fbpx

«Η Μορφή του Νερού»

Γιώργος Noir Παπαϊωσήφ

Γιώργος Noir Παπαϊωσήφ

gpapaiossif@intownpost.com

«Η Μορφή του Νερού» (The Shape of Water)

  • Είδος: Επιστημονικής φαντασίας
  • Σκηνοθεσία: Γκιγιέρμο Ντελ Τόρο
  • Με τους: Σάλι Χόκινς, Μάικλ Σάνον, Ρίτσαρντ Τζένκινς, Οκτάβια Σπένσερ, Νταγκ Τζόουνς, Μάικλ Στούλμπαργκ
  • Διάρκεια: 123’
  • Διανομή: Odeon
  • Διακρίσεις: Χρυσός Λέοντας Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βενετίας – Χρυσές Σφαίρες: Σκηνοθεσίας (Γκιγιέρμο Ντελ Τόρο) και Μουσικής (Αλεξάντερ Ντεσπλά)

Αλήθεια είναι, ότι από το κινηματογραφικό σύμπαν απουσιάζουν τα καλά παραμύθια, αυτά που διέπονται από μυστήριο με βασικό πυλώνα εξιστόρησης το παράδοξο. Όταν ο χώρος του παράδοξου διανθίζεται, μάλιστα, και με ένα τέρας μυθολογικών διαστάσεων, που λατρεύεται ως θεός στον τόπο του, τότε το θέμα παύει να είναι απλό και γίνεται γοητευτικό και ελκυστικό τα μάλα. Άλλωστε σινεμά, εκτός των άλλων, σημαίνει φαντασία σε κόσμους μαγικούς, με ιστορίες άλλοτε φωτεινές, κι άλλοτε σκοτεινές, εκεί που το νήμα της ιστορίας είναι δολίως κομμένο, σκοπίμως παραχαραγμένο και προσεκτικά διαστρεβλωμένο. Ο Μεξικανός Γκιγιέρμο Ντελ Τόρο, ο σκηνοθέτης των «τεράτων», κατά την φετινή παραλαβή της Χρυσής Σφαίρας Σκηνοθεσίας για την «Μορφή του Νερού», ευχαρίστησε ανοιχτά ότι η ταινία είναι αφιερωμένη στα «τέρατα» που αγάπησε.

