Με αφορμή την παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου: «Το θέατρο είναι παντοδύναμο και αντιστέκεται». Ρεπορτάζ της Σμαράγδας Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

Σμαράγδα Μιχαλιτσιάνου

smaragdamichalitsianou@gmail.com

«Μακάρι να είστε ευλογημένοι με ταλέντο και αυστηρότητα για να μας διδάξετε πώς χτυπά η καρδιά σε όλη την πολυπλοκότητα της» (Τζον Μάλκοβιτς)

Στην Ελλάδα, στη χώρα που γέννησε το θέατρο, που αποτελούσε και αποτελεί παιδευτικό μέσο για μικρούς και μεγάλους και μας κρατά αιχμάλωτους στην εσωτερική μαγεία του,  νιώθουμε υπερήφανοι, όταν διαβάζουμε, ότι   «Το νόημα της λέξης Drama προέρχεται από το Ελληνικό «δρᾶν», που σημαίνει «ενεργώ’… και η λέξη θέατρο γεννιέται από το ελληνικό «Θεάτρων», που στην κυριολεξία σημαίνει το χώρο οπού κάποιος θεάται (βλέπει, παρατηρεί). Έναν χώρο όπου όχι μονό κοιτάζουμε, αλλά βλέπουμε, λαμβάνουμε και αντιλαμβανόμαστε. Πριν από 2.400 χρόνια, ο Πολύκλειτος ο νεότερος σχεδίασε το σπουδαίο θέατρο της Επιδαύρου…».Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το μήνυμα που έγραψε ο Βρετανός ηθοποιός, συγγραφέας, σκηνοθέτης και συνιδρυτής του Theatre de Complicite, Σάιμον ΜακΜπέρνι, ο Ευρωπαίος εκπρόσωπος της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας Θεάτρου, με αφορμή την 70η επέτειο του εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας Θεάτρου.

Πρόκειται για την  ετήσια γιορτή της διεθνούς θεατρικής κοινότητας, που καθιερώθηκε από το 1962 από το Διεθνές Ινστιτούτο Θεάτρου (Δ.Ι.Θ.) και γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 27 Μαρτίου . Το Εκτελεστικό Συμβούλιο του Δ.Ι.Θ. επιλέγει κάθε φορά μια διεθνώς αναγνωρισμένη προσωπικότητα του θεάτρου από μια χώρα-μέλος για να γράψει το μήνυμα, το οποίο διαβάζεται σε όλα τα θέατρα και μεταδίδεται από τα Μ.Μ.Ε σε όλον τον κόσμο. Το μήνυμα για την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου έχουν γράψει κορυφαίες προσωπικότητες της τέχνης. Ανάμεσά τους οι: Ζαν Κοκτώ, Άρθουρ Μίλλερ, Λώρενς Ολίβιε, Ζαν Λουί Μπαρώ, Πήτερ Μπρουκ, Πάμπλο Νερούδα, Ευγένιος Ιονέσκο, Λουκίνο Βισκόντι, Μάρτιν Έσλιν, Ιάκωβος Καμπανέλλης, Αριάν Μνουσκίν, Ρομπέρ Λεπάζ, Αουγκούστο Μποάλ, Τζούντι Ντεντς, Τζον Μάλκοβιτς, Ντάριο Φο κ.ά.

Βεβαίως δεν λαμβάνουμε υπόψη τα στοιχεία ερευνών που γίνονται κατά καιρούς και υποστηρίζουν, ότι η Ελλάδα που γέννησε το Θέατρο μάλλον θεωρεί πως πρέπει να παράγει αφειδώς ένα προϊόν με μάλλον ανελαστική ζήτηση και χωρίς κανένα ποιοτικό πρότυπο και λέμε «Τόπο στο θέατρο», φράση που δανειστήκαμε από το μήνυμα που έγραψε το 2017  για τον εορτασμό της παγκόσμιας ημέρας θεάτρου η διακεκριμένη Γαλλίδα ηθοποιός Ιζαμπέλ Ιπέρ.

