fbpx

«Έντεχνο τραγούδι και ήχοι που σηματοδότησαν την πορεία του», γράφει η Μαρκέλλα Χρυσοστόμου

Μαρκέλλα Χρυσοστόμου

Μαρκέλλα Χρυσοστόμου

markella_ch@windowslive.com

Πιστοί στην καθιερωμένη μας συνάντηση σας καλωσορίζουμε για ακόμα μια φορά στην δικιά μας μουσική «γειτονιά».

Θέλοντας να είμαστε σφαιρικοί και αντικειμενικοί στο λόγο μας, θεωρούμε τουλάχιστον υποχρέωση μας το να ασχολούμαστε κάθε φορά, με κάθε ένα ξεχωριστό μουσικό μονοπάτι που “ανοίγεται” μπροστά μας. Έτσι και αυτή την εβδομάδα επιλέξαμε για εσάς ένα ακόμα θέμα άξιο συζήτησης αλλά και θαυμασμού.

Σήμερα ήμαστε εδώ όχι μόνο για να υπογραμμίσουμε την αξία της έντεχνης μουσικής σκηνής στην Ελλάδα αλλά και να θυμηθούμε μαζί σας ονόματα, πρόσωπα, στίχους και μουσικά κομμάτια τα οποία έδωσαν μια μοναδική αύρα στον χώρο του έντεχνου τραγουδιού, αύρα η οποία σαφώς διαιωνίζεται μέχρι και στις μέρες μας.

Καλώς ήρθατε στον κόσμο του «Έντεχνου»…

«Έντεχνος -η -ο»

1) κάτι που γίνεται με τέχνη, επιτηδειότητα (πχ έντεχνοι χειρισμοί)

2) κάτι που έχει καλλιτεχνική πρόθεση (πχ έντεχνος λόγος, έντεχνο λαϊκό τραγούδι)

Η αυτολεξεί ετυμηγορία της λέξης «έντεχνος» ήταν αυτή που μόλις διαβάσατε.

Όσον αφορά τη μουσική όμως, ο όρος δεν συνηθιζόταν να ακούγεται από πάντα.

Πρωτεργάτης του έντεχνου τραγουδιού με τον «Επιτάφιο» ήταν ο Μίκης Θεοδωράκης, ενώ με τα «Παραμύθι χωρίς όνομα» αλλά και «Ο κύκλος με την κιμωλία» άφησε το δικό του στίγμα και ο Μάνος Χατζιδάκις. Ο τελευταίος μάλιστα ήταν ο πρώτος άνθρωπος που χρησιμοποίησε ποτέ τον όρο “έντεχνος” στη μουσική και μάλιστα μέσα σε συνέντευξη του.

Το έντεχνο τραγούδι έκανε την εμφάνιση του στα τέλη της δεκαετίας του 50’ με αρχές της δεκαετίας του 60’.

Αφετηρία της προσπάθειας αυτής ήταν ο «Επιτάφιος» που εμφανίστηκε το 1958, σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου. Για το έργο του αυτό ο Θεοδωράκης αναφέρει: «δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα πάντρεμα ανάμεσα στη σύγχρονη ελληνική μουσική και στη σύγχρονη ελληνική ποίηση».

Ο Μίκης Θεοδωράκης, πέραν όλων των άλλων, ορίζει χαρακτηριστικά το έντεχνο τραγούδι ως ένα «σύγχρονο σύνθετο μουσικό έργο τέχνης που μπορεί να αφομοιωθεί δημιουργικά από τις μάζες».

Έτσι, όλα αυτά είχαν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μελοποιημένης ποίησης η οποία απλουστευμένα ονομάστηκε «έντεχνο τραγούδι».

Το έντεχνο διαφέρει αρκετά από το λαϊκό τραγούδι στο στίχο αλλά και στη μουσική, όσον αφορά την ενορχήστρωση και το ύφος, ενώ ο χαρακτήρας του είναι κατά κύριο λόγο δυτικός.

Η εξέλιξη του Έντεχνου μέσα στον χρόνο

Το έντεχνο τραγούδι αποκτά γρήγορα μεγάλη απήχηση στις κατά μήκος εγχώριες μάζες, φαινόμενο το οποίο υπήρξε εξαιρετικά σπάνιο για τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Ωστόσο, στην εξέλιξη του έντεχνου έπαιξε σημαντικό ρόλο και η ενεργή πολιτική «θέση» του συγκεκριμένου είδους κατά την περίοδο της δικτατορίας.

