fbpx

«Η Έννοια του Κάλλους για τους Αρχαίους Έλληνες Φιλοσόφους», γράφει ο Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

Μιχάλης Μπατής

mixalis.mpatis@gmail.com

Σύμφωνα με την Αρχαία Ελληνική διανόηση, τρείς ήσαν οι θεμελιώδεις αρετές οι οποίες κυριάρχησαν και  δημιούργησαν τις προϋποθέσεις  ώστε αυτή να μεγαλουργήσει:

  • Η Σοφία ( η οποία συμβολιζόταν από την Θεά Αθηνά)
  • Η Ισχύς – ανδρεία (τα οποία συμβολιζόταν από τον Θεό Δία )
  • Το Κάλλος (το οποίο συμβολιζόταν από τον Θεό Απόλλωνα)

Οι τρείς αυτές θεμελιώδεις αρετές, αντιστοιχούσαν επίσης σε έναν απεικονιστικό αρχιτεκτονικό ρυθμό και στο πνεύμα που διέπει καθεμία εκ των τριών μεγάλων Ελληνικών πόλεων:

  • Ιωνικός –Αθήνα (Φιλο -Σοφία)
  • Δωρικός –Σπάρτη (Ανδρεία- Ισχύς)
  • Κορινθιακός –Κόρινθος (Κάλλος). 

Η λέξη Κάλλος όμως ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη και με άλλες έννοιες για τις οποίες αναλυτικά θα αναφερθούμε διεξοδικά στη συνέχεια .

Κορινθιακός ρυθμός
Δωρικός ρυθμός
Ιωνικός ρυθμός

Οι αρχαίοι μας πρόγονοι θέλοντας να αποτυπώσουν το συνδυασμό και των τριών θεμελιωδών αρετών και να τις παρουσιάσουν στα όμματα των ανθρώπων της εποχής τους και όχι μόνο, τις απεικόνισαν με το άγαλμα της θεάς Αθηνάς και γι’ αυτό το άγαλμα της παρουσιάζεται ως μία ευθυτενής κόρη με περίλαμπρο και δαφνοστεφανομένη κεφαλή, δείγμα του κάλλους της Σοφίας ένεκα ότι εξήλθε από το μέτωπο του Διός, φέρει άλλοτε περικεφαλαία, δόρυ και ασπίδα ήτοι την ισχύ του Διός, καθώς και μια καλλίγραμμη πτυχωτή εσθήτα την (άγρα) που αντιπροσωπεύει την σεμνότητα, φέρει δε στον αριστερό της ώμο γλαύκα που συμβολίζει τη γνώση όχι μόνο του ορατού κόσμου αλλά και του αοράτου.

Η λέξη Κάλλος δεν ήτο μόνο συνώνυμη με τη φιλοκαλία (αγάπη για το ωραίο), αλλά και άρρηκτα συνδεδεμένη με το μέτρο, την αρμονία, την ευθύτητα, τη παρρησία, τη Σοφία, την ανδρεία,  με την  αγάπη της ελευθερίας για τα οποία θα αναφερθούμε κατωτέρω.

Τη σύνθεση των τριών αρετών οι αρχαίοι μας πρόγονοι την απεικόνισαν με το πρόσωπο της θεάς Αθηνάς ώστε αυτή η σύνθεση να ευφραίνει και να επιφέρει ευδαιμονία στην ψυχή κατά Αριστοτέλη, όλων όσοι αντίκριζαν το άγαλμα της.

 Όταν λοιπόν το κάλλος γίνεται ψυχή σε έναν κατώτερο διττό κόσμο, μεταβάλλεται σε νου της αρμονίας όπου δίνει τα πάντα χωρίς να ζητά, διότι η ψυχή είναι από μόνη της η ζωή, και τίποτα χωρίς την ψυχή δεν μπορεί να υπάρξει.