Με σκοπό να υπογραμμίσει τη διαπολιτισμική και παγκόσμια διάσταση του θεάτρου, το Διεθνές Ινστιτούτο Θεάτρου  επέλεξε για φέτος πέντε προσωπικότητες από τον χώρο της τέχνης για να γράψουν το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Θεάτρου- μία από κάθε περιφέρεια της UNESCO (Αφρική, Αμερική, Αραβικές Χώρες, Ασία- Ειρηνικός και Ευρώπη).

Ο  Βρετανός ηθοποιός, συγγραφέας, σκηνοθέτης και συνιδρυτής του Theatre de Complicite, Σάιμον ΜακΜπέρνι είναι ο Ευρωπαίος εκπρόσωπος της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας Θεάτρου, όπως προαναφέραμε. Οι άλλοι είναι  είναι οι: Ram Gopal Bajaj (Ινδία – φωτο 1), Maya Zbib (Λίβανος – φωτο 2), Sabina Berman (Μεξικό – φωτο 3) και Wr Wr Liking (Ακτή Ελεφαντοστού).

                  φωτο 1

φωτο 2

                                   φωτο 3

Το πρώτο Μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Θεάτρου το εμπιστεύτηκαν στον Ζαν Κοκτώ και ο μεγάλος συγγραφέας είχε υπογραμμίσει στο κείμενό του:

 

«… το θέατρο δεν υπάρχει χάρη σε μας, μάλλον χάρη στο θέατρο υπάρχουμε εμείς. Το θέατρο είναι παντοδύναμο, αντιστέκεται, επιβιώνει από το κάθε τι, πολέμους, λογοκρισία, φτώχια. Αρκεί να πούμε «Το σκηνικό είναι μια γυμνή σκηνή μιας ακαθόριστης εποχής» και να προσθέσουμε έναν ηθοποιό. Ή μία ηθοποιό. Τι θα κάνει αυτός; Τι θα πει αυτή; Θα μιλήσουν; Το κοινό περιμένει, θα αναγνωρίσει, γιατί χωρίς το κοινό δεν υπάρχει θέατρο, ποτέ δεν πρέπει να το ξεχνάμε αυτό. Ένας μόνο θεατής στο κοινό είναι το κοινό. Μα ας μην είναι πολλές οι άδειες καρέκλες! Εκτός στον Ιονέσκο… Στο τέλος λέει η γριούλα: «Ναι, ναι, ας πεθάνουμε ενδόξως… Ας πεθάνουμε για να γίνουμε μύθος».

Σημαντικό ήταν το κείμενο της Γαλλίδας σκηνοθέτιδας Άριαν Μνούσκιν:

«Θέατρο, βοήθησέ με! Κοιμάμαι. Ξύπνησέ με. Είμαι χαμένη μέσα στο σκοτάδι, οδήγησέ με, τουλάχιστον κοντά σε ένα κερί. Είμαι οκνηρή, κάνε με να ντρέπομαι. Είμαι κουρασμένη, ανέβασέ με. Είμαι αδιάφορη, χτύπησέ με. Παραμένω αδιάφορη, τσαλάκωσέ  μου την εικόνα. Φοβάμαι, δώσε μου κουράγιο. Είμαι αδαής, εκπαίδευσέ με. Είμαι απάνθρωπη, εξανθρώπισέ με. Είμαι φαντασμένη, κάνε με να πεθάνω στα γέλια. Είμαι κυνική, αποδόμησέ με. Είμαι κτήνος, μεταμόρφωσέ με. Είμαι μοχθηρή, τιμώρησέ με. Είμαι δεσποτική και σκληρή, πολέμησέ με. Είμαι σχολαστική, γελοιοποίησέ με. Είμαι χυδαία, εξύψωσέ με. Είμαι μουγκή, ελευθέρωσέ με. Δεν ονειρεύομαι πια, φέρσου μου σαν σε δειλό ή ανόητο. Έχω ξεχάσει, ξεκίνησέ μου τη Μνήμη. Αισθάνομαι γριά και άχρηστη, κάνε να σκιρτήσει η παιδικότητα. Είμαι άχαρη, δώσε μου τη Μουσική. Είμαι θλιμμένη, ψάξε τη Χαρά. Είμαι κουφή, κάνε στην καταιγίδα να ουρλιάξει η λύπη. Είμαι άστατη, όπλισέ-με με Φρόνηση. Είμαι αδύναμη, άναψε τη Φιλία. Είμαι τυφλή, φέρε μου όλα τα Φώτα. Είμαι υποταγμένη στην Ασχήμια, κάνε να με κατακτήσει η Ομορφιά. Με έχει προσηλυτίσει το Μίσος, κάνε να μου δοθεί όλη η δύναμη της Αγάπης».

