fbpx

Λίλα Κονομάρα, συνέντευξη στην Τίνα Πανώριου

Τίνα Πανώριου

Τίνα Πανώριου

panoriout@gmail.com

«Ένας άνθρωπος ή ένας λαός χωρίς μνήμη είναι ένας άνθρωπος ή ένας λαός χωρίς ταυτότητα.»

Η Λίλα Κονομάρα γεννήθηκε το 1960 στην Αθήνα. Σπούδασε σύγχρονη λογοτεχνία στο Παρίσι και εργάστηκε αρκετά χρόνια ως καθηγήτρια στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών. Στον συγγραφικό στίβο πρωτοεμφανίστηκε το 2002 με το βιβλίο «Μακάο», για το οποίο τιμήθηκε με το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα του περιοδικού «Διαβάζω» το 2003.

Το 2004 εξέδωσε το μυθιστόρημα «Τέσσερις εποχές – Λεπτομέρεια» (Μεταίχμιο, 2004), το 2005 το παιδικό μυθιστόρημα «Στις 11 & 11′ ακριβώς» (Παπαδόπουλος, 2005). «Η αναπαράσταση» (Μεταίχμιο, 2009) συμπεριλήφθηκε στη βραχεία λίστα για το βραβείο μυθιστορήματος του περιοδικού «Διαβάζω». «Το δείπνο» (Κέδρος, 2012) και «Οι ανησυχίες του γεωμέτρη» (Κέδρος, 2014) συμπεριλήφθηκαν αντίστοιχα στις βραχείες λίστες Μυθιστορήματος και Διηγήματος των Λογοτεχνικών Βραβείων του ηλεκτρονικού περιοδικού «Ο Αναγνώστης».

Το 2018 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κέδρος το μυθιστόρημά της «Ο Χάρτης του κόσμου στο μυαλό σου» (Πρόταση για διάβασμα από το InTownPost. com – εδώ)

Τρεις άνθρωποι, τρεις συγγενείς – ένας πατέρας και τα δυό του παιδιά αγωνίζονται να επουλώσουν την μία κοινή βαθειά πληγή, αλλά και τις άλλες τις καταδικές τους. Πέφτουν σηκώνονται, σπαράσσουν για να καταφέρουν τι ακριβώς κα. Κονομάρα; Να ξαναγίνει ο κόσμος τους, ο κόσμος όλων μας σαν παλιά, λίγο πιο «κανονικός», πιο ανεκτός;

Οι τρεις βασικοί ήρωες του βιβλίου, με αφορμή ένα τραγικό δυστύχημα, έρχονται εκ νέου αντιμέτωποι με ένα άλυτο και όμως κομβικό γεγονός στη ζωή τους – την απώλεια της συζύγου και μητέρας – γεγονός που έχει κλονίσει τις αξίες, τις πεποιθήσεις και την πίστη τους στους ανθρώπους. Το καινούριο τραύμα, πέρα από το ότι τους παραπέμπει στο παλιό, με τις διαστάσεις και τη δημοσιότητα που παίρνει, ανατρέπει την καθημερινότητά τους, τους τοποθετεί στο στόχαστρο των φίλων και γειτόνων, τους καταδικάζει εκ των προτέρων, χωρίς να έχει αποδειχθεί καν η ενοχή τους. Είναι απόλυτα φυσικό, υπό τέτοιες συνθήκες, να ανατρέχουν στο παρελθόν, σε περιόδους όπου υπήρξαν ευτυχισμένοι, και συγκεκριμένα στην αθωότητα της παιδικής ηλικίας. Η αφήγηση της ιστορίας τους, που γίνεται από τον καθένα ξεχωριστά και με το πολύ διακριτό τους ύφος, μας δίνει και τη διαφορετική οπτική τους γωνία, υποσκάπτοντας οποιαδήποτε «αντικειμενική» ανάγνωση της πραγματικότητας.

Ένα τραγικό συμβάν ρίχνει το βάρος του κυρίως πάνω στους ώμους του νεαρού Άρη που του αρέσει η μουσική, αγάπησε τρελά ένα κορίτσι και γουστάρει να γυρίζει τον κόσμο. Αντέχεται όμως τόσος πόνος σε τόση μικρή ηλικία, τι λέτε;