Οι Έλληνες ζώντας σε μια χώρα ευνοημένη από τη φύση με σπάνια ομορφιά σε τοπίο και κλίμα, αγάπησαν με πάθος την ομορφιά. Το κάλλος με την έννοια της φιλοκαλίας ανθρώπων, ζώων κατασκευών και τοπίων το θεωρούσαν μεγάλο προσόν. Όταν ήθελαν να επαινέσουν κάποιον έλεγαν πως είναι «καλός και αγαθός» δηλαδή όμορφος και καλόκαρδος. Όπως γράφει ο Θουκυδίδης, ο Περικλής στον Επιτάφιο για τους πρώτους νεκρούς του πολέμου, ανάμεσα στα γνωρίσματα του δημοκρατικού πολιτεύματος της Αθήνας αναφέρει την αγάπη για το ωραίο: «ΦΙΛΟΚΑΛΟΥΜΕΝ ΓΑΡ ΜΕΤ’ ΕΥΤΕΛΕΙΑΣ» καμαρώνει, θέλοντας να επισημάνει την επιδίωξη του ωραίου ακόμα και στα πιο δευτερεύοντα και ευτελή αντικείμενα.

Πρόμαχος Αθηνά (Ισχύς)
Η Αθηνά της Γνώσης και της Σοφίας

 

 

Το μέτρον ήταν εξ ίσου με το κάλλος χαρακτηριστικό της ελληνικής σκέψης. Σήμαινε τη ομορφιά της αγάπης της μετριοπάθειας και της αρμονίας που κρύβει η αποφυγή των υπερβολών. Είναι γνωστά τα αρχαία ρητά «ΜΕΤΡΟΝ ΑΡΙΣΤΟΝ» και «ΜΗΔΕΝ ΑΓΑΝ», που αποδίδονται στους επτά σοφούς και δείχνουν την εκτίμηση των Ελλήνων στη μετριοπάθεια και στην αποφυγή των υπερβολών. Ο Αρχίλοχος ο Πάριος συμβουλεύει ένα φίλο του: «να μη χαίρεσαι πολύ για τα ευχάριστα ούτε να λυπάσαι πολύ για τα δυσάρεστα. Γνώριζε ποιά ζυγαριά κρατά τη ζωή μας». Λέγεται ότι ο Αλέξανδρος ο Μακεδόνας όταν πολιορκούσε την παλαιστινιακή πόλη της Γάζας, στους πρέσβεις των πολιορκούμενων, που τον ρώτησαν ποιά είναι η μεγαλύτερη αξία για τους Έλληνες, απάντησε «το μέτρον».

«Η ευθύτητα και η παρρησία χαρακτηρίζουν όχι μόνο την αρχαία ελληνική σκέψη αλλά και τη συμπεριφορά των πολιτών» έλεγε ο Αρχίλοχος ο Πάριος, όταν σε μια μάχη με τους Θράκες έχασε υποχωρώντας την ασπίδα του, ούτε το έκρυψε ούτε προσπάθησε να βρει καμιά δικαιολογία. «Δε βαριέσαι, γράφει, κι αν την έχασα δε με μέλλει, θα βρω άλλη καλύτερη». Είναι επίσης πασίγνωστα τα ερωτικά ποιήματα της Σαπφώς, που λέει με ευθύτητα και παρρησία τα αισθήματά της.

 Πώς όμως να θεαθούμε το ακατάληπτο κάλλος, που μοιάζει να μένει μέσα σε άγια ιερά και δεν βγαίνει έξω για μην το δει κανένας βέβηλος; Η απάντηση είναι, με τη γνώση και τον λογισμό όπως το έπραξαν οι προγονοί μας.

Αρχίλοχος ο Πάριος

Στην χαραυγή του ελληνικού πολιτισμού, όταν ο λογισμός των Ελλήνων ξύπνησε από το λήθαργο και τα σκοτάδια της άγνοιας και πρωταντίκρισε με δέος και τρόμο τον περιβάλλοντα κόσμο γύρω του, δεν έμεινε εκεί, προσπάθησε με τη δύναμη του μυαλού του να δαμάσει και να βάλει σε τάξη το άναρχο και ασύνταχτο υλικό, ώσπου κατάφερε και «εποίησε κόσμον», και μόνον τότε είδε και εθαύμασε και στα χείλη του διαγράφηκε ένα ελαφρά αισιόδοξο χαμόγελο, το πρώτο χαμόγελο επί γης.

