Ανδρέας Κάραγιαν: Μια κουβέντα καλοκαιρινή με την Τίνα Πανώριου για το ταξίδι του στην Αλεξάνδρεια

Τίνα Πανώριου

Τίνα Πανώριου

panoriout@gmail.com

«Ο Καβάφης έφτιαξε τη δική του Αλεξάνδρεια μια και σιχαινόταν κάθε τι το αιγυπτιακό· αντλούσε το υλικό για τα ποιήματά του από ελληνιστικούς μύθους και από αγοραίους έρωτες, συνήθως με Έλληνες και Αρμένιους νέους. Ο Ντάρελ από την άλλη, έφτιαξε μιαν Αλεξάνδρεια στα μέτρα της Ιουστίνης και της αριστοκρατικής τάξης της εποχής του.

Ο συγγραφέας εικαστικός και, εκ του μακρόθεν καλός φίλος της γράφουσας, μόλις επέστρεψε από την αγαπημένη Αλεξάνδρεια και μοιράζεται μαζί μας τις «απολαυστικές» εντυπώσεις του και κάποιες χαρακτηριστικές φωτογραφίες της μαγικής πόλης.

Ο Ανδρέας Καραγιάν γεννήθηκε στη Λευκωσία το 1943 και σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπου πήρε το δίπλωμά του το 1967. Ταξίδεψε στο Λονδίνο για ειδικότητα, αλλά γοητεύτηκε από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα των late ’60s και εγκατέλειψε την Ιατρική, για να σπουδάσει Ζωγραφική στο Camberwell και το Central School of Art. Στη συνέχεια σπούδασε Xαρακτική στη Γερμανία και έζησε αρκετό καιρό στο Βερολίνο. Το 1978 έκανε την πρώτη του έκθεση στην γκαλερί «Ώρα”, στην Αθήνα. Ως ζωγράφος αντιπροσώπευσε την Κύπρο στην Μπιενάλε της Βενετίας (2001) και στην Μπιενάλε του Καΐρου (2006). Από το 1978 έως το 2004 ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία και την κριτική κινηματογράφου και θεάτρου. Επίσης εικονογράφησε ποιήματα του Κ. Π. Καβάφη. Το 2007, κατόπιν προσκλήσεως της βιβλιοθήκης Αλεξανδρείας, δημιούργησε μια σειρά έργων με αλεξανδρινά θέματα τα οποία εκτέθηκαν στη Βιβλιοθήκη. Ζει και εργάζεται στη Λευκωσία, Αλεξάνδρεια και Αθήνα.

Βιβλία του συγγραφέα:

  • (2016) Άκρατος γέλωτας, Βιβλιοπωλείον της Εστίας
  • (2013) Σκοτεινές ιστορίες, Βιβλιοπωλείον της Εστίας
  • (2011) Ανήθικες ιστορίες, Γαβριηλίδης
  • (2008) Η αληθής ιστορία, Εκδόσεις Καστανιώτη

Ταξίδι στην Αίγυπτο

Πηγαίνουμε περίπατο στο Κάστρο, που κτίστηκε στη θέση του αρχαίου Φάρου· χαζεύουμε διάφορα μικροαντικείμενα καμωμένα από σιντέφι ή όστρακα, απλωμένα στους πάγκους των μικροπωλητών· οικογένειες κάθονται απέναντι στο κύμα, σε τραπεζάκια στημένα πρόχειρα από νεαρούς που σερβίρουν τσάι και αναψυκτικά. Τρώμε παγωτό και το υπέροχο ρυζόγαλο στο περίφημο κατάστημα «Azza». Τους τοίχους του στολίζουν οι φωτογραφίες των παιδιών της επανάστασης της 25ης Ιανουαρίου. Και αυτοί σε λίγο θα ξεχαστούν και θα μείνουν μετέωρα τα χαμογελά τους, όπως και το χαμόγελο του γάτου Τσέσσιαρ στην Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων. Θα γίνουν ένα παραμύθι που κανείς δεν ξέρει την έκβασή του, σε μια χώρα γεμάτη εκπλήξεις!