Ο Άρης κατηγορείται ως υπαίτιος για τον θάνατο από ναρκωτικά μιας συμμαθήτριάς του και το βάρος αυτό είναι όντως πολύ μεγάλο για έναν έφηβο, που έτσι κι αλλιώς έχει να αντιμετωπίσει πολλές αλλαγές και δυσκολίες σ’ αυτό το στάδιο της ζωής του. Ο ίδιος καθώς αναρωτιέται για το μερίδιο ευθύνης του στην ιστορία λέει: «Ποιος μπορεί να πει με βεβαιότητα πού σταματάει η αθωότητα και που αρχίζει η ενοχή ή ποιο είναι το μερίδιο που αναλογεί στον καθένα, γιατί δεν είναι σακιά να τα μοιράσεις, αλλά ακόμα κι αν ήταν, υπάρχουν ώμοι που σηκώνουν περισσότερα κι άλλοι λιγότερα και δεν μπορείς να κάνεις τίποτα γι’ αυτό, δεν μπορείς να τα πετάξεις από πάνω σου αδιαφορώντας για τις συνέπειες, δεν μπορείς να αλλάξεις αυτό που είσαι…» Οι σκέψεις του νομίζω εμπεριέχουν την απάντηση στο ερώτημά σας: ο πόνος αντέχεται όταν διαθέτουμε από τους γονείς και τον περίγυρό μας τα απαραίτητα εφόδια για να νιώθουμε δυνατοί και ικανοί να αντιμετωπίσουμε τις δυσκολίες. Το ταξίδι που θα πραγματοποιήσει στην Ιταλία και στον νότο της Γαλλίας θα είναι καταλυτικό για την «κάθαρση» από το παρελθόν, την αντίληψή του για την κοινωνική πραγματικότητα της σημερινής Ευρώπης και τη μετέπειτα πορεία του.

Η αδελφή του πάλι, η Εύα, προτού γίνει μια αυστηρή επιστήμων που αναζητά την λύση στη νόσο του Άλτσχάιμερ, έχει δοκιμάσει τα όρια της ζώντας σκληρά. Μέσα της παραμένει όμως πάντα ένα ευάλωτο πλάσμα έτσι δεν είναι;

Ακριβώς. Η Εύα, καταφεύγει στον ορθολογικό κόσμο της επιστήμης προκειμένου να αντιμετωπίσει την απώλεια της μητέρας της. Φοβάται τα συναισθήματα, φοβάται τις ουσιαστικές σχέσεις και αναλώνεται σε εφήμερες περιπέτειες. Παρότι η έρευνά της, ως βιολόγος, αφορά την αποκατάσταση της μνήμης μέσω της εμφύτευσης μικροτσίπ στον εγκέφαλο, η ίδια προτιμά να βυθίζει το παρελθόν της στη λήθη και να αγνοεί συνειδητά τα όσα την πλήγωσαν. Ό, τι όμως παραμένει άλυτο μέσα μας, επιστρέφει. Η μνήμη, ατομική ή συλλογική, είναι ένα από τα κεντρικά θέματα του μυθιστορήματος. Ένας άνθρωπος ή ένας λαός χωρίς μνήμη είναι ένας άνθρωπος ή ένας λαός χωρίς ταυτότητα.

Ο ιδρυτής των «Βραβείων Διαβάζω» και τελευταίος διευθυντής του περιοδικού Ηρακλής Παπαλέξης με την συγγραφέα Λίλα Κονομάρα

«…έχω ανάγκη να απομονώνομαι κατά καιρούς και να παρατηρώ τη ζωή μου και τη χώρα μου από απόσταση.»

Κι ο πατέρας τους, ένας «τετράγωνος» φαρμακοποιός, που αρνείται να ζήσει πέραν των συμβάσεων, θύμα κι εκείνος μιας μοιραίας γυναίκας πνίγεται μέσα στον μικρόκοσμο του ασφυκτιώντας αλλά παραμένοντας ίδιος;