Τα άγρια τέρατα που πρώτα βασάνιζαν το νού και την ψυχή του, εξημερώθηκαν στο φως του ήλιου και τα φώτα τού νου και τη θέση τους πήραν άλλες μορφές, και ο κόσμος γέμισε από πασίχαρες και πανέμορφες αιθέριες θεότητες, τις Νηρηίδες και τις Ναϊάδες, τις Ορεάδες και Ορεστιάδες, τις Μελεάδες, τςι Δρυάδες και τις Αμαδρυάδες, τις Νύμφες των σπηλαίων, των ποταμών και την πηγών, δεν έμεινε γωνιά ακατοίκητη και μέρος άδειο, που να μη το γέμισε η σοφία και η ανοιχτή καρδιά του Έλληνα με το κάλλος και την θεϊκή ομορφιά. Και μετά Χάριτες και Μούσες, Παρνάσιες και Ελικωνιάδες, πλάσματα θηλυκά, γυναικείες θεότητες, γιατί η πρώτη αρετή της γυναίκας, θεάς είτε θνητής, (Ελένη, που για την ομορφιά της οι γέροντες της Τροίας είπαν χαλάλι σ’ ένα τέτοιο πόλεμο, Ναυσικά, η θεών από κάλλος έχουσα), ήταν η χάρη και η ομορφιά της. 

 Ήτανε τόσο η αγάπη των προγόνων μας για το κάλλος που ακόμα και οι Σάτυροι, που τους φαντάζονταν κακομούτσουνους με ουρά και αφτιά ζώου εξευγενίστηκαν και η φρικιαστική κεφαλή της αποτρόπαιης Μέδουσας μεταβλήθηκε σε όμορφο λαμπρό γυναικείο πρόσωπο Αυτή την ομορφιά που σπιρούνισε την ψυχή τους, τη λάτρεψαν παντού οι Έλληνες.

Οι Χάριτες
Οι Μούσες

Από την ομηρική εποχή διαπιστώνουμε ότι η τάση της αρχαίας ελληνικής διανόησης ήτανε να διαγράψει από το Πάνθεο της κάθε τερατόμορφο θεό πηγάζει από το ίδιο πνεύμα που υποχρέωσε τους επικούς να παραμερίσουν από τους λαϊκούς μύθους καθετί που αντιβαίνει στη φυσική πραγματικότητα. Προς χάρη της ομορφιάς οι Έλληνες, έγιναν εραστές της:

Στις κατοικίες τους ( «ιδίαις δέ κατασκευαίς εύπρεπέσιν, ών καθ’ ημέραν ή τέρψις τόσο λυπηρόν εκπλήσσει» με ιδιωτικές ομορφοσυγυρισμένες κατοικίες που κάθε μέρα ή χάρη τους μας δίνει χαρά και μας διώχνει τις στενοχώριες. Περικλ. επιτάφ., 38), στους αρμονικούς μεγαλόπρεπους ναούς τους, στις αγορές τους, στα γραπτά κείμενά τους, στις πλαστικές τέχνες τους, στους θεούς τους, με τον φωτεινό και πασίχαρο Απόλλωνα, στις θεές τους, με τη θεά της ομορφιάς και του Έρωτα τη αφρογένητη Αφροδίτη.

Το κάλλος και την καλοσύνη δεν τα ξεχώριζε ο ‘Έλληνας. Το όμορφο το ήθελε και καλό, σύμφυτο με την αρετή, δε μπορούσε να φανταστεί ότι μέσα σε ένα ωραίο σώμα φώλιαζε ψυχική ασχήμια. Έτσι ταύτισε το κακό με την ασχήμια και το καλό με την ομορφιά. Και δεν ήθελε με κανένα τρόπο το άγαλμά του, που χαίρονταν την ομορφιά του (άλλωστε άγαλμα σημαίνει αυτό που κάνει εκείνον που το βλέπει να αγάλλεται) να είναι ανάπηρο, γι αυτό και τα μέλη του αγάλματος που ήταν αθέατα στο μάτι, ο καλλιτέχνης τα λάξευε, κι ας μη φαινόταν, ολόκληρα, ολοκληρωμένα. Το ανάπηρο τους ήταν αποκρουστικό.