Στον Όμιλο μαζεύονται οι εναπομείναντες Έλληνες της Αλεξάνδρειας. Εκεί τρώμε καλαμάρι, ταραμοσαλάτα και κολοκυθοκεφτέδες. Μπροστά μας απλώνεται η Μεσόγειος, στολισμένη με λογιών λογιών καραβάκια. Στην πλαζ κάτω πηγαίνουμε να περάσουμε την ημέρα, τα νερά δεν είναι ιδιαίτερα καθαρά, αλλά έχει ευρωπαϊκό χαρακτήρα, με τις γυναίκες να φοράνε μαγιό μπικίνι, πράγμα ανεπίτρεπτο στις δημόσιες παραλίες.

Χθες είχαμε την ετήσια κάθοδο της οικογένειας στη θάλασσα. Είναι από τις απολαυστικότερες στιγμές του ταξιδιού. Όλα τα μέλη μεγάλα και μικρά, σχεδόν μια λαοθάλασσα -κάθε χρόνο κάποια από τις τρεις κόρες θα έχει και ένα χαριτωμένο βρέφος-κατεβαίνουμε στην πλαζ της El Mamoura. Οι γυναίκες ντυμένες με καλοκαιρινά ανοιχτόχρωμα φορέματα και με τα μαλλιά καλυμμένα με το hijab, το βέλος που αφήνει το πρόσωπο ελεύθερο και που με ένα ειδικό τρόπο το κρατάνε στο πλάι, κουβαλάνε μέσα σε τεράστιες τσάντες από pampers έως μπισκότα γεμιστά με φοινίκια. Η El Mamoura είναι θαλάσσιο θέρετρο με τα εξοχικά μέσα σε καταπράσινους κήπους, ένα βήμα πριν από τη θάλασσα, να πουλιούνται πανάκριβα. Οι γυναίκες μπαίνουνε στο κύμα καλυμμένες από πάνω ως κάτω. Οι άνδρες φοράνε φανέλες με τα μπανιερά τους. Τα παιδάκια δίνουν τον τόνο με τα πολύχρωμα μαγιό και τα ποικιλοστόλιστα με λουλούδια και χάντρες καπελάκια. Ο Άντχαμ παραπονιέται ότι πήγε να πάρει ένα αντιηλιακό και του ζήτησαν εκατό πενήντα αιγυπτιακές λίρες, «για όνομα του θεού, όλα ακριβαίνουν» λέει η μητέρα του Η παραλία πήχτρα. Είναι όμορφες οι στιγμές αυτές γιατί βρίσκεται όλη η οικογένεια μαζί μπροστά στο τραπέζι με ωραία γλυκά και σάντουιτς. Σαν από κάποια ταινία του Φελλίνι αλλά γυρισμένη στην Ανατολή.

Ο Γιώργος είναι από τους τελευταίους Έλληνες Αλεξανδρινούς. Καθόμαστε στο Delices. Μπροστά μας απλώνεται η πλατεία Saad Zaghloul, το ξενοδοχείο Cecil και πιο πέρα η Μεσόγειος. Μου διηγείται ιστορίες από το παρελθόν, έγραψε και ένα όμορφο βιβλίο με αυτές τις μνήμες. «Ο Καβάφης έφτιαξε τη δική του Αλεξάνδρεια μια και σιχαινόταν κάθε τι το αιγυπτιακό· αντλούσε το υλικό για τα ποιήματά του από ελληνιστικούς μύθους και από αγοραίους έρωτες, συνήθως με Έλληνες και Αρμένιους νέους. Ο Ντάρελ από την άλλη, έφτιαξε μιαν Αλεξάνδρεια στα μέτρα της Ιουστίνης και της αριστοκρατικής τάξης της εποχής του. Σήμερα το σπίτι όπου έμενε ο Ντάρελ έχει κατεδαφισθεί, το σπίτι του Καβάφη, παλιά επάνω από ένα μπορδέλο, έχει γίνει ευτυχώς μουσείο· τα γύρω σπίτια όμως θα γκρεμιστούν για να κτιστούν τεράστιες πολυκατοικίες. Οι μύθοι σβήνουν και μαζί μ’ αυτούς ολόκληρη η ιστορία της πόλης».