Μια φορά και ένα καιρό,  όχι πολύ πίσω στον χρόνο – στην δεκαετία του εξήντα συγκεκριμένα – η μουγκή, μοναχική, καθαρίστρια Ελίζα Εσποζίτο (Σάλι Χόκινς, καταπληκτική), είναι η σιωπηλή πριγκίπισσα, όπως την αποκαλεί ο αφηγητής της ιστορίας, ο επίσης, ηλικιωμένος, μοναχικός γείτονας της, ο πρώην αλκοολικός και ομοφυλόφιλος γραφίστας διαφημιστικών πόστερς Τζάιλς (Ρίτσαρντ Τζέκινς, απολαυστικός). Η ρομαντική Ελίζα, τηρώντας με στρατιωτική πειθαρχεία το καθημερινό της πρόγραμμα (έγερση πολύ πριν το ξημέρωμα, παρασκευή κολατσιού, αυνανισμός, μπάνιο, επίσκεψη στον γείτονα, λεωφορείο και τέλος δουλειά), συνάπτει μια ιδιαίτερη σχέση με ένα αμφίβιο ον από άλλη ιστορική εποχή, που το ανακάλυψε στα ποτάμια της Νοτίου Αμερικής ο σκληροτράχηλος, πατριώτης και κυβερνητικός πράκτορας με τα Μαύρα, Ρίτσαρντ Στρίγκλαντ (Μάικλ Σάνον, αυτός κι αν είναι υπέροχος). Το «τέρας», που είναι ένας μυθολογικός Τελχίνας, μηδέ άποδος, μηδέ άχειρος (κατά την ελληνική μυθολογία είναι παιδιά της Θάλασσας ή της Γαίας και του Πόντου και δίδαξαν στους ανθρώπους την πρώιμη μεταλλουργία), μεταφέρεται στα απόρρητα, υπόγεια εργαστήρια των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών προς μελέτη, αναλύσεις και παρατήρηση της συμπεριφοράς του, ώστε εάν προκύψει να χρησιμοποιηθεί ως όπλο των εναντίων των κόκκινων Ρώσων, καθότι η ιστορία μας κινείται στην ψυχροπολεμική περίοδο. Σε αυτά τα άκρως απόρρητα εργαστήρια, που οι λάτρεις των συνομωσιών έχουν διαβάσει πολλά, εργάζεται ως καθαρίστρια η μουγκή Ελίζα. Ο σκληρός πράκτορας, όμως, ο ακραιφνής χριστιανόπαις και βαθιά εθνικιστής, συμπεριφέρεται βάναυσα στο αμφίβιο ον, καθότι συμπεραίνει, ότι το «τέρας» είναι ένα απόβλητο, ένα λάθος της θεϊκής δημιουργίας, που μόνο η βία, και η σκλαβιά του αξίζουν για να συμμορφωθεί και να συνεργαστεί. Ο Τελχίνας (υποδύεται εκπληκτικά ο Νταγκ Τζόουνς), με το πραγματικά εξώκοσμο, ψηλό και αγέρωχο παρουσιαστικό του, αντιστέκεται στα βασανιστήρια, ακρωτηριάζοντας τα δυο δάχτυλα του πράκτορα Ρίτσαρντ, μη τολμώντας να το προσεγγίσει κανείς στο εργαστήριο. Κρυφά και μυστικά από τους επιστήμονες και τον πράκτορα, η μουγκή καθαρίστρια Ελίζα με αγάπη, μικρές σπονδές από βραστά αυγά και μουσική τον πλησιάζει. Εκείνος ανταποκρίνεται, εκείνη τον ερωτεύεται και βάζει σκοπό να τον γλυτώσει από τα χέρια των επιστημόνων και της κυβέρνησης.