Ομορφιά όμως δε σημαίνει πολυτέλεια ή χλιδή, αλλά αντίθετα απλότητα συμμετρία και αρμονία, και όπως έλεγε ο Περικλής «φιλοκαλούμεν μετ’ ευτελείας» (αγαπούμε την ομορφιά με απλότητα) και όχι υπερβολές και όγκους, «το κεραμεούν και φαύλον», που θα ‘λεγε ο Καβάφης Και για τη γυμνότητα που ξενίζει τον σημερινό Έλληνα; Αυτήν δεν την φοβήθηκε ο Έλληνας. Οι μοναδικοί στον κόσμο που απέβαλαν τα ενδύματα στους Ολυμπιακούς.

Αυτό εμείς δεν το καταλαβαίνομε, διότι η ηθική μας άλλαξε με την αλλαγή της θρησκείας. Όμως για τους αρχαίους δεν υπήρχε καμιά ντροπή. Ντροπή ήταν το αγύμναστο σώμα, ούτε ένιωθαν κανένα αίσθημα ενοχής, με το να απελευθερώσουν το σώμα στον αθλητισμό και την τέχνη, και μάλιστα ακριβώς στα σημεία εκείνα από τα οποία σπέρνεται και δημιουργείται το ιερώτερο, η Ζωή! Ο Έφηβος του Κριτία, ο Διαδούμενος του Πολυκλείτου, ο Ερμής του Πραξιτέλη, ο Απόλλωνας του Μπελβεντέρε, Η Αφροδίτη της Κνίδου και της Μήλου αποτελούσαν την ιδανική αίσθηση του Ωραίου, που ήταν και θεμέλιο της αρχαιοελληνικής διανόησης εκείνης της εποχής.

Η Αφροδίτη της Κνίδου
Ο Απόλλων του Μπελβεντέρε
Ο Διαδούμενος του Πολυκλείτου
Ο Έφηβος του Κριτία

Καμιά αμαρτωλή υπόσταση στο σώμα, που είχε την ιερότητα της ανθρώπινης φύσης. Στο «νους υγιής εν σώματι υγιεί», το γυμνό σώμα ήταν το πρότυπο, γιατί η πολιτεία τα είχε ανάγκη αυτά τα γερά, εύρωστα και στο νου κορμιά και όχι τα πλαδαρά ή λιπόσαρκα. Στη Σπάρτη ακόμη και οι γυναίκες γυμνάζονταν σχεδόν γυμνές, οι Φαινομηρίδες, όπως ελέγονταν και στην Αθήνα από το τέλος του 8ου αιώνα, οι νέοι «εγυμνάζοντο» που σημαίνει ασκούνταν γυμνοί στα «Γυμνάσια» δηλ. στα αθλητικά σχολεία, εκεί όπου ο Έλληνας ένιωσε ενθουσιασμό και λατρεία για τα ωραία αρμονικά και συμμετρικά σώματα.

Μ’ αυτό τον τρόπο η γυμνότητα πέρασε από τη ζωή στην τέχνη, με πρώτους τους εύρωστους Κούρους (νέους) και αργότερα επεκτάθηκε σε τέτοιο σημείο, ώστε η γυμνότητα να περάσει και στο γυναικείο σώμα και να αποτελεί το χαρακτηριστικό της αρχαίας ελληνικής θρησκείας. Η αληθινή τέχνη ξεπερνάει τα ένστικτα και η αισθητική ηδονή διαφέρει από την αισθητηριακή. Μπροστά σ’ ένα αστραφτερό υπέρκαλλο γυναικείο ή ανδρικό σώμα που αποθαυμάζεις, η ευφορεία της ομορφιάς που πλημμυρίζει το είναι σου, κοιμίζει κάθε γεώδες υλικό φρόνημα και μένεις ενεός.