Ο Τζον Μάλκοβιτς απευθυνόμενος στους συναδέλφους του είχε ευχηθεί:

«Μακάρι η δουλειά σας να είναι πειστική και αυθεντική. Μακάρι να είναι βαθιά, συγκινητική, στοχαστική και μοναδική. Μακάρι να μας βοηθά να στοχαζόμαστε τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος και μακάρι αυτός ο στοχασμός να είναι ευλογημένος με θάρρος, ειλικρίνεια, ανυποκρισία και χάρη. Μακάρι να είστε σε θέση να ξεπερνάτε τις αντιξοότητες, τη λογοκρισία, τη φτώχεια και το μηδενισμό, αφού είναι σχεδόν βέβαιο ότι πολλοί από εσάς θα είστε υποχρεωμένοι να το κάνετε. Μακάρι να είστε ευλογημένοι με ταλέντο και αυστηρότητα για να μας διδάξετε πώς χτυπά η καρδιά σε όλη την πολυπλοκότητα της, και να έχετε την περιέργεια και την ταπεινότητα να το κάνετε έργο ζωής. Και μακάρι οι καλύτεροι από εσάς – γιατί μόνο οι καλύτεροι από εσάς, και μόνο σε εξαιρετικά σπάνιες και σύντομες στιγμές, – να καταφέρετε να διατυπώσετε το βασικότερο των ερωτημάτων: «Με ποιό τρόπο ζούμε;» Καλή τύχη!»

Ο σπουδαίος Ντάριο Φο, προστάτης των κατατρεγμένων είχε   καταλήξει στο συμπέρασμα:

 

«… η μοναδική λύση για την κρίση είναι να ελπίζουμε ότι το μεγάλο κυνήγι μαγισσών οργανώνεται εναντίον μας και ιδιαίτερα ενάντια στους νέους ανθρώπους που επιθυμούν να διδαχθούν την τέχνη του θεάτρου: μια νέα διασπορά Κωμικών, δημιουργών του θεάτρου, οι οποίοι μέσα από αυτό τον περιορισμό θα δημιουργήσουν αφάνταστα οφέλη για μια νέα εκπροσώπηση.»

Ο κορυφαίος Ρώσος σκηνοθέτης Ανατόλι Βασίλιεφ από την πλευρά του είχε υποστηρίξει:

«Το θέατρο μπορεί να μας πει τα πάντα. Πώς οι θεοί κατοικούν στον ουρανό και πως οι φυλακισμένοι εξοντώνονται σε ξεχασμένες υπόγειες σπηλιές και πως το πάθος μπορεί να μας ανυψώσει, και πως η αγάπη να καταστρέψει, και πως κανένας δε χρειάζεται έναν καλό άνθρωπο σ’ αυτόν τον κόσμο, και πως η απάτη βασιλεύει και πως οι άνθρωποι ζουν σε διαμερίσματα ενώ τα παιδιά βολοδέρνουν στα προσφυγικά στρατόπεδα, και πως όλοι πρέπει να επιστρέψουν στην έρημο και πως μέρα με τη μέρα είμαστε αναγκασμένοι να χωρίζουμε από τους αγαπημένους μας, -το θέατρο μπορεί να πει τα πάντα. Το θέατρο υπήρχε από πάντα και θα παραμείνει για πάντα. Και τώρα τα τελευταία 50 ή 70 χρόνια είναι ιδιαίτερα αναγκαίο. Επειδή αν κοιτάξετε όλη την τέχνη που απευθύνεται στο κοινό μπορείτε να δείτε ότι μόνο το θέατρο μας δίνει -μία λέξη από στόμα σε στόμα, μία ματιά από βλέμμα σε βλέμμα, μία χειρονομία από χέρι σε χέρι, και από σώμα σε σώμα. Δε χρειάζεται κανένα ενδιάμεσο για να λειτουργήσει ανάμεσα στα ανθρώπινα όντα, αποτελεί την πιο διάφανη μορφή φωτός, δεν ανήκει ούτε στον νότο, ούτε στον Βορρά, ούτε στην Ανατολή, ούτε στη Δύση -όχι, είναι η ουσία του ίδιου του φωτός, που λάμπει και από τις τέσσερις γωνιές του κόσμου, αναγνωρίζεται αμέσως από κάθε άνθρωπο, είτε εχθρικό είτε φιλικό προς αυτό».