 Όχι, δεν θα το ‘λεγα. Μπορεί να είναι περιχαρακωμένος στον μικρόκοσμο του φαρμακείου και της γειτονιάς του, γιατί εκεί βρίσκει κι αυτός με τη σειρά του μια αίσθηση ασφάλειας, αντίθετα όμως με την κόρη του δεν δέχεται, ότι «οι ασθένειες είναι αποκλειστικό αποτέλεσμα κάποιων εγγραφών σε συγκεκριμένα χρωματοσώματα που εκδηλώνονται ερήμην μας», αλλά τις συνδέει με όλα τα μικρά και μεγάλα μυστικά των πελατών του απέναντι στους οποίους δείχνει κατανόηση και συμπόνια. Ταυτόχρονα διαθέτει και ιδιαίτερη κοινωνική ευαισθησία, αφού συνεργάζεται με το δίκτυο αλληλεγγύης της περιοχής οργανώνοντας το κοινωνικό ιατρείο για τους άστεγους και τους άπορους ή ψάχνοντας χώρο που θα στεγάσει τους νεοφερμένους πρόσφυγες. Είναι επίσης πολύ ευαίσθητος στις αλλαγές που βλέπει να επέρχονται στην Αθήνα, μια πόλη πλέον έντονα πολυπολιτισμική, με εμφανή τα σημάδια της κρίσης αλλά και μιας καινούριας δυναμικής που πηγάζει από τους νέους. Εκεί όπου φαίνεται να αντιδρά περισσότερο είναι στο να αποδεχθεί την απώλεια της γυναίκας του, γιατί μαζί μ’ αυτήν πρέπει να αποδεχθεί και την απώλεια της νιότης και του έρωτα, τώρα που και ο μικρός του γιος δείχνει να απομακρύνεται πια από κοντά του. Αυτό είναι το κοινό στοιχείο και στους τρεις ήρωες, – και που συμβαίνει και σε όλους μας, νομίζω – η δυσκολία της μετάβασης από μία ηλικία σε μια άλλη, από μία συνθήκη σε μια άλλη. Οι αλλαγές τρομάζουν και δεν τις αποδεχόμαστε εύκολα, παρότι αποτελούν κύριο συστατικό της ίδιας της ζωής.

Στο περιθώριο και άλλοι δευτεραγωνιστές, η θεία Λίζα με το άρρωστο κορίτσι, ο Μιχάλης που τάχει όλα γραμμένα, η Μάρθα που παραμένει χίπισσα, ο Φώτης με τον ενθουσιασμό για ό,τι συμβαίνει, η ξανθιά φαμ φατάλ μαμά. Αναγνωρίσιμα όλα αυτά τα άτομα  και αναρωτιέμαι, πως τους φτιάχνετε τους ήρωες σας, παρατηρώντας τον κόσμο από ένα καφέ, είναι μαθητές σας ίσως;

Οι ήρωες των βιβλίων μου είναι ένας συγκερασμός αληθινών και επινοημένων στοιχείων. Μου αρέσει να παρατηρώ τον κόσμο, τις εκφράσεις ενός προσώπου, τις κινήσεις των χεριών, τα μηνύματα που στέλνει ένα σώμα, μηνύματα πολλές φορές πολύ πιο εύγλωττα από τα λεκτικά. Το αυτί μου είναι ευαίσθητο στον τρόπο που εκφράζεται κάποιος, στην επιλογή των λέξεων, στις επαναλήψεις, στις σιωπές. Έχω αντλήσει στοιχεία για τους χαρακτήρες που πλάθω από τον εαυτό μου, από το περιβάλλον μου, ακόμα και από αγνώστους με τους οποίους διασταυρώθηκαν οι δρόμοι μας για λίγα μόλις λεπτά.

Διδάσκετε στο Γαλλικό Ινστιτούτο. Η επαφή με τα παιδιά είναι, όπως λένε, ανακουφιστική;

Δίδαξα γαλλική γλώσσα και λογοτεχνία στο Γαλλικό Ινστιτούτο επί είκοσι χρόνια. Η δυναμική της τάξης είναι συγκλονιστική, είτε πρόκειται για παιδιά 5 ετών με τα οποία παίζεις και τραγουδάς, είτε για εφήβους που σε αμφισβητούν, είτε για ενήλικες. Είναι μια δουλειά που σου απορροφά πολύ μεγάλο μέρος της ενέργειάς σου, αλλά και που σου χαρίζει απίστευτη ζωντάνια, ειδικά το να συνδιαλέγεσαι με νέους ανθρώπους. Πρέπει όμως να την αγαπάς και να είσαι ανοιχτός για να είναι δημιουργική η συνεργασία.

Κλείνοντας, όταν δεν γράφετε, πως είναι ο καταδικός σας υπόλοιπος χρόνος;

Κατά περιόδους μεταφράζω λογοτεχνικά κείμενα, σύντομα θα κυκλοφορήσει μάλιστα από τις εκδόσεις Κέδρος μία συλλογή των επιστολών του Βαν Γκογκ, τις οποίες θεωρώ εξαιρετικές τόσο από πλευράς γραφής όσο και ουσίας. Κατά τα άλλα, μ’ αρέσει να ταξιδεύω, λατρεύω τα ταξίδια και θεωρώ πολύ γόνιμες τις εμπειρίες, ακόμα και τις δοκιμασίες στις οποίες σε υποβάλλουν. Επιπλέον, έχω ανάγκη να απομονώνομαι κατά καιρούς και να παρατηρώ τη ζωή μου και τη χώρα μου από απόσταση. 

Το βιβλίο «Ο Χάρτης του Κόσμου στο Μυαλό σου» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Κέδρος»