Οι τρακόσιοι του Λεωνίδα γυμνοί εκαλοπίζονταν και γυμνάζονταν για να αντιμετωπίσουν με ανδρεία τον θάνατο στις Θερμοπύλες, θυμίζοντάς μας το περίφημο ρητό του Αριστοτέλη: «Ανδρείος ο περί Κάλλος θάνατος αδεής».

Οι Φαινομηρίδες
Η Ελένη της Σπάρτης

Mα ήταν τόσο αγνοί οι Έλληνες που σεβάστηκαν πάντα το γυμνό με εντιμότητα;

 Όχι βέβαια. Παρεκτροπές υπήρχαν, υπήρχαν όμως και νόμοι και έθιμα σεβαστά, δεν αποκλείω όμως πως η διαφθορά του αρίστου είναι ότι χειρότερο. Και ήταν τόσον ωραίοι οι αρχαίοι μας πρόγονοι, ώστε μόνον ωραίες μορφές και πορτρέτα να βλέπομε σ’ αυτούς; Όχι βέβαια. Όλες οι μορφές εξιδανικεύονταν, διότι επιθυμούσαν τον πολίτη να τον εξυψώσουν πάνω από τις ανθρώπινες ατέλειες, στη σφαίρα του ιδανικού, της θεότητας, αφού ο Πίνδαρος από τον 5ον ακόμα αιώνα είχε διακηρύξει πως «έν δε θεών γένος, εκ μιας δε ματρός (μητρός) πνέομεν αμφότεροι».

 Κατηγόρησαν για μισογύνη τον Ευριπίδη, αυτόν που όταν επέστρεψε η Ελένη στην Ελλάδα και περνώντας από τις Μυκήνες θεώρησε καθήκον της να τιμήσει τη σκοτωμένη αδερφή της, την Κλυταιμνήστρα κόβοντας στον τάφο εκείνης τα μαλλιά της. Τότε ο Ευριπίδης έβαλε οργισμένη την Ηλέκτρα να λέει «είδετε παρ’ άκρας ως απέθρισεν τρίχας σώζουσα κάλλος; Έστι δ’ η πάλαι γυνή» ( Ορέστης στ. 128/9) – (Κοιτάχτε τη πως μόνο μια άκρη από τα μαλλιά της έκοψε, μήπως χαλάσει την ομορφιά της. Ίδια κι απαράλλαχτη η κυρία, σε τίποτα δεν άλλαξε). Τις σέρνουν τα χίλια κακά, θέλουν να τη σκοτώσουν. Μα ο μεγάλος τραγικός επεμβαίνει και σώζει το σύμβολο της ομορφιάς την τελευταία στιγμή, βάζοντας τον Απόλλωνα να την παίρνει από τους ανθρώπους και να της κάνει ανάληψη στους ουρανούς. Να γίνει θεά της ομορφιάς πλέον και να τις χτίσουν ναό!

Η ομορφιά, λοιπόν, είχε καλύψει όλους τους τομείς της ζωής, ώστε στην Αθήνα να γίνονται και καλλιστεία γερόντων, στη γιορτή των Παναθηναίων, διότι όχι μόνο στους νέους αλλά και στην ώριμη όπως και στη γεροντική ηλικία υπάρχει ομορφιά. Ανοίξτε ένα αρχαίο Λεξικό να ιδείτε στα αρχικά άπειρων λέξεων το λήμμα καλλι- (π.χ. «καλλιγύναικα Ελλάδα», «καλλιπάρηος, καλλίκομος κόρη») που σημαίνει το κάλλος.

Η ομορφιά αυτή που είχαν οι θεοί του Ολύμπου, ιδιαίτερα ο Απόλλωνας, δε χάθηκε με την πάροδο των αιώνων και την αλλαγή θρησκείας. Νεκρό «θεό» που ανασταίνονταν είχαν και οι αρχαίοι Έλληνες, τον ασύγκριτης ομορφιάς νέο, τον Άδωνη, που και τότε θρηνούσαν την ταφή του. Στα δικά μας «εγκώμια» πάνω στον Εσταυρωμένο τη Μεγάλη Εβδομάδα, οι Βυζαντινοί Έλληνες θρήνησαν το κάλλος του αληθινού Θεού με την ίδια ψυχολογία των αρχαίων μπροστά στον Απόλλωνα, όταν έψελναν το: «Ο ωραίος κάλλει παρά πάντας βροτούς ως ανίδεος νεκρός κατακείτεται. Ο την φύσιν ωραΐσας (που ομόρφυνε) του παντός» και «Ώ γλυκύ μου έαρ, γλυκύτατόν μου τέκνον πού έδυ (βασίλεψε) σου το κάλλος»!