Το φετινό μήνυμα του Σάιμον ΜακΜπέρνι για την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου 2018 σε μετάφραση Γιώργου Παπαγιαννάκη, ταυτίζει το θέατρο με τον ανθρώπινο διάλογο, που διεξάγεται από τη σκηνή στην πλατεία και αντιστρόφως

«Μισό μίλι από τις Κυρηναϊκές ακτές, στη Βόρεια Λιβύη, βρίσκεται ένα τεράστιο βραχώδες καταφύγιο. 80 μέτρα πλάτος και 20 ύψος. Στην τοπική διάλεκτο το λένε Hauh Fteah. Το 1951 μια ραδιοχρονολόγηση έδειξε αδιάκοπη ανθρώπινη δραστηριότητα για τουλάχιστον 10.000 χρόνια. Ανάμεσα στα χειροποίητα αντικείμενα που ήρθαν στο φως ήταν ένα οστέινο φλάουτο, που χρονολογείται ανάμεσα σε 40 και 70.000 χρόνια. Σαν παιδί, όταν το άκουσα αυτό, ρώτησα τον πατερά μου: «Οι άνθρωποι τότε είχαν μουσική;» Μου χαμογέλασε. «Όπως όλες οι ανθρωπινές κοινότητες». Ήταν αρχαιολόγος με ειδίκευση στην Προϊστορία, ο πρώτος που έκανε ανασκαφές στο Hauh Fteah στην Κυρηναικη.

Είναι μεγάλη μου τιμή και νιώθω ευτυχής που είμαι ο Ευρωπαίος εκπρόσωπος της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας του Θεάτρου. Το 1963, ο προκάτοχος μου, ο μεγάλος Arthur Miller, καθώς η απειλή ενός πυρηνικού πόλεμου έπεφτε βαριά στον κόσμο, είχε πει: «Όταν ζητούν να γράψεις σε μια εποχή, οπού η διπλωματία και η πολίτικη διαθέτουν τόσο τραγικά ανίσχυρα και περιορισμένα μέσα, η επισφαλής και, μερικές φόρες, όψιμη εμβέλεια της τέχνης πρέπει να αντέχει το βαρύ καθήκον να διατηρεί τους δεσμούς ανάμεσα στους ανθρώπους». Το νόημα της λέξης Drama προέρχεται από το ελληνικό «δραν», που σημαίνει «ενεργώ» και η λέξη θέατρο γεννιέται από το ελληνικό «Θεάτρων», που στην κυριολεξία σημαίνει το χώρο οπού κάποιος θεάται (βλέπει, παρατηρεί). Έναν χώρο οπού όχι μονό κοιτάζουμε, αλλά βλέπουμε, λαμβάνουμε και αντιλαμβανόμαστε. 2.400 χρόνια πριν, ο Πολύκλειτος ο νεότερος σχεδίασε το σπουδαίο θέατρο της Επιδαύρου. Αυτό το υπαίθριο θέατρο, που μπορούσε να φιλοξενήσει μέχρι 14.000 ανθρώπους, διέθετε μια ακουστική αξιοθαύμαστη. Ένα άναμμα σπίρτου στο κέντρο της σκηνής μπορεί να ακουστεί σε όλες τις 14.000 θέσεις. Όπως συνηθιζόταν στα ελληνικά θέατρα, όταν έβλεπες τους ηθοποιούς, έβλεπες μαζί και το τοπίο γύρω από το θέατρο και πέρα στον ορίζοντα. Μέσα σε εκείνο συγκεντρωθήκαν ταυτόχρονα όχι μονό ορισμένες όψεις του Ελληνικού Κόσμου, η κοινότητα, το θέατρο και το φυσικό τοπίο, αλλά συνενωθήκαν και όλες οι εποχές. Καθώς το έργο ανέσυρε στο παρόν παλιούς μύθους, μπορούσες να κοιτάξεις πάνω από τη σκηνή, σε εκείνο που θα ήταν το απώτερο μέλλον σου. Στη Φύση. Μια από τις πλέον αξιοσημείωτες αποκαλύψεις της ανοικοδόμησης του σαιξπηρικού Globe στο Λονδίνο, σχετίζεται και με αυτό που βλέπεις. Η αποκάλυψη αυτή έχει να κάνει με το φως. Σκηνή και αμφιθέατρο φωτίζονται το ίδιο. Καλλιτέχνες και κοινό μπορούν να κοιτάζονται μεταξύ τους. Πάντα. Οπού και να στρέψεις το βλέμμα βλέπεις ανθρώπους. Και ένα από τα επακόλουθα είναι η υπενθύμιση πως οι σπουδαίοι μονόλογοι, όπως, ας πούμε, του Άμλετ ή του Μακβεθ, δεν ήταν απλά προσωπικοί στοχασμοί, αλλά δημόσιος διάλογος. Ζούμε σε εποχή που είναι δύσκολο να δούμε καθαρά. Σε καμιά άλλη στιγμή της Ιστορίας η της Προϊστορίας δεν μας περιέβαλλε περισσότερο η μυθοπλασία. Κάθε γεγονός μπορεί να αμφισβητηθεί, ένα ανέκδοτο μπορεί να επιβάλλεται στην προσοχή μας ως αλήθεια. Είναι όμως ένα συγκεκριμένο αποκύημα της φαντασίας, που μας περιβάλλει διαρκώς. Εκείνο που ζητά να μας χωρίσει. Από την αλήθεια. Να σπείρει τον διχασμό ανάμεσα μας. Έτσι που να είμαστε χωρισμένοι. Οι άνθρωποι από τους ανθρώπους. Οι γυναίκες από τους άντρες. Τα ανθρώπινα όντα από τη φύση.»