Η διάπλαση των περιφερειακών ηρώων που συμμετέχουν στο παραμύθι του Μεξικανού σκηνοθέτη είναι ένας σημαντικός πόλος έλξης της ιστορίας. Στην πρόοδο του αμερικανικού, λευκού ονείρου και του bigger than life της αμερικανικής κοινωνίας, που διαμορφωνόταν εκείνη την εποχή, εν μέσω πλήθους πυρηνικών δοκιμών, σοβιετικού τρόμου και του βλέμματος στραμμένου στο υπογάστριο του διαστήματος, ουδείς παράταιρος, έστω και θεός με αλλόκοτη μορφή, δεν χωράει στο κλαμπ της μεταπολεμικής, σύγχρονης, αμερικανικής αναμόρφωσης. Ο Ντελ Τόρο, όπως σε όλες τις ταινίες του, έτσι και δω, αφήνει ανοιχτό μεν, προστατευμένο δε, το πολιτικό-κοινωνικό σχόλιο του να επιδίδεται σε περίτεχνες γυμναστικές επιδείξεις στον φρέσκο χλοοτάπητα των υπερφίαλων Αμερικανών, που ακόμα και σήμερα, όπως τότε, διασκεδάζουν αποχαυνωμένοι με τα τηλεοπτικά προγράμματα, τα χαζά μιούζικαλ από την χρυσή εποχή του Χόλιγουντ, τα reality shows και τις κινηματογραφικές υπερπαραγωγές με βάση την ιουδαϊκή-χριστιανική προπαγάνδα (το διαμέρισμα της Ελίζα είναι ακριβώς επάνω από έναν κινηματογράφο, που προβάλλει τέτοιου είδους επικές, θρησκευτικές ταινίες της δεκαετίας του ‘60). Ο πράκτορας με τα Μαύρα, είναι αυτός που «καθαρίζει» τις βρωμιές των στρατιωτικών, των μυστικών υπηρεσιών του κράτους, εργαζόμενος άοκνα και δίχως διλλήματα για το καλό της πατρίδας και του έθνους. Ένας καθαριστής είναι κι αυτός, αλλά στέκει στην αντιπέρα όχθη της ηρωίδας, που ακόμα και κατά την διάρκεια της ερωτικής πράξης θέλει την γυναίκα του απόλυτα σιωπηλή, φλερτάροντας την εκρηκτική αλαλία της φαινομενικά σεμνότυφης καθαρίστριας. Ο καλόκαρδος, ομοφυλόφιλος, ηλικιωμένος καλλιτέχνης και γείτονας της Ελίζας, είναι κι αυτός ένα «τέρας», καθώς φοράει περουκίνι, πολύ συχνά λιθοβολείται για την ιδιαιτερότητα του, βασανιζόμενος και αυτός, όπως και το αμφίβιο τέρας, από την χλεύη, την βία και την απόρριψη. Αυτοί που αντιμετωπίζουν με αμφιβολία το εγχείρημα της σιωπηλής, ερωτευμένης πριγκίπισσας στο να κλέψει τον αγαπημένο της Τελχίνα, είναι ένας επιστήμονας και πράκτορας των Σοβιετικών, ο Δρ, Χοφστέτλερ (Μάικλ Στούλμπαργκ, καλός), ο οποίος είναι ο επικεφαλής του project με το ον και η μαύρη, συνάδελφος της, η Ζέλντα, Δαλιδά Φούλερ (Οκτάβια Σπένσερ, καλή), με της οποίας το όνομα ο πράκτορας «παίζει» το παιχνίδι της προδοσίας, ταυτίζοντας την βιβλική ερωμένη του Ιουδαίου ήρωα Σαμψών (τέλειο!). Άπαντες στην ταινία του Ντελ Τόρο είναι λίγο πολύ θεοί και δαίμονες μαζί, κι αυτό αυξάνει την γοητεία της σκηνοθετικής του αφήγησης, η οποία αφήγηση ξενοπατεί διακριτικά ανάμεσα στην Πεντάμορφη και το Τέρας και τις «Ρίζες» του Κούντα Κιντέ. Σε πολλά σημεία της πλοκής δίνει το παρόν η αγγλική σχολή των ταινιών τρόμου, αλλά και οι μπιμουβιές του στυλ «Revenge of The Creature» (1955), του Τζακ Άρνολντ. Βέβαια, η χρωματική της ταινίας μαζί με την φωτογραφία  του Νταν Λάουστσεν (υποψήφιος για Όσκαρ στην ταινία, εκπληκτική και η προηγούμενη δουλειά του στον «Πορφυρό Λόφο»), όπως πάντα συμβαίνει, λοιπόν, στις ταινίες του Ντελ Τόρο, είναι μια παραμυθένια πανδαισία, φτιαγμένη με τέτοιο τρόπο, ώστε να κυριαρχεί στις αισθήσεις ένα θολό, πράσινο χρώμα σαν να βρίσκεσαι μονίμως κάτω από την επιφάνεια μιας μυθικής, μυστηριώδους θάλασσας. Η μουσική του Αλεξάντερ Ντεσπλά πολύ καλή), κατά την γνώμη μου, άλλοτε είναι αναγκαία, κι άλλοτε εμποδίζει την συγκέντρωση σου στην αφήγηση μέσω των πλάνων δράσης, ειδικά αυτών που έχουν ως συγκολλητική ουσία το γρήγορο μοντάζ. Ω ναι… είναι μια τολμηρή ερωτική ταινία, ένα αριστουργηματικό, ρομαντικό, παραμύθι τρόμου.