Οι κανόνες της ομορφιάς στην αρχαία Ελλάδα, είχαν ιδιαίτερη σημασία και για τα δύο φύλα. Κανένας άλλωστε λαός δεν λάτρεψε την ομορφιά τόσο όσο ο ελληνικός. Το κάλλος ωστόσο, έχει περιγραφεί κατά καιρούς ως «συμφορά» που φέρει τις συνέπειες μιας «ολιγοχρόνιας τυραννίδας». Η τοποθέτηση του όρου στο σήμερα και η σύγκριση του ρόλου του με το χθες, προκύπτει αναπόφευκτα.

Όμως για τους αρχαίους Έλληνες, ένα όμορφο σώμα δεν αρκούσε μόνο, έπρεπε να αποτελεί και αποδεικτικό στοιχείο ενός υπέροχου μυαλού. Μην ξεχνάμε πως ο όρος «καλοκάγαθος» χαρακτήριζε στην αρχαία Αθήνα κάποιον που είχε ωραίο και αρμονικό σώμα, ενώ διέθετε παράλληλα ψυχική και πνευματική καλλιέργεια, ώστε να αποτελεί ένα αρμονικό σύνολο σωματικής και ψυχοπνευματικής ωραιότητας, σύμφωνα με το αττικό παιδευτικό ιδεώδες.

Ζούμε όμως σήμερα σε μία εποχή, που η εξωτερική εμφάνιση αποτελεί ίσως το κυρίαρχο θέμα που απασχολεί καθημερινά όχι μόνο τις γυναίκες αλλά και τους Άνδρες. Πολλές φορές μάλιστα είμαστε διατεθειμένοι να ξοδέψουμε ιλιγγιώδη ποσά σε προϊόντα ή υπηρεσίες που υπόσχονται να βελτιώσουν τόσο την εμφάνιση του προσώπου όσο και του σώματός μας.

Φυσικά ο λόγος είναι ότι μία ωραία εμφάνιση, όχι μόνο δεν περνάει ποτέ απαρατήρητη, αλλά αντιθέτως πολλές φορές αποτελεί το διαβατήριο, που μπορεί να μας οδηγήσει με μεγαλύτερη ευκολία στην επίτευξη ενός στόχου μας.

Έχουμε σκεφτεί όμως ποτέ ότι αυτή η συνεχής ενασχόλησή μας με την περιποίηση του προσώπου ή του σώματός μας, δηλαδή με τον ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΚΟΣΜΟ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ θα μπορούσε να αποτελεί εμπόδιο στην ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΣ ΚΟΣΜΟΥ;

Απόλλων

Η Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία θεωρεί ότι το θέμα του Κάλλους είναι ίσως το βασικότερο θέμα με το οποίο μπορεί να ξεκινήσει ένας Άνθρωπος την ενασχόλησή του με την αναζήτηση στην ζωή μας κάτι περισσότερο από αυτό που αντιλαμβανόμαστε στον ΟΡΑΤΟ ΚΟΣΜΟ, όπου το Κάλλος αυτό παίζει αναμφισβήτητα έναν ΚΥΡΙΑΡΧΟ ΡΟΛΟ. Με το θέμα του ΚΑΛΛΟΥΣ με την έννοια του ωραίου έχουν ασχοληθεί όλοι ανεξαιρέτως οι μεγάλοι Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι π.χ.

Διογένης Λαέρτιος

Ο Διογένης Λαέρτιος στο έργο του «Βίοι Φιλοσόφων», στο κεφάλαιο που εξιστορεί την ζωή και το έργο του Αριστοτέλη, προσπαθώντας να εξηγήσει την ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΚΑΛΛΟΥΣ, αναφέρει τις απόψεις πολλών κορυφαίων Φιλοσόφων.

