκεια της πολιτικής τους θητείας, αλλά και μετά θάνατον, η εν ζωή πορεία τους καταμετρήθηκε από εκτελέσεις και φόνους δεκάδων εκατομμυρίων, αντιφρονούντων ανθρώπων. Τα ολοκαυτώματα που προκάλεσαν εντός και εκτός των χωρών τους σε πολίτες γιατί είχαν διαφορετική άποψη, είναι ένα από τα σημαντικά σημεία της νοσηρότητας που χαρακτήριζε αυτές τις «μορφές». Με την δύναμη της εξουσίας, τον φόβο, το κνούτο και το μαχαίρι κυβέρνησαν ή βασίλεψαν ως απόλυτοι μονάρχες με μοναδικό σκοπό την διατήρηση του θρόνου, απαξιώνοντας την έννοια άνθρωπος. Εύλογα θα αναρωτηθείτε, ποιος μεγάλος ηγέτης δεν χρησιμοποίησε την τακτική του φόβου για να κυβερνήσει; Ουδείς, θα απαντήσω με παρρησία και όλοι τους συμμάχησαν ανίερα με τον τρόμο και τον εξαπέλυσαν στις μάζες για να τους φοβούνται και να είναι ήσυχοι. Δεν ήταν όμως ηγέτες αυτά τα δίποδα που έγραψαν ιστορία στην παγκόσμια πολιτική σφαίρα, κι αρκετοί από εμάς τα θαυμάζουμε, διότι το αξιακό τους σύστημα ήταν απόλυτα ενταγμένο στο σκοτάδι της ανελευθερίας, της οπισθοδρόμησης και του τρόμου, κενοί από αρετές. Ένα από αυτούς ήταν και ο σκληροτράχηλος, αιμοσταγής Ιωσήφ Βησσαριόνοβιτς Τζουγκασβίλι, γνωστός ως Ιωσήφ Στάλιν (18 Δεκεμβρίου 1878 – 5 Μαρτίου 1953), ο Γενικός Γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης από το 1922 έως το 1953. Με μια απλή σκέψη αμέσως καταλαβαίνεις, πως τέτοιου είδους σκοταδιστές κυβερνήτες, όπως ο Στάλιν ας πούμε, τι σόι συνεργάτες θα επέλεγε για να διεκπεραιώνουν τους ερεβώδεις σχεδιασμούς των κυβερνητικών του προγραμμάτων τους; Ο δαίμονας ποτέ δεν επιλέγει αγγέλους για βοηθούς, ως γνωστόν. Οπότε, μια, επίσης, νοσηρή, από εξ΄ ίσου κτήνη, αυλή, περιτριγύριζαν, συνεργαζόντουσαν και εκτελούσαν άνευ αντιρρήσεων, αιδούς και αναστολών τις εντολές του πρώτου άνδρα της τότε Σοβιετικής Ένωσης.

Έπειτα από το δείπνο με τους επιτελικούς του, ο Στάλιν (Άντριαν ΜακΛάφιν) στη ντάτσα του, λίγο έξω από τη Μόσχα, και τα αναμεταξύ τους αστειάκια για το πως εκτέλεσαν τον τάδε ή την τάδε, ο Γ.Γ της Σοβιετικής Ένωσης αποσύρεται ευδιάθετος στα ιδιαίτερα διαμερίσματα του για να κατακλιθεί (εκείνη την περίοδο ο Στάλιν είχε εξαπολύσει μια εκστρατεία εκκαθάρισης κατά το πρότυπο της εποχής του Μεγάλου Τρόμου τη δεκαετία του 1930). Πριν πέσει για ύπνο, λοιπόν, ο «πατερούλης», θέλει πρώτα να απολαύσει ιδιωτικώς σε βινύλιο το φρεσκοηχογραφημένο, live ρεσιτάλ της διεθνούς φήμης Ρωσίδας, πιανίστριας, Μαρία Γιουντίνα (Όλγα Κιριλένκο). Εντός του καλύμματος του δίσκου υπάρχει ένα κρυφό μπιλιέτο της ίδιας της καλλιτέχνιδας προς τον Στάλιν που γράφει: «κατάντησες την χώρα ερείπια». Ο Στάλιν το διαβάζει, ξεκαρδίζεται στα γέλια και ξαφνικά ένα βαρύ εγκεφαλικό επεισόδιο τον βρίσκει στο δωμάτιο της ντάτσα του, ολομόναχο να σωριάζεται στο πάτωμα ηττημένος. Τον οριζοντιωμένο σώμα του «βασιλιά» ανακαλύπτει το πρωί η πιστή και αφοσιωμένη οικονόμος του, κι εν μέσω πρώτου πανικού και σύγχυσης ειδοποιούνται οι άμεσοι συνεργάτες του. Καταφθάνουν οι «πιστοί» του τέσσερις άνδρες της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΣΕ (και υποψήφιοι διάδοχοι). Πρώτος εισβάλλει στο δωμάτιο ο επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών, ο αδίστακτός σφαγέας Λαυρέντι Μπέρια (Σάιμον Ράσελ Μπιλ, καλός), ο οποίος ανακαλύπτει στο πάτωμα και το