Τα σχέδια που χάρισα στο μουσείο  του Καβάφη τα έχουν κρύψει πίσω από μια κουρτίνα· γιατί ρωτάω τον φύλακα, επειδή παρουσιάζουν γυμνά αγόρια και το γυμνό δεν επιτρέπεται. Από την μια  μεριά οι γυναίκες σκεπασμένες, από την άλλη όλες οι τεράστιες διαφημίσεις στους δρόμους,  ακόμη και τα αιγυπτιακά φιλμ, παρουσιάζουν γυναίκες με έξωμα και τα μαλλιά να ανεμίζουν. Ένας διχασμός ταυτότητας.

Περπατάμε στην οδό Nabi Daniel, το «Σώμα» όπως λεγόταν στην αρχαιότητα γιατί εκεί είναι θαμμένο σε ένα γυάλινο φέρετρο το σώμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου· σήμερα είναι ένας πολυσύχναστος δρόμος με όλων των ειδών τα μαγαζιά και με πολλά από τα μεγαλόπρεπα κτήριά του να αφήνονται εκτεθειμένα στη φθορά του χρόνου. Ύστερα προχωράμε στην οδό Φουάτ, την αρχαία Κανοπική οδό που διέσχιζε την Αλεξάνδρεια από την Ανατολική Πόλη ως την Δυτική Πόλη· καθ’ όλο το μήκος της ήταν στολισμένη με κίονες· το χρυσό έλαμπε στον ήλιο. Περνάμε από το τζαμί Sidi El Metwally εκεί ήταν ο ναός του Αγίου Αθανασίου· ο Αθανάσιος υπήρξε Αρχιεπίσκοπος Αλεξανδρείας και διέταξε να καταστρέψουν το Σεράπειο και τη βιβλιοθήκη του βυθίζοντας την πόλη στον σκοταδισμό του Χριστιανισμού. Καταλήγουμε στη Salah Salem, παλιά Sherif Pasha, την Bond street της Αλεξάνδρειας όπου οι κυρίες καθόντουσαν στα μπαλκόνια των επιβλητικών κτηρίων παρακολουθώντας την κίνηση ή ακόμη και τις εντυπωσιακές παρελάσεις.

Ταξίδι στην Βόρειο θάλασσα στο Ελ Αλαμέιν να πνίγεσαι στο γαλάζιο, το πιο λαμπερό γαλάζιο που έχω δει και στο λευκό,  στους σταυρούς στα νεκροταφεία των σκοτωμένων στρατιωτών στον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο.

Στο τρένο της επιστροφής. Δυστυχώς, από τη μεριά που κάθομαι δεν μπορώ να δω πολλά πράγματα από το τοπίο γιατί μαζεύτηκε υγρασία στο διπλό γυαλί και θόλωσε τη θέα· εντούτοις παρακολουθώ εικόνες που φεύγουν τάχιστα, σπίτια καμωμένα από κόκκινα τούβλα και λάσπη, σκουπίδια παντού, πράσινες πεδιάδες με φοινικόδενδρα, πολυκατοικίες που δίνουν την αίσθηση ότι κάποτε ήταν λαμπρές. Τα καθίσματα του τρένου έχουν φθαρεί, και το τρόλεϊ με τα αναψυκτικά που περνά έχασε τη μεταλλική του λάμψη.