 Ένας άνθρωπος που επιθυμεί να προσεγγίσει την Αλήθεια προσπαθώντας να εφαρμόσει την γνωστή εντολή του Απόλλωνα «ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ» είναι υποχρεωμένος να ασχοληθεί με την ΒΑΘΥΤΕΡΗ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΚΑΛΛΟΥΣ. Πάμε να γνωρίσουμε τις απόψεις των Αρχαίων Ελλήνων Φιλοσόφων, ξεκινώντας από τον Αριστοτέλη.

Ας παρακολουθήσουμε το εξαιρετικά λιτό αρχαίο κείμενο, έτσι ώστε να ερχόμαστε σε επαφή όχι μόνο με τις φιλοσοφικές απόψεις, αλλά και με την υπέροχη γλώσσα των προγόνων μας. Μετά από την απόδοση του αρχαίου κειμένου, υπάρχουν τα σχετικά σχόλια που μπορούν να μας βοηθήσουν να αποκτήσουμε μία πλήρη εικόνα της έννοιας του κάλλους, η οποία ΙΣΩΣ ΜΑΣ ΟΔΗΓΗΣΕΙ ΝΑ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΟΥΜΕ κάποια πράγματα στην καθημερινή μας ζωή, που σήμερα τα θεωρούμε πρωτεύουσας σημασίας.

 Όπως θα δούμε στην συνέχεια, οι μεγάλοι μας Φιλόσοφοι θεωρούν ότι πίσω από αυτήν την όμορφη εμφάνιση, κρύβονται πολλές παγίδες ακόμα και κίνδυνοι για τους ανθρώπους αυτούς που την διαθέτουν!

  • «Άριστον υγιαίνειν, δεύτερον δε κάλλος, τρίτον δε πλούτος, κάλιστον ο αριστόνοος ιδείν κέκτηται.»

Το ωραίο, κατά τον Πλάτωνα, δεν υπάρχει σε αυτόν τον κόσμο, αλλά στον κόσμο των ιδεών. Η άποψη του Πλάτωνα για το θέμα της εξωτερικής εμφάνισης ήταν ότι η ομορφιά αποτελεί μόνο ένα φυσικό πλεονέκτημα, και τίποτα περισσότερο. Αυτό που στην ουσία, πρεσβεύει ο Πλάτωνας είναι ότι η όμορφη εξωτερική εμφάνιση ενός ανθρώπου δεν σχετίζεται σε καμία περίπτωση με την εικόνα του εσωτερικού μας κόσμου και το υγειές σώμα.

  • «τὸ κάλλος παντὸς ἔλεγεν ἐπιστολίου συστατικώτερον».

Ο Αριστοτέλης έλεγε για την εξωτερική ομορφιά ενός ανθρώπου, ότι αποτελεί το σημαντικότερο προσόν, πολύ περισσότερο και από την καλύτερη συστατική επιστολή.      Παρατηρούμε ότι ο Αριστοτέλης συμφωνεί απολύτως, στην άποψη την οποία θεωρήσαμε δεδομένη, δηλαδή ότι η εξωτερική ομορφιά ενός Ανθρώπου αποτελεί αδιαμφισβήτητα το μεγαλύτερο προσόν του.Τόσο σημαντική είναι η ωραία εμφάνιση, που πολλές φορές θα μπορούσε ένας όμορφος Άνθρωπος χωρίς άλλα προσόντα να υπερτερήσει κάποιου άλλου λιγότερο όμορφου, ακόμα και αν ο δεύτερος διαθέτει πάρα πολλές γνώσεις!