Το ΔΗΠΕΘΕ Ιωάννινων γιορτάζει την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου

Την Τρίτη 27 Μαρτίου, στις 19.00, το ΔΗΠΕΘΕ Ιωαννίνων γιορτάζει με όλη τη διεθνή θεατρική κοινότητα την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου και αφιερώνει την ημέρα στα παιδιά που θέλουν να ανακαλύψουν και αγαπούν το θέατρο. 

Στο σύγχρονο θέατρο, η παιδική σκηνή είναι το όχημα προκειμένου παιδιά και νέοι να ψυχαγωγηθούν, να εκπαιδευτούν, να έρθουν σε επαφή με σημαντικά κείμενα, να γνωρίσουν την τέχνη του θεάτρου, να δεχτούν σημαντικά μηνύματα, να βιώσουν διλλήματα και να καλλιεργηθούν για να γίνουν μελλοντικά ώριμοι ενήλικοί θεατές. 

Το ΔΗΠΕΘΕ Ιωαννίνων ως φορέας πολιτισμού στηρίζει την παιδική σκηνή και χαρίζει στους μικρούς θεατρόφιλους της πόλης ένα απόγευμα με αφηγήσεις παραμυθιών απ’ όλον τον κόσμο από την Ξένια Καλογεροπούλου. Ιστορίες που θα ζωντανέψουν και θα γίνουν θεατρική δράση και παιχνίδι πάνω στη σκηνή. 

Η Ξένια Καλογεροπούλου από τη δεκαετία του ’70 έχει αφιερωθεί στη συγγραφή και σκηνοθεσία παιδικών θεατρικών παραστάσεων υψηλής αισθητικής και στη δημιουργία και λειτουργία παιδικών θεατρικών εργαστηρίων αναγνωρίζοντας από πολύ νωρίς την αξία της θεατρικής αγωγής για παιδιά ως μέσο έκφρασης, αυτογνωσίας, επικοινωνίας, αλληλεπίδρασης και δημιουργίας.

Την Τρίτη 27 Μαρτίου 2018, το θέατρο γίνεται μια μεγάλη γιορτή για τα παιδιά και τους συνοδούς τους.