σημείωμα της Γιουντίνα. Ακολουθούν ο Αναπληρωτής Γ. Γραμματέας Γκεόργκι Μαλενκόφ (Τζέφρι Τάμπορ, καταπληκτικός), κι ο Μπέρια συναισθανόμενος την δυσκολία της κατάστασης αρχίζει να νουθετεί τον Μαλενκόφ για να αναλάβει την αρχηγία. Έρχεται ο κομματάρχης Νικίτα Σεργκιέγιεβιτς Χρουστσόφ (Στιβ Μπουσέμι, απίθανος) και ο σύμβουλος επί θεμάτων εξωτερικής πολιτικής Βιατσεσλάβ Μόλοτοφ (Μάικλ Παλίν των Μόντι Πάιθονς, πολύ καλός), τον οποίο ο Στάλιν τον είχε συμπεριλάβει στις διαβόητες λίστες θανάτου προς εξόντωση ως εχθρό του. Και ξαφνικά αυτοί οι σαστισμένοι, ισχυροί πολιτικοί της Σοβιετικής Ένωσης στέκουν πάνω από ακίνητο σώμα του Στάλιν αμήχανοι, γεμάτοι σαστιμάρα, προβληματισμό και φόβο, καταστρώνοντας αμέσως τα σχέδια της διαδοχής και τις στρατηγικές για το μέλλον της Σοβιετικής Ένωσης. Σκηνές απείρου κάλλους. Ειδοποιούν τον υπό δυσμένεια, από τον ίδιο τον Στάλιν, στρατάρχη και ήρωα του Β’ΒΠ, Γκεόργκι Ζούκοφ (Τζέσιον Άιζακς, απίθανος) τα τέκνα του Στάλιν, όπως την καταπιεσμένη Σβετλάνα Αλληλούγεβα Στάλιν (Αντρέα Ράιζμποροου), ο οποίος τύραννος πατέρα της – σπουργιτάκι την αποκαλούσε – είχε δολοφονήσει την αγαπημένη της θεία και τα δυο ετεροθαλή αδέλφια της (το 1967 η Σβελτάνα αυτομόλησε στις ΗΠΑ), αλλά και τον ψυχάκια γιό του, Βασίλι Στάλιν (Ρούπερτ Φρεντ). Οι αγώνες των μηχανορραφιών και των ραδιουργιών ξεκινούν, ενώ η καμαρίλα, η ίντριγκα, εν μέσω δραματικών καταστάσεων, παίρνει φωτιά.

Η εξειδίκευση, ας πούμε του ευφυέστατου και εύστοχου Σκοτσέζου σεναριογράφου, παραγωγού και σκηνοθέτη Αρμάντο Ιανούτσι, είναι η πολιτική σάτιρα. Γνωστός από την επιτυχημένη τηλεοπτική σειρά, πολιτικού ενδιαφέροντος «The Thick of It», αλλά και από το κινηματογραφικό «Πόλεμος Εκτός Προγράμματος» του 2009, το οποίο προτάθηκε και για το Όσκαρ Καλύτερης Μεταφοράς Σεναρίου, εγκαταλείπει την αγγλο-σαξωνική σφαίρα ενδιαφέροντος, καταπιάνεται με την Σοβιετική Ένωση και την περίοδο της «βασιλείας» του Ιωσήφ Στάλιν, αρχής γενομένης του περιστατικού του θανάτου του. Στην Ρωσία μάλιστα, ο πρόεδρος Πούτιν απαγόρευσε την προβολή της ταινίας. Πιο συγκεκριμένα, ο «Θάνατος του Στάλιν» και τα αληθινά, τρομακτικά γεγονότα που προέκυψαν μετά την αποχώρηση του από τα γήινα είναι καταγεγραμμένα σε δυο κόμικ ιστορίες με τους τίτλους:  «O Θάνατος του Στάλιν» και το «Δεύτερο Μέρος – Η Κηδεία» των Γάλλων Φαμπιάν Νούρι και Τιερί Ρόμπιν. Αυτή είναι η σεναρικαή βάση για να ασχοληθεί ο Ιανούτσι με τον έτερο γραφιά Ντέιβιντ Σνάιντερ και να περάσει την ιστορία του «Θανάτου του Στάλιν» στην μεγάλη οθόνη. Με το αγγλικό μέτρο της κινηματογράφησης, αυτό που δεν πλατιάζει και ελευθερώνει την ουσία του θέματος να εκδηλωθεί υπέροχα, αλλά και την θεατρική αισθητική των πλάνων, ο σκηνοθέτης κυκλώνει με την κωμική διάσταση του πράγματος τα τραγικά γεγονότα, επουδενί αλλοιώνοντας τα, αλλά, όπως αναφέραμε παραπάνω, το ακραίο κακό είναι και πολύ αστείο. Το πετυχαίνει άψογα ο  Ιανούτσι και η ταινία από τις πτυχές της θλίψης βγάζει πικρό γέλιο, καθώς οι υπέροχοι ηθοποιοί, της ψαγμένης κωμικής στόφας, επιλεγμένοι και από τις δυο ακτές του Ατλαντικού, το υποστηρίζουν μοναδικά και θαυμάσια, εμφανίζοντας την αθλιότητα, την μαυρίλα, τον σκοταδισμό των χαρακτήρων που υποδύονται με γέλιο. Μια τραγική ταινία που βγάζει γέλιο και δεν την χάνεις!