  • «οἱ δὲ τοῦτο μὲν Διογένην φασὶν ὁρίσασθαι, αὐτὸν δὲ θεοῦ δῶρον εἰπεῖν εὐμορφίαν»·

Κάποιοι άλλοι λένε ότι ο Διογένης καθόριζε το κάλλος ως εξής: «Όποιος διαθέτει το κάλλος, νομίζει ότι έχει ένα δώρο θεού.»  Ο Διογένης με την σειρά του, δεν θεωρεί ότι η εξωτερική ομορφιά ενός ανθρώπου, θα μπορούσε να αποτελεί στην πραγματικότητα ένα «Δώρο θεού», γεγονός το οποίο θεωρούν, προφανώς λανθασμένα, όλοι αυτοί οι Άνθρωποι αυτοί που είναι όμορφοι και βλέπουν τις πόρτες να «ανοίγουν μπροστά στην ομορφιά τους». Δηλαδή κάποιος που είναι αντικειμενικά είναι όμορφος, θα πρέπει να αντιληφθεί ότι αυτό το υποτιθέμενο προτέρημα, θα μπορούσε να αποβεί ως το μεγαλύτερο μειονέκτημα, στην προσωπική του εξέλιξη.

Θα μπορούσε να αποβεί ακόμα και επικίνδυνο, διότι μια ωραία εξωτερική εμφάνιση κάνει τον Άνθρωπο που την διαθέτει να πιστέψει ότι λόγω της ομορφιάς του είναι «κάποιος» ενώ στην πραγματικότητα, αν παραμείνει μόνο σε αυτό, δεν θα καταφέρει να κάνει απολύτως τίποτα στη ζωή του, δεν θα καταφέρει να προχωρήσει περισσότερο. Διότι το φυσικό αποτέλεσμα αυτής της ομορφιάς είναι ο άνθρωπος αυτός, να μην προσπαθεί να εξελίξει τα Ψυχικά του χαρίσματα, αφού βλέπει συνήθως τις πόρτες ανοίγονται διάπλατα μπροστά του λόγω αυτής της όμορφης εξωτερικής του εμφάνισης.

4 ) «Σωκράτην δὲ ὀλιγοχρόνιον τυραννίδα»·

Η άποψη του Σωκράτη ήταν ότι αυτός που διαθέτει την εξωτερική ομορφιά, θα υποφέρει, όπως σε μία ολιγοχρόνια τυραννίδα. Δηλαδή, ο Σωκράτης πιστεύει ότι ένας όμορφος και εμφανίσιμος άνθρωπος, είναι δέσμιος αυτής της εικόνας του, για όσο χρονικό διάστημα διαθέτει αυτήν την όμορφη εμφάνιση. Διότι, για όσο είναι νέος και όμορφος, μπορεί προφανώς να επηρεάσει το περιβάλλον του προς όφελός του, χωρίς να χρειαστεί να κάνει τίποτα άλλο.

Βεβαίως από την στιγμή που αναφερόμαστε στον Σωκράτη, θα μπορούσαμε συνειρμικά να ανατρέξουμε στο κλασικό παράδειγμα του Αλκιβιάδη, ο οποίος ήταν πολύ όμορφος εμφανισιακά, έτσι ώστε πράγματι να μπορεί να επηρεάζει προς όφελός του τους πάντες. Όπως γνωρίζουμε όμως, η «εσωτερική του ομορφιά», δηλαδή η ψυχική του εξέλιξη δεν συμβάδιζε με την εξωτερική, με αποτέλεσμα να του αποφέρει μεγάλη δυστυχία σχεδόν σε ολόκληρη την ζωή του και ένα πολύ άσχημο τέλος.

Σύμφωνα λοιπόν με τον Σωκράτη, η εξωτερική ομορφιά δεν θα μπορούσε να αποτελεί συνήθως εγγύηση για μια ευτυχισμένη ζωή, διότι ένας όμορφος άνθρωπος παραμένει δέσμιος αυτής της ομορφιάς του για τα χρόνια της νεότητας που θα διαρκέσει, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που είμαστε δέσμιοι σε ένα τυραννικό καθεστώς.

Κόρη
Κούρος

Η απάντηση είναι απλή. Όταν ενωθεί η ομορφιά, η αρμονία με την ανδρεία και την σοφία προκύπτει το κάλλος το οποίο με τη σειρά του φέρει την ολότητα του ενός μιας  διαχωρισμένης ψυχής και Μέτρον άριστον εστί.