Μεγάλοι συνθέτες του έντεχνου που ακολούθησαν μεταξύ των δεκαετιών 70’ και 80’ ήταν, μεταξύ άλλων και οι: Μάνος Λοΐζος, Νίκος Μαμαγκάκης, Σταύρος Ξαρχάκος, Δήμος Μούτσης, Θάνος Μικρούτσικος, Χρήστος Λεοντής, κ.α.

 

Αντιστοίχως, πολλοί ήταν και οι στιχουργοί που ξεχώρισαν με τη συγγραφική τους δεινότητα, ανάμεσα τους και οι: Τάσος Λειβαδίτης, Λευτέρης Παπαδόπουλος, Μάνος Ελευθερίου αλλά και άλλοι.

 

Μεταγενέστερη εποχή για την Έντεχνη Μουσική 

Ακολουθώντας πιστά την συνταγή της παράδοσης του έντεχνου τραγουδιού αλλά και εν μέσω της διάδοσης των μπουάτ, πολλοί ήταν εκείνοι οι τραγουδοποιοί – πολυεργαλεία που έκαναν την εμφάνισή τους.

Καλλιτέχνες οι οποίοι γράφουν τη μουσική, τους στίχους αλλά ερμηνεύουν και οι ίδιοι τα τραγούδια τους.

Πρωτεργάτης αυτής της… “σχολής” δεν είναι άλλος από τον Διονύση Σαββόπουλο, ενώ ανάμεσα στους σύγχρονους εκπροσώπους του είδους εξέχουσες θέσεις κατέχουν και ονόματα όπως του Σωκράτη Μάλαμα αλλά και του Ορφέα Περίδη.

 

Οι «Εραστές» του Έντεχνου

 

Εκτός από τους προαναφερθέντες, πολλά είναι ακόμα τα ονόματα ανδρικών φωνών οι οποίες ξεχώρισαν στον χώρο της σύγχρονης έντεχνης ελληνικής σκηνής.

Ο λόγος γίνεται για σημαντικά και πλέον δημοφιλή πρόσωπα όπως: Αλκίνοος Ιωαννίδης, Μίλτος Πασχαλίδης, Γιάννης Κότσιρας, Παντελής Θαλασσινός, Φοίβος Δεληβοριάς, Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, Γιάννης Χαρούλης, Βασίλης Καζούλης, Μπάμπης  Στόκας και άλλοι.

 

Οι «Ερωμένες» του Έντεχνου

 

Εξίσου σημαντικές και οι γυναικείες παρουσίες στο έντεχνο τραγούδι, με πρώτη και αντιπροσωπευτικότερη φωνή στον χώρο αυτή της Χάρις Αλεξίου.

Μερικά ακόμα καταξιωμένα γυναικεία πρόσωπα στον χώρο της σύγχρονης έντεχνης ελληνικής σκηνής είναι, μεταξύ άλλων, ονόματα όπως:

Δήμητρα Γαλάνη, Ελένη Τσαλιγοπούλου, Μελίνα Κανά, Άλκηστις Πρωτοψάλτη, Ελευθερία Αρβανιτάκη, Γιώτα Νέγκα, Νατάσα Μποφίλιου, Ελεονώρα Ζουγανέλη, Ελένη Βιτάλη και άλλες.

Συνοψίζοντας, ένα είδος με τόση ιστορία και τόσο μόχθο για την επικράτηση αλλά και μάχη για την απόκτηση του δικού του, προσωπικού κοινού, μονάχα ξεχωριστό θα μπορούσε να χαρακτηριστεί.

Το έντεχνο τραγούδι ήταν, είναι και θα είναι ένα είδος εξαιρετικά αγαπητό στο ευρύ κοινό, γιατί αποτελεί ίσως την πιο έντονη, την πιο ζωντανή αλλά και την πιο εύκολα πραγματοποιήσιμη κατάθεση συναισθημάτων.

Αυτή την φορά το InTownPost κι εγώ θα σας αποχαιρετίσουμε με ένα πολύ αγαπημένο μου κομμάτι, το οποίο και αφιερώνω σε όλους αυτούς που αγαπάμε αλλά η φυσική εξέλιξη των πραγμάτων μας έκανε να τους αποχωριστούμε, βίαια.

Αφιερωμένο σε όσους έχουν φύγει λοιπόν, μέχρι να τα πούμε μαζί τους ξανά…

Φιλιά,

Μαρκέλλα